Wanden, plafond en raam: de afwerking van je ruimte

Waar je begint als een ruimte wordt afgewerkt

Afwerken loopt van boven naar beneden, en dat is geen gewoonte maar zwaartekracht. Spuitnevel, schuurstof en druppels latex komen terecht op alles wat eronder ligt, dus het vuilste werk hoort vooraan in de rij.

Voor die rij staat nog één fase: alles wat de wand opent. Sleuven frezen voor leidingen, een wand dichtzetten met gipsplaat of een voorzetwand bouwen gaat vooraf aan elke afwerklaag, want een gat dat je er later in maakt zie je in glad stucwerk altijd terug.

Het plafond is daarna het eerste vlak dat aan de beurt is. Hoe je dat aanpakt, van spuitwerk tot een verlaagd plafond met inbouwspots, staat bij het plafond afwerken.

De vloer komt na de wanden, en de plinten komen weer na de vloer. Dat is geen esthetische keuze: de plint dekt de krimpnaad af die een houten of pvc-vloer langs de wand nodig heeft, en welke vloer hoeveel naad vraagt weegt het overzicht van vloeren en vloerafwerking af.

Pak je een heel huis aan in plaats van één kamer, dan verschuift deze volgorde per ruimte en per week. De volgorde van een verbouwing loopt daarop vooruit.

Fase	Wat je hier vastlegt	Waarom die plek in de rij
1. Leidingen, elektra en voorzetwanden	Waar stopcontacten, schakelaars en lichtpunten komen, en welke wand dikker wordt	Alles wat de wand opent gaat voor alles wat hem sluit; frezen in een afgewerkte wand kost een dag repareren en blijft zichtbaar in strijklicht
2. Plafond	Gladstuc, spuitwerk of latex, en of er een verlaagd plafond komt	Wat je boven je hoofd doet valt naar beneden, dus dit vlak is af voordat de wanden schoon moeten blijven
3. Wandafwerking	Stuc, behang, tegels, panelen of sauswerk	De wand is het grootste vlak en zet de kleur waar vloer, plint en raamdecoratie zich naar voegen
4. Vloer	De vloerafwerking en de totale opbouwhoogte	Een vloer die er al ligt moet je afdekken tegen gruis, spatten en een emmer sausrestant
5. Plinten en aftimmering	De naad tussen wand en vloer, en de afwerking rond het kozijn	De plint dekt de krimpnaad van de vloer af en kan er dus pas na de vloer op
6. Raamdecoratie	Rails, roedes, rolgordijnen, shutters	Je meet op de definitieve maat: een stuclaag van 10 mm of een tegel van 10 mm verandert de dagmaat van het kozijn
7. Ophangen en aankleden	Lijsten, spiegels, wandlampen en planken	Pas als de meubels staan weet je waar de hartlijn van een lijst boven een bank of dressoir echt uitkomt

Welke wandafwerking bij welke ruimte past

Een wandafwerking kiezen begint bij twee vragen: wat moet die wand verdragen aan water, vet, stoten en geluid, en hoe vlak is hij nu. Smaak komt daarna, want elke gladde of glanzende afwerking die je op een golvende wand legt maakt die golf zichtbaarder in plaats van minder.

Verf is de enige afwerking die je in een weekend terugdraait en dus de goedkoopste plek om je te vergissen. Behang vraagt meer voorbereiding maar verdraagt kleine oneffenheden beter, doordat de baan de wand overbrugt in plaats van volgt; welke soorten en dessins hoe uitpakken staat bij behang kiezen en plakken.

Onder verf en behang ligt bijna altijd pleisterwerk, en dat bepaalt hoeveel je van de wand ziet. Glad stucwerk, structuurpleister en een toplaag beton ciré verschillen in dikte, in reparatie en in wat je er later nog mee kunt; stucwerk en beton ciré zet die drie naast elkaar.

Panelen werken precies andersom: die verbergen de wand in plaats van hem te verbeteren, en ze breken tegelijk de galm in een kale kamer. Waar dat wel en niet kan, met de dikte van het regelwerk erbij, staat bij wandpanelen en lambrisering.

Wordt de wand nat of vet, dan blijft er weinig te kiezen en kom je uit bij tegels aan de wand. Wil je juist daglicht van de ene ruimte naar de andere doorgeven, dan is een glazen wand of binnenpui de enige afwerking die dat kan, al is de winst daar het licht en niet de rust.

