Stucwerk en beton ciré: soorten, kosten en afwerking

Stucwerk komt in drie families: glad, structuur en doorgekleurd

Alles wat een stukadoor op je muur zet, valt in drie families. Glad werk is een gips- of kalkpleister die strak wordt gezet en daarna gesausd of behangen wordt. Structuurwerk, zoals spachtelputz en fijn spuitwerk, verstopt kleine oneffenheden in een korrel.

De derde familie zijn de doorgekleurde dunpleisters, met beton ciré als bekendste: die zijn zelf de eindafwerking en er komt geen verf meer overheen. Welke familie je kiest, bepaalt de voorbereiding, het onderhoud en de prijs per vierkante meter. Hoe pleisterwerk zich verhoudt tot tegels, panelen en de rest van de afwerkingen voor wanden, plafond en raam staat een niveau hoger; hier gaat het om de pleisters zelf.

Wil je weten hoe een wand laag voor laag wordt opgebouwd en welk deel je zelf kunt doen, dan staat dat in de gids over een muur glad zetten met pleisterwerk. Voor grote oppervlakken in nieuwbouw of een casco verdieping werkt de stukadoor met een pomp, en dat verandert de prijs per meter merkbaar.

De soorten naast elkaar, met laagdikte en plek

De tabel hieronder zet de gangbare binnenpleisters naast elkaar. De laagdikte is meer dan een technisch detail: hij vertelt hoeveel scheefstand de laag kan opvangen, hoe lang het werk moet drogen en hoeveel materiaal en arbeid erin zit.

Een vlakke gipsplaatwand heeft aan 2 tot 5 mm pleister genoeg, terwijl een oude gemetselde muur eerst een raaplaag van 10 tot 20 mm nodig heeft om vlak te komen. Dat verschil zie je één op één terug in de offerte en in de droogtijd.

Structuurpleisters vragen een andere afweging: ze zijn stootvast en vergevingsgezind bij het aanbrengen, maar je raakt ze moeilijk weer kwijt. Wat er nu op de wand komt, bepaalt dus mede wat er over tien jaar nog kan.

Afwerking	Laagdikte	Waar hij past	Waar je op let
Glad gipspleisterwerk	2 tot 5 mm	Wanden en plafonds in droge ruimtes die gesausd worden	Vraag sausklaar niveau waar strijklicht op de wand valt
Raaplaag van gips of cement	10 tot 20 mm	Scheve of beschadigde muren vlak zetten	Boven 20 mm in twee lagen of met wapeningsgaas
Spachtelputz	Korrel van 1 tot 3 mm	Hal, trapgat en andere plekken met stootkans	Verwijderen is hak- en schuurwerk; kies hem daarom bewust
Fijn spuitwerk (spack)	1 tot 2 mm	Plafonds in droge ruimtes	Kan slecht tegen vocht en wrijving; in de badkamer laat het los
Kalkpleister	2 tot 15 mm	Oudere massieve muren die vocht moeten kunnen afgeven	Poedert licht en vraagt dampopen verf, geen gewone latex
Leemstuc	3 tot 15 mm	Woon- en slaapkamers, doorgekleurd of onder leemverf	Buffert vocht goed, maar lost op waar water langs stroomt
Beton ciré	2 tot 3 mm	Badkamerwand, keukenwand, vloer en meubels	De sealer keert het water, het materiaal zelf niet
Cementpleister	10 tot 20 mm	Douche, kelder en plinten	Hard en vochtbestendig, maar grover van huid en traag met drogen

Het bindmiddel bepaalt hoe de laag zich gedraagt

Gips, kalk, leem en cement zien er in de kuip hetzelfde uit, maar ze verharden op vier verschillende manieren, en daar komt hun gedrag vandaan. Gips bindt chemisch met het aanmaakwater en is na ongeveer een uur niet meer te bewerken; wat je daarna nog gladwrijft, beschadig je alleen maar.

Kalk verhardt met koolzuur uit de lucht en doet daar weken over. In die tijd blijft de laag alkalisch, en die hoge pH is precies de reden dat schimmel er slecht op groeit.

Leem verhardt niet: hij droogt alleen. Daarom kun je leemstuc eindeloos repareren met water en een spons, en daarom verdwijnt hij ook op de plek waar een lekkage hem dag na dag natmaakt.

Cement hydrateert tot het hardste en dichtste oppervlak van de vier, en is daarmee de basis onder tegelwerk in de douche en onder beton ciré in natte zones. Twijfel je tussen pleisterwerk en een heel andere afwerking, dan zet het overzicht van alles voor de wand en het plafond de alternatieven naast elkaar.

