Zithoek bij de open haard: opstelling en afstanden per stoel

Waarom een zithoek bij het vuur anders werkt dan een gewone zithoek

Een gewone zithoek richt je in op elkaar en op het scherm. Bij een haard komt er iets bij dat warmte uitstraalt, vonken kan geven en een strook vloer opeist, en die drie dingen bepalen waar de stoelen mogen staan voordat smaak meedoet.

Het toestel zelf legt de grenzen vast: een echt open vuur vraagt meer afstand dan een inzethaard achter glas, en een elektrische haard bijna niets. Hoe die toestellen verschillen en wat ze van een kamer vragen, staat in het overzicht van de open haard en de kachel in huis.

Het eerste mechanisme is dat de warmte van één kant komt. Straling neemt grofweg af met het kwadraat van de afstand, dus wie op 2 m van de opening zit, krijgt ruim twee keer zoveel als wie op 3 m zit.

Dat verschil voel je binnen één zitplaats al: je knieën en je gezicht worden warm, je rug niet. Bij een open vuur loopt er intussen een koude luchtstroom over de vloer naar de opening, omdat het vuur kamerlucht het kanaal in trekt.

Het tweede mechanisme is richting. Een opening in een boezem straalt vooral recht naar voren, en wie er schuin naast zit krijgt minder warmte dan de afstand doet vermoeden, omdat de zijkanten van de opening een deel afschermen.

Daaruit volgt een eenvoudige regel. Zet de stoelen die warmte moeten vangen dichtbij en schuin, en de bank verder weg of met zijn zijkant naar het vuur.

De afstanden die elke zitplaats vastleggen

Met drie maten ligt een zithoek bij een haard grotendeels vast: de strook die leeg blijft, de afstand van elke zitplaats tot de opening en de afstand tussen de gezichten. Beenruimte en looproute zijn dezelfde maten als in elke andere zithoek.

De vrije vloer voor de opening is 80 cm krap en 100 cm werkbaar. Daar gaat het niet om lopen maar om straling en om vonken die naar voren komen als je een blok bijlegt of de deur opent; hoe die zone en de boezem zich tot de rest van de kamer verhouden, staat bij de indeling van een woonkamer met open haard.

Voor de zitplaatsen maken wij onderscheid tussen stoelen die het vuur aankijken en meubels die er haaks op staan. Een fauteuil die het vuur aankijkt, staat op 120 tot 200 cm, en een bank die het vuur aankijkt op 200 tot 300 cm, omdat je een bank niet bijdraait als het aan de voorkant te warm wordt.

Een bank die haaks op de haardwand staat, mag met zijn armleuning op ongeveer 120 cm van de boezem beginnen. De straling valt dan schuin op de zijkant en niet vol op je benen, en de plaats aan het andere eind zit toch al ongeveer 3 m van het vuur.

Tussen twee gezichten houd je 150 tot 250 cm aan. Boven 250 cm ga je harder praten en voelt de groep als losse stoelen, onder 150 cm raken de knieën van twee fauteuils elkaar.

Alle maten in de tabel zijn vuistregels uit de praktijk en geen norm. Alleen de afstanden uit de handleiding van het toestel zijn een voorschrift, en die gaan voor.

Wat je meet	Maat	Waarom juist die maat
Vrije vloer voor de opening	80 cm krap, 100 cm werkbaar	Straling en vonken bij het bijleggen; de afstand uit de handleiding van het toestel gaat voor
Fauteuil die het vuur aankijkt, tot de opening	120 tot 200 cm	Dit is de stoel waar je warmte wilt voelen, en die draai je bij als de voorkant te warm wordt
Bank die het vuur recht aankijkt, tot de opening	200 tot 300 cm	Een bank draai je niet bij, dus hij staat waar de straling niet meer brandt
Bank haaks op de haardwand, armleuning tot de boezem	Ongeveer 120 cm	De straling valt schuin op de zijkant; de plaats bij de armleuning krijgt wel het meeste
Tussen twee gezichten in de groep	150 tot 250 cm	Boven 250 cm verhef je je stem, onder 150 cm raken de knieën elkaar
Tussen bank en salontafel	40 cm, niet onder 30 cm	Je schuift je benen langs de tafel en pakt je glas zonder op te staan
Salontafel, hoogte	42 cm, marge 38 tot 45 cm	Gelijk aan of net onder de zithoogte van de bank, dan buig je niet voorover
Bijzettafel naast een fauteuil	45 bij 45 cm, 55 tot 65 cm hoog	Het blad komt gelijk met de armleuning; aan de kant weg van het vuur staat hij niet in de weg als je opstaat om bij te leggen
Draaifauteuil	80 bij 80 cm plus 20 cm rondom	De zitting zwaait buiten de voet als je van het vuur naar het gesprek draait
Looproute langs de zithoek	80 tot 90 cm	Met een mand hout of een dienblad kom je erlangs zonder over knieën te stappen
Rand van het vloerkleed tot de opening	Minstens 100 cm	Een vonk op synthetisch garen smelt een gaatje voordat je hem ziet vallen
Houtmand naast de boezem	Ongeveer 50 bij 40 cm	Binnen handbereik van wie bijlegt, maar naast de boezem en niet tussen een stoel en het vuur

