Bar en barhoogte: de maten die kloppen

Welke bar je bedoelt, en welke hoogte daarbij hoort

Een bar is in huis zelden een los meubel. Meestal is het een verhoogd blad aan een kookeiland, een doorgetrokken aanrecht met krukken, een plank langs de wand of een blok onder de overkapping. De maten ervan hangen samen met de banken, tafels en stoelen in de rest van het huis.

Het onderscheid dat de meeste keuzes bepaalt, is de hoogte. Een blad op 75 cm is een tafel, op 90 cm een aanrecht en op 105 cm een bar, en elke hoogte vraagt een eigen stoel of kruk die bij de andere twee niet werkt.

Het tweede onderscheid is wat er achter het blad gebeurt. Thuis sta je er een kwartier, in een café een hele dienst, en dan krijgt de bar een werkblad op 90 cm, een spoelpunt en een werkgang. Die opbouw staat bij een bar voor een café, kantine of clubhuis; hier gaat het om de maten die voor elke bar gelden.

De tabel zet de gangbare vormen naast elkaar. Zoek de rij die bij je ruimte past en lees de laatste kolom als de vraag die je daarna moet beantwoorden.

Soort bar	Bladhoogte en kruk	Waar hij past	Waar het op vastloopt
Verhoogd barblad aan een kookeiland	Blad 105 cm, kruk 78 cm	Open keuken met ruimte voor een werkgang van 90 tot 120 cm	Met de opstaande rand en het overstek wordt het eiland 120 cm of dieper
Doorgetrokken werkblad aan een eiland	Blad 90 cm, kruk 63 cm	Kleinere keuken, of waar het blad ook werkplek is	Een gewone barkruk van 78 cm staat hier 15 cm te hoog
Schiereiland tussen keuken en kamer	105 cm aan de kamerzijde, 90 cm aan de keukenzijde	Woning met een open keuken die aan de kamer grenst	Aan de kamerzijde komt er 25 cm overstek en 45 cm kruk bij, plus 75 cm om op te staan
Barplank tegen de wand	Blad 105 cm, 30 tot 40 cm diep	Smalle strook langs een wand, raam of balustrade	Er past geen kast onder, want daar zitten de knieën
Thuisbar als los meubel	Blad 100 tot 110 cm, kruk 75 tot 82 cm	Woonkamer, souterrain of zolder	Een los meubel met overstek kantelt naar voren als er op de rand geleund wordt
Statafel	Blad 105 tot 110 cm, meestal zonder kruk	Staand borrelen in een hal, kantine of op een feest	Een rond blad van 60 tot 80 cm biedt plek aan hooguit vier staande mensen
Buitenbar onder een overkapping	Blad 105 cm, kruk 78 cm	Terras met een dicht dak en een gesloten zijde	Bij wind slaat regen tot 135 cm onder de dakrand naar binnen
Bar in een horecazaak	105 cm gastzijde, 90 cm werkzijde	Café, restaurant, clubhuis of kantine	De werkgang: 90 cm voor één barkeeper, 120 cm voor twee

Tussen zitting en blad blijft 25 tot 30 cm

Een barhoogte is geen losse maat maar het bovenste getal van een paar. Tussen zitting en bovenkant blad moeten je bovenbenen en de dikte van het blad passen, en aan een bar komt dat neer op 25 tot 30 cm; aan een eettafel ligt die marge op 28 tot 32 cm.

Daaruit volgen de hoogtes in de tabel. Een blad op 105 cm vraagt een kruk met een zithoogte van 78 cm, een aanrechtblad van 90 cm een kruk van 63 cm, en een eettafel van 75 cm een stoel van 45 cm.

Dat de bar juist op 105 cm ligt, heeft twee redenen. Het is de hoogte waarop je staand met je onderarmen leunt zonder te bukken, en een blad op die hoogte onttrekt het werkblad van 90 cm erachter aan het zicht. Onder 100 cm verdwijnt dat tweede effect, en boven 110 cm hoort er een kruk van 82 cm of hoger bij en wordt opstappen voor kleinere mensen klimmen.

Meet bij het vergelijken de ingezakte zitting en niet de bolle bovenkant van het kussen. Dat scheelt 3 tot 6 cm, en precies die centimeters bepalen of je knieën onder het blad passen. Zoek je een hoogte die hier niet staat, zoals een vensterbank of een werkblad waar de bar tegenaan komt, dan staat die in de maatwijzer met de hoogtes van bar, keuken en eettafel.

De voetsteun hangt aan dezelfde reeks. Op een kruk van 78 cm staan je voeten het prettigst op ongeveer 35 cm boven de vloer, 40 tot 45 cm onder de zitting. Zonder steun hangen de benen en drukt de rand van de zitting in de achterkant van je dijen.

Wat	Bovenkant blad	Bijbehorende maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Eetstoel aan een eettafel	75 cm	Zithoogte 45 cm	44 tot 47 cm	Verschil 28 tot 32 cm; bij een blad van 78 cm hoort een stoel van 46 tot 48 cm
Kruk aan een aanrecht of doorgetrokken werkblad	90 cm	Zithoogte 63 cm	60 tot 67 cm	Een aanrecht ligt op 85 tot 95 cm; draai je de poten uit, dan schuift de kruk mee
Barkruk aan een bar	105 cm	Zithoogte 78 cm	75 tot 82 cm	De maat die in de winkel meestal als barkruk verkocht wordt
Kruk aan een hoge bar of statafel	110 cm	Zithoogte 82 cm	80 tot 85 cm	Zonder voetsteun zit je hier niet langer dan een paar minuten
Voetsteun aan een barkruk	105 cm	35 cm boven de vloer	30 tot 40 cm	40 tot 45 cm onder de zitting, anders hangen de voeten
Voetrail langs de voorkant van de bar	105 cm	20 cm boven de vloer	18 tot 25 cm	Voor wie staat; wie zit gebruikt de steun van de kruk
Hanglamp boven het barblad, onderkant	105 cm	185 cm boven de vloer	180 tot 195 cm	75 tot 90 cm boven het blad, dus onder de ooghoogte van wie staat

Diepte, overstek en het aantal krukken per meter blad

Een barblad is 40 cm diep als er een bord en een glas op moeten, en 60 cm als je er ook snijdt of een laptop neerzet. Aan de zitzijde komt daar een overstek van 20 tot 30 cm bij, want zonder overstek zitten je knieën tegen de onderkast en schuif je 25 cm van het blad af.

