Een grote wandklok kiezen en ophangen

Vanaf welke maat een wandklok groot heet

In de winkel begint groot bij ongeveer 40 cm doorsnede. De maat waar de meeste mensen op uitkomen ligt tussen 50 en 80 cm, en boven 80 cm is de klok geen bijzaak meer maar het onderwerp van de wand.

Groter kiezen doe je zelden om beter te kunnen aflezen. Donkere wijzers op een lichte plaat lees je in een oogopslag tot ongeveer vijftien tot twintig keer de doorsnede, dus een klok van 30 cm voldoet in een kamer van 5 m diep al. Wat de maat werkelijk bepaalt is de wand, en de rest van het kiezen en ophangen van een wandklok volgt daaruit.

Op een wand doet een grote klok iets wat vijf kleine lijstjes niet doen. Het oog leest een rond vlak als één punt en gaat de wand daaromheen ordenen, terwijl een reeks kleine objecten het oog juist langs een lijn stuurt. Daarom vult een klok van 70 cm een lege wand waar een verzameling lijsten onrustig blijft.

Wat je ervoor inlevert is speling bij het ophangen. Hoe groter de wijzerplaat, hoe eerder een scheve stand opvalt: bij een klok van 60 cm schuift de 12 al 5 mm opzij als hij één graad gedraaid hangt, en op een rond vlak zonder rechte randen ziet het oog dat meteen.

Welke diameter bij jouw wand en meubel past

Meet eerst de vrije wandbreedte: de afstand tussen twee kozijnen, tussen een hoek en een kast, of het stuk wand boven een bank waar niets anders hangt. Die maat bepaalt wat er past, en niet het aantal vierkante meters van de kamer.

Hangt de klok boven een meubel, dan telt de breedte van dat meubel. In de interieurwereld geldt de gewoonte dat kunst boven een bank ongeveer twee derde van de bankbreedte beslaat. Dat is geen wet, maar het verklaart wel waarom een klok van 40 cm boven een bank van 220 cm verloren oogt.

Twee derde van 220 cm is bijna 150 cm, en zulke klokken worden nauwelijks verkocht. Boven een bank hangt een grote klok daarom meestal in een groep: een klok van 60 tot 70 cm met twee lijsten ernaast haalt samen wel die breedte, en dan leest de wand als één geheel.

Op een vrije wand zonder meubel eronder ligt de ondergrens hoger. Het oog heeft daar niets om de klok tegen af te zetten behalve de wand zelf, dus verdwijnt alles onder 60 cm in het vlak. De formaten die daarvoor gemaakt worden staan bij de modellen op groot formaat.

Houd aan alle kanten lucht. Minstens 15 cm tot een kozijn, een hoek of een kastrand, want een klok die het kozijn bijna raakt maakt het stuk wand smaller dan het is.

Waar de klok komt	Wat je daar aan vrije breedte hebt	Doorsnede die dat vult	Waar het misgaat
Boven een dressoir of tweezitsbank	140 tot 160 cm meubelbreedte	50 tot 60 cm alleen, of 40 cm met twee lijsten erbij	Onder 35 cm leest het oog de klok als een stip op een breed leeg vlak
Boven een driezitsbank	210 tot 240 cm meubelbreedte	70 tot 90 cm alleen, of 60 cm in een groep die samen 140 cm haalt	Een losse klok van 40 cm laat de wand boven de bank juist leger lijken
Vrije wand zonder meubel eronder	350 cm of meer	80 tot 120 cm	Onder 60 cm verdwijnt de klok in het vlak, boven 120 cm wordt de wand de klok
Penant tussen twee ramen of deuren	80 tot 120 cm	40 tot 60 cm, met 15 cm lucht aan weerszijden	Een klok die bijna tegen het kozijn komt maakt het penant optisch smaller
Hal of gang	Kijkafstand van 1 tot 2 m	30 tot 40 cm	Van dichtbij kijk je schuin tegen de plaat aan en lees je een diepe klok een paar minuten mis
Boven een deur of doorgang	Latei van 20 tot 40 cm hoog	30 tot 40 cm	Groter komt tegen het plafond of hangt zo hoog dat je je hoofd in je nek legt
Keukenwand bij het werkblad	50 tot 70 cm tussen bovenkast en blad	30 tot 40 cm	Vet en damp slaan neer op een open wijzerplaat en die krijg je niet meer schoon
Trapwand of vide	Doorlopende wand, kijkafstand 4 tot 8 m	80 tot 120 cm	Je kijkt er van twee verdiepingen naar, dus hang hem op de ooghoogte van de bovenste