Welke opstelling past bij jouw haard en kamer

Rond een haard komen zes opstellingen steeds terug, en welke werkt hangt af van drie gegevens: in welke wand de haard zit, waar het scherm hangt en hoe breed de kamer is. De tabel zet ze naast elkaar met de vloer die de groep kost.

Zit de haard midden in een korte wand, dan ligt de zithoek in het verlengde van het vuur en kun je symmetrisch werken. Twee banken of twee paar stoelen tegenover elkaar, haaks op de haardwand, geven iedereen zicht en houden de open kant naar het vuur.

Zit de haard in een lange wand, dan steekt een groep die het vuur aankijkt dwars de kamer in. In een kamer van 400 cm breed kost dat met 30 cm boezem, 250 cm tot de bank en 95 cm bankdiepte al 375 cm, en dan blijft er achter de bank 25 cm over en geen route.

Daar werkt een L beter: een bank die naar het scherm kijkt en een of twee fauteuils die schuin naar het vuur staan. De route loopt dan achter de fauteuils langs in plaats van achter de bank.

In een ruime kamer of een doorzonkamer kun je ook twee zithoeken maken, een bij het scherm en een kleine bij het vuur. Hoe die twee zones zich verhouden tot de eethoek en de rest van de ruimte, lees je bij het indelen van de woonkamer als geheel.

Opstelling	Werkt bij	Vloer die de groep kost	Waar het op knelt
Bank recht voor het vuur met twee fauteuils opzij	Haard in een korte wand, kamer van minstens 410 cm breed	Ongeveer 320 cm breed en 375 cm diep vanaf de haardwand	Met een lange salontafel tussen de fauteuils komen de gezichten boven 250 cm; een ronde tafel van 80 cm houdt ze dichter bij elkaar
Twee banken tegenover elkaar, haaks op de haardwand	Haard in een korte wand, scherm op een andere wand	330 cm breed en 360 cm diep vanaf de haardwand	De plaatsen bij de armleuningen krijgen meer warmte dan die aan het andere eind
L-opstelling: bank naar het scherm, fauteuils schuin naar het vuur	Haard in een lange wand, scherm op de korte wand ernaast	Ongeveer 320 bij 240 cm naast de vrije zone	De hoek van de L moet buiten de vrije zone blijven, anders zit er een armleuning op 80 cm van de opening
Twee fauteuils schuin voor het vuur, zonder bank	Kleine kamer, haard in de hoek, of als tweede zitje in een grote kamer	Ongeveer 300 bij 250 cm, de vrije zone meegeteld	Er is plaats voor twee; een derde stoel komt in de route of in de zone terecht
Halve kring van draaistoelen rond een vrijstaande kachel	Open woonruimte met de kachel los van de wand	Een kring met een straal van ongeveer 200 cm rond de kachel	Elke draaistoel vraagt 20 cm rondom, en de route moet achter de kring langs
Twee zithoeken: bank naar het scherm, fauteuils naar het vuur	Doorzonkamer of ruimte vanaf ongeveer 7 m lang	Twee groepen van elk 250 tot 330 cm breed	De afstand tussen de groepen is groter dan 250 cm, dus het worden twee gesprekken

Twee banken tegenover elkaar met de open kant naar het vuur

De symmetrische opstelling past het best bij een haard in een korte wand, en hij staat of valt met een optelsom over de breedte. Twee banken van 95 cm diep, twee keer 40 cm beenruimte en een salontafel van 60 cm breed komen samen op 330 cm van rug tot rug.