Boven 30 cm overstek hoort er een steun onder, en dat is mechanica en geen voorzichtigheid. Het blad rust op de kast en werkt als een hefboom: wie met 40 kg op de rand leunt, trekt aan de achterkant van het blad met een kracht die meegroeit met de lengte van het overstek. Schroeven in spaanplaat houden die trek slecht. Een console, een platstalen strip of een doorgezette zijwang vangt die last op.

In de lengte reken je 60 cm per persoon. Met krukken wordt het 65 cm hart op hart, want een kruk is ongeveer 40 cm breed en de rest is ruimte voor de ellebogen; met rugleuning houd je 65 cm aan en met armleuningen 70 cm.

De tabel telt dat uit per bladlengte. De middelste kolom is de maat waarop je een avond blijft zitten, de derde de maat die werkt voor een ontbijt van twintig minuten.

Lengte van het blad	Krukken op 65 cm hart op hart	Krukken als het krap mag, op 60 cm	Waar het knelt
120 cm	1	2	Twee krukken alleen zonder armleuningen, en de buitenste staat met een poot buiten het blad
150 cm	2	2	Genoeg voor twee met ruimte voor een schaal ertussen
180 cm	2	3	Drie krukken lukt zonder rugleuning; met rugleuning schuren de ruggen langs elkaar
210 cm	3	3	De lengte waarbij drie mensen elkaar niet raken, ook met rugleuning
240 cm	3	4	Het gangbare kookeiland: drie aan de lange zijde, vier als niemand lang blijft zitten
300 cm	4	5	Met vijf krukken staat de buitenste vaak in de looproute langs de kopse kant
400 cm	6	6	Zes krukken beslaan 365 cm; de rest verdeel je over de uiteinden
Kopse kant van een eiland van 110 cm diep	1	1	Alleen met overstek aan die zijde, anders zitten de knieën tegen het zijpaneel

Hoeveel vloer een bar met krukken kost

Het blad zelf is smal, de strook eromheen niet. Een kruk steekt 45 cm uit en schuift maar half onder een overstek van 25 cm. Achter wie zit is 75 cm nodig om van de kruk te stappen en 100 cm om er met een schaal langs te lopen.

Tel bij een kookeiland alle banden van wand tot wand op. Aanrecht 60 cm, werkgang 120 cm, eiland met overstek 115 cm, krukken 45 cm en de route erachter 100 cm maken samen 440 cm.

Met de krapste maten die nog werken, 90 cm werkgang en 75 cm achter de krukken, kom je op 385 cm. Onder die maat valt er een band af, en dan schrap je de krukken en niet de werkgang: bij 90 cm kun je een ovenklep van 55 cm openen en er nog langs, bij minder niet.

Een barplank tegen de wand is de zuinigste vorm. Blad van 40 cm, kruk van 45 cm en 75 cm om op te staan maken samen 160 cm, en er hoeft geen werkgang achter.

Hoe die banden uitpakken bij een eiland, een schiereiland of een hoekopstelling, zie je in de uitgewerkte opstellingen met eiland, hoek en wand. De rechte variant vormt de basis voor de andere opstellingen.

Een bar als afscheiding, tegen de wand of als los meubel

Waar de bar komt, bepaalt meer dan hoe hij eruitziet. Een bar in een open keuken is ook een scherm tussen koken en zitten, een bar tegen de wand is een tafel voor twee, en een los barmeubel in de woonkamer is een meubel dat moet blijven staan als er op geleund wordt.

Een schiereiland met een verhoogde rand is de vorm die het meest oplost. Aan de keukenzijde blijft het werkblad op 90 cm, aan de kamerzijde komt een rand op 105 cm, en die 15 cm hoogteverschil houdt de snijplank en de afwas uit het zicht van wie aan het blad zit.

Die rand kost wel werkblad. Een opstaande rand van 25 tot 30 cm diep neemt dat stuk van het aanrecht in, dus reken het eiland 20 tot 30 cm dieper als je dezelfde werkruimte wilt houden.

Een barplank voor een raam loopt vaak vast op de radiator eronder. Een blad van 40 cm diep boven een radiator vangt de opstijgende warme lucht op, en zonder 10 cm vrije ruimte tussen radiator en blad blijft de warmte onder de plank hangen.

Een los barmeubel heeft zijn gewicht aan de achterkant nodig. Met krukken aan de voorzijde en een overstek van 25 cm kantelt een lichte kast naar voren zodra er op de rand geleund wordt; vul de onderste lade met flessen, zet hem tegen de wand of veranker hem.

Situatie	Welke bar daarbij past	Waar je op let
Open keuken waar gekookt en ontbeten wordt	Eiland met één blad op 90 cm en krukken van 63 cm	Eén hoogte is makkelijker schoon te houden, maar vanuit de kamer kijk je op het werkblad
Open keuken die vanuit de zithoek rustig moet ogen	Schiereiland of eiland met een rand op 105 cm	De rand kost 25 tot 30 cm werkblad; stopcontacten kunnen in de opstaande kant
Smalle keuken zonder ruimte voor een eiland	Barplank van 30 tot 40 cm diep aan de kopse kant van het aanrecht	Geen kast eronder, en de kruk mag niet in de werkgang uitsteken
Woonkamer, souterrain of zolder met een thuisbar	Los barmeubel met krukken aan de voorzijde	Zwaar onderin of verankerd zodra het overstek 25 cm of meer is
Strook voor een raam of langs een balustrade	Barplank op 105 cm, 30 tot 40 cm diep	Boven een radiator 10 cm vrij houden, anders blijft de warmte onder het blad hangen
Staand borrelen zonder vaste plek	Statafel van 105 tot 110 cm hoog en 60 tot 80 cm rond	Een smalle voet kantelt; een voetplaat van minstens de halve bladmaat staat stabiel
Terras met een dicht dak	Buitenbar met blad op 105 cm tegen de gesloten zijde	Buiten de regenzone langs de open rand, en water aftapbaar voor de vorst

Wat het blad moet kunnen hebben

Op een bar wordt meer gemorst dan op een eettafel, en vooral zuurder: citroen, wijn en cola staan er vaker op dan een bord. Kies het blad daarom op wat er gebeurt en pas daarna op kleur.

