Energie besparen in huis: waar het echt weglekt

Waar de energie in een huis naartoe gaat

Wie energie wil besparen, begint bij de vraag waar die energie heen gaat, en in de meeste huizen is het antwoord warmte. In een huis met een cv-ketel gaat grofweg driekwart van het gas naar het verwarmen van de kamers, ongeveer een vijfde naar warm water en een paar procent naar koken.

Stroom voor apparaten komt daar pas achteraan, al valt die post meer op omdat je de apparaten ziet staan. Wat de koelkast, de droger en de laadpaal elk vragen, staat in het overzicht van apparaten en energie in huis.

Om gas en stroom naast elkaar te zetten, reken je alles om naar kilowattuur. Een kubieke meter aardgas bevat bijna 10 kWh en een hr-ketel maakt daar ongeveer 9 kWh warmte van, terwijl een kWh stroom in een kachel of boiler precies 1 kWh warmte oplevert.

Het mechanisme achter de rangorde is de duur. Warmte lekt weg zolang het binnen warmer is dan buiten, dus die post loopt het hele stookseizoen door, dag en nacht. Een douche van acht minuten kost 2,2 kWh en een wasbeurt op 40 graden 0,5 tot 0,9 kWh, maar een ongeïsoleerde tussenwoning verliest bij nul graden buiten 7,7 kW, elk uur opnieuw.

Hoe dat verlies zich over de vlakken van het huis verdeelt, staat bij de verdeling van het warmteverlies over dak, gevel, vloer en ramen. De tabel hieronder zet alle posten op één rij, met de som waarmee je ze voor je eigen huis narekent.

Waar de energie heen gaat	Hoe groot de post is	Hoe je hem narekent	Waar de winst zit
Verwarmen van de kamers	Grofweg driekwart van het gas in een huis met een cv-ketel	Warmteverlies in watt per graad maal het verschil tussen binnen en buiten	De schil: dak, gevel, vloer, glas en kieren, daarna de aanvoertemperatuur
Warm water voor douche en bad	Ongeveer een vijfde van het gas	Liters maal de temperatuurstijging maal 1,16 Wh; een douche van 64 liter op 40 graden is 2,2 kWh	Minder liters per minuut, kortere douches en een douche-wtw
Koken	Een paar procent van het gas, of 0,6 tot 1,5 kWh per ovenbeurt	Vermogen van de pit of de plaat maal de tijd	Een deksel op de pan; inductie brengt meer van de energie in de pan dan een vlam, die ook de lucht eromheen verwarmt
Koelen en vriezen	150 tot 300 kWh per jaar voor een koelvriescombinatie	Het jaarverbruik op het label, hoger als het apparaat warm staat	Een plek uit de zon en weg van de oven, stof van de condensor, en een tweede vriezer uit
Wassen en drogen	0,5 tot 0,9 kWh per wasbeurt op het ecoprogramma, 3 tot 4 kWh per beurt in een condensdroger	Aantal beurten per week maal het verbruik per beurt	Lager wassen, hoger centrifugeren, of een warmtepompdroger van 1 tot 2 kWh per beurt
Sluimerverbruik en de basislast	Elke 5 watt die continu aan staat is ruim 43 kWh per jaar	Het vermogen op de slimme meter rond drie uur 's nachts, maal 8760 uur	Schakelbare stekkerdozen en apparaten die voor niets doordraaien
Verlichting	Een ledlamp van 6 tot 9 watt waar vroeger 40 tot 50 watt halogeen brandde	Watt maal branduren per dag maal 365	Eerst de lampen die het langst branden, in de keuken en de hal
Elektrisch rijden	18 tot 20 kWh per 100 km, plus ongeveer 10 procent laadverlies	Kilometers per jaar gedeeld door 100, maal 18 tot 20 kWh	Laden op eigen zonnestroom of in het daluur
Warmtepomp in plaats van ketel	Stroom in plaats van gas: 1 kWh stroom levert 2,5 tot 5 kWh warmte	De warmtevraag gedeeld door het seizoensrendement van de pomp	Een lage aanvoertemperatuur, want daar hangt dat rendement aan

Meet eerst wat je huis nu verbruikt

Een maatregel zonder beginwaarde levert een gevoel op en geen getal. Noteer daarom een paar weken lang elke dag op hetzelfde tijdstip de standen van gas en stroom, of lees de dagwaarden uit de slimme meter of de app van je leverancier.