Op welke hoogte een grote wandklok hangt

Onze eigen maattabel houdt voor een wandklok een hartlijn van 180 cm aan, met een marge van 170 tot 200 cm. Die hoogte geldt voor een wand waar niets onder staat: een hal, een gang, een penant tussen twee ramen of het stuk boven een doorgang.

180 cm zit boven ooghoogte en boven bijna elke kast, zodat er niemand voor komt te staan en je de klok van de andere kant van de kamer af ziet. Diezelfde reeks hoogtes voor spiegels, lijsten en schermen staat in de maattabel voor wat er aan de muur hangt.

Hangt de klok boven een bank of een dressoir, dan wint het meubel. Houd 20 tot 30 cm tussen de bovenkant van het meubel en de onderrand van de klok, want daarboven leest het oog de klok als los van de bank en daaronder alsof hij erop leunt.

Bij een bank van 82 cm hoog en een klok van 70 cm komt de hartlijn dan op ongeveer 142 cm, dus ruim onder de 180 uit de tabel. Dat is geen tegenspraak: op een vrije wand bepaalt je eigen ooghoogte de plek, boven een meubel bepaalt de afstand tot dat meubel hem.

Boven 200 cm gaat het aflezen tegenwerken. Je kijkt dan van dichtbij zo schuin tegen de wijzerplaat aan dat een klok met een diepe rand een paar minuten mis wijst, en in een gang sta je nooit ver genoeg weg om die hoek recht te trekken.

Wat een grote klok weegt en waar hij aan hangt

Weeg de klok voordat je een plug koopt. Ga met en zonder klok op een personenweegschaal staan en lees het verschil af, want de opgegeven maat in een webshop is de doorsnede en zegt niets over de last aan je wand.

Dezelfde doorsnede scheelt makkelijk een factor drie. Een plaat van mdf van 60 cm weegt twee tot drie kilo, terwijl dezelfde maat in staal met een glasplaat op vijf tot zes kilo uitkomt en een klok van een meter doorsnede in staal of beton boven de tien kilo kan gaan.

Wat de wand houdt staat in onze eigen tabel met bevestigingen, per wandsoort en per punt. Op gipsplaat houdt een kunststof hollewandplug ongeveer 4 kg, een metalen hollewandplug 10 kg en een kiepplug 12 kg, terwijl een schroef die de houten regel erachter raakt op 15 kg uitkomt. In gestuukte steen haalt een gewone nylon plug met schroef ongeveer 15 kg.

Wij noemen een bevestiging pas goed als de last onder ongeveer 70 procent van die kilo's blijft. Twee punten verdubbelen het draagvermogen niet: reken met anderhalf keer, want een klok trekt zelden precies gelijk aan beide punten. Zoek je eigen combinatie op in de wijzer die per wandsoort en gewicht de juiste plug geeft.

Kijk daarna naar het ophangpunt van de klok zelf. De meeste klokken hangen aan één sleutelgat of één beugel die 1 tot 3 cm onder de bovenrand zit, dus meet die afstand aan de achterkant op en trek hem van de gewenste bovenrand af. Laat de schroefkop 3 tot 5 mm van de wand staan, anders glijdt de klok er bij het minste duwtje weer af.