Drie mechanismen verklaren de meeste schade. Zuur etst kalkhoudende steen als marmer en travertin dof, en die kring zit in de steen, dus poetsen helpt niet. Water dat tijd krijgt trekt in hout via elke onderbroken laklaag en via de kopse kant, en bij eiken reageert de looistof met ijzer uit een blikje of een stalen onderzetter tot een zwarte vlek.

Het derde mechanisme speelt vooral buiten: uv-licht breekt de lignine in hout af, waardoor onbehandeld hout in één tot twee seizoenen grijs wordt en de vezel opent. Welk blad onder een dak heel blijft, staat bij de bladkeuze voor een bar onder een overkapping.

Aan de werkzijde van een bar in een zaak valt de keuze nog strenger uit, omdat er elke dienst schoonmaakmiddel overheen gaat. Daar gaan rvs en composiet voor, en hoe dat blad aansluit op de spoelbak lees je bij de werkzijde achter een bar in de horeca.

Materiaal	Aan een bar binnen	Buiten onder een dak	Waar het op stukgaat
Eiken of ander hardhout, gelakt	Goed, mits de lak rondom dicht is	Matig, de lak scheurt door zon en vocht	Water trekt in bij een beschadiging in de lak en loopt eronder door
Hout, geolied	Alleen waar weinig gemorst wordt	Alleen hardhout, met één of twee keer per jaar oliën	Olie keert geen water, dus een natte onderzetter laat een donkere kring na
Composiet met kwarts	Goed, verkleurt niet van wijn	Niet bij volle zon, de hars kan verkleuren	Hitte: een hete pan laat een doffe plek na
Keramiek van 12 tot 20 mm	Goed, ongevoelig voor zuur en vet	Goed, ook tegen uv en vorst	De rand bij een stoot, en een dun blad heeft over de hele lengte steun nodig
Graniet, gepolijst	Goed, dicht genoeg voor zuur	Goed	Een schilfer uit de hoek als er een glas op valt
Marmer of travertin	Alleen op een droog deel	Niet geschikt	Citroen, wijn en cola etsen doffe kringen in de steen
Roestvast staal	Goed, maar koel en kil aan de onderarmen	Goed	Krassen: geborsteld verbergt ze, gepolijst laat elke veeg zien
Laminaat of hpl op spaanplaat	Goed, zolang de randen dicht zijn	Niet geschikt	Water in een open zaagkant laat de plaat opzwellen
Beton, gepolijst	Matig, elk glas tekent af zonder impregnatie	Redelijk, met elk jaar of twee jaar impregneren	Rode wijn en olie trekken in het poreuze oppervlak

Barkrukken kiezen op zithoogte, voetsteun en leuning

Koop de kruk nooit voordat het blad vastligt. De zithoogte hoort 25 tot 30 cm onder de bovenkant van het blad, dus aan een blad van 105 cm een kruk van 75 tot 82 cm en aan een aanrecht van 90 cm een kruk van 60 tot 67 cm.

Een verstelbare kruk op een gasveer lijkt die keuze te omzeilen, maar het bereik is per model anders en staat in de productomschrijving. Kijk of zowel 63 cm als 78 cm binnen dat bereik valt als de kruk op beide hoogtes moet werken, want veel modellen komen maar aan één kant uit.

De voetsteun bepaalt hoe lang je blijft zitten. Een ring of dwarsregel op 40 tot 45 cm onder de zitting laat je voeten rusten; een kruk zonder steun is een kruk voor een kop koffie.

Een rugleuning geeft houvast, maar kost 5 cm extra per kruk en laat de kruk niet meer onder het blad verdwijnen. Armleuningen vragen 70 cm per plek en moeten onder het blad door kunnen, dus meet de hoogte van de armleuning tegen de onderkant van het blad inclusief een eventuele rand.

Een draaikruk heeft een voordeel dat vaak wordt onderschat: je stapt er zijwaarts af zonder de kruk naar achteren te schuiven, zodat de route achter je vrij blijft. Zoek je de zithoogte van een kruk op naast die van een eetstoel of een bank, dan staan ze bij elkaar in de opzoektabel met zithoogtes en bladhoogtes.

Licht boven de bar

Boven een bar hangt het licht lager dan in de rest van de ruimte, omdat het op het blad moet vallen en niet in de ogen. De onderkant van een hanglamp komt 75 tot 90 cm boven het blad, bij een bar van 105 cm dus op 180 tot 195 cm boven de vloer.

Hangt de lamp hoger, dan schijnt hij bij het opstaan en in het voorbijlopen recht in je gezicht. Hangt hij lager, dan staat hij tussen de mensen die tegenover elkaar aan het blad zitten.

Voor het aantal lampen houden wij een vuistregel aan en geen voorschrift: ongeveer 60 tot 80 cm tussen de hartlijnen, met de buitenste lamp 30 tot 40 cm binnen het uiteinde van het blad. Aan een blad van 240 cm komen dat drie lampen, aan een blad van 150 cm twee.

Kies een kap die de lichtbron aan de onderkant afschermt of een lamp met een matte diffuser. Wie op een kruk van 78 cm zit, heeft de ogen op ongeveer 155 cm, en een open kap op 185 cm laat van een meter afstand het peertje zien.

