Donkere woonkamer inspiratie: diep van kleur en toch licht genoeg

Twee soorten donkere woonkamer, en ze vragen iets anders

Een donkere woonkamer is in de praktijk een van twee kamers. De ene krijgt weinig daglicht, door een raam op het noorden, een balkon erboven of een diepte van 7 m achter één pui. De andere krijgt licht genoeg en wordt bewust in diepe kleuren gezet: inktblauw, flessengroen, chocoladebruin of zacht zwart.

Het mechanisme is voor beide hetzelfde, en daarom staan ze samen op deze pagina. Licht kaatst een paar keer tussen vloer, wanden en plafond heen en weer voordat het op je boek of je tafel valt, en elk donker vlak haalt bij iedere kaatsing een deel weg. Waar de andere pagina's met woonkamerinspiratie in verschillende sferen een beeld vertalen naar je eigen kamer, gaat deze over wat donker precies kost en waar je dat terugwint.

Het verschil tussen de twee kamers zit in de marge. Een kamer op het zuiden met een pui van 300 cm verdraagt vier donkere wanden en is overdag nog prettig. Een kamer op het noorden van 7 m diep laat dezelfde kleur op één verkeerde wand al tot in de middag voelen.

Wil je juist zoveel mogelijk licht vasthouden, dan is een lichte woonkamer met witte en zandkleurige vlakken het andere vertrekpunt. De tabel hieronder laat per situatie zien hoe ver je in donker kunt gaan en waar je dan op let.

Jouw kamer	Hoe ver je in donker kunt gaan	Waar je op let
Raam of pui op het zuiden of westen, kamer tot 5 m diep	Vier wanden donker kan, zolang het plafond licht blijft	Een matte donkere wand blijft egaal in de zonvlek, zijdeglans spiegelt de zon juist als een witte vlek
Raam op het noorden, kamer tot 5 m diep	Eén of twee wanden in een diepe matte kleur	Licht koel grijs wordt hier grauw; diep en mat blijft egaal omdat er geen zonvlek op valt
Eén pui aan de voorkant, kamer van 7 m of dieper	De achterste wanden donker, de voorste helft licht	Het daglicht haalt de achterste 2 tot 3 m niet, dus daar kost een donkere wand bijna geen daglicht
Balkon, overstek of galerij boven het raam	Eén wand, en het plafond zo licht mogelijk	Het bovenste deel van het glas ziet geen lucht meer, dus het daglicht komt minder ver de kamer in
Benedenwoning met bomen of een hoge schutting voor het glas	Donker op de raamwand en achterin, licht tegenover het raam	Groen buiten kaatst groen licht naar binnen en schuift ook een witte wand zichtbaar naar groen
Doorzonkamer met ramen aan twee kanten	Het middelste deel van de zijwanden donker	Aan beide uiteinden kijk je tegen de lucht in, en een donkere raamwand vergroot daar het contrast
Kamer die je vooral 's avonds gebruikt	Zo donker als je wilt, want daglicht speelt nauwelijks mee	Beoordeel de kleur onder je eigen lampen van 2700 K en niet op een zonnige zaterdagochtend

Waarom een donkere wand de hele kamer donkerder maakt

Voor licht is een wand een tweede lamp. Wat erop valt, geeft hij voor een deel door aan de rest van de kamer. Hoe groot dat deel is, staat bij de meeste verfmerken als lichtreflectiewaarde, afgekort LRV, op een schaal van 0 voor zwart tot 100 voor wit.

Warm wit zit rond 85, greige rond 40, olijfgroen rond 15, en inktblauw, antraciet en chocoladebruin onder 10. Een wand in inktblauw geeft dus minder dan een tiende terug van wat dezelfde wand in warm wit teruggeeft.

Dat verlies stapelt zich op. Licht kaatst gemiddeld een paar keer rond voordat het is opgenomen, en wat op je tafel aankomt is de optelsom van al die rondes, dus elk donker vlak telt bij elke ronde opnieuw mee.

Met de eenvoudige rekenregel uit de lichttechniek, die de kamer behandelt als één gemiddeld vlak, reken je dat voor een woonkamer van 5 bij 6 m uit. De tabel doet dat voor een plafond van 260 cm, een pui van 300 bij 220 cm en een lichte eiken vloer, en zet elk schema af tegen dezelfde kamer met alle wanden in warm wit.