De zomer vertelt je wat warm water kost. Tussen juni en augustus staat de verwarming uit, dus is het gas dat je dan per dag verbruikt vrijwel alleen tapwater en koken; dat dagverbruik maal 365 is je jaarpost voor warm water, en wat er op de jaarnota bovenop komt is verwarming.

Voor verwarming zegt een kale jaarstand weinig, want een zachte winter drukt het verbruik zonder dat je iets hebt gedaan. Reken daarom met graaddagen: per dag 18 min de gemiddelde buitentemperatuur, en nul op een dag die warmer is dan 18 graden.

Met de daggemiddelden die het KNMI voor De Bilt publiceert, tel je die zelf op. Het gas voor verwarming gedeeld door het aantal graaddagen geeft een getal dat je tussen twee winters kunt vergelijken, en dat is de enige eerlijke manier om te zien wat een maatregel deed.

De basislast lees je 's nachts af. Kijk rond drie uur naar het actuele vermogen op de slimme meter: wat daar staat loopt het hele jaar door, en 100 watt continu is 876 kWh per jaar. Een koelkast die af en toe aanslaat, een router, een ventilatiebox en een paar apparaten op stand-by komen samen al snel boven 50 watt.

Het energielabel is geen vervanging voor die meting. Het rekent met gemiddeld gebruik en gemiddelde bewoners, en wat het label wel vastlegt over dak, glas en installatie staat daardoor los van wat er op jouw meter verschijnt.

Wat je meet	Hoe en wanneer	Wat het getal zegt
Gas per dag in de zomer	Twee weken meterstanden in juli of augustus, met de verwarming uit	Warm water en koken; maal 365 is je jaarpost voor tapwater
Gas per graaddag in de winter	Het gas van een koude maand min het zomerverbruik, gedeeld door de graaddagen van die maand	Hoe goed het huis de warmte vasthoudt; daalt dit getal na isoleren, dan werkte de maatregel
Basislast van de stroom	Het actuele vermogen op de slimme meter rond drie uur 's nachts	Alles wat altijd aan staat; elke 100 watt is 876 kWh per jaar
Stroom overdag tegenover 's avonds	Uurwaarden uit de slimme meter of de app van de leverancier	Hoeveel van je verbruik samenvalt met de uren waarop zonnepanelen opwekken
Verbruik per apparaat	Een tussenstekker met kWh-meter een week lang tussen apparaat en stopcontact	Welk apparaat de basislast of de avondpiek maakt
Warmteverlies van het huis	Per vlak het oppervlak maal de U-waarde, plus kieren en ventilatie	Het vermogen dat de verwarming bij vorst moet leveren, en welk vlak het eerst aan de beurt is

Welke maatregel eerst: schil, installatie, warm water of stroom

De volgorde volgt uit twee getallen per maatregel: hoe groot de post is waarop hij ingrijpt, en welk deel van die post hij weghaalt. Het dak van een ongeïsoleerde tussenwoning van Rc 0,4 naar 4,0 brengen haalt ruim 100 watt per graad van het warmteverlies af, en over een stookseizoen is dat meer energie dan alle apparaten in dat huis samen verbruiken.

Daarom komt de schil voor de installatie. Een ketel of warmtepomp kies je op het warmteverlies van het huis, en wie eerst het toestel vervangt en daarna isoleert, houdt een toestel over dat te groot is en steeds kort aan- en afslaat. Welk vlak in welk woningtype voorgaat, staat bij waar een huis zijn warmte kwijtraakt.

Op die volgorde zijn twee uitzonderingen. Instellingen kosten niets en werken meteen, dus de aanvoertemperatuur van de ketel naar 60 graden of lager zetten doe je vandaag al, en een apparaat vervang je als het kapotgaat en niet eerder.

Warm water staat grotendeels los van de schil. Een huishouden dat per dag vier douches van acht minuten neemt, verbruikt daar ruim 350 kubieke meter gas per jaar aan, hoe goed het dak ook is, en daar grijp je in met liters en minuten.

