Bengglas: wat het is, wat het isoleert en waar het op stukloopt
Bengglas is geen glassoort met een eigen norm, maar de naam die leveranciers geven aan drievoudig isolatieglas waarmee een nieuwbouwwoning de BENG-eisen haalt. In de praktijk is het een pakket van 36 tot 48 mm met twee coatings en twee spouwen met argon, met een Ug van 0,5 tot 0,7 tegenover 1,1 voor HR++ glas. Het weegt 30 kilo per vierkante meter en past daardoor zelden in een kozijn dat voor 24 mm glas is gemaakt. Wat je er in huis van merkt hangt meer van het kozijn af dan van het glas: dezelfde ruit die op 0,6 zit, levert in een houten kozijn een raamwaarde van ongeveer 1,0.
Wat bengglas is en wat de naam werkelijk aanduidt
Bengglas is geen glassoort met een eigen norm, een keurmerk of een typeplaatje. BENG staat voor Bijna Energieneutrale Gebouwen en is sinds 1 januari 2021 de methode waarmee de energieprestatie van een nieuw gebouw wordt beoordeeld. Die eis geldt voor het hele gebouw en nooit voor één product.
Wat leveranciers bengglas noemen is daarom vrijwel altijd drievoudig isolatieglas met een Ug tussen 0,5 en 0,7. Dat is het glas waarmee een ontwerp zijn warmtevraag laag genoeg krijgt. Waar het precies staat tegenover de rest van het aanbod lees je in het overzicht van de glassoorten en hun isolatiewaarden.
Omdat de naam niets vastlegt, moet je in een offerte naar de getallen vragen: de Ug, de ZTA, de LTA, het vulgas en het soort afstandhouder. Twee ruiten met dezelfde handelsnaam kunnen daarin een halve isolatiewaarde schelen.
BENG bestaat uit drie losse eisen plus een rekenregel voor de zomer. Ze meten elk iets anders, en het glas telt niet in alle vier even zwaar mee.
| Indicator | Wat hij meet | Grens voor een nieuwe woning | Wat het glas eraan verandert |
|---|---|---|---|
| BENG 1 | De energiebehoefte voor verwarmen en koelen, in kilowattuur per vierkante meter per jaar | Maximaal 55 | Hier telt glas het zwaarst: een lagere U-waarde verlaagt de warmtevraag direct |
| BENG 2 | Het primair fossiel energiegebruik, in dezelfde eenheid | Maximaal 30 | Indirect: minder warmtevraag betekent een kleinere warmtepomp en minder stroom |
| BENG 3 | Het aandeel hernieuwbare energie, in procenten | Minimaal 50 | Niets. Dit gaat over zonnepanelen, bodemwarmte en de aansluiting |
| TOjuli | Het risico op oververhitting in juli, als getal zonder eenheid | Maximaal 1,20 zonder actieve koeling | Twee kanten op: drievoudig glas laat minder zon door, maar houdt warmte die binnen is ook vast |
Voor appartementgebouwen liggen de grenzen van BENG 1 en BENG 2 ruimer en die van BENG 3 lager. En bij een bestaande woning geldt BENG helemaal niet: vervang je alleen het glas, dan val je onder de lichtere eisen voor verbouw. Een verkoper die zegt dat jouw woning aan BENG moet voldoen, heeft het over nieuwbouw.
Welke isolatiewaarde bengglas haalt tegenover ander glas
De Ug is het aantal watt dat per vierkante meter glas verdwijnt bij één graad temperatuurverschil. Lager is beter, en het verschil rekent makkelijk door. Een raam van 2 vierkante meter met Ug 0,6 laat bij 20 graden verschil 24 watt weg; hetzelfde raam met oud dubbel glas van 2,9 laat er 116 weg.
De vaak herhaalde zin dat dit glas vijf keer beter isoleert dan dubbel glas klopt alleen tegenover blank dubbel glas zonder coating uit de jaren zeventig. Tegenover het HR++ glas dat in vrijwel elke woning van na 1995 zit, is de winst geen factor vijf maar iets minder dan een halvering.
Dat is meteen de vraag die telt: waar vervang je vandaan. Hoeveel van het totale warmteverlies überhaupt via de ramen loopt, en hoeveel via dak, gevel en vloer, staat in ons overzicht van waar de warmte in huis weglekt.
De waarden hieronder zijn de gangbare waarden per soort. Ze verschillen per fabrikant een paar honderdsten, dus de precieze cijfers voor jouw ruit horen op de glasspecificatie te staan.
| Glassoort | Opbouw in mm | Ug in watt per vierkante meter per graad | ZTA, het deel zonwarmte dat binnenkomt | LTA, het deel daglicht dat binnenkomt | Waaraan je het herkent |
|---|---|---|---|---|---|
| Enkel glas | 4 | 5,7 | 0,85 | 0,90 | Twee spiegelbeelden van een vlammetje en geen afstandhouder langs de rand |
| Dubbel glas zonder coating | 4-12-4 met lucht | 2,9 | 0,75 | 0,81 | Vier spiegelbeelden in dezelfde kleur, meestal een aluminium randje |
| HR glas, eerste generatie | 4-12-4 met argon | 2,0 | 0,70 | 0,78 | Harde coating uit de vroege jaren negentig, nauwelijks kleurverschil |
| HR+ glas | 4-15-4 met argon | 1,6 | 0,65 | 0,80 | Overgangsproduct, staat zelden nog op een offerte |
| HR++ glas | 4-15-4 met argon en één coating | 1,1 | 0,60 | 0,80 | Vier spiegelbeelden waarvan er één duidelijk van kleur verschilt |
| Drievoudig glas, het bengglas uit de folders | 4-16-4-16-4 met argon en twee coatings | 0,6 | 0,50 | 0,70 | Zes spiegelbeelden en twee afstandhouders langs de rand |
| Drievoudig glas met krypton | 4-10-4-10-4 | 0,5 | 0,50 | 0,70 | Merkbaar dunner pakket, duurder gas, zelfde uiterlijk |
| Vacuümglas | 6 tot 10 in totaal | 0,4 tot 0,7 | rond 0,55 | rond 0,75 | Een fijn raster van kleine puntjes tussen de ruiten |
Je telt de ruiten zonder gereedschap. Houd een vlammetje schuin voor het glas en tel de spiegelbeelden: twee bij enkel glas, vier bij dubbel, zes bij drievoudig. Verschilt één spiegelbeeld van kleur en trekt het naar roze of violet, dan zit daar een coating. Vier gelijke vlammetjes betekent dus dubbel glas zonder coating, ook al is het pakket dik.