Lees de getallen als orde van grootte en niet als meting. Een echte kamer weegt vlakken niet gelijk: de wand en de vloer die het daglicht als eerste vangen tellen zwaarder dan de rekenregel aangeeft, en daar gaat de sectie over welke wand je donker maakt verder op in.

Wat de tabel wel scherp laat zien: één donkere wand kost ongeveer een vijfde, vier wanden de helft, en een plafond in dezelfde kleur haalt daar nog eens een derde van af. In een kamer met weinig daglicht is het plafond daarom het laatste vlak dat je opgeeft.

Kleurschema in een kamer van 5 bij 6 m	Licht dat rondkaatst, tegenover alles licht	Wat je daarvan merkt
Wanden en plafond in warm wit, lichte eiken vloer	100 procent	Het vertrekpunt: er komt ook licht in de hoek achter de bank
Alleen de raamwand donker	ongeveer 90 procent	Nauwelijks minder licht, wel meer contrast tussen het glas en de wand eromheen
Alles licht, maar een donkere houtvloer	ongeveer 85 procent	In het echt kost de vloer meer, want hij vangt het daglicht als eerste
De wand tegenover het raam donker	ongeveer 80 procent	Op een grijze dag merkbaar; in een ondiepe kamer weegt deze wand zwaarder dan het getal zegt
Eén lange zijwand donker	ongeveer 75 procent	De grootste wand kost het meest, en de kamer lijkt aan die kant smaller
Alle wanden in greige, plafond wit	ongeveer 65 procent	Een middentoon kost al een derde, zonder dat de kamer donker oogt
Twee wanden donker	ongeveer 60 procent	In een kamer op het noorden gaan de lampen overdag eerder aan
Vier wanden donker, plafond wit	ongeveer 50 procent	Een kamer waarin je overdag met een lamp aan leest
Wanden en plafond in dezelfde donkere kleur	ongeveer 35 procent	Er blijft vooral licht over dat rechtstreeks van raam of lamp komt; hoeken en plafond vervagen

Welke donkere kleuren overeind blijven en waar ze omslaan

Hoe dieper de tint, hoe meer de kleur van het licht bepaalt wat je op de wand ziet. Onder hemellicht van 6500 K op het noorden komen blauwe pigmenten naar voren en zakken rode weg, en onder lamplicht van 2700 K gebeurt het omgekeerde.

Voor een woonkamer die je vooral 's avonds gebruikt, telt dat tweede het zwaarst. Inktblauw wordt onder warme lampen bijna zwart en petrolblauw schuift naar groen, terwijl chocoladebruin en baksteenrood onder hetzelfde licht hun kleur houden.

Op het noorden werkt het eenvoudiger dan vaak gedacht. Het halfslachtige midden, een licht koel grijs, wordt daar grauw, maar een diepe matte kleur blijft egaal omdat er geen zonvlek en geen glans is die er twee kleuren van maakt.

Wat er naast de donkere wand komt, beslist of je de kleur nog leest. Twee diepe tinten tegen elkaar, zoals antraciet met chocoladebruin of inktblauw met aubergine, laten geen van beide zien, terwijl een licht neutraal vlak en een klein warm accent in oker of cognac dat wel doen.

De LRV in de tabel is een benadering op basis van de kleur en geen fabrieksopgave. Wil je per vloer, bank of kozijn zien welke tint erbij past en welke combinatie wringt, dan kun je de kleuren die al in je kamer liggen als vertrekpunt opzoeken.