Die 330 cm is de grens en geen toevallige uitkomst. Wie op een bank leunt, heeft zijn hoofd ongeveer 40 cm voor de achterkant van de bank, dus bij 330 cm rug tot rug zitten de gezichten op ongeveer 250 cm, de bovengrens voor een gesprek op gewone spreektoon.

Een loungebank van 110 cm diep of een bredere salontafel maakt de groep daarom breder en stiller tegelijk. Met twee loungebanken kom je op 360 cm rug tot rug en zitten de gezichten al op ongeveer 280 cm.

Over de lengte begint de eerste zitplaats net buiten de vrije zone, op ongeveer 120 cm van de boezem. Een bank van 210 cm eindigt dan op 330 cm, en de plaats aan dat eind zit te ver voor veel warmte maar dicht genoeg om het vuur goed te zien.

Tel de looproute erbij en je hebt de kamerbreedte die deze opstelling vraagt: 330 cm voor de groep en 90 cm route maakt 420 cm. In een smallere kamer wissel je een van de banken voor twee fauteuils van 85 cm diep en houd je de beenruimte op 35 cm, dan komt de groep op 310 cm en past hij met route in 400 cm.

Probeer het eerst uit voordat je iets koopt. Zet de boezem als vast blok in de kamerplanner met je eigen wandmaten, schuif de banken tot de smalste doorgang klopt, en plak daarna de buitenmaten met tape op de vloer om op de plek van elk gezicht te gaan zitten.

Fauteuils en een L-opstelling als de haard in de lange wand zit

Een haard in de lange wand geeft een ander probleem dan een haard in de korte wand. De groep die het vuur aankijkt steekt dwars de kamer in, en het scherm hangt bijna altijd op een wand die daar haaks op staat.

De L-opstelling lost dat op door de rollen te verdelen. De bank kijkt naar het scherm met zijn rug naar de looproute, en twee fauteuils staan aan de korte kant van de L schuin naar het vuur, op 120 tot 200 cm van de opening.

Draai die fauteuils niet recht op het vuur maar 30 tot 45 graden naar de bank toe. Vanuit de stoel kijk je dan schuin in de vlammen en tegelijk naar wie er op de bank zit, en de straling valt op de zijkant van je benen in plaats van vol op je knieën.

Een draaifauteuil werkt hier beter dan een vaste stoel. Reken op 80 bij 80 cm met 20 cm rondom, want de zitting zwaait buiten de voet als je van het vuur naar het gesprek draait, en in het stookseizoen draai je hem anders dan in de zomer.

Houd de hoek van de L buiten de vrije zone. Een hoekbank met longchair lijkt die rol ook te kunnen spelen, maar de longchair steekt 150 tot 180 cm de kamer in.

Ligt die poot richting de haard, dan komen je voeten binnen een meter van de opening te liggen. Dat is de strook waar vonken vallen en waar de straling het sterkst is, dus het lange deel van de hoekbank hoort aan de kant die van het vuur af ligt.

Een haard in de hoek van de kamer

Een hoekhaard straalt schuin de kamer in, dus de as van de zithoek loopt diagonaal en niet evenwijdig aan een wand. Zet twee fauteuils op die as tegenover elkaar, elk op 120 tot 200 cm van de opening, en de bank verderop haaks op de as op 200 tot 300 cm.

De vrije zone van 100 cm meet je hier loodrecht op de opening, en die ligt dus schuin ten opzichte van beide wanden. Een rechthoekig kleed dat evenwijdig aan de muren ligt, steekt met een punt in die zone; draai het mee met de as of kies een rond kleed.

Het vuur en het scherm in dezelfde zithoek

Een zithoek met twee blikvangers moet kiezen, tenzij het vuur en het scherm dicht genoeg bij elkaar zitten om ze vanaf één plek allebei te zien. Dat lukt als ze naast elkaar op dezelfde wand zitten, en niet boven elkaar.