Hoe het pakket is opgebouwd en waarom elke laag er zit
Van de 44 mm van een gangbaar drievoudig pakket doen de drie ruiten van 4 mm bijna niets voor de isolatie. Glas geleidt warmte ongeveer net zo goed als steen. Het werk gebeurt in de twee spouwen en in de twee coatings.
De coating is een laag metaaloxide met zilver erin, enkele tientallen nanometers dik. Die laat zichtbaar licht grotendeels door en kaatst langgolvige warmtestraling terug de kamer in. In een spouw zonder coating loopt ruwweg twee derde van het warmtetransport via straling, dus de coating doet meer dan de extra ruit.
Het vulgas doet de rest. Lucht geleidt 0,026 watt per meter per graad, argon 0,017 en krypton 0,0094. Een goed pakket is voor minstens 90 procent met argon gevuld, en per jaar mag daar volgens de productnorm hooguit een procent van weglekken.
De spouwbreedte is een optimum en geen maat waarin meer altijd beter is. Onder de 12 mm gaat de geleiding omhoog, boven de 18 mm komt het gas in een trage kringloop op gang die de winst weer opeet. Voor argon ligt het beste punt rond 15 tot 16 mm, voor het zwaardere krypton rond 10 tot 12 mm, en dat is precies waarom een kryptonpakket dunner mag zijn.
De afstandhouder langs de rand is de zwakke plek. Aluminium geleidt 160 watt per meter per graad, roestvast staal 15 en een kunststofcomposiet minder dan 1. In dat randje zit ook het droogmiddel dat de laatste vochtresten uit de spouw haalt, zodat het pakket niet van binnen beslaat.
Het kozijn bepaalt wat je van bengglas overhoudt
De Ug gaat over het glas in het midden van de ruit. Wat je in de kamer voelt is de Uw: de waarde van het hele raam, inclusief het kozijn en inclusief de rand van het glaspakket. Die drie worden naar oppervlak gewogen opgeteld, en daardoor kan een uitstekende ruit in een matig kozijn een middelmatig raam opleveren.
De randinvloed heet de psi-waarde en rekent per strekkende meter glasrand. Een aluminium afstandhouder zit rond 0,08, een warme rand rond 0,04. Bij een raam van 120 bij 140 cm loopt er 4,6 meter glasrand omheen, dus dat verschil is bijna een tiende van de raamwaarde.
In de tabel staat steeds hetzelfde raam van 120 bij 140 cm met 7 cm kozijnhout rondom, zodat alleen de invulling verschilt. De laatste rij laat zien wat er gebeurt als het raam kleiner wordt: bij 60 bij 80 cm beslaat het kozijn 37 procent van het gat in plaats van 20 procent, en dan trekt het kozijn de waarde omhoog.
Bij nieuwe kozijnen speelt dit niet, want daar kies je profiel en glas in één keer op elkaar. Zet je bijvoorbeeld een erker of uitbouw aan de gevel, dan is drievoudig glas in een profiel van 82 mm een logische combinatie, terwijl datzelfde glas in het bestaande kozijn ernaast niet eens past.
| Raam en invulling | Ug van het glas | Uf van het kozijn | Uw van het hele raam | Wat dat betekent |
|---|---|---|---|---|
| Houten kozijn met dubbel glas uit de jaren zeventig | 2,9 | 2,0 | 2,9 | Het glas bepaalt vrijwel alles, het kozijn valt hierbij in het niet |
| Houten kozijn, HR++ met aluminium afstandhouder | 1,1 | 2,0 | 1,5 | De koude rand kost hier ruim een tiende van de raamwaarde |
| Houten kozijn, HR++ met warme afstandhouder | 1,1 | 2,0 | 1,4 | Dezelfde ruit, alleen een andere rand eromheen |
| Houten kozijn, bengglas met warme afstandhouder | 0,6 | 2,0 | 1,0 | Het kozijn verliest nu meer warmte dan het glas zelf |
| Kunststof profiel van 70 mm met bengglas | 0,6 | 1,3 | 0,85 | Hier begint de ruit zijn prijs terug te verdienen |
| Kunststof profiel van 82 mm met bengglas | 0,6 | 1,0 | 0,8 | De combinatie waarmee nieuwbouw op zijn BENG-getal komt |
| Aluminium met thermische onderbreking en bengglas | 0,6 | 2,2 | 1,05 | Smalle profielen kosten isolatie, ook met de beste ruit erin |
| Klein raam van 60 bij 80 cm, hout, bengglas | 0,6 | 2,0 | 1,3 | Hetzelfde glas, maar het kozijn beslaat hier 37 procent van het raam |
Glas weegt 2,5 kilo per vierkante meter per millimeter dikte. Een HR++ pakket met 8 mm glas komt op 20 kilo per vierkante meter, een drievoudig pakket met 12 mm op 30. Een draaikiepraam van 90 bij 210 cm gaat daarmee van ongeveer 38 naar 57 kilo glas, en dat gewicht hangt aan hetzelfde beslag en dezelfde hoekverbindingen als eerst.
Wat een derde ruit met daglicht en zonwarmte doet
Elke ruit en elke coating kost licht. De LTA zakt van 0,80 bij HR++ naar ongeveer 0,70 bij drievoudig glas, dus er komt ruwweg een achtste minder daglicht binnen. In een kamer op het zuiden merk je dat nauwelijks, in een werkkamer op het noorden op een grijze dag wel.
De ZTA doet hetzelfde met zonwarmte: van 0,60 naar ongeveer 0,50. Op een zuidgevel is dat verlies echt, want die zon verwarmt in de winter gratis mee en scheelt stookuren. Wat het licht per windrichting doet, en waarom een noordkamer het hele jaar dezelfde kleur licht heeft, kun je opzoeken in de lichtwijzer per windrichting.
Over een heel jaar wint de lagere U-waarde dat meestal ruim, omdat er veel meer uren zijn waarin warmte naar buiten wil dan uren met bruikbare winterzon. Op een gevel met weinig zoninval is die afweging sowieso niet aan de orde.
Voor de zomer is het een misverstand dat drievoudig glas oververhitting oplost. Het houdt een tiende meer zon buiten, maar de warmte die wel binnenkomt of binnen ontstaat, houdt het net zo goed vast. Buitenzonwering vangt de zon voordat die het glas raakt en haalt daarmee grofweg drie kwart van de zonbelasting weg; binnenzonwering doet dat pas als de warmte al door het glas is en helpt veel minder. Welke vorm bij welk raam past, staat bij zonwering en raamdecoratie per raamtype.