Kleur	LRV, grofweg	Op het noorden	Onder lampen van 2700 K	Wat ernaast standhoudt
Zacht zwart	onder 10	Blijft vlak zwart; werkt beter in lijnen dan op hele wanden	Warm, bijna donkerbruin	Kalkwit, warm wit, greige, okergeel, cognac
Antraciet	onder 10	Bijna zwart en geeft weinig licht terug	De blauwgroene kern valt weg en de wand leest als zwart	Kalkwit, koel wit, betongrijs, okergeel, cognac
Inktblauw	onder 10	Bijna zwart; houd het bij een of twee wanden	Bijna zwart, want warm licht bevat weinig blauw	Kalkwit, linnen, zandbeige, cognac, okergeel
Petrolblauw	onder 10	Trekt naar blauw en wordt koud; hout of leer erbij	Schuift duidelijk naar groen	Kalkwit, betongrijs, okergeel, cognac, terracotta
Flessengroen	onder 10	Leest als zwartgroen, behalve op vlakken die het daglicht recht vangen	Warmer en voller groen	Kalkwit, warm wit, linnen, cognac, okergeel
Mosgroen	10 tot 15	Zakt weg naar zwartgroen; het groen zie je alleen dicht bij het raam	Warmer en zachter	Kalkwit, greige, flanelgrijs, cognac, okergeel
Olijfgroen	15 tot 20	Donker en bruinig; beter op kastfronten dan op een hele wand	Kantelt naar bruin	Warm wit, linnen, zandbeige, cognac, terracotta
Chocoladebruin	onder 10	Bijna zwart; beter in een kast of tafelblad dan op de wand	Houdt zijn warme, roodbruine kern	Warm wit, linnen, zandbeige, saliegroen, okergeel
Baksteenrood	10 tot 15	Zwaar en bruin; werkt beter in textiel	Blijft vol roodbruin	Warm wit, linnen, olijfgroen, saliegroen, zacht zwart
Aubergine	onder 10	Zakt weg naar zwart	Met genoeg lampen warm en roodachtig, met te weinig onzichtbaar	Kalkwit, greige, saliegroen, betongrijs, een klein vlak okergeel
Urban taupe	rond 30	Trekt naar paarsgrijs, omdat het koele licht het rode restje uitlicht	Warm grijsbruin	Kalkwit, warm wit, greige, olijfgroen, okergeel

Welke wand je donker maakt en welke licht blijft

Niet elke wand kost evenveel licht, en daar zit de meeste winst. Daglicht komt schuin van boven binnen, landt eerst op de vloer en op de wand tegenover het raam, en gaat pas daarna naar het plafond en de zijwanden.

Hoe ver het komt, volgt een vuistregel: 2 tot 2,5 keer de hoogte van de bovenkant van het raam. Bij een pui tot 220 cm is dat 4,4 tot 5,5 m, en ligt de wand tegenover het raam binnen die afstand, dan is dat de wand die het daglicht verdeelt en blijft hij beter licht.

Ligt die wand verder weg, zoals in een kamer van 7 m diep met één pui, dan valt er overdag weinig daglicht op. Die achterwand leeft toch al op lamplicht en is daardoor de goedkoopste wand om donker te maken.

De raamwand is het omgekeerde geval. Hij krijgt vrijwel geen direct licht en kost donker gemaakt dus weinig. Je kijkt er wel altijd tegen de lucht in, en een donkere wand rond helder glas vergroot het contrast en daarmee de verblinding. Op het noorden, waar de lucht minder fel is, speelt dat minder dan op het zuiden of westen.

Welke tint op jouw wand standhoudt, hangt ook aan de windrichting van het raam. Je kunt per windrichting nazoeken welk licht er binnenkomt en welke kleuren daarin wringen: op het noorden werkt diep en mat, op het westen schuift een blauwgrijs 's avonds naar vuilgrijs.

De vloer is het vlak dat het vaakst wordt vergeten, terwijl hij het meeste daglicht als eerste vangt. Een gerookt eiken of een donker gebeitste vloer kost in een kamer met weinig daglicht meer licht dan een donkere wand. Hoe tint en patroon elkaar beïnvloeden, staat bij de keuze voor een visgraatvloer in de woonkamer.