Klok	Reken op	Op gipsplaat of voorzetwand	Op steen, stuc of beton
40 cm, kunststof of dun mdf	0,5 tot 1,5 kg	X-haak met geharde nagel, houdt ongeveer 3 kg per punt	X-haak of een nylon plug van 6 mm
60 cm, mdf of hout	2 tot 3,5 kg	Metalen hollewandplug van 10 kg; een kunststof exemplaar van 4 kg is dan al krap	Nylon plug met schroef, ongeveer 15 kg per punt
60 tot 70 cm, metaal met glasplaat	4 tot 6 kg	Metalen hollewandplug of kiepplug, of liever de schroef in de houten regel	Nylon plug in de steen zelf, niet in de voeg
80 cm, metaal of massief hout	5 tot 9 kg	Kiepplug van 12 kg, en dan liefst twee punten	Nylon plug van 8 mm, of een keilbout in beton
100 cm of meer, staal, beton of spiegelglas	8 tot 15 kg en soms meer	Alleen aan de houten regel erachter; aan de plaat alleen hoort dit gewicht niet	Chemisch anker of keilbout, afhankelijk van de steensoort
Tot 1 kg en niet willen boren	Tot ongeveer 1 kg	Plakstrip of montagetape, alleen op gladde latex	Montagekit of plakstrip, nooit op kalkverf, behang of spuitwerk

Het uurwerk achter de wijzerplaat

Bij een grote klok is het uurwerk geen detail. De minuutwijzer van een klok van 60 cm is ongeveer 26 cm lang, en die lengte moet een motortje ter grootte van een luciferdoosje ronddraaien.

Een gewoon quartzuurwerk is gemaakt voor wijzers tot ongeveer 12 tot 15 cm. Daarboven heb je een uitvoering met hoog koppel nodig, en dat betekent in de praktijk dat elke klok vanaf ongeveer 35 tot 40 cm doorsnede zo'n uurwerk hoort te hebben.

Het zwaarste moment ligt tussen half en heel. De minuutwijzer klimt dan omhoog en bij kwart voor staat hij horizontaal, precies de stand waarin zijn gewicht het grootste moment op de as geeft. Een uurwerk dat te licht is blijft daar hangen en loopt de rest van de dag achter.

Bouw je zelf een plaat, kijk dan naar de asmaat. De schroefdraad van het uurwerk moet door de plaat heen steken en daar nog moer en wijzers kwijt kunnen, dus een plaat van 18 mm mdf vraagt een veel langere as dan de standaard die op een dun paneel rekent.

Gebruik een gewone alkalinebatterij. Een oplaadbare cel levert 1,2 volt in plaats van 1,5 volt, en juist een uurwerk met hoog koppel heeft die laatste tiende volt nodig om lange wijzers in beweging te krijgen.

Uurwerk	Waaraan je het hoort of ziet	Waar het past	Waar het op vastloopt
Quartz met stappende secondewijzer	Een hoorbaar tikje per seconde, 3600 per uur	Woonkamer, keuken en hal, waar altijd wat achtergrondgeluid is	In een stille slaapkamer of werkkamer hoor je elke tik, zeker op een gipsplaatwand
Quartz met doorlopende wijzer	De secondewijzer glijdt en je hoort hooguit een zacht zoemen vlak bij je oor	Slaapkamer, werkkamer en een open keuken naast de zithoek	Vraagt iets meer stroom, dus de batterij gaat korter mee
Quartz met hoog koppel	Zwaardere motor en een grotere batterijhouder	Elke klok vanaf ongeveer 35 tot 40 cm doorsnede	Niet aan te zien in een webshop; vraag de maximale wijzerlengte op
Radiografisch uurwerk	Zet zichzelf 's nachts gelijk met de tijdzender bij Frankfurt, ook bij de overgang naar zomertijd	Klokken die hoog hangen en die je niet elk half jaar wilt afhalen	Dik beton, een souterrain of een plek naast router, scherm of ledtrafo houdt het signaal tegen
Mechanisch slingerwerk	Opwinden met een sleutel, een hoorbare slag en een zichtbare slinger	Een oude of geërfde klok waar het loopwerk zelf het onderwerp is	Moet loodrecht en spanningsvrij hangen; scheef of op een verende wand valt de slinger stil

Waarom een grote klok toch slecht af te lezen is

Een klok die je niet kunt aflezen, is bijna nooit te klein. Het gaat mis op contrast, op de verhouding tussen de wijzers en op het glas ervoor.

Contrast is het eerste. Goudkleurige of spiegelende wijzers op een glanzende plaat weerkaatsen hetzelfde licht als de ondergrond, dus vallen ze op een paar meter afstand weg. Mat donker op mat licht blijft van elke plek in de kamer leesbaar, ook in de schemer.