Houd binnen één zichtveld één kleurtemperatuur aan, meestal 2700 K in een woonkeuken. Zet je boven de bar 2700 K en in de keuken erachter 4000 K, dan lijkt de ene lamp oranje en de andere blauw, omdat het oog zich op het gemiddelde instelt. Werk je aan het blad ook, geef het werklicht dan een eigen schakelaar in plaats van een koelere kleur.

Wat een horecabar anders doet dan een bar in huis

De maten aan de gastzijde zijn in een café dezelfde als thuis: blad op 105 cm, kruk op 78 cm, 60 cm per persoon. Het verschil zit in wat er achter de rand gebeurt, en daar komt een horecabar met een tweede hoogte.

Het werkblad achter de rand ligt op 90 cm, dezelfde hoogte als een aanrecht, omdat je daar een hele dienst staat te schenken en te snijden. De 15 cm hoogteverschil met het gastblad houdt de ijsbak, de spoelbak en het vuile glaswerk uit het zicht.

Daarachter ligt de werkgang: 90 cm voor één barkeeper, 120 cm zodra er twee langs elkaar moeten. Die maat komt uit dezelfde reeks als de ruimte tussen twee keukenblokken, want een koeldeur of een klep van 55 tot 60 cm moet open kunnen terwijl je erlangs gaat.

Bij twee barkeepers telt het aantal stations meer dan de breedte van de gang. Een station is ongeveer 120 cm blad met een eigen spoelpunt en ijsbak, alles binnen 60 cm handbereik; hoe je die stations, de afruimzone en de backbar indeelt, staat bij de indeling achter een horeca bar.

Twee dingen uit de horeca doen thuis ook hun werk. Een voetrail op 20 cm boven de vloer langs de voorkant van een eiland maakt staand leunen prettiger. Een blad op 105 cm voor een werkblad op 90 cm is in een open keuken hetzelfde scherm als in een café.

Een bar buiten of onder een overkapping

Buiten gelden dezelfde hoogtes, maar de plek wordt bepaald door regen, zon en leidingen. Bij wind valt regen onder ongeveer 45 graden naar binnen, dus met een dakrand op 240 cm en een blad op 105 cm is de natte strook langs de open zijde 135 cm breed.

Zet de bar daarom tegen de gesloten zijde, of sluit de open zijde met een windscherm. Een blad in de regenzone droogt telkens weer op, en juist dat wisselen tussen nat en droog doet hout werken en kit loslaten.

Een koelkast buiten loopt vast op zijn klimaatklasse. Een apparaat met klasse SN werkt vanaf 10 graden, N en ST pas vanaf 16 graden; daaronder slaat de compressor te weinig aan en ontdooit het vriesvak, ook al brandt het lampje.

Een buitenstopcontact heeft minstens IP44 nodig en zit op een groep met een aardlekschakelaar van 30 mA. Een waterleiding naar de bar krijgt binnen een afsluiter en een aftappunt, want water dat in de vorst in de leiding blijft staan zet uit en scheurt de leiding.

Bestrating op een zandbed is geen fundering voor een bar met een stenen of betonnen blad. Hoe je de bar onder het dak neerzet, verankert en van stroom voorziet, staat uitgewerkt bij een bar onder een overkapping in de tuin.

Maatwijzer

De hoogtes en maten die in een huis kloppen: bar, eettafel, tv, schilderij, wandlamp, kapstok en gordijnrails, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Onderdeel Alle Zitten Eten en bar Aan de muur Licht Keuken Trap, hal en deur Slapen Raam en gordijn Werken Badkamer