De getallen in de derde kolom komen uit het rekenvoorbeeld van een tussenwoning uit de jaren zestig en gelden dus niet één op één voor jouw huis. De volgorde die eruit komt is wel stabiel: de verwarming stem je af op de kleinere warmtevraag nadat de schil klaar is, en een warmtepomp hoort pas in het rijtje als de radiatoren het huis met 55 graden of lager warm krijgen.

Maatregel	Waar hij op ingrijpt	Wat hij ongeveer oplevert	Wanneer hij voorgaat	Waar het op vastloopt
Ketel lager zetten, naar 60 graden aanvoer of lager	Het rendement van de hr-ketel	De ketel condenseert bij retourwater onder ongeveer 55 graden en haalt dan meer warmte uit dezelfde kubieke meter	Altijd eerst, want het kost niets	Eén kamer met een te kleine radiator die dan koud blijft
Thermostaat een graad lager	Het verschil tussen binnen en buiten	Ongeveer 6 procent van het gas voor verwarming	Direct, naast alles hieronder	Koude voeten door koudeval en kieren, waarna de graad er weer bij gaat
Kieren en naden dichten	Lucht die ongemerkt wordt ververst	In het rekenvoorbeeld van 41 naar 12 watt per graad	Vroeg, omdat het weinig kost en je het meteen voelt	Ventilatieroosters die mee dichtgaan, waarna het vocht binnenblijft
Dak of vlieringvloer isoleren	Het grootste vlak van een tussenwoning	Van 117 naar 16 watt per graad	Als eerste grote klus bij een tussenwoning of bungalow	De dampremmende laag en de aansluiting bij de dakvoet
Spouwmuur vullen	De gevel, bij een lege spouw	Van 72 naar 21 watt per graad, bij een hoekwoning ruim twee keer zoveel	Bij een hoekwoning of een vrijstaand huis vaak voor het dak	Een spouw smaller dan 4 cm, speciebaarden of doorslaand vocht
Vloer boven de kruipruimte isoleren	Koude voeten en kruipruimtelucht	Van 60 naar 8 watt per graad	Na dak en spouw, of eerder in een benedenwoning	Een kruiphoogte onder 50 cm of water in de kruipruimte
Oud dubbel glas vervangen door HR++	De ramen en de koudeval ernaast	Van 49 naar 26 watt per graad	Eerder bij enkel glas, of bij een grote pui waar je naast zit	De sponning van het kozijn
Douchekop van 6 liter per minuut	Warm water	Een kwart van het douchewater, als de oude kop 8 liter per minuut gaf	Direct, los van de schil	Een oude combiketel die bij weinig doorstroming wisselend aanslaat
Douche-wtw	Warmte uit het afvoerwater van de douche	Ruwweg 40 tot 60 procent van de douchewarmte met een verticale pijp, minder met een vlakke uitvoering onder de douchebak	Bij een verbouwing van de badkamer, als de afvoer toch open ligt	Een verticale pijp vraagt een verdieping eronder waar hij doorheen kan
Hybride of volledige warmtepomp	Gas voor verwarming wordt stroom	2,5 tot 5 kWh warmte per kWh stroom, afhankelijk van de aanvoertemperatuur	Na de schil, op het moment dat de ketel aan vervanging toe is	Radiatoren die meer dan 55 graden nodig hebben
Zonnepanelen	Stroom die je inkoopt	Rond 0,9 kWh per wattpiek per jaar bij de gunstigste stand	Als het dak vrij is en de dakbedekking nog lang meegaat	Weinig verbruik overdag, nu salderen op 1 januari 2027 stopt

Warm water: liters, graden en de leiding naar de kraan

Water opwarmen kost 1,16 wattuur per liter per graad, en met die som is elk tapmoment na te rekenen. Een douche van acht minuten met 8 liter per minuut is 64 liter die van 10 naar 40 graden gaat, en dat is 2,2 kWh, ongeveer een kwart kubieke meter gas.

Daarmee zie je meteen waar de knoppen zitten: de liters per minuut, het aantal minuten en de temperatuur. Een douchekop van 6 liter per minuut scheelt een kwart, en een minuut korter douchen scheelt per persoon ruim 10 kubieke meter gas per jaar.

Een bad is de grootste losse post. Een ligbad met 120 liter van 40 graden kost 4,2 kWh, bijna twee douches, en wie onderweg heet water bijvult telt daar nog een deel van een douche bij op.