Afwerking	Waar hij op zijn plek is	Wat hij aan dikte kost	Waar hij op vastloopt
Latex op glad pleisterwerk	Elke droge ruimte, en overal waar je de kleur nog wilt kunnen omgooien	Ongeveer 0,1 mm in twee lagen	Zijdeglans tekent elke bobbel en elke plamuurplek af; op een wand met verleden blijf je bij mat
Behang	Wanden met lichte oneffenheden, en kamers waar je patroon of textuur wilt zonder nieuw stucwerk	0,3 tot 1 mm	Naden komen los op een zuigende of stoffige ondergrond; vliesbehang vraagt een egale, voorgestreken wand
Glad stucwerk	De basis waarop verf en behang het langst mooi blijven	3 tot 5 mm over een bestaande wand, 10 tot 15 mm met een raaplaag	Strijklicht langs een raam of uit een inbouwspot legt elke golf bloot, ook een golf van 2 mm
Structuurpleister of spachtelputz	Wanden die je niet vlak krijgt, trappenhuizen en plafonds met haarscheuren	2 tot 5 mm	Terug naar glad kan alleen met afbikken of een nieuwe raaplaag; overschilderen kan wel
Beton ciré	Doucheruimte, aanrechtwand en kleine vlakken waar je geen naad wilt	2 tot 3 mm in twee tot drie lagen	Het werk zit vast aan droogtijden per laag, en een misser schuur je er achteraf niet meer uit
Wandpanelen en lambrisering	Beschadigde wanden, rumoerige kamers en halfhoge bescherming in een hal	12 tot 25 mm, met regelwerk erachter 30 tot 45 mm	Mdf in een badkamer zwelt bij de naden zodra er damp achter komt en gaat daarna niet meer terug
Wandtegels	Alles wat nat of vet wordt: douchewand, bad, aanrechtwand	8 tot 12 mm tegel plus 3 tot 5 mm lijm	De ondergrond moet vlak en draagkrachtig zijn; op los stucwerk of een oude tegellaag komt het geheel op termijn naar beneden
Glazen binnenwand of pui	Een donkere hal, een werkhoek of een keuken die daglicht moet lenen	40 tot 100 mm inclusief stijl en kader	Enkel glas houdt weinig geluid tegen, en op de koudste plek van een woning slaat condens erop neer

Eerst uitzoeken wat voor wand je hebt

De wandsoort bepaalt wat je eraan kunt hangen, hoe je boort en welke afwerking zin heeft. Je zoekt hem uit met drie handelingen: tikken met je knokkel, een punaise erin duwen en kijken welke kleur het boorgruis heeft.

Klinkt het hol en komt er wit poeder uit het gaatje, dan is het gipsplaat of een voorzetwand. Klinkt het massief en is het gruis rood, dan boor je in baksteen; grijswit en fijn wijst op kalkzandsteen, fijn grijs en moeizaam op beton.

Dat onderscheid is niet theoretisch, want de verschillen per punt zijn groot. Een metalen hollewandplug in gipsplaat houdt ongeveer 10 kilo, dezelfde schroef in de houten regel erachter houdt 15 kilo, en een nylon plug in beton komt op 25 kilo.

Die kilo's liggen bewust onder de waarden op de verpakking, want die zijn in een testopstelling gemeten en niet in een muur van vijftig jaar oud. Wat jouw wand met jouw plug en jouw gewicht aankan, kun je per wandsoort en per kilo opzoeken in de ophangwijzer.

Gaat het om een zware spiegel, een hangkast of een televisie, dan hangt de uitkomst net zo hard aan het aantal punten en de verdeling. Hoe je dat verdeelt en welke haken en systemen er zijn, staat bij iets aan de muur ophangen.