Ruittemperatuur, koudeval en condens aan de binnenkant
Het comfortverschil zit niet in de energierekening maar in de temperatuur van de ruit aan de kamerzijde. Die reken je uit met de binnentemperatuur min de Ug maal het temperatuurverschil maal 0,13, de vaste overgangsweerstand aan de binnenkant.
Bij 20 graden binnen en nul buiten komt oud dubbel glas op ruim 12 graden en drievoudig glas op ruim 18. De ruit is dan nog maar anderhalve graad kouder dan de muur ernaast, en dat is het punt waarop koudeval verdwijnt.
Koudeval is lucht die langs een koude ruit afkoelt, zwaarder wordt en over de vloer wegstroomt. De aandrijving is precies dat temperatuurverschil, dus met een ruit van 18 graden is er niets meer om die stroom op gang te brengen. Daarom mag bij drievoudig glas een radiator onder het raam vervallen en kan een bank of een bed tegen de gevel staan.
Dat werkt twee kanten op: een woning met lage warmtevraag en warme ruiten kan met een lagere aanvoertemperatuur toe, wat de keuze voor het verwarmingssysteem opnieuw openzet. Condens binnen verdwijnt om dezelfde reden. Bij 20 graden en 60 procent luchtvochtigheid ligt het dauwpunt op 12 graden, dus oud dubbel glas slaat op een vriesochtend aan en drievoudig glas op geen enkele ochtend.
| Glassoort | Ug | Binnenkant van de ruit bij 0 graden buiten | Bij 10 graden vorst | Wat je ervan merkt |
|---|---|---|---|---|
| Enkel glas | 5,7 | 5 graden | Onder nul, ijsbloemen aan de binnenkant | Condens en koudeval; een bureau vlak voor het raam is in de winter onwerkbaar |
| Dubbel glas zonder coating | 2,9 | 12,5 graden | 9 graden | Staat bij 60 procent luchtvochtigheid op het dauwpunt en slaat bij vorst aan |
| HR++ glas | 1,1 | 17 graden | Bijna 16 graden | Geen condens bij gewone vochtigheid, wel nog voelbare koude straling op 30 cm |
| Bengglas, drievoudig | 0,6 | 18,5 graden | 17,5 graden | De ruit voelt nauwelijks kouder dan de muur; meubels kunnen tegen de gevel |
Wanneer bengglas in een bestaande woning niet het slimste geld is
In nieuwbouw is de keuze simpel, want daar rekent het ontwerp met dit glas. In een bestaande woning hangt het antwoord aan drie dingen: wat er nu in zit, wat het kozijn aankan en wat de rest van de schil doet.
- Zit er nog enkel glas of blank dubbel glas, dan is elke stap winst en is HR++ vaak al genoeg, zeker als het kozijn moet blijven.
- Zit er HR++ uit de jaren negentig dat nog niet lekt, dan koop je met drievoudig glas vooral comfort tegen de gevel en geen halvering van je rekening.
- Is het dak nog niet aangepakt, dan doet hetzelfde bedrag daar meer, want de isolatiewaarde die daar te halen is ligt een veelvoud hoger dan bij glas.
- Heeft de onderdorpel zachte plekken, dan gaat het kozijn eerder stuk dan het glas en vervang je straks twee keer.
De volgorde van maatregelen en wat elke stap oplevert staat bij energie besparen in huis, en hoe de rest van de installatie meetelt bij apparaten en energie in huis. Een woning met een grote raampartij, zoals een doorzonwoning met glas van vloer tot plafond, is de uitzondering: daar is het glasoppervlak zo groot dat de ramen wel de grootste post zijn.
Bij een monument of een pand met glas-in-lood is drievoudig glas geen optie, want de sponning is er niet en het gewicht evenmin. Vacuümglas van 6 tot 10 mm haalt daar bijna dezelfde waarde in de dikte van een enkele ruit, en achterzetbeglazing laat het oorspronkelijke raam intact.
Geluid, buitencondens en wat er na het plaatsen opvalt
Dikker glas is niet vanzelf stiller glas. Een pakket dempt geluid als een massa-veer-massa systeem, en dat systeem heeft een resonantiefrequentie waarbij het juist meetrilt. Bij drievoudig glas zitten er twee van die veren in, en als de ruiten even dik zijn versterken ze elkaar rond dezelfde toon.
In cijfers: standaard HR++ zit rond 31 tot 33 decibel, een symmetrisch drievoudig pakket rond 33 tot 35, en een asymmetrisch dubbel pakket met een gelaagde binnenruit haalt 40 of meer. Woon je aan een drukke weg, dan vraag je dus om verschillende ruitdiktes en gelaagd glas, niet om een derde ruit.
Buitencondens hoort erbij en is geen mankement. Er komt zo weinig warmte meer door het glas dat de buitenruit op een heldere nacht naar de koude hemel uitstraalt en onder het dauwpunt van de buitenlucht zakt. Het verschijnsel houdt op binnen een uur nadat de zon erop staat, komt vooral in voorjaar en najaar voor en blijft weg onder een overstek of een boom.
Verder valt op dat de ruit meer spiegelt, want twee coatings kaatsen ook zichtbaar licht terug. En omdat een pakket met twee gesloten spouwen op luchtdruk reageert, kunnen de ruiten bij weersverandering licht bol of hol staan; in het spiegelbeeld zie je dan een lichte vervorming. Dat is een natuurkundig gevolg van de opbouw en geen productiefout.
Van opmeten tot een offerte die je kunt vergelijken
Deze volgorde voorkomt dat je glas bestelt dat niet in je kozijn past.
-
Tel eerst wat er nu in zit
Houd bij donker een vlammetje voor elke ruit en tel de spiegelbeelden: twee, vier of zes. Kijk daarna met een zaklamp langs de glasrand of je één of twee afstandhouders ziet, en of die van aluminium of van kunststof is. Nu weet je van welke waarde je vertrekt, en dat bepaalt of de stap naar drievoudig glas groot of klein is.
-
Meet de sponning en de dikte van het huidige pakket
Haal de glaslat er bij één raam voorzichtig af of meet met een schuifmaat de zichtbare dikte van het pakket. Een houten raam van 67 mm, de maat waar de meeste Nederlandse kozijnen van na 1975 op zijn gemaakt, heeft ruimte voor ongeveer 24 tot 28 mm glas. Een drievoudig pakket van 36 tot 48 mm past daar niet in, ook niet met een andere glaslat.