Tussen de ketel en de kraan zit een leiding die na elk tapmoment weer afkoelt. Een koperen leiding van 15 mm houdt ongeveer 0,13 liter per meter vast, dus bij 12 meter naar de badkamer loopt er 1,6 liter koud weg voordat het warm wordt, en het warme water dat na afloop in de leiding blijft staan koelt voor niets af.

Een elektrische boiler rekent anders dan een combiketel, want hij houdt de hele dag een voorraad op temperatuur. Die voorraad hoort op minstens 60 graden te staan tegen legionella, en de warmte die het vat door zijn mantel verliest betaal je ook op dagen dat niemand doucht.

Kalk op het element en een opgeloste magnesiumanode bepalen hoe lang zo'n boiler meegaat. In de levensduurtabel voor boilers, ketels en kokendwaterkranen staat per toestel wat die termijn korter maakt en tot welke leeftijd repareren nog zin heeft.

Een douche-wtw haalt de warmte uit het afvoerwater terug en geeft die mee aan het koude water op weg naar de mengkraan. Het water gaat met ruim 30 graden het putje in, dus er is genoeg te oogsten, maar de pijp moet op een plek zitten waar je hem bij een verbouwing kwijt kunt.

Tapmoment	Liters op mengtemperatuur	Warmte	Gas uit een hr-ketel	Waar je op kunt sturen
Douche van 8 minuten, 8 liter per minuut	64 liter op 40 graden	2,2 kWh	0,25 m³	Met een douchekop van 6 liter per minuut wordt het 1,7 kWh
Douche van 5 minuten, 6 liter per minuut	30 liter op 40 graden	1,0 kWh	0,12 m³	Wat overblijft als tijd en doorstroming allebei omlaag gaan
Regendouche van 8 minuten, 12 liter per minuut	96 liter op 40 graden	3,3 kWh	0,37 m³	Anderhalf keer een gewone douche, door de grote kop en niet door de tijd
Ligbad	120 liter op 40 graden	4,2 kWh	0,47 m³	Heet water bijvullen komt er apart bovenop
Afwas met de hand	10 liter op 50 graden	0,5 kWh	0,05 m³	Een volle vaatwasser op het ecoprogramma gebruikt 0,6 tot 1,0 kWh stroom
Handen wassen met warm water	1 tot 2 liter op 35 graden	0,03 tot 0,06 kWh	Minder dan 0,01 m³	Bij een lange leiding komt het warme water pas als je al klaar bent
Een kopje uit de waterkoker	0,25 liter van 10 naar 100 graden	0,03 kWh	Geen, dit is stroom	Alleen koken wat in de kop gaat

Elektrisch verwarmen, koken en laden: wat de aansluiting aankan

Wie van het gas af gaat, verplaatst energie van de gasmeter naar de meterkast, en dan telt naast het jaarverbruik ook wat er tegelijk aan staat. Een aansluiting van 1 fase 35 ampère levert ongeveer 8 kW voor het hele huis, een aansluiting van 3 fasen 25 ampère ongeveer 17 kW, verdeeld over drie fasen van elk bijna 6 kW.

Een inductiekookplaat trekt in één keer 3 tot 7 kW en een waterkoker ruim 2 kW. Een laadpaal op 16 ampère voegt daar 3,7 kW aan toe, uren achter elkaar, en een warmtepomp met een elektrisch bijverwarmingselement kan bij vorst een paar kW tegelijk vragen, precies op de koude avond dat er ook gekookt wordt.

Zet die apparaten naast je hoofdzekering voordat je ze koopt. Op 3x25 ampère laat een paal van 11 kW per fase nog 9 ampère over en op 3x35 ampère 19 ampère, en met de laadpaalkiezer reken je per aansluiting uit hoeveel er naast het laden overblijft.

Past het niet, dan zijn er twee routes. Een laadpaal met dynamisch load balancing meet wat het huis trekt en zakt terug tot 6 ampère als de oven en de waterkoker aan staan; verzwaren is een aanvraag bij de netbeheerder, met eenmalige kosten, hogere vaste netbeheerkosten per jaar en in gebieden met netcongestie maanden wachttijd.