De tweede is de lengte van de wijzers. Je leest een klok aan het verschil tussen de twee, en dat verschil moet je zonder nadenken zien: de uurwijzer hoort ongeveer twee derde van de minuutwijzer te zijn. Zijn ze bijna even lang, dan verwissel je tien over twee met twee over tien.

De minuutwijzer moet bovendien tot aan de minuutring reiken. Blijft hij een paar centimeter korter, dan schat je de minuut op de gok en wijkt je aflezing van opzij nog verder af.

Een diepe rand doet de rest. Bij een kast van 6 tot 10 cm diep met een verzonken plaat valt er een schaduw over de wijzerplaat en kijk je vanaf de zijkant onder een hoek naar de wijzers, en dan lees je er standaard een paar minuten naast.

Wat je op de wijzerplaat ziet	Wat dat met het aflezen doet
Matzwarte wijzers op een matwitte of licht houten plaat	Van elke plek in de kamer leesbaar, ook bij lamplicht en in de schemer
Goudkleurige of chromen wijzers op een glanzende plaat	Wijzer en ondergrond weerkaatsen hetzelfde licht en vallen vanaf een paar meter samen
Uurwijzer ongeveer twee derde van de minuutwijzer	Je ziet in één oogopslag welke wijzer welke is
Twee wijzers van bijna gelijke lengte	Tien over twee en twee over tien worden verwisselbaar, en je moet twee keer kijken
Streepjes op alleen 12, 3, 6 en 9	Werkt goed, mits de minuutwijzer tot aan de rand van de plaat komt
Een plaat zonder enkele markering	Je leest hele en halve uren goed en schat de rest, wat een verschil van vijf minuten geeft
Bol of glanzend glas tegenover een raam	Het raam spiegelt in het glas en verbergt de wijzers in de bovenste helft van de plaat
Diepe rand van 6 tot 10 cm met een verzonken plaat	Schaduw over de plaat en parallax vanaf de zijkant, dus een paar minuten verschil

Materiaal, kleur en wat het licht ermee doet

Het materiaal bepaalt drie dingen tegelijk: het gewicht aan de wand, de manier waarop de klok licht teruggeeft en hoe hij zich in een vochtige ruimte houdt.

Metaal is het zwaarst per vierkante centimeter en geeft licht gericht terug. Een geborsteld of mat gelakt metalen vlak spreidt dat licht, een gepolijst vlak kaatst het als een spiegel en zet dan een lichtvlek op de plaat waar de wijzers doorheen lopen.

Hout en mdf zijn licht en rustig, maar werken met de luchtvochtigheid. Een houten plaat van 60 cm of meer kan in een keuken of een badkamer een paar millimeter bol trekken, en dan gaan de wijzers langs de plaat schuren en staat de klok stil. Voor een klok bij het fornuis zijn een vlakke plaat en een gesloten front daarom beter, en de rest van die afweging staat bij een grote klok in de keuken.

Een grote moderne wandklok heeft meestal een open plaat zonder cijfers, een smalle rand en dunne wijzers. Dat werkt op een gladde wand met veel licht en valt weg op een wand met structuur of een donkere kleur, want dan verliezen die dunne wijzers hun contrast. Wat er verder onder een moderne wandklok valt, van beton tot een cijferloze plaat, hangt vooral samen met de wand waarop hij komt.

Kleur kies je op de wand en niet op de klok. Op een witte of lichtgrijze wand heeft de klok een donkere rand of een donkere plaat nodig om zich af te tekenen, op een donkere wand is juist een lichte plaat de enige die je vanaf de bank nog leest.

Van een paar meter afstand zie je vooral de rand en niet de plaat, dus dat is het onderdeel waarvan de kleur meetelt. Datzelfde geldt voor de spiegels, lijsten en lampen waarmee je die wand verder vult, en die horen bij dezelfde laag decoratie en verlichting als de klok.