Boven de schouw komt het midden van het scherm op 150 cm of hoger, terwijl je ogen op de bank op ongeveer 115 cm zitten. Naast de boezem hang je het op de gangbare 100 tot 115 cm, en de hoogtes voor een scherm, een wandlamp en een leeslamp zoek je per onderdeel op.

De afstanden sluiten daarbij goed op elkaar aan. Een bank op 250 cm van de boezem zit op ongeveer 280 cm van het scherm, omdat dat 30 cm dieper tegen de wand hangt, en voor een scherm van 55 inch ligt de gangbare kijkafstand tussen 2 en 3,5 m.

Wat de opstelling maakt of breekt, is de afstand tussen de twee. Liggen het midden van de opening en het midden van het scherm ongeveer 165 cm uit elkaar en staat de bank daar gecentreerd tegenover, dan draait je hoofd vanaf het midden van de bank minder dan 20 graden naar elke kant.

Laat tussen de boezem en de rand van het scherm een strook wand vrij; in dit voorbeeld is dat 45 cm. De warme lucht stijgt vooral recht langs de voorkant van de boezem omhoog, maar meet toch na een uur stoken met een infraroodthermometer op de plek van de beugel, want veel fabrikanten noemen 35 tot 40 graden als bovengrens voor de omgeving van een scherm.

Zit het scherm op een andere wand, kies het zwaartepunt dan op gebruik. De bank kijkt naar het scherm, dat het hele jaar aanstaat, en draaibare fauteuils nemen het vuur voor hun rekening in de maanden dat er gestookt wordt.

Welke bekleding en welke tafel het dichtst bij het vuur kunnen

Bij de stof van een bank of fauteuil in de buurt van een open vuur telt één eigenschap zwaarder dan kleur of zitcomfort: smelt de vezel, of verkoolt hij. Dat bepaalt of een vonk een bruin plekje achterlaat dat je uitborstelt, of een hard gaatje dat blijft.

Wol verkoolt, dooft uit zichzelf en ontbrandt pas rond de 570 graden. Polyester wordt rond de 250 graden week, en veel velours, bouclé en microvezel voor banken bestaat juist uit polyester.

Brandt het vuur achter glas, dan valt de vonk weg en blijft alleen de straling over. Dan gaat het om uitdrogen: leer verstijft en krijgt barstjes aan de kant die naar het vuur staat, en een massief houten armleuning of blad trekt daar naden.

Voor de salontafel ligt het eenvoudiger dan vaak wordt gedacht. Glas en metaal zijn rond een haard geen brandrisico; wie ze afraadt, doet dat om het licht, want een glanzend blad spiegelt de vlammen en de lampen en geeft onder je ooghoogte een tweede, onrustig beeld.

Een blad van massief hout krimpt binnen een meter van de opening, maar een salontafel in de groep staat bijna altijd verder weg. Bij een bijzettafel die dicht bij het vuur staat, is steen of keramiek de veiligste keuze.

De houtmand hoort naast de boezem en niet tussen een stoel en het vuur. Bast, zaagsel en splinters vallen eruit, en in de pool van een hoogpolig kleed blijven die hangen.

Bekleding of blad	Wat een vonk of straling ermee doet	Waar het in de zithoek kan
Wollen stof of wollen bouclé	Verkoolt bij een vonk en dooft uit zichzelf; ontbrandt pas rond de 570 graden	De fauteuil die op 120 tot 200 cm het vuur aankijkt
Velours, bouclé of microvezel van polyester	Wordt rond de 250 graden week; een vonk laat een hard, glanzend gaatje achter	De bank op 200 tot 300 cm, of dichterbij als het vuur achter glas brandt
Katoen en linnen	Schroeien en branden door, maar smelten niet vast	Overal buiten de vrije zone, liefst met een afneembare hoes die je kunt wassen
Leer	Droogt uit en verstijft door langdurige straling	Op meer dan 150 cm, of met de zijkant naar het vuur
Plaid van fleece of viscose	Vat snel vlam en brandt door	Op de bank verderop; over de stoel bij het vuur hoort wol of katoen
Blad van massief hout	Krimpt en trekt naden aan de kant die naar het vuur staat	Verder dan een meter van de opening, waar een salontafel meestal al staat
Blad van gehard glas of metaal	Heeft op een meter of meer geen last van de warmte, maar spiegelt vlammen en lampen	Overal; de keuze is een kwestie van licht en smaak
Blad van steen of keramiek	Doet niets met warmte of as; hardsteen kan wel vlekken van vet vasthouden	Als bijzettafel dicht bij het vuur, of als plaat onder de houtmand