Voor het jaarverbruik rekent een warmtepomp gunstig. Een huis dat 1.200 kubieke meter gas per jaar voor verwarming gebruikt, vraagt ongeveer 10.800 kWh warmte, en een warmtepomp met een seizoensrendement van 3,5 maakt die uit ruim 3.000 kWh stroom. Welk rendement jouw huis haalt hangt aan de aanvoertemperatuur, dus welk toestel bij welke radiatoren en welke schil past reken je eerst na.

Losse elektrische kachels volgen een eenvoudiger som: 2.000 watt die een uur aan staat is 2 kWh, welk apparaat het ook is. Op een groep van 16 ampère past 3.680 watt, dus een kachel en een waterkoker op dezelfde groep zitten daar al boven.

Apparaat	Vermogen als het aan staat	Hoe lang achter elkaar	Wat het van de aansluiting vraagt
Inductiekookplaat	3 tot 7 kW met alle zones vol	Minuten tot een half uur	Een eigen aansluiting, bij een zware plaat vaak verdeeld over twee groepen of fasen
Waterkoker	Ruim 2 kW	Twee tot drie minuten	Niets bijzonders, maar hij telt mee op de groep in de keuken
Laadpaal op 1 fase, 16 A	3,7 kW	Uren, vaak de hele avond en nacht	Een eigen groep met een aardlekbeveiliging die ook gelijkstroomfouten ziet
Laadpaal op 3 fasen, 16 A	11 kW	Uren	Een driefasenaansluiting en een auto die 11 kW aan boord aankan
Lucht-water warmtepomp	De compressor een paar kW, met het bijverwarmingselement meer	Bij vorst urenlang	Een eigen groep; het element bepaalt de piek
Elektrische boiler	Rond 2 kW voor het element	Een tot enkele uren na het tappen	Opwarmen in het daluur of op zonnestroom, zodat hij niet samenvalt met koken
Elektrische kachel of infraroodpaneel	0,4 tot 2 kW	Zolang de kamer warm moet blijven	Rechtstreeks in de wandcontactdoos, niet op een groep met de waterkoker

Zonnepanelen: stand, opbrengst en wat je met de stroom doet

Een zonnepaneel wekt in Nederland bij de gunstigste stand ongeveer 0,9 kWh per wattpiek per jaar op. Een paneel van 400 wattpiek levert dan rond 360 kWh, en tien van die panelen komen in de buurt van het stroomverbruik van een huishouden van drie of vier personen zonder elektrische auto of warmtepomp.

De richting en de helling maken minder uit dan vaak gedacht. Een dak op het oosten of westen haalt 80 tot 85 procent van een zuiddak, en panelen in een lage oost-westopstelling op een plat dak halen per paneel 85 tot 90 procent.

Schaduw weegt zwaarder dan richting. Panelen in een string hangen elektrisch achter elkaar, dus een schoorsteen of dakkapel die één paneel beschaduwt, trekt zonder optimizers of micro-omvormers de opbrengst van de hele string omlaag.

Over het jaar is de opbrengst scheef verdeeld. Mei tot en met augustus leveren samen ongeveer de helft, december en januari samen een paar procent, want midwinter staat de zon om het middaguur nog geen 15 graden boven de horizon.

Wat een kWh zonnestroom waard is, verandert. De salderingsregeling stopt op 1 januari 2027, daarna levert stroom die je teruglevert minder op dan stroom die je zelf gebruikt, en veel leveranciers rekenen nu al terugleverkosten.

De vraag verschuift daarmee van hoeveel panelen er op het dak passen naar hoeveel van de opbrengst je zelf gebruikt. Een wasmachine en vaatwasser met uitgestelde start, een boiler die overdag opwarmt en een laadpaal die met het overschot meeschakelt halen dat deel omhoog; zo'n paal laadt niet onder 6 ampère en moet bij een wolk naar één fase kunnen terugvallen, dus welke paal bij zonnepanelen en jouw aansluiting past zoek je vooraf op.

Panelen en omvormer verouderen in een ander tempo. De panelen gaan 25 tot 30 jaar mee en verliezen ongeveer een half procent opbrengst per jaar, de omvormer 10 tot 15 jaar, dus reken op één nieuwe omvormer onder hetzelfde dak. Op het energielabel tellen ze direct mee, omdat de labelberekening eigen opwekking aftrekt van het fossiele gebruik.