-
Beoordeel of het kozijn de rest van de rit haalt
Prik met een priem in de onderdorpel en in de onderste hoekverbindingen van elk draaiend deel. Zakt de punt makkelijk weg, dan is het hout zacht en heeft nieuw glas geen zin: de dichting van een glaspakket gaat 25 tot 30 jaar mee en dat wil je niet twee keer betalen. Kijk meteen of het beslag het extra gewicht kan dragen.
-
Bepaal per gevel wat je van het glas vraagt
Op het noorden gaat het alleen om isolatie en om daglicht dat je niet wilt verliezen. Op het zuiden en westen weeg je zonwarmte en oververhitting mee, en aan een drukke straat weegt geluid het zwaarst. Die drie vragen om andere ruitdiktes en andere coatings, dus maak per gevel een keuze in plaats van één keuze voor het hele huis.
-
Vraag de offerte op met alle zes de getallen
Laat Ug, Uw, ZTA, LTA, het vulgas met percentage en het type afstandhouder opschrijven, plus de spouwbreedtes in de vorm 4-16-4-16-4. Een offerte die alleen een handelsnaam en een Ug noemt, laat de helft van het verhaal weg. Vraag ook of de genoemde Uw voor jouw raammaat is gerekend, want bij kleine ramen valt die hoger uit.
-
Regel de ventilatie mee voordat er iemand komt
Nieuw glas en nieuwe rubbers maken de woning dichter, terwijl er evenveel vocht in blijft ontstaan. Houd de roosters in de bovendorpel dus in het plan, of zorg dat de mechanische ventilatie op een hogere stand kan. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en die achteraf het meeste werk kost.
-
Controleer de plaatsing voordat de glaszetter weggaat
Vraag waar de steun- en stelblokjes onder de ruit liggen, want die blokjes zetten een draaiend raam schrap en houden het vierkant. Doe daarna elk raam open en dicht en kijk of de naad rondom gelijk blijft. Controleer of de onderste sponning open is naar buiten, zodat regenwater dat erin komt ook weer weg kan.
Levensduurtabel
Per apparaat de gemiddelde levensduur, wat hem verkort, en het punt waarop repareren duurder is dan vervangen. Bekijk alle gegevens
| Soort | Apparaat of onderdeel | Gaat gemiddeld mee | Wat hem korter maakt | Repareren of vervangen |
|---|---|---|---|---|
| Wassen en drogen | Wasmachine | 8 tot 12 jaar | Te vol laden, te lage wastemperaturen waardoor er biofilm ontstaat, hard water zonder ontkalken | Onder de 6 jaar bijna altijd repareren; boven de 10 jaar is een reparatie boven 250 euro zelden de moeite |
| Wassen en drogen | Wasdroger, condens | 10 tot 14 jaar | Pluis dat achter het filter in de behuizing komt, drogen in een klein halletje zonder ventilatie, en de trommel vol laden in plaats van driekwart | Verwarmingselement, thermostaat en riem zijn losse onderdelen en meestal de moeite; onder de 8 jaar repareren |
| Wassen en drogen | Wasdroger, warmtepomp | 8 tot 12 jaar | De warmtewisselaar achter de klep niet schoonmaken, waardoor de compressor tegen een dichtgeslibde wisselaar aan blijft werken | Ventilator, sensoren en pomp zijn te repareren; een defecte compressor betekent vervangen, want het koudemiddelcircuit zit dicht |
| Koken | Oven, inbouw en elektrisch | 10 tot 15 jaar | Vet dat op het element inbrandt, pyrolyse op 500 graden vaker dan een paar keer per jaar, en een deur die je dichtslaat waardoor het scharnier verzakt | Element, thermostaat, scharnier en deurglas zijn los te krijgen: bijna altijd repareren, ook omdat een nieuwe oven in dezelfde inbouwmaat moet passen |
| Koken | Combimicrowave | 8 tot 10 jaar | Leeg of met heel weinig eten aanzetten, vet op het micaplaatje voor de golfgeleider, en met de deur rammelen waardoor de deurschakelaars het opgeven | De deurschakelaar is de meest voorkomende storing en een goedkope reparatie; onder de 5 jaar repareren, daarboven wegen een nieuwe magnetronbuis plus arbeid zelden op |
| Koken | Inductiekookplaat | 10 tot 15 jaar | De ruimte onder de plaat dichtzetten met een volle lade, zodat de elektronica zijn warmte niet kwijt kan; overkoken tot er vocht onder het glas komt; een zware pan die valt | Een vermogensmodule of de touchbediening is per zone te vervangen; gebarsten glas betekent bijna altijd een nieuwe plaat |
| Koken | Gasfornuis | 15 tot 20 jaar | Overkoken in de branders, een vuile vonkontsteking en een dichtgeslibd thermokoppel, waardoor de vlam niet blijft staan | Branderdeksels, thermokoppel en gaskraantjes zijn goedkope onderdelen: repareren. Nieuwbouw krijgt sinds 1 juli 2018 geen gasaansluiting meer (Wet VET), dus daar is elektrisch koken de reden om te vervangen |
| Koken | Afzuigkap | 10 tot 15 jaar | Vetfilters die niet in een sopje of de vaatwasser gaan en een verzadigd koolstoffilter bij recirculatie, waardoor de motor tegen weerstand in blijft draaien | Motor, schakelaar en verlichting zijn te vervangen: onder de 8 jaar repareren. Filters zijn onderhoud en geen reparatie: koolstof elk half jaar tot jaar |
| Koken | Airfryer | 3 tot 5 jaar | De korf in de vaatwasser, waardoor de antiaanbaklaag eraf gaat, en de uitblaas aan de achterkant tegen een wand of onder een keukenkastje | Niet repareren: de behuizing zit geklonken of geplakt en het arbeidsloon komt boven de prijs van een nieuwe uit |
| Koken | Waterkoker | 3 tot 6 jaar | Kalk op het verwarmingselement bij hard water, en koken met minder water dan de onderste streep waardoor het element droogloopt | Niet repareren. Ontkalken is het onderhoud: bij hard water ongeveer maandelijks, bij zacht water een paar keer per jaar |
| Koken | Koffiemachine, volautomaat | 5 tot 10 jaar | Niet ontkalken, de zetgroep nooit uitnemen en invetten, en melkleidingen die na het schuimen niet worden doorgespoeld | Zetgroep, pomp en aftapventiel zijn losse onderdelen en revisie bij een reparateur is gangbaar; onder de 6 jaar bijna altijd repareren |