Onderdeel	Wat	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Zitten	Bank, zithoogte	44 cm	40 tot 48 cm	Meet tot de ingezakte zitting, niet tot het bolle kussen. Hoger kom je makkelijker op en af, lager zit je meer achterover.
Zitten	Bank, zitdiepte	60 cm	55 tot 65 cm	Boven 70 cm hangen je voeten vrij en zit je gedwongen onderuit. Loungebanken gaan tot 100 cm en zijn bedoeld om op te liggen.
Zitten	Bank, totale hoogte met rugleuning	80 cm	75 tot 90 cm	Staat de bank voor een raam, dan blijft hij onder de vensterbank als hij niet hoger is dan 80 cm.
Zitten	Fauteuil, zithoogte	45 cm	42 tot 48 cm	Een paar centimeter hoger dan de bank scheelt bij het opstaan. Een lage lounge-fauteuil zakt naar 38 cm.
Zitten	Salontafel, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Vuistregel: gelijk aan of net onder de zithoogte van de bank. Dan zet je je kopje neer zonder voorover te buigen.
Zitten	Salontafel, afstand tot de bank	40 cm	35 tot 45 cm	Minder en je knieën stoten tegen de rand, meer en je moet opstaan om je glas te pakken.
Zitten	Bijzettafel naast de bank, hoogte	60 cm	55 tot 65 cm	Gelijk met de armleuning, dan pak je je glas zonder te kijken.
Zitten	Poef of voetenbank, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Iets lager dan de zitting waar je op zit, anders drukt de rand in je kuiten.
Zitten	Doorloop tussen bank en meubel	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm loop je er met een volle wasmand langs. 60 cm is te krap om elkaar te passeren.
Zitten	Tv-meubel, hoogte	45 cm	40 tot 55 cm	Hierop komt het midden van een 55 inch scherm op ongeveer 80 cm. Wil je het midden op ooghoogte, dan hang je de tv aan de wand.
Eten en bar	Barblad, hoogte	105 cm	100 tot 110 cm	De barkruk moet 25 tot 30 cm lager zijn dan het blad.
Eten en bar	Barblad, diepte	40 cm	30 tot 60 cm	40 cm is een bord plus een glas. Wil je er ook snijden of een laptop neerzetten, dan 60 cm.
Eten en bar	Barblad, overstek voor je knieën	25 cm	20 tot 30 cm	Zonder overstek zitten je knieën tegen het kastje. Boven 30 cm moet het blad onderstut worden, anders kantelt het als iemand erop leunt.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij een blad van 105 cm	78 cm	75 tot 82 cm	Het verschil tussen zitting en blad blijft 25 tot 30 cm, want daar passen je bovenbenen.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij aanrechthoogte (90 cm)	63 cm	60 tot 67 cm	Hetzelfde verschil van 25 tot 30 cm. Een gewone barkruk van 78 cm is hier te hoog en je zit met je knieën omhoog.
Eten en bar	Bar, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Met 60 cm stoot je je elleboog niet tegen je buurman. Onder 55 cm zit je schouder aan schouder.
Eten en bar	Eettafel, hoogte blad	75 cm	72 tot 78 cm	Vaste maat in de meubelbranche, geen norm. Een dik hardstenen of houten blad telt mee, dus meet de bovenkant.
Eten en bar	Eettafel, vrije hoogte onder het blad	68 cm	65 tot 72 cm	Hier zitten je bovenbenen. Een dikke tafelrand, een schuiflade of een dwarsbalk eet die ruimte op.
Eten en bar	Eetstoel, zithoogte	45 cm	44 tot 47 cm	Het verschil met het tafelblad moet 28 tot 32 cm zijn. Bij een tafel van 78 cm hoort dus een stoel van 46 tot 48 cm.
Eten en bar	Eettafel, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Een placemat is 45 cm breed, de rest is ruimte voor je ellebogen en je glas. Aan de kopse kant reken je een extra plek van 60 cm.
Eten en bar	Eettafel, diepte	90 cm	80 tot 100 cm	Bij 80 cm raken de borden tegenover elkaar bijna. Bij 90 cm past er een schaal of een kaars in het midden.
Eten en bar	Ronde eettafel, diameter	120 cm voor 4 personen	110 tot 150 cm	Reken 60 cm omtrek per persoon en houd het midden vrij voor de schalen. Vanaf 140 cm zitten er zes mensen omheen.
Eten en bar	Ruimte achter een eetstoel	100 cm	75 tot 110 cm	75 cm om de stoel achteruit te schuiven en op te staan, 100 cm om er ook achterlangs te lopen met een schaal.
Aan de muur	Schilderij, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Vuistregel, geen norm: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat. Hang alles in de kamer op dezelfde hartlijn, dan loopt de wand rustig.
Aan de muur	Schilderij boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager en het lijkt of het werk op de bank leunt. Door de bank schuift de hartlijn omhoog naar 150 tot 165 cm, en dat mag hier.
Aan de muur	Schilderij boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een lamp of een vaas voor te zetten zonder dat die de lijst raakt.
Aan de muur	Wandcollage, ruimte tussen de lijsten	6 cm	5 tot 8 cm	Gelijke tussenruimte laat de groep als een vlak lezen. Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes.
Aan de muur	Schilderij in een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Meet loodrecht boven de voorkant van de trede waar je staat. Dan loopt de rij lijsten mee met de trap in plaats van scheef te lijken.
Aan de muur	Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen, anders ziet die zijn kruin niet.
Aan de muur	Spiegel boven de wastafel, onderkant	20 cm boven het blad	15 tot 25 cm	Ruimte voor de kraan en een zeeppompje. Bij 20 cm kijk je nog recht in je gezicht in plaats van tegen je hals.
Aan de muur	Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat je hem van de andere kant van de kamer ziet en er niemand voor staat.
Aan de muur	Tv, midden van het scherm	105 cm	100 tot 115 cm	Op ooghoogte als je op de bank zit: bij een zitting van 44 cm zit je oog op ongeveer 115 cm. Boven een schouw kijk je omhoog en dat voel je na een film in je nek.
Aan de muur	Tv, kijkafstand	2 keer de schermdiagonaal	1,5 tot 2,5 keer	Een 55 inch scherm is 140 cm diagonaal, dus 2 tot 3,5 m. Bij 4K mag je dichterbij zitten omdat je de pixels niet meer ziet.