Stand van de panelen	Opbrengst tegenover het gunstigste zuiddak	Een paneel van 400 wattpiek per jaar	Waar het op vastloopt
Zuid, helling 30 tot 40 graden	100 procent	Rond 360 kWh	De piek valt rond het middaguur, als er vaak niemand thuis is
Zuidoost of zuidwest, 30 tot 40 graden	Ongeveer 95 procent	Rond 340 kWh	Nauwelijks: het verschil met zuid valt weg tussen een zonnig en een somber jaar
Oost of west, 30 tot 40 graden	80 tot 85 procent	290 tot 305 kWh	Opbrengst in de ochtend of de avond, wat vaak beter aansluit op het verbruik
Plat dak, oost-west op 10 tot 15 graden	85 tot 90 procent per paneel	305 tot 325 kWh	De ballast en de draagkracht van het dak
Plat dak, zuid op 30 graden	100 procent per paneel	Rond 360 kWh	De rijen moeten bijna 5 meter uit elkaar, dus er passen veel minder panelen op het dak
Plat, zonder helling	Ongeveer 85 procent	Rond 305 kWh	Vuil en water blijven op het glas liggen en drukken de opbrengst verder
Noord, 30 tot 40 graden	55 tot 65 procent	200 tot 235 kWh	Op een steil noorddak levert een ander dakvlak of een gevel meestal meer op
Verticaal op een zuidgevel of balkonhek	Ongeveer 70 procent	Rond 250 kWh	Schaduw van balkons erboven en de regels voor de gevel

Zonnepanelen op een flat: het dak, de VvE en de kabel naar je meterkast

Bij zonnepanelen op een flat is het dak meestal gemeenschappelijk eigendom, dus beslist de vergadering van eigenaars en niet de bewoner van de bovenste verdieping. Welke meerderheid daarvoor nodig is, hangt af van het splitsingsreglement en van wat de vergadering eerder heeft vastgelegd, dus lees dat na voordat er een voorstel op de agenda komt.

Technisch zijn er drie routes, en ze verschillen vooral in de kabel. Panelen op de algemene meter voeden de lift, de verlichting in het trappenhuis en eventuele pompen, en drukken zo de servicekosten van iedereen; ze vragen één aansluiting en één omvormer, maar het algemene verbruik overdag is vaak klein.

Panelen per appartement vragen per woning een eigen kabel van het dak naar de eigen meterkast. In een portiek met acht woningen past dat door een schacht of langs het trappenhuis, in een galerijflat met zestig woningen wordt het een bundel kabels over tientallen meters, en elke meter kabel kost ruimte in de schacht en een beetje opbrengst.

De derde route is een energiecoöperatie die panelen op het dak of elders legt en de opbrengst over de deelnemers verdeelt. Daarvoor bestaat de subsidieregeling coöperatieve energieopwekking, waarvan de voorwaarden per jaar veranderen.

Op een plat dak bepaalt de opstelling hoeveel panelen er passen. Een paneel van 172 cm op 30 graden naar het zuiden staat 86 cm hoog en werpt midwinter om het middaguur een schaduw van 330 cm, dus komen de rijen bijna 5 meter uit elkaar; rug aan rug op 12 graden naar oost en west passen er op hetzelfde stuk dak 40 panelen in plaats van 16, samen ongeveer 12.600 tegenover 5.800 kWh per jaar.

Het dak moet dat gewicht dragen. Panelen wegen ongeveer 11 kilo per vierkante meter, en een ballastsysteem dat zonder boren op de dakbedekking ligt komt daar met betonblokken bovenop; hoeveel ballast er nodig is volgt uit een windberekening, want op een hoog gebouw zuigt de wind aan de randen en hoeken van het dak harder dan in het midden. NEN 7250 beschrijft hoe zo'n systeem bouwkundig op het dak hoort te staan.

Kijk ook naar de leeftijd van de dakbedekking. Panelen liggen er 25 tot 30 jaar, en moet de bedekking over tien jaar vervangen worden, dan gaan alle panelen er tussendoor af en weer op, dus bij een dak dat binnenkort aan de beurt is gaat de nieuwe bedekking eerst.