| Koken | Kokendwaterkraan | 7 tot 10 jaar | Hard water zonder filter, waardoor het reservoir onder de gootsteen verkalkt, en een filterpatroon dat langer dan een jaar blijft zitten | Reservoir en kraan zijn losse onderdelen: bij een defect reservoir hoeft de kraan niet mee, en omgekeerd ook niet |
| Koelen | Koelkast met vriesvak | 10 tot 15 jaar | Naast de oven of in de zon staan, stof op de condensor aan de achterkant, en een deurrubber dat hard is geworden waardoor de compressor blijft doorlopen | Thermostaat, ventilator en deurrubber zijn te vervangen; een lek in het koudemiddelcircuit of een defecte compressor betekent vervangen |
| Koelen | Vrieskist of losse vriezer | 15 tot 20 jaar | Een ijslaag dikker dan een halve centimeter, die merkbaar stroom kost, en een plek in een onverwarmde garage die kouder wordt dan zijn klimaatklasse (SN, N of T) toestaat | Thermostaat en deurrubber zijn losse onderdelen en de mechaniek is eenvoudig; bij een kist zit de winst vooral in ontdooien, niet in repareren |
| Schoonmaken | Vaatwasser | 8 tot 12 jaar | Geen zout of een verkeerd ingestelde waterhardheid bij hard water, de zeef onderin nooit uithalen, en glasscherven of pitten die in de pomp komen | Pomp, aquastop en element zijn losse onderdelen; vuistregel: boven de 8 jaar en een reparatie boven een derde van de prijs van een nieuwe, dan vervangen |
| Schoonmaken | Stofzuiger met sleepslang | 8 tot 12 jaar | Doorzuigen met een volle zak of een dichtgeslibd motorfilter, want de motor koelt op de lucht die erdoor gaat en loopt dan warm | Motorkolen, snoerhaspel en slang zijn te vervangen; zolang de motor goed is, is repareren bijna altijd goedkoper dan een nieuwe |
| Schoonmaken | Steelstofzuiger op accu | 4 tot 7 jaar | De accu bepaalt de leeftijd: na ongeveer 500 tot 1000 laadcycli merk je het. Continu in de lader hangen en zuigen tot hij uitvalt maakt dat sneller | De accu vervangen is de reparatie. Kun je de accu er niet uit halen zonder de behuizing te breken, dan is het apparaat ten einde |
| Schoonmaken | Robotstofzuiger | 4 tot 6 jaar | Haren om de zijborstel en de wielassen, een volle stofbak in het dokstation, en drempels waar hij zich elke ronde op stukdraait | Accu, borstels, wielen en filters zijn onderdelen: een nieuwe accu na 2 tot 4 jaar is bijna altijd goedkoper dan een nieuwe robot |
| Klimaat en water | Luchtreiniger | 8 tot 10 jaar | Een hepa-filter dat te lang blijft zitten: de ventilator draait dan tegen weerstand in en er gaat minder lucht door | Ventilator en sensoren zijn te vervangen, maar de kosten zitten in de filters: reken op een filterwissel elk half jaar tot jaar |
| Klimaat en water | Ventilator, staand of plafond | Staand 5 tot 10 jaar, plafond 15 tot 20 jaar | Stof op de bladen, want dat brengt ze uit balans en dat kost het lager; een staande ventilator die de winter buiten doorstaat | Een staande ventilator repareer je niet; bij een plafondventilator zijn de motor en de aanloopcondensator wel te vervangen |
| Klimaat en water | Airco, vaste split | 10 tot 15 jaar | Filters die niet elke paar maanden schoon worden gemaakt, een buitendeel in de volle zon of tegen een schutting, en koudemiddelverlies dat je laat lopen | Ventilator, print en sensoren zijn te repareren; aan het koudemiddel mag alleen een bedrijf met F-gassencertificaat werken, dat is wettelijk verplicht |
| Klimaat en water | Waterontharder | 10 tot 15 jaar | Het zoutvat laten leeglopen, waardoor het harsbed niet meer regenereert, en ijzer of mangaan in het water dat het hars dichtzet | Het harsbed en het regelventiel zijn los te vervangen, dus een storing is zelden het einde van het toestel; het hars zelf gaat 8 tot 12 jaar mee |
| Klimaat en water | Mechanische ventilatiebox | 15 tot 20 jaar | Een ventilatorwiel en kanalen die nooit worden schoongemaakt, en ventielen die dichtgedraaid blijven staan zodat de box tegen een dicht systeem aan draait | Motor en print zijn per merk los te krijgen; laat bij twijfel eerst meten, het Besluit bouwwerken leefomgeving vraagt voor een badkamer 14 dm³/s, ongeveer 50 m³ per uur |
| Installatie | Cv-ketel, hr-combi | 15 tot 20 jaar | Waterdruk die koud onder 1 bar zakt, jaren geen onderhoud, kalk op de tapwaterwisselaar, en steeds bijvullen: dat brengt zuurstof in het water en dat geeft roest | Onder de 12 jaar repareren, onderdelen zijn gangbaar; boven de 15 jaar is een reparatie die richting een kwart van een nieuwe ketel gaat zelden de moeite |
| Installatie | Boiler, elektrisch | 10 tot 15 jaar | Kalk op het element, en een magnesiumanode die nooit is nagekeken: die beschermt de binnenketel en is na een paar jaar opgelost | Element en anode vervangen is normaal onderhoud; een lekkende binnenketel is niet te repareren. Houd het water op minstens 60 graden tegen legionella |
| Installatie | Zonnepanelen | 25 tot 30 jaar | Schaduw van een dakkapel, schoorsteen of boom over één paneel, wat de hele string meetrekt, en over de panelen lopen: dat geeft microscheurtjes in de cellen | Een paneel is per stuk te vervangen. Reken op ongeveer een half procent opbrengstverlies per jaar; dat is veroudering en geen defect |
| Installatie | Omvormer van de zonnepanelen | 10 tot 15 jaar | Een warme, dichte meterkast of zon op de kast: de condensatoren binnenin gaan bij hoge temperatuur sneller achteruit | Bijna altijd vervangen in plaats van repareren, en per stuk. Ga ervan uit dat je er in de looptijd van de panelen één keer een nieuwe onder zet |