Wandsoort	Zo herken je hem	Wat één punt houdt	Waar je bij de afwerking op let
Gipsplaat of voorzetwand	Klinkt hol, en elke 40 tot 60 cm ineens massief waar een regel of profiel zit; uit het boorgat komt wit poeder	10 kg aan een metalen hollewandplug, 12 kg aan een kiepplug, 15 kg als je de regel raakt	Prima voor verf en behang, maar de naden en schroefkoppen moeten vol geplamuurd zijn voordat je saust
Gestuukte steen	De boor gaat door 5 tot 15 mm zacht materiaal en stuit dan op iets hards; het gruis verkleurt halverwege	15 kg aan een nylon plug in de steen erachter	De stuclaag telt niet mee voor het houden: boor de dikte van het stuc extra diep, anders trekt de plug een trechter
Kalkzandsteen	Grijswit fijn gruis en gestaag boren; standaard in binnenwanden van na 1970	20 kg aan een nylon plug, 50 kg aan een chemisch anker	Geen keilbout gebruiken: het materiaal scheurt van de spreidkracht, en een ruim gat laat de plug meedraaien
Baksteen	Rood tot roodbruin gruis, en de boor voelt afwisselend hard en zacht door de voegen	15 kg aan een nylon plug in de steen zelf, niet in de voeg	Binnenmuren van voor 1970 zijn vaak halfsteens, ongeveer 100 mm dik; in een buitenmuur zakt de boor daarna weg in de spouw
Beton	Een spijker gaat er niet in, het gruis is fijn en grijs en de boor loopt warm	25 kg aan een nylon plug, 50 kg aan een keilbout, 75 kg aan een chemisch anker	Stuit je op wapening, verplaats het gat 3 tot 5 cm en boor niet door
Gasbeton of cellenbeton	Wit tot lichtgrijs, zo licht dat je een blok met één hand tilt, en je krast er een groef in	10 kg aan een gasbetonplug, 20 kg aan injectiemortel	Een gewone nylon plug trekt eruit als een kurk; boren zonder klopstand, anders maak je een krater
Tegelwand	Klinkt massief of juist hol, afhankelijk van wat erachter zit; het glazuur is hard en glad	12 kg aan een nylon plug in de steen achter de tegel, 10 kg aan een kiepplug in een tegel op gipsplaat	Begin zonder klopstand en met tape op de tegel tot je door het glazuur bent, anders springt er een schilfer af

Wat een voorzetwand van de kamer afsnoept

Een koude buitenmuur verraadt zich aan de binnenkant: schimmelvlekken in de hoek achter een kast, een muur die klam aanvoelt, of condens op de onderste 30 cm. Het mechanisme is steeds hetzelfde, namelijk warme binnenlucht die damp meeneemt en die damp kwijtraakt op de koudste plek die hij tegenkomt.

Een voorzetwand met isolatie verhelpt dat door die koudste plek naar buiten te verschuiven, maar hij kost ruimte. Reken op 7 tot 10 cm per wand, en dat is per wand: in een slaapkamer van 260 cm breed met twee buitenmuren blijft er dan 245 cm over.

De laag die het werk doet is niet de isolatie maar de dampremmende folie aan de warme kant. Ontbreekt die of zit er een scheur in, dan trekt vochtige binnenlucht dwars door de wol en slaat neer tegen het koude metselwerk, waar niets meer kan drogen.

Wil je alleen het koude gevoel van een wand af halen zonder bouwkundig in te grijpen, dan doen panelen of een houten schrotenwand met een luchtspouw dat deels: ze halen de kou van het oppervlak af. Wat de winst in warmte betreft valt de grootste zonder een voorzetwand meestal aan het glas te halen, en dat weegt glas en isolatie in huis af.

De hoogtes waarop een wand wordt ingedeeld

Een wand ziet er ordelijk uit als de hoogtes op elkaar aansluiten, en die hoogtes hangen aan elkaar vast. De gordijnrail volgt het kozijn, de lambrisering volgt de wandhoogte, en lijsten volgen een hartlijn die je voor de hele kamer één keer kiest.

Voor gordijnen levert die samenhang meteen ruimtewinst op. Een rail 12 cm boven het kozijn met 20 cm uitloop aan elke zijde maakt het raam hoger en breder dan het is, en het opzij geschoven gordijn hangt dan naast het glas in plaats van ervoor.

Lambrisering is een smaakregel en geen maat: de gewoonte is ongeveer een derde van de wandhoogte, dus bij 260 cm kom je op 85 tot 90 cm. Dat is niet toevallig ook de hoogte waarop een stoelleuning tegen de wand komt.

Voor alles wat aan de muur komt geldt één hartlijn van 145 cm, de ooghoogte van iemand die staat. Boven een bank of een dressoir schuift die hartlijn omhoog naar 150 tot 165 cm, want de onderrand blijft 20 tot 30 cm boven de rugleuning of het blad.