Vlak	Wat het met het daglicht doet	Donker maken?	Waar het misgaat
Wand tegenover het raam, binnen 4 tot 5 m	Vangt het daglicht als eerste en verdeelt het over de kamer	Liever niet in een kamer met weinig daglicht	Diep blauw of groen slikt hier het meeste op van wat er binnenkomt
Achterwand verder dan 5 m van het raam	Krijgt weinig daglicht en leeft op lamplicht	Ja, de goedkoopste wand om donker te maken	Zonder eigen lichtpunt in de buurt wordt hij een zwart gat achter in de kamer
Raamwand	Krijgt vrijwel geen direct licht; je kijkt er tegen de lucht in	Ja, dit kost weinig licht	Rond fel glas op het zuiden en westen groeit het contrast en knijp je je ogen samen
Lange zijwand	Grootste vlak, vangt schuin licht over de hele lengte	Kan, maar dit kost het meest van alle wanden	Het stuk vlak naast het raam doet het meeste werk; laat dat eventueel licht
Plafond	Kaatst het licht dat van de vloer opkomt terug naar waar je zit	Alleen in een kamer met ruim daglicht	Een lamp die omhoog schijnt heeft niets meer om op te lichten
Vloer	Vangt het meeste daglicht als eerste	Kost meer dan een donkere wand	Een licht kleed van 200 bij 300 cm in de baan van het daglicht geeft een deel terug
Dagkant van het raam	Werkt in een dikke muur als reflector vlak achter het glas	Nee, houd hem licht en mat	Een donkere dagkant van 25 cm diep maakt het raam in licht gemeten kleiner
Kozijnen en binnendeuren	Kleine vlakken, weinig invloed op de hoeveelheid licht	Ja, als lijnwerk	Zwart tegen helder wit geeft het hardste contrast; kalkwit ernaast houdt het rustiger

De indeling van een donkere kamer volgt het daglicht

In een kamer met weinig daglicht bepaalt de afstand tot het glas welke bezigheid waar hoort. Lezen, handwerk en een bureau horen in de eerste 2 m vanaf het raam, want daar valt het licht nog rechtstreeks op wat je doet.

Met de televisie werkt het precies andersom. Een scherm tegenover het raam spiegelt het glas en een scherm met het raam erachter geeft tegenlicht, dus komt het op een zijwand met de kijkrichting evenwijdig aan de pui. In het donkere deel van de kamer is het beeld bovendien beter te zien.

De eethoek gaat naar achteren, onder een hanglamp met de onderkant 80 cm boven het blad. Daar eet je toch vooral 's avonds, en de lamp maakt het tafelblad tot het lichtste vlak in dat deel van de kamer.

Pas die verdeling bijvoorbeeld toe op een kamer van 400 bij 760 cm met één pui aan de straatzijde. De donkere kleur zit op de achterwand, waar het daglicht niet meer komt, en de voorste helft blijft licht.

Een spiegel hoort in zo'n kamer op de zijwand vlak naast het raam en niet tegenover het glas. Tegenover het raam kaatst hij een groot deel van het licht terug naar buiten en zie je vooral een fel beeld van de lucht, terwijl hij op de zijwand het schuin invallende licht verder de kamer in stuurt.

Voor de afstanden tussen bank, salontafel en looproute gelden dezelfde maten als in elke andere woonkamer. Die staan op de overzichtspagina over de woonkamer, met de doorloop van 90 cm en de 45 cm beenruimte die ook in dit schema terugkomen.

Raamdecoratie die het daglicht niet afknijpt

De bovenste strook van een raam is in een donkere kamer het waardevolste glas. Licht dat hoog binnenkomt, heeft meer hoogte om te zakken en komt daardoor verder de kamer in voordat het de vloer raakt, terwijl licht door de onderste strook vlak voor het raam op de vloer landt.

Daarom kost alles wat bovenin hangt meer dan het lijkt. Een vouwgordijn in de dag van het kozijn parkeert zijn opgetrokken pakket precies in die bovenste strook. Dat pakket is vaak 15 tot 25 cm, afhankelijk van de stof en de afstand tussen de baleinen. Een rolgordijn met een cassette in de dag doet hetzelfde met al snel 5 cm.

Hang een vouwgordijn of rolgordijn in een donkere kamer daarom op de muur boven het kozijn, zodat het pakket boven het glas blijft. Voor een gordijn geldt hetzelfde aan de zijkant: de rail 12 cm boven het kozijn en 20 cm uitloop per zijde, dan staat het opzijgeschoven gordijn naast het glas en niet ervoor.

Die 20 cm is gerekend op een gewone stof. Een zwaar gevoerd of verduisterend gordijn op twee keer de railbreedte vormt een dikker pakket, dus schuif het een keer opzij en meet hoe breed het wordt voordat je de rail op maat laat maken.