| Installatie | Warmtepomp, lucht-water | 15 tot 20 jaar | Pendelen: een pomp die te groot is voor de afgifte slaat kort aan en uit, en dat kost de compressor. Een buitendeel dat is ingebouwd krijgt zijn lucht niet weg | Ventilator, sensoren, expansieventiel en circulatiepomp zijn onderdelen; een defecte compressor betekent meestal een nieuw buitendeel, en aan het koudemiddel mag alleen een F-gassengecertificeerd bedrijf werken |
| Installatie | Led-lamp | 15.000 tot 50.000 branduren | Een inbouwspot in een dicht, geïsoleerd plafond waar de warmte niet weg kan, en een dimmer die niet voor led is bedoeld: de elektronica in de voet gaat kapot, niet de led zelf | Niet repareren, wel gericht kopen: op de verpakking staan de branduren en het aantal schakelcycli. 25.000 uur is bij 3 uur per dag ruim 20 jaar |
| Interieur | Matras, pocketvering | 8 tot 10 jaar | Vocht, want je verliest per nacht een derde tot een halve liter, en een bodem met latten verder dan 6 centimeter uit elkaar waardoor de vering plaatselijk doorzakt | Niet te repareren. Een blijvende kuil is het signaal; een topper erop maskeert die maar haalt hem er niet uit |
| Interieur | Topper | 3 tot 6 jaar | Altijd dezelfde kant boven laten liggen, en polyether onder een zwaarder gewicht; koudschuim en latex houden hun veerkracht langer | Niet te repareren, wel los te vervangen. Dat is ook de reden om er een op te leggen: je vernieuwt de bovenste laag zonder een nieuw matras |
| Interieur | Bank met polyether zitting | 7 tot 10 jaar | Altijd op dezelfde plek zitten. Polyether zakt de eerste jaren wat in en daarna blijft de kuil; een zitting van SG 35 of hoger houdt zijn vorm langer dan SG 25 | De kussens zijn opnieuw te vullen met nieuw schuim en dat scheelt de halve bank; een doorgezakt frame van plaatmateriaal is het einde |
| Interieur | Bank met veren | 12 tot 20 jaar | Op de armleuning of de voorrand zitten, waar geen vering onder zit, en nagels van huisdieren op de stof: de vering gaat langer mee dan de bekleding | Opnieuw stofferen en veren vervangen is gangbaar bij een massief houten frame, en dan gaat hij nog een ronde mee |
| Interieur | Laminaat | 10 tot 20 jaar | Water in de naden, want de kern is hdf en die zwelt onherstelbaar op, en zand dat als schuurpapier werkt als er geen mat bij de voordeur ligt | Niet te schuren. Een beschadigde plank is te vervangen door de klikvloer vanaf de wand open te leggen; koop op slijtageklasse, AC4 voor een gang |
| Interieur | Pvc, klik of verlijmd | 15 tot 25 jaar | Een toplaag van 0,3 mm in een gang waar 0,55 mm hoort, zware meubels zonder viltjes, en een ondervloer die niet vlak is | Een verlijmde plank is er per stuk uit te halen; bij klik moet je openleggen tot die plank. Houd daarom een paar planken over |
| Interieur | Gietvloer | 20 tot 30 jaar | Scheuren in de ondervloer, die door de gietvloer heen doortrekken, en te veel restvocht in de zandcement of anhydriet op het moment van gieten | De toplaag is opnieuw aan te brengen, als vuistregel elke 10 jaar; een scheur is te vullen maar blijft meestal zichtbaar |
| Interieur | Houten vloer, massief of meerlaags | 40 jaar of langer | Te droge lucht in de winter: hout wil 45 tot 60 procent luchtvochtigheid en krimpt daaronder tot naden. Water en hondennagels doen de rest | Schuren en opnieuw afwerken is de reparatie. Massief kan dat vaak vijf keer of meer, een meerlaagse vloer met een toplaag van 3 tot 4 mm twee tot drie keer |
| Interieur | Behang | 10 tot 15 jaar | Zon die op één wand de kleur eruit trekt, vocht in keuken en badkamer, en een wand die niet is voorgestreken: bij het strippen komt het gips mee | Niet te repareren. Een hele baan vervangen kan als je een rol met hetzelfde batchnummer hebt overgehouden, anders zie je kleurverschil |
| Interieur | Binnenmuurverf | 5 tot 10 jaar | Matte verf schoonmaken, want die is niet schrobvast; condens in de badkamer; en niet ontvetten of schuren voor het verven, waardoor de laag niet pakt | Bijwerken kan, maar bij mat blijven de aanzetten zichtbaar: rol een wand in één keer nat in nat, van boven naar beneden |
| Interieur | Kitrand in de douche | 2 tot 5 jaar | Zeepresten waarin schimmel groeit, schoonmaakmiddel met chloor, en niet ventileren na het douchen; de schimmeldoder in de kit wast er in de loop van jaren uit | Niet te repareren: snij hem eruit, maak de naad vetvrij en droog, en zet nieuwe sanitairkit op siliconenbasis. Acrylaatkit hoort niet in een natte ruimte |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Nalopen voordat je tekent
Uit de praktijk
De nieuwe ruit beslaat aan de buitenkant en dat lijkt een fout
Het symptoom is een matte waas op de buitenzijde, meestal in de vroege ochtend en het sterkst bij een heldere nacht in april of oktober. Wat je ziet is het bewijs dat het glas werkt: er komt zo weinig warmte meer van binnen door het pakket dat de buitenruit zijn warmte naar de koude hemel uitstraalt en onder het dauwpunt van de buitenlucht zakt.
Het is dus geen lekkage en geen slechte ruit, en er valt niets aan te repareren. De waas verdwijnt vanzelf zodra de zon erop komt, en onder een overstek, een luifel of een boom treedt hij nauwelijks op. Condens tússen de ruiten is een ander verhaal: dan is de dichting stuk en is het pakket aan vervanging toe.
Het raam sluit na de vervanging onderaan niet meer aan
De tocht komt terug bij de sluitzijde, onderin, en het raam moet met een duw dicht. De oorzaak zit in het gewicht: een draaiend deel van 90 bij 210 cm gaat van ongeveer 38 naar 57 kilo glas, en dat hangt aan hetzelfde beslag en dezelfde vier hoekverbindingen.