Aan de muur	Stopcontact, hart boven de vloer	30 cm	25 tot 35 cm	Gewoonte, geen norm: NEN 1010 schrijft geen hoogte voor, alleen de zones in de badkamer. Achter een dressoir zet je hem net zo goed op 15 cm, boven een werkblad juist hoog.
Aan de muur	Schakelaar, hart boven de vloer	105 cm	90 tot 110 cm	Ook een gewoonte. 105 cm is de oude Nederlandse standaard: je vindt hem in het donker met je hand op heuphoogte. Voor kinderen en vanuit een rolstoel werkt 90 tot 100 cm beter.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, onderkant	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Laag genoeg om het blad te verlichten, hoog genoeg om iemand tegenover je aan te kijken. Bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, breedte	30 cm binnen de rand van het blad	30 tot 40 cm binnen de rand	Anders stoot je je hoofd als je langs de tafel loopt of een stoel aanschuift.
Licht	Hanglamp boven een kookeiland, onderkant	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Boven een blad van 90 cm kom je dan op 165 cm, ongeveer ooghoogte. Kies dus een kap die de lamp van onderaf afschermt. Bij twee of drie lampen reken je 70 tot 90 cm hart op hart.
Licht	Hanglamp in de hal of boven de trap, onderkant	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop, niemand stoot zijn hoofd. Boven een trap meet je vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt.
Licht	Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte. Schijnt de lamp opzij of omhoog, dan mag hij lager hangen. In een open lamp op ooghoogte kijk je recht in de bron.
Licht	Leeslamp naast een stoel, onderkant van de kap	110 cm	100 tot 125 cm	Net boven je schouder als je zit, dan valt het licht op de pagina en niet in je ogen.
Licht	Vloerlamp naast de bank, onderkant van de kap	140 cm	130 tot 150 cm	Je hoofd zit op de bank op ongeveer 130 cm. Blijft de kap daarboven, dan kijk je niet in het lampje.
Licht	Bedlamp aan de wand, hart	65 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Op zithoogte in bed, zodat het licht op je boek valt. Meet vanaf de matras en niet vanaf de vloer, want een boxspring scheelt 20 cm.
Licht	Spiegellamp badkamer, twee lampen naast de spiegel	160 cm hart	155 tot 170 cm	Licht van de zijkant geeft geen schaduw onder je ogen en je kin. Een enkele lamp boven de spiegel doet dat wel.
Licht	Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk, verder weg blijft de wand donker. Onderling 100 tot 150 cm, afhankelijk van de stralingshoek.
Licht	Buitenlamp naast de voordeur, hart	190 cm	170 tot 210 cm	Boven je hoofd, zodat je niet in de lamp kijkt terwijl je het slot zoekt. Op ooghoogte ben je juist blind.
Keuken	Aanrecht, hoogte bovenkant blad	90 cm	85 tot 95 cm	De Nederlandse standaard: onderkast, verstelbare poten en een blad van 3 tot 4 cm samen. Vuistregel: ellebooghoogte min 10 tot 15 cm, dus ben je langer dan 1,85 m, draai de poten dan uit.
Keuken	Werkblad, diepte	60 cm	57 tot 65 cm	Kookplaten en spoelbakken zijn op 60 cm gemaakt. Een diep blad van 70 cm geeft ruimte achter de kookplaat, maar je reikt verder naar de bovenkastjes.
Keuken	Bovenkastjes, onderkant boven het werkblad	55 cm	50 tot 60 cm	Onder 50 cm past je keukenmachine er niet onder en sta je met je hoofd tegen de deur. Boven 60 cm kom je niet bij het bovenste schap.
Keuken	Bovenkastjes, diepte	35 cm	32 tot 40 cm	Ondieper dan het werkblad, zodat je er niet tegenaan stoot als je over het blad buigt om te snijden.
Keuken	Afzuigkap boven een gaskookplaat, onderkant	70 cm	65 tot 75 cm	De vlam en de hete lucht moeten weg kunnen: onder 65 cm boven de pannendrager wordt het vetfilter te heet. Houd altijd de minimummaat uit de handleiding aan, dat is een eis van de fabrikant.
Keuken	Afzuigkap boven inductie, onderkant	60 cm	55 tot 65 cm	Geen vlam, dus hij mag lager, en lager hangen vangt meer damp. Ook hier is de handleiding leidend, want die maat hoort bij het apparaat.
Keuken	Kookeiland, loopruimte rondom	120 cm	100 tot 150 cm	Bij 100 cm kun je de vaatwasser openen en er nog langs. Bij 120 cm passeren twee mensen elkaar terwijl er een lade open staat.
Keuken	Twee keukenrijen tegenover elkaar, afstand	120 cm	110 tot 140 cm	Een ovendeur en een lade die tegenover elkaar open staan hebben allebei ongeveer 60 cm nodig.
Keuken	Oven op werkhoogte, bodem van de ovenruimte	90 cm	80 tot 100 cm	Je tilt een hete bakplaat er recht uit in plaats van gebogen. Boven 100 cm til je een schaal boven je middel en zie je niet meer wat erin staat.
Keuken	Vaatwasser, nismaat	60 cm breed, 82 cm hoog	60 tot 60,5 cm breed	Een onderbouwmodel schuift onder een blad van 90 cm. Een vrijstaand model heeft zijn eigen bovenblad en is ongeveer 85 cm hoog.
Keuken	Inbouwkoelkast, nishoogte	88, 122 of 178 cm	vaste maten per model	De kast volgt de nismaat, dus meet de nis en niet het apparaat. Achter en boven het apparaat moet ventilatieruimte vrij blijven.
Keuken	Stopcontact boven het werkblad, hart	115 cm	110 tot 120 cm	Dat is 20 tot 30 cm boven het blad, dus vrij van spetters en niet weggewerkt achter de waterkoker. Houd minstens 30 cm afstand tot de spoelbak.
Keuken	Keukenplint, hoogte	10 cm	10 tot 15 cm	De poten zijn verstelbaar en met de plint stel je de aanrechthoogte fijn in. De plint staat 5 cm terug, zodat je met je tenen onder het kastje kunt.
Trap, hal en deur	Trapleuning, hoogte	90 cm	80 tot 100 cm (norm)	Norm: het Bouwbesluit, sinds 2024 het Besluit bouwwerken leefomgeving, eist een leuning tussen 80 en 100 cm, gemeten vanaf de voorkant van de trede. Een leuning is verplicht als je over de trap meer dan 1 m stijgt.