Waar in de woonkamer je de klok ophangt zodat je hem ook ziet

De gewoonte om een grote klok in de woonkamer boven de bank te hangen heeft één nadeel: wie op die bank zit, ziet hem nooit. Kies daarom eerst de plek vanwaar je de tijd wilt aflezen en pas daarna de wand.

Zit je vooral op de bank, dan hoort de klok op de wand die je vanaf die bank aankijkt, meestal de wand met het scherm of de doorgang naar de keuken. Boven de bank zelf hangt hij voor wie aan tafel zit en voor wie binnenkomt, en dat kan een prima keuze zijn zolang je hem bewust maakt.

In een doorzonkamer met twee zones werkt de kopse wand tussen beide helften het best. Van de eettafel én van de zithoek kijk je daar min of meer recht tegenaan, en dan blijft één klok voor twee plekken bruikbaar.

Hang de klok niet recht tegenover een raam als er glas voor de plaat zit, want dan staat de lichtvlek van het raam precies over de wijzers. Een wand haaks op het raam geeft strijklicht en houdt de plaat leesbaar.

In een slaapkamer geldt een andere volgorde: daar telt de wand die je vanuit bed ziet, en telt vooral dat het uurwerk stil is. Bij het inrichten van een grote slaapkamer is de wand tegenover het bed meestal de enige die zich daarvoor leent, want boven het hoofdeinde kijk je er nooit naar.

Zo hang je een grote wandklok op

De volgorde loopt van de plek naar de maat en pas als laatste naar de boormachine.

1. Bepaal vanaf welke plek je de tijd wilt aflezen

   Ga zitten waar je het meest zit en kijk rond. De wand die je van daaruit recht aankijkt is de kandidaat, ook als dat niet de wand is waar iedereen een klok verwacht.

2. Meet de vrije wandbreedte en kies de doorsnede

   Meet tussen de kozijnen, de hoeken of de kasten en trek aan weerszijden 15 cm lucht af. Hangt de klok boven een meubel, reken dan met de breedte van dat meubel en houd minstens de helft daarvan aan.

3. Plak een papieren cirkel op ware grootte op de wand

   Trek de doorsnede op een vel papier, knip hem uit en plak hem met schilderstape op de gekozen hoogte. Laat hem twee dagen hangen en beoordeel hem overdag en 's avonds, want bij lamplicht valt een te hoge plek pas echt op.

4. Leg de hoogte vast op 180 cm of op 25 cm boven het meubel

   Op een vrije wand teken je de hartlijn op 180 cm en meet je een halve doorsnede omhoog voor de bovenrand. Boven een bank of dressoir werk je andersom: 20 tot 30 cm boven het meubel is de onderrand, en de hartlijn volgt daaruit.

5. Weeg de klok en kies de plug bij jouw wand

   Ga met en zonder klok op de weegschaal staan. Zoek daarna op wat jouw wandsoort per punt houdt en blijf onder ongeveer 70 procent daarvan, zodat een duwtje of een dichtslaande deur er nog bij kan.

6. Meet het ophangpunt op de achterkant van de klok

   Leg de klok met de plaat naar beneden en meet van de bovenrand tot het hart van het sleutelgat. Trek die maat van je getekende bovenrand af, en controleer met een leidingzoeker of je niet boort in de strook boven een stopcontact.

7. Hang de klok en zet hem vast tegen draaien

   Draai de schroef zo ver in dat de kop 3 tot 5 mm vrij blijft en hang de klok erop. Plak onderaan de achterkant twee viltjes, ongeveer op de stand van vier en acht uur, want die halen de draaiing eruit die een ophanging aan één punt altijd houdt.

8. Zet de tijd en kijk hem na een week na

   Draai de wijzers altijd met de klok mee en nooit terug, en controleer of ze elkaar en de plaat vrij lopen. Loopt de klok na een week een paar minuten achter, dan is het koppel van het uurwerk te klein voor deze wijzers en niet de batterij te oud.