Bindmiddel	Hoe het verhardt	Gedrag bij vocht	Waar wij hem kiezen
Gips	Chemisch met het aanmaakwater, hard binnen enkele uren	Neemt vocht op en verliest sterkte als hij lang nat blijft	Droge binnenruimtes; in de badkamer alleen buiten de spatzone
Kalk	Met koolzuur uit de lucht, over weken	Dampopen; laat een muur vocht opnemen en weer afgeven	Oud massief metselwerk en muren met wisselend vocht
Leem	Droogt alleen, verhardt niet chemisch	Buffert veel damp, maar stromend water wast hem uit	Slaap- en woonkamers waar het binnenklimaat voorop staat
Cement	Hydrateert tot een harde, dichte laag	Bestand tegen langdurig nat	Douche, kelder, plint en als basis onder beton ciré

Behangklaar of sausklaar is een afspraak, geen gevoel

Glad bestaat in gradaties, en het niveau dat je afspreekt bepaalt de prijs en het eindbeeld. Behangklaar betekent vlak en aaneengesloten, met kleine spaanaanzetten en poriën die onder behang of renovlies wegvallen. Sausklaar betekent dat de wand direct geverfd kan worden en dus strak genoeg is om onbekleed bekeken te worden.

Het verschil zit in een extra werkgang met fijnere pleister en meer schuurwerk, en dat verschil betaal je per vierkante meter. Andersom is sausklaar laten zetten waar behang overheen komt weggegooid geld.

Beoordeel glad werk met strijklicht, want zo kijk je er later naar. Een raam of een wandlamp die vlak langs de wand schijnt, vergroot oneffenheden van een tiende millimeter uit tot zichtbare schaduwen.

Bij hele verdiepingen tegelijk, zoals in nieuwbouw, brengt de stukadoor de pleister met een pleisterpomp op de wand en zet hij hem daarna met de hand vlak. De machine versnelt alleen het opbrengen; het afwerkingsniveau blijft handwerk, en de afspraak erover verandert dus niet.

Beton ciré is zo dicht als zijn sealer

Beton ciré is een cementgebonden dunpleister met pigment en kunsthars, die in twee lagen van ongeveer een millimeter wordt opgezet en daarna geschuurd en geseald. De wolkige tekening ontstaat door de spaanslagen bij het opzetten: geen twee wanden worden gelijk, dus een proefstaal is een richting en geen belofte.

Het materiaal zelf is niet waterdicht. De twee tot drie lagen sealer erop keren het water en de vlekken, en in een douche hoort daaronder kimband in de hoeken en rond het putje, want daar beweegt de constructie het meest.

De ondergrond moet vlak en scheurvrij zijn. Een laag van 2 tot 3 mm volgt elke beweging eronder, dus een scheur in de ondergrond komt binnen een seizoen terug in het oppervlak, en een tegelvoeg die niet is uitgevlakt tekent zich als een raster af.

Onderhoud bestaat uit schoonmaken met een neutrale zeep en het periodiek vernieuwen van de sealer. In een dagelijks gebruikte douche is die laag eerder aan een nieuwe beurt toe dan op een keukenwand die af en toe een spetter vangt.

Waar de rekening van de stukadoor uit bestaat

Stukadoorswerk wordt per vierkante meter geoffreerd, maar de meterprijs is maar een deel van het verhaal. De eerste dag kost het meest: aanvoer, afplakken, profielen zetten en materiaal aanmaken kosten bij 12 m2 evenveel tijd als bij 80 m2, dus kleine klussen zijn per meter het duurst.

De tweede grote post is het voorwerk. Behang verwijderen, poederende verflagen vastzetten en los oud werk uithakken kan meer uren kosten dan het nieuwe pleisterwerk zelf, en juist dat deel kun je vaak zelf doen.

Vergelijk offertes daarom niet op de kale meterprijs maar op de posten. Bij grote aaneengesloten oppervlakken is het de moeite om ook een prijs te vragen voor spuiten in plaats van handmatig opzetten, want de pomp haalt zijn voordeel pas bij veel meters.