Een raamhout van vier delen is op zichzelf niet vormvast; het is de ruit die het vierkant houdt, via steun- en stelblokjes die de kracht diagonaal van de scharnierzijde naar de sluitzijde overbrengen. Liggen die blokjes op de verkeerde plek, dan zakt de sluitzijde een paar millimeter en verandert de naad in een spie. Vraag daarom waar de blokjes komen en test elk raam voordat de glaszetter vertrekt.
Na het nieuwe glas verschijnt er schimmel op een andere plek
Het begint als een grijze vlek in een hoek achter een kast of langs de vloerrand, terwijl de ramen juist droog blijven. De oude ruit was het koudste vlak in de kamer en daarmee de plek waar overtollig vocht zichtbaar neersloeg, in het zicht en op een oppervlak dat afdroogt.
Die rol is nu weg. Het glas zit op 18 graden en daarmee is de koudste plek verschoven naar een buitenmuurhoek of naar de aansluiting van vloer en gevel, en daar condenseert hetzelfde vocht op een oppervlak dat nat blijft. De hoeveelheid vocht is niet veranderd, alleen de plek waar hij terechtkomt. Ventileren op een hogere stand tijdens koken en douchen en meubels 5 cm van een koude buitenmuur houden lost dat op.
Veelgemaakte fouten
Alleen naar de Ug van het glas kijken
In een folder staat de waarde van het glas in het midden van de ruit, waar het kozijn en de glasrand geen rol spelen. Dezelfde ruit van 0,6 levert in een houten kozijn een raamwaarde van ongeveer 1,0 en in een breed kunststofprofiel 0,8. Vergelijk offertes dus op de Uw, en laat erbij zetten voor welke raammaat die is gerekend.
Drievoudig glas bestellen voor een sponning van 24 mm
Een houten raam van 67 mm is gemaakt voor een pakket van ongeveer 24 tot 28 mm. Een drievoudig pakket is 36 tot 48 mm en past daar niet in, ook niet met een dikkere glaslat, want de ruit moet aan beide zijden een kitrand van minstens 3 mm houden. Meet de sponning voordat je glas kiest, niet erna.
Aannemen dat een derde ruit ook het geluid oplost
Drie even dikke ruiten vormen twee veren met dezelfde resonantie, en die versterken elkaar rond dezelfde toon. Daardoor wint een symmetrisch drievoudig pakket maar een paar decibel op HR++, terwijl een asymmetrisch dubbel pakket met een gelaagde binnenruit veel verder komt. Voor verkeerslawaai vraag je om verschillende ruitdiktes en gelaagd glas.
De noordgevel en de zuidgevel hetzelfde invullen
Op het noorden komt vrijwel geen zon binnen en telt alleen de U-waarde en het daglicht dat je overhoudt. Op het zuiden verlies je met een ZTA van 0,50 in plaats van 0,60 ongeveer een zesde van de gratis winterzon, en heb je in de zomer eerder zonwering nodig. Twee gevels, twee afwegingen.
De aluminium afstandhouder in de offerte laten staan
Aluminium geleidt 160 watt per meter per graad en vormt langs de hele glasrand een koude strook. Dat kost bij een raam van 120 bij 140 cm bijna een tiende van de raamwaarde, en het is de plek waar op koude ochtenden als eerste een bandje condens verschijnt. Een warme rand van roestvast staal of composiet kost weinig extra.
Het glas vervangen en de ventilatie laten zoals hij was
Nieuw glas met nieuwe rubbers dicht de kieren waar de woning ongemerkt lucht ververste, terwijl koken, douchen en ademen evenveel vocht blijven leveren. Het vocht zoekt daarna de koudste plek die overblijft, en dat is dan een muurhoek in plaats van de ruit. Roosters in de bovendorpel of een hogere ventilatiestand horen bij dezelfde klus.
Nieuw glas zetten in een kozijn met houtrot
De dichting van een isolatieglaspakket gaat 25 tot 30 jaar mee, een onderdorpel met zachte plekken haalt dat niet. Gaat het kozijn eruit, dan gaat het glas mee, ook al mankeert er niets aan. Test de dorpels en de onderste hoekverbindingen met een priem voordat je glas bestelt, en kies bij zacht hout voor kozijn en glas in één keer.
Veelgestelde vragen
Wat is bengglas precies?
Bengglas is een handelsnaam, geen productnorm. BENG is de rekenmethode voor de energieprestatie van nieuwe gebouwen, met eisen aan de energiebehoefte, het fossiele energiegebruik en het aandeel hernieuwbare energie van het gebouw als geheel. Glas kan daar niet aan voldoen, want de eis geldt niet voor een product.
Wat onder die naam wordt verkocht, is vrijwel altijd drievoudig isolatieglas met twee coatings en twee spouwen met argon, met een Ug tussen 0,5 en 0,7. Vraag daarom altijd naar de opbouw in millimeters en naar de gemeten waarden, want de naam zelf legt niets vast.
Is bengglas hetzelfde als triple glas of HR+++ glas?
In de praktijk gaat het om hetzelfde product. Triple glas en drievoudig glas zijn beschrijvende namen voor drie ruiten met twee spouwen, en HR+++ is de handelsaanduiding die daarbij hoort. Bengglas is dezelfde ruit, met een naam die naar de nieuwbouweisen verwijst in plaats van naar de opbouw.
Alleen de precieze invulling verschilt: 4-16-4-16-4 met argon komt op ongeveer 0,6, hetzelfde pakket met krypton en smallere spouwen op 0,5. Die getallen horen op de offerte te staan, want daar zit het werkelijke verschil tussen twee aanbiedingen.
Hoeveel beter isoleert bengglas dan HR++ glas?
Van 1,1 naar 0,6 is iets minder dan een halvering van het warmteverlies door het glas zelf. Bij een raam van 2 vierkante meter en 20 graden temperatuurverschil scheelt dat 44 tegenover 24 watt, dus 20 watt per raam.
Op raamniveau wordt het verschil kleiner, want het kozijn verandert niet mee. In hetzelfde houten kozijn gaat de Uw van ongeveer 1,4 naar 1,0. De grootste winst zit dan niet in de rekening maar in de ruittemperatuur: die stijgt van 17 naar ruim 18 graden, en daarmee verdwijnt de koudeval langs de gevel.
Past bengglas in mijn bestaande kozijn?
Meestal niet. Een houten raam van 67 mm, de gangbare maat in Nederlandse woningen van na 1975, heeft een sponning voor ongeveer 24 tot 28 mm glas, en een drievoudig pakket is 36 tot 48 mm. Een kunststofprofiel van 70 mm neemt tot ongeveer 40 mm, dus daar past soms een dun kryptonpakket.