Vitrage die de hele dag dichthangt, houdt afhankelijk van de weving een flink deel van het licht tegen, en dat deel mis je vooral achter in de kamer. Zit de inkijk je dwars, dan houdt een vitrage of raamfolie op alleen de onderste 100 tot 120 cm het zicht tegen en blijft de bovenste strook vrij.

De dagkant, de binnenkant van het kozijn in een dikke muur, is in een oud huis 20 tot 30 cm diep. Verf hem licht en mat, want dat vlak vangt het licht vlak achter het glas en kaatst het de kamer in.

Licht in een kamer met donkere wanden

Een donkere wand verandert welk licht nog werkt, en dat is een andere vraag dan hoeveel licht er is. Licht dat via plafond en wanden bij je moet komen verliest het meest, terwijl licht dat rechtstreeks van de lamp op je boek of je tafel valt bijna niets van de wandkleur merkt.

Dat bepaalt waar je extra lichtstroom neerzet. Een leeslamp met de onderkant van de kap op 110 cm en een lamp van 470 tot 806 lumen, de lichtstroom van een oude gloeilamp van 40 en 60 W, doet in een donkere kamer hetzelfde als in een lichte.

Het algemene licht moet wel omhoog. Bij vier donkere wanden komt er grofweg de helft van het teruggekaatste licht aan. Omdat je oog helderheid niet recht evenredig waarneemt, houden wij voor een kamer die niet schemerig voelt ongeveer anderhalf keer de lichtstroom aan van dezelfde kamer met lichte wanden.

Het aantal punten telt daarbij meer dan het vermogen. Reken op minstens drie lichtpunten per zone op drie hoogtes: één hoog, één rond ooghoogte op 160 cm en één laag bij het zitten. Houd ze allemaal op 2700 K, zodat je oog zich niet op twee kleurtemperaturen tegelijk hoeft in te stellen.

Een donkere wand heeft ook een voordeel dat een lichte wand mist: wat je erop belicht, komt los van de achtergrond. Richt een spot op een schilderij onder ongeveer 30 graden met de loodlijn, dan valt de spiegeling in het glas onder je ooghoogte. Bij een plafond van 260 cm en een hartlijn van 145 cm komt de spot daarmee zo'n 65 cm uit de wand.

Een lichtstrip tegen de wand achter de televisie werkt op dezelfde manier. Hij haalt het contrast tussen het heldere scherm en de donkere wand omlaag, zodat je ogen tijdens een film minder heen en weer hoeven te stellen; houd hem gedimd en de strip zelf uit het zicht.

Lichtbron	Hoeveel de donkere wand ervan afsnoept	Wat je ermee doet
Lamp die omhoog tegen het plafond schijnt	Niets onder een licht plafond, bijna alles onder een donker plafond	Alleen gebruiken onder een licht plafond; dan geeft hij het zachtste algemene licht
Plafondlamp of hanglamp met open kap in de zithoek	Veel, want een groot deel komt via de wanden bij je	Hier gaat de extra lichtstroom naartoe, verdeeld over meer dan één punt
Wandlamp die de wand zelf aanlicht	Veel: op een donkere wand zie je een doffe vlek	Kies liever een wandlamp die naar beneden of van de wand af schijnt
Tafellamp met stoffen kap	Gemiddeld: de kap straalt rondom, het blad eronder krijgt direct licht	Zet hem in de hoek of achter de bank, waar anders het donkerste gat valt
Leeslamp naast bank of fauteuil	Weinig, want het licht valt rechtstreeks op de pagina	Onderkant van de kap op 100 tot 125 cm, lamp van 470 tot 806 lumen
Hanglamp boven de eettafel	Weinig op het blad, veel op de gezichten eromheen	Onderkant 80 cm boven het blad, met een kap die ook opzij wat licht doorlaat
Spot op kunst of een boekenkast	Niets: het contrast met de wand wordt juist groter	Onder ongeveer 30 graden met de loodlijn, zodat de spiegeling onder je ooghoogte valt
Lichtstrip achter de televisie	Niets, want hij licht alleen de wand direct achter het scherm aan	Gedimd houden en de strip zelf uit het zicht

Mat, glans en materiaal op en rond een donkere wand

Matte verf strooit licht alle kanten op en zijdeglans spiegelt het, en op een donkere kleur zie je dat verschil veel scherper dan op wit. Een donkere wand in zijdeglans laat elke lamp als lichtvlek zien en elke oneffenheid in het stucwerk als schaduwlijn.