Kostenpost	Waarom die op de rekening staat	Wat je er zelf aan kunt doen
Opstart van de klus	Aanvoer, afplakken en profielen zetten kosten bij een toilet evenveel tijd als bij een verdieping	Meerdere ruimtes in één opdracht bundelen
Meterprijs van het pleisterwerk	Materiaal plus de uren voor opzetten, vlakken en schuren	Behangklaar afspreken op wanden waar behang of renovlies komt
Voorwerk aan de ondergrond	Behangresten, poederende verf en los oud werk moeten er eerst af	Zelf strippen en de ruimte leeg en schoon opleveren
Hoeken, dagkanten en profielen	Handwerk per strekkende meter, los van het vlak	Ramen en deuren meetellen als je offertes vergelijkt
Plafonds	Boven het hoofd werken gaat langzamer dan aan de wand	Overwegen of spuitwerk daar volstaat in plaats van glad werk
Beton ciré	Vier tot zes werkgangen met droogtijd ertussen, verspreid over dagen	Reserveren voor de wanden waar je er echt naar kijkt

Eerst drogen, dan voorstrijken, dan pas verf

Vers pleisterwerk is donker en wordt van buiten naar binnen licht van kleur. Pas als de hele wand egaal licht is, is hij droog genoeg om te behandelen; donkere plekken zijn restvocht, geen kleurverschil.

Als vuistregel houden wij een dag droogtijd per millimeter laagdikte aan, bij 20 graden en met doorlopend een raam op een kier. Een gladde laag van 3 mm is dan na een paar dagen zover, een raaplaag van 15 mm heeft ruim twee weken nodig, en in een onverwarmde winterruimte loopt dat verder op.

Sla daarna de voorstrijk niet over. Kaal gips zuigt het water uit de eerste verflaag voordat die kan vloeien: op kaal gips reken je met ongeveer 7 m2 per liter tegenover 10 m2 op eerder gesausd werk, en dat verschil is pure zuiging. Meet je wanden op en reken uit hoeveel liter je per laag nodig hebt voordat je het eerste blik koopt.

Kalk- en cementpleister vragen nog een extra geduldsronde: vers zijn ze alkalisch en dat tast gewone muurverf aan. Kies daar een silicaat- of kalkverf, of wacht tot de laag volledig is uitgehard.

Boren en ophangen zonder dat de laag eraf klapt

Een gestuukte steenachtige muur is een zachte laag op een harde: eerst 5 tot 15 mm pleisterwerk, daarna pas de baksteen, kalkzandsteen of het beton dat het gewicht moet dragen. Alles wat je ophangt, hangt aan die steen; de stuclaag zelf telt niet mee.

Boor daarom zonder klopstand tot je door de zachte laag heen bent en zet de klop pas daarna aan, anders klapt het stucwerk rond het gat eraf. Boor bovendien de dikte van de stuclaag extra diep: bij een plug van 40 mm en 10 mm stucwerk hoort een gat van 55 mm, zodat de plug volledig in de steen klemt. Zo gemonteerd draagt een nylon plug met schroef op zo'n wand tot ongeveer 15 kilo.

Voor licht werk hoeft er geen boor aan te pas te komen. Een spijkerhaakje draagt op gestuukte steen ongeveer 2,5 kilo en een X-haak met geharde nagel ongeveer 4 kilo, doordat de nagel dwars door de stuclaag in de steen klemt.

Wees terughoudend met montagekit en dubbelzijdig tape op pleisterwerk. Het gewicht hangt daar aan de buitenste laag, en bij het verwijderen trekt de kit een hap uit het stucwerk mee.

Scheuren: het verschil tussen krimp en beweging

Haarfijne, grillige scheurtjes verspreid over het vlak zijn krimpscheuren. Ze ontstaan in de eerste maanden na het stuken, worden daarna niet groter en zijn met overschilderbare kit of fijne reparatiepleister blijvend te vullen.

Een scheur die diagonaal uit de hoek van een kozijn loopt of een naad tussen twee materialen volgt, is een bewegingsscheur. Daar werken twee delen van de constructie ten opzichte van elkaar, en elke vulling zonder wapening scheurt op dezelfde plek opnieuw. De remedie is uitslijpen en overzetten met gaas, en die volgorde staat uitgewerkt bij het herstellen van gaten en scheuren in de muur.

Houd bij plaatselijk herstel rekening met de verf eromheen. Binnenmuurverf gaat 5 tot 10 jaar mee en verkleurt in die tijd, dus een bijgewerkte plek in matte verf blijft zichtbaar: na een reparatie saus je de hele wand van hoek tot hoek.

Verfcalculator

Vul de maten van je kamer in, trek ramen en deuren af en zie hoeveel liter je per laag nodig hebt, per verfsoort en per ondergrond. Open de volledige verfcalculator

Veelgestelde vragen