Trap, hal en deur	Optrede, hoogte van een trede	maximaal 18,8 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw tot 22 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl, voor een woning. Oude trappen zijn vaak 20 tot 21 cm en dat mag blijven zolang je de trap niet vernieuwt.
Trap, hal en deur	Aantrede, diepte van een trede	minimaal 22 cm bij nieuwbouw	22 cm is de ondergrens (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Bij een draaiende trap geldt die maat op de looplijn, dus in de punt van een kwartdraai mag de trede smaller zijn.
Trap, hal en deur	Trap, vuistregel voor comfortabel lopen	2 x optrede + aantrede = 60 cm	58 tot 64 cm	Geen norm maar een oude vuistregel. 17 op en 26 aan loopt rustig (60), 20 op en 22 aan is een gewone Nederlandse trap (62). Daarbuiten struikel je op de maat.
Trap, hal en deur	Trap, vrije breedte	80 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 70 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Onder 80 cm krijg je een matras of een bank niet naar boven.
Trap, hal en deur	Trap, vrije hoogte erboven	230 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 190 cm (norm)	Norm, gemeten loodrecht boven de voorkant van de trede. Bij een dichtgezette zoldertrap is dit de maat waar je tegen de balk loopt.
Trap, hal en deur	Vloerafscheiding langs een trapgat of vide	100 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 90 cm (norm)	Norm: verplicht zodra het verval meer dan 1 m is. Openingen mogen niet groter zijn dan 10 cm en tussen 20 en 70 cm boven de vloer mag er niets zijn waar een kind op kan klimmen.
Trap, hal en deur	Binnendeur, dagmaat van het kozijn	83 x 201,5 cm	78, 83, 88 of 93 cm breed; 201,5, 211,5 of 231,5 cm hoog	Industriestandaard, geen norm. Na montage houd je ongeveer 3 cm minder vrije doorgang over, dus voor een rolstoel of rollator kies je een blad van 93 cm.
Trap, hal en deur	Deurkruk, hoogte	100 cm	95 tot 105 cm	Gewoonte: het slot zit in een standaardkozijn op die hoogte. Verplaatsen kan alleen als je het slotgat in het blad meeverhuist.
Trap, hal en deur	Kapstok, hoogte van de haken	170 cm	160 tot 180 cm	Een lange jas hangt ongeveer 100 cm af, dus op 170 cm blijft hij vrij van de vloer. Een kinderkapstok komt op 110 tot 120 cm.
Trap, hal en deur	Hal, vrije loopruimte	100 cm	90 tot 120 cm	Onder 90 cm kun je niet met twee mensen langs elkaar en past er geen kinderwagen naast de kapstok.
Trap, hal en deur	Drempel, hoogte	maximaal 2 cm	0 tot 2 cm	Boven 2 cm struikel je eroverheen en kom je er met een rollator of rolstoel niet zonder helling over. Een schuine aanloop haalt de rand eraf.
Slapen	Bed, bovenkant matras	55 cm	45 tot 65 cm	Zit je op de rand met je voeten plat op de vloer en je knieën in een hoek van 90 graden, dan is de hoogte goed. Een boxspring komt vaak op 60 tot 65 cm, een laag frame op 45.
Slapen	Matras, standaardmaten	140 x 200 cm	80, 90, 120, 140, 160 of 180 cm breed; 200 of 210 cm lang	Ben je langer dan 1,90 m, neem dan 210 cm. Twee losse matrassen van 90 x 210 vullen samen een bed van 180 x 210.
Slapen	Nachtkast, hoogte bovenblad	60 cm	55 tot 70 cm	Gelijk met of iets boven de matras, dan zet je liggend je glas neer zonder te kijken. Bij een boxspring van 65 cm hoort dus een hoge nachtkast.
Slapen	Loopruimte naast het bed	70 cm	60 tot 90 cm	60 cm is genoeg om langs te lopen, 70 cm om het bed op te maken zonder tegen de kast te stoten.
Slapen	Kledingroede voor lange kleding	160 cm	150 tot 170 cm	Een jas of lange jurk hangt 120 tot 140 cm af, dus eronder blijft nog ruimte voor een lade of een schoenenbak.
Slapen	Kledingroede voor korte kleding	100 cm	95 tot 110 cm	Hemden en dubbelgevouwen broeken hangen 70 tot 90 cm af. Met twee roedes boven elkaar, op 100 en 195 cm, verdubbel je de hangruimte.
Slapen	Kast, diepte voor hangende kleding	60 cm	55 tot 65 cm	Een hanger is 45 cm breed en met 60 cm diepte sluit de deur zonder dat de mouwen klem zitten. Is de kast ondieper dan 55 cm, zet de roede dan in de lengte.
Slapen	Kast, legborddiepte voor truien en broeken	40 cm	35 tot 45 cm	Een opgevouwen trui is ongeveer 30 cm breed. Met 40 cm valt de stapel niet naar voren als je de deur opent.
Slapen	Kast, hoogste bruikbare schap	200 cm	190 tot 210 cm	Verder reik je niet zonder trapje. Wat boven 210 cm staat, is opslag voor koffers die je twee keer per jaar pakt.
Slapen	Hoogslaper, vrije hoogte boven de matras	100 cm	90 tot 110 cm	Genoeg om rechtop in bed te zitten. Meet van de bovenkant van de matras tot het plafond, niet tot de bodem van het bed.
Raam en gordijn	Gordijnrails, hoogte boven het kozijn	12 cm	10 tot 15 cm	Boven het kozijn laat het raam groter lijken en houdt de rail het gordijn uit het glas. Zit het plafond dichtbij, monteer de rail dan 5 tot 10 cm onder het plafond of direct tegen het plafond.
Raam en gordijn	Gordijnrails, uitloop naast het kozijn	20 cm per zijde	15 tot 25 cm	Daar staat het opzij geschoven gordijn geparkeerd, zodat het niet voor het glas blijft hangen en je het daglicht niet inlevert.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vloer	1 cm boven de vloer	0 tot 2 cm	Net vrij van de vloer: het sleept niet en hangt toch recht. Wil je het gordijn op de vloer laten vallen, maak het dan 5 tot 10 cm langer dan de maat tot de vloer.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vensterbank	2 cm boven de bank	1 tot 3 cm	Vrij van de bank, zodat het gordijn niet omkrult op de plank en de warmte van de radiator eronder langs kan.
Raam en gordijn	Gordijn, stofbreedte	2 keer de railbreedte	1,5 tot 2,5 keer	Bij 1,5 keer hangt de stof vlak, bij 2,5 keer krijg je volle plooien. Een wave-rail vraagt 2 tot 2,5 keer, anders staat de golf niet.