Een zithoek rond een vrijstaande kachel of in een open woonkeuken

Een vrijstaande houtkachel die los van de wand staat, is van drie kanten te zien, en dat maakt van de zithoek een kring in plaats van een rij. Stoelen op 120 tot 200 cm rond de kachel kijken dan allemaal naar het vuur en naar elkaar, en de looproute gaat achter de kring langs.

De kachel zelf is 50 tot 70 cm breed en 40 tot 50 cm diep, en hoeveel ruimte er rondom vrij moet blijven staat in de handleiding. Die afstand geldt ook opzij en aan de achterkant, want een stalen kachel straalt vanuit zijn hele mantel en niet alleen door het glas.

Een kachel midden in de zithoek zie je vanaf elke stoel van dichtbij, met elke vingerafdruk en elke witte uitslag op het staal. Hoe je dat bijhoudt zonder de hittebestendige lak te beschadigen, staat bij het schoonmaken van de buitenkant van een houtkachel.

In een open woonkeuken komt er een tweede kwestie bij: de afzuigkap haalt zijn lucht uit dezelfde ruimte als het vuur. Op de hoogste stand kan hij de trek in het rookkanaal omdraaien, en dan komt de rook de zithoek in; zet een raam of rooster open als je kookt terwijl het vuur brandt, en lees bij de keuze voor een open keuken wat die opzet verder van de ruimte vraagt.

Leg de zithoek in zo'n ruimte zo ver mogelijk van het kookeiland, met de rug van de bank naar de keuken. Dan vormt de bank de grens tussen de twee zones, en hoe je die grens verder trekt met vloer, licht en looproute, staat bij een open keuken en woonkamer in één ruimte.

In de meeste appartementen zit geen rookkanaal, dus is de haard daar meestal elektrisch of op bio-ethanol. Een elektrische haard vraagt geen vrije zone voor vonken, een bio-ethanolhaard met open vlam wel; wat een open keuken in zo'n compacte woning van de indeling vraagt, lees je bij de open keuken in een appartement.

Zo zet je de zithoek rond de haard neer

De volgorde loopt van wat vastligt naar wat je daarna nog kunt draaien en schuiven.

1. Plak de boezem en de vrije zone af op de vloer

   Zet de breedte van de boezem en een strook van 100 cm voor de opening met schilderstape op de vloer. Die strook is vanaf nu geen plek meer voor stoelen, kleed of mand, dus alles wat volgt meet je vanaf die tape.

2. Kies waar de groep naar kijkt

   Bepaal of de zithoek naar het vuur, naar het scherm of vooral naar elkaar gericht is. Zit het scherm op een andere wand dan de haard, dan kijkt de bank naar het scherm en krijgen de fauteuils het vuur, want het scherm gebruik je het hele jaar.

3. Leg de looproute langs de groep

   Trek de route van de deur naar de haard en naar de tuindeuren, 80 tot 90 cm breed, langs de buitenkant van de groep. Wie hout bijlegt, moet bij de opening kunnen komen zonder tussen de stoelen en het vuur door te lopen.

4. Zet de stoelen die warmte moeten vangen

   Plaats de fauteuils op 120 tot 200 cm van de opening en draai ze 30 tot 45 graden naar de rest van de groep. Hier is de straling het sterkst, dus hier komt de wollen bekleding en niet het velours van polyester.

5. Zet de bank en controleer de gezichten

   Zet de bank op 200 tot 300 cm als hij het vuur aankijkt, of met de armleuning op ongeveer 120 cm van de boezem als hij haaks staat. Meet daarna tussen elk paar gezichten: boven 250 cm schuif je de groep in, en tussen bank en salontafel houd je 40 cm.

6. Leg het kleed en zet de kleine meubels

   Leg het kleed onder de voorste poten van alle zitmeubels, met de rand op minstens 100 cm van de opening. Zet de houtmand naast de boezem, de bijzettafels aan de kant van de stoel die van het vuur af wijst en een leeslamp met de onderkant van de kap op 100 tot 125 cm.