Mat heeft bij donker wel een eigen zwakte. Donkere matte verf poetst op waar je er langs strijkt, en een bijgewerkte beschadiging steekt af omdat de nieuwe laag anders glanst dan de oude. Kies op wanden langs een looproute daarom een schrobvaste mat die tegen afnemen kan.

Donkere kleuren worden gemengd in een basis met weinig wit pigment, en die dekt minder dan een lichte kleur. Reken op een grijs getinte grondlaag en twee tot drie lagen in plaats van twee, en neem dat mee als je uitrekent hoeveel liter verf je voor de wand nodig hebt.

Rond de donkere wand doen materialen met glans het werk dat de wand zelf niet meer doet. Messing, glas, gepolijst hout en een spiegel pakken het licht van een lamp als een punt en geven de kamer lichtpunten zonder dat er een lamp bij komt. Velours doet het omgekeerde en slikt licht, waardoor een donkere velours bank voor een donkere wand zijn vorm verliest.

Dat samenspel van diepe wanden, fluweel, messing en indirect licht is de basis van een woonkamer in hotelstijl. Donker kan in andere stijlen net zo goed, en de woonkamer per stijl bekeken zet die mogelijkheden naast elkaar.

Afwerking of materiaal	Wat het met licht doet	Waar het in een donkere kamer werkt	Waar het misgaat
Matte muurverf	Strooit het licht, geen spiegeling	Grote donkere wanden, en de wand waar de zon op valt	Poetst op in een looproute en bijwerken tekent af
Schrobvaste matte muurverf	Bijna even mat, met een sterkere toplaag	Wanden langs de doorloop en achter de eetstoelen	Onder strijklicht van een lamp iets meer glans; zet het proefvlak naast een lamp
Zijdeglans	Spiegelt lampen als lichtvlekken	Kozijnen, deuren en lijstwerk	Op een hele donkere wand toont het elke oneffenheid in het stucwerk
Kalkverf	Wolkig mat, met wisselende toon over het vlak	Een donkere wand die niet egaal hoeft te zijn	Geeft af bij aanraken en laat zich slecht schoonmaken
Velours of fluweel	Slikt licht en toont de richting van de pool	Kussens en een fauteuil tegen een lichtere wand	Een donkere velours bank voor een donkere wand wordt een vlak zonder vorm
Messing en glas	Pakt een lamp als lichtpunt	Lampvoeten, lijsten, bijzettafels	Veel kleine stukken naast elkaar geven een onrustig glinsterveld
Spiegel	Kaatst licht en beeld vrijwel volledig terug	Op de zijwand vlak naast het raam	Tegenover het raam spiegelt hij vooral de felle lucht
Licht hout, rotan en linnen	Middelhoge weerkaatsing zonder glans	Meubels en kleed voor de donkere wand, als licht tegenwicht	Geel eiken naast een koel inktblauw trekt zichtbaar naar oranje

Planten en kunst in een kamer met weinig licht

Een plant in een donkere woonkamer gaat zelden dood aan te weinig licht, en veel vaker aan te veel water. Met weinig licht maakt hij weinig suiker aan, groeit hij traag en verdampt hij weinig, dus de potgrond blijft wekenlang nat en de wortels gaan rotten.

Geef in een donkere kamer daarom pas water als de bovenste 3 tot 5 cm droog is, en bij zamioculcas en sanseveria pas als de pot bijna helemaal droog is. Een binnenpot met een gat in de bodem is daarbij geen detail, want in een sierpot zonder gat blijft het water onderin staan.

Meet de plek voordat je koopt. Een luxmeter-app geeft geen exact getal, maar laat wel zien dat het licht op 1 m van het raam vaak een veelvoud is van het licht op 4 m. Dat verschil bepaalt welke plant je daar kwijt kunt.

Planten bij het raam en kunst achter in de kamer is in een donkere woonkamer de logische verdeling. Kunst heeft geen daglicht nodig, alleen een lamp, en tegen een donkere wand komt een werk met een lichte lijst of een passe-partout los van de muur, waar een donkere lijst erin verdwijnt.