Ophangwijzer

Kies je wandtype en het gewicht van wat je wilt ophangen. Je ziet welke bevestiging het houdt, tot hoeveel kilo, en wat je beter niet doet. Open de volledige ophangwijzer

Nalopen voordat je boort

• Vrije wandbreedte gemeten, met 15 cm lucht aan weerszijden eraf
• Doorsnede minstens de helft van de breedte van het meubel eronder, of 60 cm op een vrije wand
• Hartlijn op 180 cm, of 20 tot 30 cm boven de bovenkant van het meubel
• Klok gewogen op de personenweegschaal in plaats van geschat
• Plug gekozen die bij de wandsoort hoort, met de last onder 70 procent van wat dat punt houdt
• Afstand van bovenrand tot sleutelgat aan de achterkant opgemeten en overgezet
• Uurwerk met hoog koppel bij een doorsnede boven 40 cm, en een alkalinebatterij erin
• Twee viltjes onderaan geplakt zodat de klok niet om zijn ophangpunt draait

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De doorsnede kiezen op de productfoto

Op een productfoto hangt de klok op een lege wand van vier meter en klopt elke maat. Thuis komt dezelfde klok op een penant van 110 cm tussen twee kozijnen, en dan is een doorsnede van 80 cm ineens twee derde van de wand.

Meet daarom eerst de vrije breedte en plak de cirkel op papier op de wand. Dat kost een half uur en voorkomt een retourzending van een collo dat je alleen met twee mensen tilt.

De 180 cm klakkeloos boven de bank aanhouden

180 cm hartlijn is de hoogte voor een wand waar niets onder staat. Boven een bank van 82 cm laat die hoogte een gat van bijna 70 cm tussen de rugleuning en de onderrand, en dan lijkt de klok los van de bank te zweven.

Boven een meubel telt de afstand tot dat meubel: 20 tot 30 cm. Bij een klok van 70 cm zakt de hartlijn daarmee naar ongeveer 142 cm, en dat is voor die situatie de goede hoogte.

Plakstrips gebruiken op gesausd of behangen stucwerk

Op de verpakking staat een gewicht dat op glas of glad gelakt hout is gemeten. Op een gesausde wand hangt de last aan de verflaag, en daarom houden wij hier niet meer dan ongeveer een kilo per punt aan.

Op kalkverf, behang of spuitwerk laat de bovenste laag los en komt de hele klok in één keer naar beneden. Een klok van meer dan een kilo hoort aan een plug en niet aan lijm.

De plug in de voeg zetten in plaats van in de steen

Specie is zachter dan baksteen, dus een plug in een voeg loopt door en houdt ongeveer de helft. Bij een klok van zes kilo aan één punt is dat precies het verschil tussen houden en langzaam uitzakken.

Boor in de steen zelf en blijf minstens 5 cm van een hoek of een voeg af. Zakt de boor na ongeveer 100 mm plotseling weg, dan zit je in een spouw en heb je een langere plug of een ander anker nodig.

Een klok met bol glas recht tegenover het raam hangen

Bol glas werkt als een spiegel en vangt het hele raam. De lichtvlek staat dan overdag over de bovenste helft van de plaat, precies waar de wijzers tussen tien en twee lopen.

Hang zo'n klok op een wand haaks op het raam, of kies een vlakke plaat zonder glas. Strijklicht laat de wijzers juist afsteken in plaats van ze te verbergen.

Een minuutwijzer die de minuutring niet haalt

Blijft de minuutwijzer een paar centimeter binnen de rand, dan moet je de stand ernaartoe verlengen met je oog. Vanaf de zijkant schat je die verlenging structureel verkeerd en lees je de klok een paar minuten naast de werkelijke tijd.

Dit gaat vooral mis bij een plaat waarop achteraf andere wijzers zijn gezet. Kies wijzers die bij de doorsnede horen: de minuutwijzer tot aan de ring, de uurwijzer ongeveer twee derde daarvan.

Een oplaadbare batterij in een uurwerk met hoog koppel

Een oplaadbare cel geeft 1,2 volt tegen 1,5 volt van een alkaline. Een uurwerk dat lange wijzers moet draaien mist die marge en blijft bij de eerste zware stand hangen.

Een klok hangt jarenlang ongemoeid, dus noteer wanneer de batterij erin ging. Een leeggelopen alkaline die blijft zitten, lekt op den duur in het uurwerk en dat valt niet meer schoon te maken.

Veelgestelde vragen