7. Stook een avond en ga op elke plek zitten

   Zit op elke plaats een kwartier terwijl het vuur goed brandt. Wordt een kant van je te warm, draai die stoel dan bij of schuif hem 20 tot 30 cm terug, en voel of een leren of houten armleuning warm aanvoelt.

Nalopen voordat de zithoek definitief staat

• Vrije zone van 80 tot 100 cm voor de opening leeg: geen stoel, poef, kleed of houtmand
• Fauteuils die het vuur aankijken op 120 tot 200 cm van de opening
• Bank recht tegenover het vuur op 200 tot 300 cm, of haaks met de armleuning op ongeveer 120 cm
• Nergens meer dan 250 cm tussen twee gezichten in de groep
• Looproute van 80 tot 90 cm langs de groep en niet tussen de stoelen en het vuur door
• Kleedrand op minstens 100 cm van de opening, met de voorste poten van alle zitmeubels op het kleed
• Wol of katoen op de stoelen dicht bij het vuur, polyester en fleece verder weg
• Afstanden uit de handleiding van het toestel vergeleken met de plek van elk meubel

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De looproute tussen de groep en het vuur door laten lopen

Loopt de route van de deur naar de tuindeuren door de strook voor de haard, dan stapt er steeds iemand tussen de zitplaatsen en het vuur door. Wie zit, ziet het vuur telkens verdwijnen, en wie loopt, komt vlak langs een opening waar vonken uit kunnen komen.

Leg de route langs de buitenkant van de groep, 80 tot 90 cm breed. Dan gaat alleen wie hout bijlegt nog de strook voor de haard in.

De salontafel te breed maken tussen twee banken

Tussen twee banken tegenover elkaar lijkt een grote salontafel logisch, maar elke centimeter extra tafel komt bij de afstand tussen de gezichten. Met een tafel van 80 cm in plaats van 60 cm kom je op 350 cm rug tot rug en zit je op ongeveer 270 cm van elkaar.

Houd de tafel op 55 tot 60 cm breed en maak hem liever langer dan breder. Wie meer blad wil, zet bijzettafels van 45 bij 45 cm naast de armleuningen.

Een hoekbank met de longchair naar het vuur zetten

De longchair steekt 150 tot 180 cm de kamer in, en ligt die poot richting de haard, dan komen je voeten binnen een meter van de opening. Daar is de straling het sterkst en vallen de vonken, precies op de plek waar je het langst stil ligt.

Leg het lange deel aan de kant die van het vuur af ligt. De meeste hoekbanken zijn spiegelbaar, dus leg vast aan welke kant de longchair komt voordat je bestelt.

De opstelling kiezen bij een koude haard

Een opstelling die je in de zomer bij een koude haard kiest, test niets van waar het om draait. Je ziet de zichtlijnen en de afstanden, maar niet welke plaats te warm wordt, waar de koude luchtstroom over de vloer loopt en welke armleuning uitdroogt.

Zet de meubels voorlopig neer en stook een avond voordat je iets vastzet of een kleed op maat bestelt. Wat te warm is, schuif je 20 tot 30 cm terug.

Een stoel met polyester bekleding dicht bij een open vuur zetten

Velours, bouclé en microvezel van polyester worden rond de 250 graden week, en een vonk laat daar een hard gaatje achter dat je niet meer wegwerkt. Op een stoel op 120 cm van een open vuur zit die stof in het bereik van de vonken.

Staat de bank op 200 tot 300 cm, dan is dat risico klein, en achter glas is het er niet. Wil je een stoel dicht bij een open vuur, bekleed die dan met wol.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

De zithoek zet je zelf neer, maar het vuur verplaatsen doe je niet zelf. Past de opstelling alleen als de kachel een meter opschuift, dan betekent dat een nieuwe aansluiting op het rookkanaal, en die laat je aan een erkend installateur die de afstanden tot brandbaar materiaal volgens de handleiding en de geldende normen uitzet.

Bij een gashaard geldt dat nog sterker: een gasleiding verleggen of een toestel verplaatsen is werk voor een installateur met de juiste erkenning. Een vloerplaat van steen, staal of glas onder een bestaande kachel leggen kun je wel zelf.