Hang het werk met de hartlijn op 145 cm, of boven de bank met de onderrand 20 tot 30 cm boven de rugleuning. Eén groot werk van 80 tot 100 cm breed werkt hier vaak beter dan een wand vol kleine lijsten, omdat je in weinig licht op 3 m afstand geen detail meer ziet in een lijst van 20 cm.

Plant	Plek die hij nog verdraagt, grofweg	Wat hij in weinig licht doet	Waar het misgaat
Zamioculcas	Tot 3 à 4 m van een raam, ook op het noorden	Groeit heel traag maar blijft glanzend groen	Te veel water: de wortelknollen rotten en de stengels worden geel
Sanseveria	Tot ongeveer 3 m van een raam	Houdt zijn vorm en maakt nauwelijks nieuw blad	Water in het hart van de bladrozet, en natte grond in de winter
Aspidistra	Een schaduwrijke hoek, ook in een koele kamer met tocht	Een van de taaiste schaduwplanten, met trage groei	Direct zonlicht verbrandt het blad
Scindapsus	1 tot 3 m van een raam	Groeit door, met langere stukken stengel tussen de bladeren	Bontbladige soorten verliezen hun tekening en worden egaal groen
Philodendron scandens	1 tot 3 m van een raam	Hangt of klimt door, de bladeren blijven kleiner	Natte voeten; laat de bovenste centimeters opdrogen tussen twee gietbeurten
Lepelplant	Binnen 2 m van een raam op het noorden of oosten	Blijft groen maar bloeit weinig of niet	Hangt slap bij droogte en bij te veel water; voel de grond in plaats van op de kalender te gieten
Zwaardvaren	Binnen 2 m van het raam	Verdraagt schaduw, maar geen droge lucht	Naast een radiator verdrogen de bladpunten en valt het blad

Zo maak je een woonkamer donker zonder het licht kwijt te raken

Elke stap levert het gegeven waar de volgende op rust, en de verf komt pas als het licht klopt.

1. Stel vast waar het daglicht ophoudt

   Meet de hoogte van de bovenkant van het raam en vermenigvuldig die met 2 tot 2,5. Plak op die afstand een strook schilderstape over de vloer: alles daarachter is lamplichtgebied, en daar mag de kleur het donkerst worden.

2. Kies welke wanden donker mogen en houd het plafond licht

   Neem de achterwand voorbij de tape, de raamwand en het deel van de zijwanden achter de tape als eerste kandidaten. Houd de wand die het daglicht als eerste vangt en het plafond licht, want die twee verdelen het licht over de kamer.

3. Zet het licht neer voordat je verft

   Plaats per zone minstens drie lichtpunten op drie hoogtes, allemaal op 2700 K, en reken voor het algemene licht op ongeveer anderhalf keer de lichtstroom van een lichte kamer. Je beoordeelt de kleur straks onder precies dit licht, dus het heeft weinig zin om te kiezen terwijl de lampen nog veranderen.

4. Schilder twee matte proefvlakken van minstens A3

   Zet één vlak dicht bij het raam en één op de donkerste plek van de wand die je wilt verven, en bekijk ze 's ochtends, rond het middaguur en 's avonds met alleen de lampen aan. Vraag daarbij de LRV op, zodat je weet of je op 5 of op 12 zit.

5. Maak de raamkant vrij

   Hang de gordijnrail 12 cm boven het kozijn met 20 cm uitloop per zijde, verplaats een vouwgordijn of cassette naar de muur boven het kozijn, en verf de dagkant licht en mat. Dit is de stap die het meeste daglicht terugwint voor het minste werk.

6. Verf met een grijze grondlaag en reken op een extra laag

   Zet eerst een grijs getinte grondlaag, daarna twee tot drie lagen in schrobvaste mat op wanden langs de looproute. Verf elk vlak van hoek tot hoek in één keer door, want een aanzet halverwege de wand blijft in een donkere kleur zichtbaar.

7. Leg de lichte tegenwichten erbij

   Leg een licht kleed in de baan waar het daglicht op de vloer valt, hang kunst met een lichte lijst of passe-partout tegen de donkere wand en richt er een spot op. Zonder die lichte vlakken leest een donkere wand als een gat in plaats van als een kleur.