De volledige reeks hoogtes in huis, van vensterbank tot wandklok, staat in de maatwijzer met de maten per ruimte. Hoe je meerdere lijsten tot één vlak maakt in plaats van losse lijstjes, staat bij wanddecoratie samenstellen.

Wat je aan de wand vastlegt	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Gordijnrail boven het kozijn	12 cm	10 tot 15 cm	Zit het plafond dichtbij, monteer dan 5 tot 10 cm onder het plafond of direct tegen het plafond
Gordijnrail, uitloop naast het kozijn	20 cm per zijde	15 tot 25 cm	Daar parkeert het opzij geschoven gordijn, zodat je het daglicht niet inlevert
Gordijn, lengte tot de vloer	1 cm boven de vloer	0 tot 2 cm	Net vrij van de vloer hangt het recht; wil je het laten vallen, maak het dan 5 tot 10 cm langer
Gordijn, lengte tot de vensterbank	2 cm boven de bank	1 tot 3 cm	Vrij van de bank, zodat de stof niet omkrult en de warmte van de radiator eronderlangs kan
Gordijn, stofbreedte	2 keer de railbreedte	1,5 tot 2,5 keer	Bij 1,5 keer hangt de stof vlak, een wave-rail vraagt 2 tot 2,5 keer
Vitrage, afstand tot het glas	5 cm	3 tot 10 cm	Tegen koud glas wordt de stof vochtig en vlekt hij; verder naar binnen botst hij op de raamkruk
Rolgordijn of plissé in de dag	0,5 cm speling per zijde	0,3 tot 1 cm	Meet de dagmaat op drie hoogtes en neem de kleinste, want een kozijn staat zelden haaks
Vensterbank binnen, diepte	20 cm	15 tot 30 cm	Volgt de muurdikte plus 2 tot 3 cm overstek; vanaf 20 cm staat een plant er stabiel op
Radiator onder het raam, onderkant	12 cm boven de vloer	10 tot 15 cm	Daaronder begint de convectie; houd ook 3 tot 5 cm tot de wand en 10 cm onder de vensterbank vrij
Lambrisering of halfhoge panelen	85 tot 90 cm	een derde van de wandhoogte	Gewoonte, geen maat: bij een plafond van 300 cm mag de rand mee omhoog naar 100 cm
Lijst of schilderij, hartlijn	145 cm	140 tot 155 cm	Ooghoogte van wie staat; hang alles in de kamer op dezelfde hartlijn
Lijst boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager lijkt het of het werk op de bank leunt; de hartlijn schuift dan naar 150 tot 165 cm
Wandcollage, ruimte tussen de lijsten	6 cm	5 tot 8 cm	Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes in plaats van één vlak
Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen
Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat er niemand voor staat
Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte: in een open lamp op die hoogte kijk je recht in de bron
Stopcontact, hart boven de vloer	30 cm	25 tot 35 cm	Gewoonte, geen norm; NEN 1010 schrijft alleen zones in de badkamer voor
Schakelaar, hart boven de vloer	105 cm	90 tot 110 cm	Ook een gewoonte: je vindt hem in het donker op heuphoogte, voor kinderen werkt 90 tot 100 cm beter
Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk, verder weg blijft de wand donker

Hoeveel verf, behang en tegels een wand vraagt

Het oppervlak van een kamer reken je uit met de omtrek maal de hoogte. Bij een kamer van 400 bij 350 cm en 260 cm hoog is de omtrek 15 m, dus kom je op 39 m² wandoppervlak.

Daar gaat de opening af, en dat scheelt minder dan mensen denken: reken 1,6 m² per raam en 2,0 m² per deur. Twee ramen en een deur halen van die 39 m² ongeveer 5,2 m² af, en dan blijft er 33,8 m² over.

Wat je vervolgens per liter haalt, hangt aan de ondergrond en niet aan het merk. Op glad pleisterwerk komt latex rond 10 m² per liter per laag uit, op een kale gipsplaat rond 7 m², en op structuurpleister rond 8 m², want reliëf vergroot het oppervlak dat je moet dekken.

Reken altijd met twee lagen, en met drie als je donker op licht gaat of licht op donker. De hele som inclusief blikken en lagen doet de rekenhulp voor verf; de techniek van het schilderen zelf staat bij verven en sausen.