Meet eerst de sponning met een schuifmaat en tel het gewicht erbij op: 30 kilo per vierkante meter tegenover 20 nu. Past het pakket wel maar hangt het aan oud beslag, dan is de scharnierzijde de plek waar het alsnog misgaat.
Hoeveel weegt bengglas per vierkante meter?
Glas weegt 2,5 kilo per vierkante meter per millimeter dikte. Drie ruiten van 4 mm komen daarmee op 30 kilo per vierkante meter, tegenover 20 kilo voor een HR++ pakket met twee ruiten van 4 mm.
Voor een vast raam maakt dat weinig uit, want het kozijn staat in de muur. Voor een draaiend deel telt het dubbel: een raam van 90 bij 210 cm gaat van ongeveer 38 naar 57 kilo, en dat gewicht komt op het beslag en op de hoekverbindingen van het raamhout terecht.
Waarom beslaat mijn nieuwe glas aan de buitenkant?
Omdat het werkt. Er ontsnapt zo weinig warmte door het pakket dat de buitenruit niet meer van binnenuit wordt voorverwarmd. Op een heldere nacht straalt die ruit zijn warmte uit naar de hemel, koelt af tot onder het dauwpunt van de buitenlucht en vangt dauw, net als een autoruit of een grasveld.
Het komt vooral voor in voorjaar en najaar, bij windstille heldere nachten en vochtige lucht, en het verdwijnt binnen een uur nadat de zon op het glas staat. Onder een overstek of een boom gebeurt het nauwelijks. Beslaat het glas tussen de ruiten, dan is de dichting stuk en helpt alleen vervangen.
Is bengglas ook beter tegen geluid?
Iets, maar veel minder dan mensen verwachten. Een pakket werkt akoestisch als een massa-veer-massa systeem met een frequentie waarbij het juist meetrilt, en bij drie even dikke ruiten liggen die twee frequenties op elkaar.
Standaard HR++ zit rond 31 tot 33 decibel, een symmetrisch drievoudig pakket rond 33 tot 35. Een asymmetrisch dubbel pakket met bijvoorbeeld een dikkere buitenruit en een gelaagde binnenruit komt op 40 of meer. Aan een drukke weg vraag je dus om ongelijke ruitdiktes en gelaagd glas, en niet om een derde ruit.
Wat kost bengglas per vierkante meter?
Een prijs per vierkante meter zegt weinig, omdat een offerte uit vier posten bestaat die los van elkaar bewegen: het glas, het uitnemen en plaatsen, eventueel nieuw kozijn- of raamhout omdat de sponning te ondiep is, en het afwerken en schilderen.
De posten die het bedrag laten oplopen zijn bijna altijd de laatste twee. Vraag daarom om een regelprijs per raam in plaats van een totaalbedrag, en laat erbij zetten of het kozijn blijft. Voor bestaande woningen bestaat een landelijke subsidieregeling met voorwaarden aan de U-waarde en aan het aantal vierkante meters; die grenzen worden per jaar vastgesteld, dus lees ze na voordat je opdracht geeft.
Levert bengglas een beter energielabel op?
Ja, want de opname rekent met de U-waarde van de ramen per gevel. De sprong is alleen kleiner dan mensen hopen als het glas al HR++ was, omdat de opnamemethode met vaste klassen per glastype werkt en niet met het verschil van een paar honderdsten.
Wat er verder in het label meeweegt, van de isolatie van dak en vloer tot de installatie en zonnepanelen, staat bij hoe het energielabel wordt bepaald. Laat de opname pas doen als alle maatregelen klaar zijn, want een nieuwe opname kost opnieuw geld.
Hoe lang gaat bengglas mee?
De ruiten zelf gaan onbeperkt mee; het is de dichting langs de rand die de levensduur bepaalt. Die houdt het gas binnen en het vocht buiten, en gaat in de praktijk 25 tot 30 jaar mee. Fabrieksgarantie op de dichting loopt meestal tien jaar.
Je ziet het einde aankomen als er sluiers of druppels tussen de ruiten verschijnen die je er niet uit krijgt. Dat is meteen het verschil met de installatie eromheen: een cv-ketel of warmtepomp uit dezelfde levensduurtabel voor apparaten en installaties is al een keer of twee vervangen voordat het glas aan de beurt is.
Moet je alle ramen tegelijk vervangen?
Nee, en per gevel werken is vaak verstandiger. Begin bij de gevel waar je het meest zit en waar de meeste vierkante meters glas zitten, want daar is het comfortverschil het grootst en het warmteverlies het hoogst.
Let wel op dat het koudste vlak in de kamer verschuift zodra een ruit wordt vervangen. Vervang je alleen het grote raam en laat je een klein raam in dezelfde kamer met oud dubbel glas zitten, dan slaat dat kleine raam voortaan als eerste aan. Dat is hinderlijk, maar het is een zichtbaar en droogbaar oppervlak en dus niet schadelijk.
Is bengglas nodig bij een warmtepomp?
Nodig is het niet, maar het helpt op twee manieren. Een warmtepomp werkt met een lage aanvoertemperatuur en heeft daarvoor afgiftevlakken nodig die groot genoeg zijn, en dat lukt makkelijker naarmate de warmtevraag van de kamer lager is.
Daarnaast verdwijnt de koudeval langs de gevel, waardoor een radiator onder het raam niet meer nodig is en de warmte gelijkmatiger in de kamer blijft. Of dat in jouw woning de doorslag geeft, hangt af van het glasoppervlak en van de isolatie van dak en vloer.
Wanneer je beter een vakman belt
Het opmeten, tellen en vergelijken doe je zelf, het plaatsen niet. Een drievoudig pakket van anderhalve vierkante meter weegt 45 kilo, moet in één beweging waterpas in de sponning zakken en mag daarbij nergens met de rand tegen hout of steen komen, want een beschadigde rand betekent later een gebarsten ruit. Ook de garantie op de dichting hangt bij de meeste fabrikanten aan plaatsing volgens hun eigen voorschrift.
Laat het werk dus door een glaszetter doen, en houd daarbij zelf twee dingen in de gaten: waar de steun- en stelblokjes komen en of de onderste sponning naar buiten kan ontwateren. Moet het kozijn mee omdat de sponning te ondiep is, dan komt er een timmerman bij en verandert het werk van een dagklus in een verbouwing.