Nalopen voordat je de donkere verf koopt

• Bovenkant van het raam gemeten en de daglichtgrens op 2 tot 2,5 keer die hoogte op de vloer afgeplakt
• LRV van de gekozen kleur opgevraagd, en het plafond boven LRV 70
• Twee matte proefvlakken van minstens A3 bekeken bij daglicht en onder je eigen lampen
• Minstens drie lichtpunten per zone, allemaal op 2700 K
• Geen gordijnpakket, vouwgordijn of cassette voor de bovenste strook glas
• Dagkant van het raam licht en mat
• Schrobvaste mat gekozen voor de wanden langs de looproute
• Grijze grondlaag en een derde laag meegerekend in de hoeveelheid verf

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De wand tegenover het raam het donkerst maken in een ondiepe kamer

Ligt die wand binnen 2 tot 2,5 keer de hoogte van de bovenkant van het raam, dan vangt hij het daglicht als eerste en verdeelt hij het over de kamer. Donker gemaakt slikt hij dat licht op voordat het plafond en de zithoek er iets aan hebben.

Kies in zo'n kamer de raamwand of het deel van een zijwand achter in de kamer, waar dezelfde kleur veel minder licht kost.

Het plafond meeschilderen in een kamer met weinig daglicht

Een donker plafond haalt het licht weg dat van de vloer opkaatst, en dat is in een kamer met weinig daglicht een groot deel van wat er bij de bank aankomt. Een kamer met vier donkere wanden zakt daarmee van ongeveer de helft naar ongeveer een derde van het licht in dezelfde kamer in warm wit.

Een lamp die omhoog schijnt verliest daarbij zijn hele werking. Houd het plafond in zo'n kamer boven LRV 70.

Een vouwgordijn in de dag van het kozijn hangen

Het opgetrokken pakket hangt dan in de bovenste strook glas, en juist dat deel stuurt het daglicht het verst de kamer in. Met een pakket van 15 tot 25 cm lever je bij een raam van 150 cm hoog tot een zesde van het glas in, op de plek waar het het meeste oplevert.

Hang het vouwgordijn op de muur boven het kozijn, zodat het pakket boven het glas blijft.

Een spiegel recht tegenover het raam hangen

Een spiegel kaatst licht terug onder dezelfde hoek als waaronder het binnenkomt, dus tegenover het raam gaat een groot deel terug naar het glas en naar buiten. Vanaf de bank zie je vooral een felle rechthoek lucht, en die verblindt eerder dan dat hij verlicht.

Op de zijwand vlak naast het raam stuurt dezelfde spiegel het schuin invallende licht verder de kamer in.

Een donkere kleur kiezen op een kaartje in de winkel

Een klein staal wordt door het wit eromheen lichter gezien dan dezelfde kleur op een hele wand, en winkellicht is vaak koeler dan de lampen thuis. Bij een diepe tint weegt dat zwaar, want tussen LRV 5 en LRV 12 zie je op een kaartje weinig verschil en op een wand van 13 m² veel.

Zet thuis een mat proefvlak van minstens A3 op en bekijk het ook 's avonds onder je eigen lampen.

Het extra licht alleen aan het plafond zoeken

Een sterkere plafondlamp in een kamer met donkere wanden levert minder op dan je verwacht, omdat een groot deel van dat licht via de wanden bij je moet komen en die het opslokken. Wat je overhoudt is een fel midden met hoeken die donker blijven.

Zet de extra lichtstroom in meer punten op lagere hoogtes: een tafellamp achter de bank, een leeslamp naast de fauteuil en een spot op een schilderij.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een woonkamer donker inrichten doe je zelf, meer daglicht maken meestal niet. Een raam vergroten, een borstwering weghalen of een lichtstraat in een aanbouw leggen raakt de draagconstructie: boven elke nieuwe of grotere opening moet een latei of balk de muur opvangen. Daar hoort een berekening van een constructeur bij. Of er ook een omgevingsvergunning nodig is, hangt af van de gevel en de plek van de woning, en de vergunningcheck in het Omgevingsloket geeft dat per adres.

Een extra lichtpunt of een wandcontactdoos voor een lamp kun je zelf aanleggen, zolang het volgens NEN 1010 gebeurt. Komen er zoveel lampen en dimmers bij dat er een groep bij moet, dan is het werk in de groepenkast voor een erkend installateur.