Bij behang tel je in banen en niet in vierkante meters. Een rol van 10,05 m bij 53 cm is ongeveer 5,3 m², maar bij een wandhoogte van 260 cm plus 10 cm snijmarge haal je er drie banen uit en houd je een reststuk over dat je alleen boven een deur kwijt kunt.

Ondergrond of materiaal	Wat één eenheid dekt	Wat je erbij rekent
Latex op glad pleisterwerk	10 m² per liter per laag	Twee lagen; donker op licht of licht op donker vraagt een derde laag
Kale of geschuurde gipsplaat	7 m² per liter per laag	Eerst voorstrijken, anders zuigt de plaat de eerste laag half op en blijft hij dof
Structuurpleister of spachtelputz	8 m² per liter per laag	Het reliëf vergroot het te dekken oppervlak; rol en kwast lopen allebei leeg in de groeven
Behang overschilderen	9 m² per liter per laag	Test eerst op een hoekje: op sommige vinyllagen hecht latex niet
Plafond met matte plafondverf	11 m² per liter per laag	Nat in nat doorwerken per baan, anders zie je de aanzet als een streep
Panelen en houtwerk in lak	12 m² per liter per laag	Schuren en een grondlaag; op kaal hout eerst een voorstrijk tegen doorbloeden
Behangrol van 10,05 m bij 53 cm	5,3 m², bij 260 cm wandhoogte drie banen	Bij een verspringend rapport van 64 cm verlies je tot 64 cm per baan, dus reken een rol extra
Wandtegels per m²	Het netto vlak van de wand	10 procent snijverlies bij recht leggen, 15 procent bij diagonaal, visgraat of hexagon

Wat het licht in de kamer met een muurkleur doet

Een kleur op de kaart is een belofte, een kleur op de wand is wat het licht ervan terugkaatst. Daarom valt dezelfde tint op een noordmuur anders uit dan op een zuidmuur, en verschilt hij in de ochtend van zichzelf in de avond.

Het mechanisme is te volgen. Noordlicht is hemellicht rond 6500 K en bij een strakblauwe lucht 9000 K of hoger, en daar zit weinig rood en geel in; een koel grijs heeft dan niets om mee op te lichten en zakt naar grauw, terwijl een tint met een warme onderlaag overeind blijft.

Aan de westkant gebeurt het omgekeerde in één dag. Tot het middaguur is het koel hemellicht en daarna komt de lage zon van 2000 tot 3000 K, waarin blauwgrijs vuilgrijs wordt met een paarse zweem omdat er bijna geen blauw licht meer te weerkaatsen valt.

Glans doet in dezelfde beweging mee. Matte verf strooit het licht en verbergt oneffenheden, zijdeglans weerkaatst gericht en maakt onder strijklicht elke reparatie zichtbaar, en daarom werkt een diepe kleur in mat en niet in glans.

Welke tinten bij jouw raamrichting standhouden, zoek je op in de lichtwijzer. Welke kleur bij welke ruimte hoort staat bij de muurkleur per kamer, en het combineren van een wandkleur met vloer en meubels doet de kleurmatcher.