Voor balkonpanelen geldt een andere grens. Een paneel aan het balkonhek hangt aan de gevel en wat daar mag hangen bepaalt de VvE, en elke installatie die stroom kan terugleveren meld je aan bij de netbeheerder via energieleveren.nl.

Energie besparen in een huurwoning of appartement: wat je zelf regelt

Welke maatregel je kunt nemen, hangt minder af van het huis dan van wie over welk deel beslist. In een huurwoning horen glas, kozijnen, dak, gevel en de cv-ketel bij de verhuurder, en in een appartement met een VvE horen gevel, dak en vaak ook de kozijnen bij het gemeenschappelijke deel.

Wat overblijft is het gebruik en alles wat je bij een verhuizing meeneemt. Tochtstrips, een brievenbusborstel, een douchekop van 6 liter per minuut, thermostaatkranen op stand 2 in de slaapkamer en een ketel die op 60 graden aanvoer staat, vragen geen toestemming en werken dezelfde week.

De verhuurder heeft sinds 1 juli 2024 een eigen reden om de schil aan te pakken. Het energielabel telt mee in de puntentelling van de maximale huur, labels E, F en G kosten punten, en hoe het label in de huurprijs doorwerkt reken je voor je eigen adres na omdat het label openbaar in EP-Online staat.

In een VvE loopt elke maatregel aan de buitenkant via de vergadering, en die werkt met een meerjarenonderhoudsplan. Het goedkoopste moment om isolatie of panelen voor te stellen is het jaar waarin dak, gevel of kozijnen toch al op de planning staan, want de steiger en de dakdekker zijn dan al betaald.

Een appartement tussen andere woningen verliest zijn warmte vooral via glas, kozijnaansluitingen en ventilatie, omdat vloer, plafond en zijmuren aan verwarmde buren grenzen. Kieren en ventileren schuiven daar dus naar de top van het rijtje, en die liggen precies in het deel dat je zelf in handen hebt.

Situatie	Wat je zelf regelt	Wat via de verhuurder of de VvE loopt	Waar het op vastloopt
Huurwoning met eigen cv-ketel	Aanvoertemperatuur, thermostaat, radiatorkranen, tochtstrips, douchekop en gordijnen	Glas, isolatie, ketelvervanging en ventilatie	Een verzoek zonder onderbouwing; noem het label en de plekken waar het tocht of condenseert
Huurappartement met collectieve verwarming	De kranen per radiator en het ventileren	De stooklijn en de ketel van het complex	Stookkosten die over het complex worden verdeeld, waardoor je eigen besparing weinig zichtbaar is
Koopappartement in een VvE	Alles binnen: installatie, apparaten en de binnenkant van de kozijnen	Dak, gevel, kozijnen en panelen op het dak	Het meerjarenonderhoudsplan en de meerderheid in de vergadering
Bovenste appartement	Isolatie tegen het plafond aan de binnenkant, als de hoogte het toelaat	Isolatie op het platte dak bij vervanging van de bedekking	De vrije hoogte die je met een laag aan de binnenkant verliest
Benedenwoning boven een berging of kruipruimte	Tochtstrips langs plinten en rond het kruipluik	Vloerisolatie van onderaf als de ruimte eronder gemeenschappelijk is	Een berging van een ander, waar je niet zomaar mag werken
Eigen tussenwoning of hoekwoning	Alles, in de volgorde van schil naar installatie	Niets, behalve een vergunning bij een monument of in een beschermd stadsgezicht	De planning rond het vervangmoment van de ketel

Wanneer de installatie aan de beurt is

Een ketel, boiler, omvormer of ventilatiebox vervang je liever niet op de dag dat hij het opgeeft, maar plan je op zijn verwachte levensduur. Wie op dat moment al weet wat erna komt, kiest niet onder tijdsdruk opnieuw hetzelfde toestel.

De tabel zet de installaties naast elkaar die met energie te maken hebben, met de termijnen uit onze levensduurtabel voor installaties en apparaten. De derde kolom is het werk dat je het best in dezelfde ronde meeneemt, omdat het dan toch open ligt of stilstaat.

Een hr-combiketel van onder de 12 jaar repareer je en laat je hangen terwijl de schil wordt aangepakt. Is hij ouder dan 15 jaar, zet ketel en isolatie dan in één plan, zodat de keuze tussen ketel, hybride en volledige warmtepomp op de nieuwe warmtevraag wordt gemaakt en niet op de oude.