Raam en gordijn	Rolgordijn of plissé in de dag, speling	0,5 cm per zijde	0,3 tot 1 cm	Meet de dagmaat op drie hoogtes en neem de kleinste maat, want een kozijn staat zelden haaks.
Raam en gordijn	Vitrage, afstand tot het glas	5 cm	3 tot 10 cm	Tegen koud glas wordt de stof vochtig en krijg je vlekken. Verder naar binnen botst hij op de vensterbank of de raamkruk.
Raam en gordijn	Vensterbank binnen, diepte	20 cm	15 tot 30 cm	Volgt de dikte van de muur plus een overstek van 2 tot 3 cm. Vanaf 20 cm staat een plant er stabiel op.
Raam en gordijn	Vensterbank buiten, overstek	4 cm	3 tot 5 cm	Met een waterhol aan de onderkant. Zonder dat overstek loopt regenwater terug over de gevel en krijg je vuilstrepen onder het raam.
Raam en gordijn	Radiator onder het raam, onderkant	12 cm boven de vloer	10 tot 15 cm	Er moet lucht onderlangs kunnen, daar begint de convectie. Houd ook 3 tot 5 cm tussen radiator en wand en 10 cm vrij onder de vensterbank.
Werken	Bureau, hoogte blad zittend	74 cm	72 tot 76 cm	Je onderarmen liggen horizontaal op het blad en je schouders blijven laag. Kun je het blad niet verstellen, zet dan de stoel hoger en je voeten op een steun.
Werken	Zit-stabureau, stahoogte	105 cm	95 tot 120 cm	Ellebooghoogte staand. Vuistregel: je lichaamslengte min 75 cm, dus bij 1,80 m kom je op 105 cm.
Werken	Bureaustoel, zithoogte	45 cm	40 tot 52 cm	Voeten plat op de vloer, knieën iets lager dan je heupen. De gasveer van een bureaustoel dekt dat bereik zelf.
Werken	Vrije hoogte onder het bureaublad	68 cm	65 tot 72 cm	Je bovenbenen moeten eronder passen, ook met een lade of een kabelgoot. Houd daarnaast 60 cm breed en 60 cm diep beenruimte vrij.
Werken	Bureaublad, diepte	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm staat het scherm op armlengte, 50 tot 80 cm van je ogen, en ligt je toetsenbord er nog voor.
Werken	Beeldscherm, bovenrand	op ooghoogte of iets lager	110 tot 125 cm boven de vloer	Je kijkt dan licht naar beneden en dat is de rustpositie van je ogen. Een laptop op het blad zit ongeveer 20 cm te laag, dus zet hem op een standaard met een los toetsenbord.
Werken	Toetsenbord, afstand tot de bladrand	10 cm	8 tot 15 cm	Daar rusten je handpalmen. Zonder die strook hangen je armen in de lucht en trekt het in je schouders.
Werken	Wandplank boven het bureau, onderkant	45 cm boven het blad	40 tot 60 cm	Een A4-ordner is 32 cm hoog, dus die past er nog onder, en je stoot je hoofd niet als je opstaat.
Werken	Boekenschap, diepte	25 cm	20 tot 30 cm	Een pocket is 12 cm diep, een gebonden boek 16 tot 20 cm. Bij 25 cm staan ze allemaal binnen de rand.
Werken	Boekenschap, overspanning zonder steun	80 cm	70 tot 90 cm	Boeken wegen al snel 25 kg per meter schap. Bij 18 mm plaatmateriaal blijf je onder 80 cm, anders zakt het schap zichtbaar door.
Keuken	Schap voor borden, diepte	32 cm	30 tot 35 cm	Een plat bord is 26 tot 28 cm in doorsnee. Met 32 cm houd je een vinger ruimte om de stapel te pakken zonder te schuiven.
Badkamer	Wastafel, bovenkant	85 cm	80 tot 95 cm	Vuistregel: heuphoogte, dan buig je niet voorover om je handen te wassen. Gebruiken kinderen de wastafel, dan is 80 cm prettiger.
Badkamer	Opzetkom, hoogte van het meubel	75 cm	70 tot 80 cm	Tel de kom van 10 tot 15 cm erbij op, dan komt de bovenrand op 85 tot 95 cm. Vergeet die optelsom en je wast je handen op keukenhoogte.
Badkamer	Handdoekhaak naast de wastafel	140 cm	120 tot 160 cm	Binnen handbereik met natte handen, dus naast de wastafel en niet aan de andere kant van de ruimte.
Badkamer	Handdoekradiator, onderkant	20 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Daar zitten de aansluitingen en je kunt eronder dweilen. Hang de bovenkant niet hoger dan 180 cm, anders kom je niet bij de handdoek. Een smalle handdoekradiator geeft weinig vermogen, dus reken hem niet als enige verwarming.
Badkamer	Douchekraan, hart	100 cm	95 tot 110 cm	Heuphoogte, zodat je de kraan kunt bedienen zonder onder de koude straal te gaan staan.
Badkamer	Badkraan, hart	65 cm	60 tot 75 cm	Ongeveer 20 cm boven de badrand, dan kun je bijmengen terwijl je in bad zit.
Badkamer	Regendouchekop	210 cm	200 tot 225 cm	Minstens 20 cm boven het hoofd van de langste gebruiker, want je staat er recht onder. Bij een schuin dak meet je op het punt waar je echt staat.
Badkamer	Handdouche aan een glijstang, bovenste stand	190 cm	180 tot 200 cm	De stang is 60 tot 90 cm lang, dus de onderste stand komt rond 110 cm. Daarmee spoel je het bad, een kind of de hond af.
Badkamer	Toilet, zithoogte	40 cm	38 tot 48 cm	Standaard is 40 cm. Een verhoogd toilet van 45 tot 48 cm zit op stoelhoogte en daar sta je makkelijker van op. Bij een hangend toilet bepaal je de hoogte zelf met het inbouwframe.
Badkamer	Toilet, vrije ruimte voor de pot	60 cm	55 tot 70 cm	Daar staan je knieën en voeten. Zijwaarts wil je 80 cm breedte, anders zit je met je schouder tegen de muur.
Badkamer	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 75 cm hoog; 20 tot 30 cm voor de voorkant van de pot	Zittend pak je de rol zo zonder te draaien. Hang je hem naast of achter je, dan verdraai je je rug elke keer.
Badkamer	Fonteintje in het toilet, bovenkant	85 cm	80 tot 90 cm	Dezelfde hoogte als een wastafel. Let op de draairichting van de deur, want een fonteintje van 40 cm breed vraagt een vrije hoek.
Badkamer	Stopcontact in de badkamer	buiten 60 cm van bad of douche	norm, geen gewoonte	NEN 1010 verdeelt de badkamer in zones: binnen 60 cm van de rand van een bad of douche mag geen wandcontactdoos. Alle wandcontactdozen moeten achter een aardlekschakelaar van 30 mA.

Veelgestelde vragen