Kant waar de ramen op liggen	Wat het licht daar doet	Wat standhoudt	Wat wringt
Noord	Diffuus hemellicht rond 6500 K, geen slagschaduw, de hele dag vrijwel hetzelfde	Gebroken wit met een gele of roze onderlaag, zand, greige, terracotta, olijf en diepe tinten in mat	Licht koel grijs, ijsblauw, lila en mintgroen worden grauw
Noordoost	Kort laag ochtendzonnetje in het zomerhalfjaar, daarna hemellicht; in de winter een noordkamer	Warm zand, leemkleur, gedempt roze, zachte oker en blauwgroen dat naar de groene kant trekt	Helder koraal en fel geel knallen alleen in dat eerste uur; zuiver licht grijs wordt na tienen grauw
Oost	Zon tot het middaguur, van 2000 tot 3000 K naar bijna neutraal, daarna alleen hemellicht	Gedempt groen, salie, warm wit en gebroken tinten met een gele onderlaag	Feloranje en warm rood zijn 's ochtends dubbel zo verzadigd en zakken 's middags weg
Zuidoost	Het langste stuk bruikbaar ochtendlicht, van warm naar neutraal rond 5000 K	Bijna alles: gebroken wit, zand, greige, salie, diep groen en roodbruin	Fel geel en feloranje in de winter, als de lage zon urenlang op de wand staat
Zuid	Directe zon, hard en veel; het verschil tussen zonvlek en schaduw maakt twee kleuren van één wand	Gebroken wit, kalkachtig wit, zand, diep olijf en okerbruin: gedempte kleuren met veel pigment	Kobalt, fuchsia en helder geel sturen de hele kamer; zuiver koelwit valt uiteen in blauwig en grijs
Zuidwest	Zon vanaf het midden van de dag tot zonsondergang, in het laatste uur 2000 tot 3000 K	Terracotta, warm grijsbruin, mosterd in kleine hoeveelheid en wit met een gele onderlaag	IJsblauw, koel grijs en lila kantelen 's avonds naar vuilgrijs; feloranje staat dan te branden
West	Koel hemellicht tot het middaguur, daarna lage zon horizontaal tot achter in de kamer	Leem, kalk, zandsteen, warm grijsbruin en diep roodbruin, mits je genoeg lampen bijzet	Blauwgrijs wordt 's avonds vuilgrijs met een paarse zweem; zuiver wit is 's ochtends blauwig en 's avonds oranje
Noordwest	Overdag een noordkamer, in het zomerhalfjaar laat in de middag ineens directe zon	Gebroken wit met warme onderlaag, greige, zand, gedempt groen en diepe matte kleuren	Koel licht grijs en lichtblauw krijgen het slechtste van twee kanten: overdag grauw, 's avonds vuil

Het plafond is het grootste aaneengesloten vlak

Een plafond is in bijna elke kamer groter dan de grootste wand, en het is het enige vlak waar niets voor staat. Elke oneffenheid krijgt dus het volle pond, zeker als er inbouwspots in zitten die vlak langs het vlak schijnen.

Hou spots daarom op 60 tot 90 cm van de wand af. Dichterbij tekent zich een felle boog op het stucwerk af en zie je elke golf in de aansluiting, verder weg blijft de bovenrand van de wand juist donker.

Voor de afwerking zelf kies je tussen glad pleisterwerk, spuitwerk en schilderen. Spuitwerk is de snelste manier om een plafond met scheuren of oude reparaties egaal te krijgen, maar terug naar glad kan alleen met afbikken of een nieuwe raaplaag.

Matte plafondverf dekt rond 11 m² per liter en spat minder dan muurverf omdat hij dikker is ingesteld. Werk per baan nat in nat door, want een aanzet die is opgedroogd blijft als een streep zichtbaar onder strijklicht.

Verlaag je het plafond voor leidingen of spots, reken dan op 7 tot 12 cm verlies, afhankelijk van de inbouwdiepte van de spot. Voor nieuwbouw vraagt het Besluit bouwwerken leefomgeving, dat sinds 2024 het Bouwbesluit vervangt, een vrije hoogte van 2,6 m in een verblijfsruimte; in bestaande bouw ligt de ondergrens op 2,1 m. Wat een schuin plafond of een donkere plafondkleur met de hoogte doet, staat bij het plafond en de plafondafwerking.

Raamdecoratie regelt inkijk, licht en warmte tegelijk

Aan het raam komen drie vragen samen: hoeveel daglicht je binnenhoudt, wie er naar binnen kan kijken en hoeveel warmte er 's nachts weglekt. Eén product lost die drie zelden tegelijk op, en daarom hangen er in de meeste kamers twee lagen.

Inkijk werkt met lichtverschil en niet met stof. Overdag is het buiten lichter dan binnen, dus breekt een vitrage het zicht; zodra het binnen lichter is dan buiten keert dat om en kijk je vanaf de stoep zo de kamer in, hoe dicht die vitrage ook geweven is.

De eerste keuze is daarom niet de stof maar de plaats: in de dag of op de dag. In de dag houdt het kozijn zichtbaar en vraagt om nauwkeurig meten, op de dag dekt het kozijn af en maakt het raam optisch groter.

Meet bij montage in de dag op drie hoogtes en neem de kleinste maat, met 0,5 cm speling per zijde. Een kozijn staat zelden haaks, en een rolgordijn dat onderin klemt gaat schuin lopen.

Hangt er een radiator onder het raam, dan houd je het gordijn 2 cm boven de vensterbank, anders stuur je de warme lucht achter de stof langs tegen het koude glas. Welke oplossing bij welk raam past, van shutters in een erker tot verduistering op een slaapkamer, staat bij raamdecoratie en zonwering.