Bij zonnepanelen is de omvormer het onderdeel dat het eerst aan de beurt is. Hij hangt het liefst koel en droog, want in een warme, dichte meterkast of op een zolder onder de pannen gaan de condensatoren erin sneller achteruit.

Een mechanische ventilatiebox draait 8760 uur per jaar. Een oude box met een wisselstroommotor verbruikt daarbij merkbaar meer dan een met een gelijkstroomventilator, en een box die tegen dichtgedraaide ventielen in werkt verbruikt meer en ververst minder, dus bij dit apparaat levert vervangen voor het verbruik zelf al iets op.

Installatie	Gaat gemiddeld mee	Wat je bij vervanging meeneemt	Waar het op vastloopt
Cv-ketel, hr-combi	15 tot 20 jaar	Het warmteverlies per kamer laten uitrekenen en de radiatoren testen op 55 graden	Een nieuwe ketel met hetzelfde vermogen, gekozen op de douche en niet op de kamers
Lucht-water warmtepomp	15 tot 20 jaar	De stooklijn, een buffervat en de plek van het buitendeel opnieuw bekijken	Een pomp die pendelt omdat hij te groot is voor de afgifte
Elektrische boiler	10 tot 15 jaar	Een warmtepompboiler of een vat dat past bij het werkelijke tapverbruik	Een vat dat groter is dan nodig en de hele dag warmte verliest
Zonnepanelen	25 tot 30 jaar	De dakbedekking eronder, die minstens even lang moet meegaan	Panelen die tussentijds af moeten voor dakwerk
Omvormer van de zonnepanelen	10 tot 15 jaar	Een koelere plek, en optimizers als een deel van het dak in de schaduw ligt	Een warme meterkast of een zolder onder de pannen
Mechanische ventilatiebox	15 tot 20 jaar	Kanalen reinigen en de ventielen opnieuw inregelen	Een box die tegen dichtgedraaide ventielen in werkt
Ledlamp	15.000 tot 50.000 branduren	Een dimmer die voor led bedoeld is	Een inbouwspot in een dicht, geïsoleerd plafond waar de warmte niet weg kan

Levensduurtabel

Per apparaat de gemiddelde levensduur, wat hem verkort, en het punt waarop repareren duurder is dan vervangen. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort Alle Wassen en drogen Koken Koelen Schoonmaken Klimaat en water Installatie Interieur

Soort	Apparaat of onderdeel	Gaat gemiddeld mee	Wat hem korter maakt	Repareren of vervangen
Wassen en drogen	Wasmachine	8 tot 12 jaar	Te vol laden, te lage wastemperaturen waardoor er biofilm ontstaat, hard water zonder ontkalken	Onder de 6 jaar bijna altijd repareren; boven de 10 jaar is een reparatie boven 250 euro zelden de moeite
Wassen en drogen	Wasdroger, condens	10 tot 14 jaar	Pluis dat achter het filter in de behuizing komt, drogen in een klein halletje zonder ventilatie, en de trommel vol laden in plaats van driekwart	Verwarmingselement, thermostaat en riem zijn losse onderdelen en meestal de moeite; onder de 8 jaar repareren
Wassen en drogen	Wasdroger, warmtepomp	8 tot 12 jaar	De warmtewisselaar achter de klep niet schoonmaken, waardoor de compressor tegen een dichtgeslibde wisselaar aan blijft werken	Ventilator, sensoren en pomp zijn te repareren; een defecte compressor betekent vervangen, want het koudemiddelcircuit zit dicht
Koken	Oven, inbouw en elektrisch	10 tot 15 jaar	Vet dat op het element inbrandt, pyrolyse op 500 graden vaker dan een paar keer per jaar, en een deur die je dichtslaat waardoor het scharnier verzakt	Element, thermostaat, scharnier en deurglas zijn los te krijgen: bijna altijd repareren, ook omdat een nieuwe oven in dezelfde inbouwmaat moet passen
Koken	Combimicrowave	8 tot 10 jaar	Leeg of met heel weinig eten aanzetten, vet op het micaplaatje voor de golfgeleider, en met de deur rammelen waardoor de deurschakelaars het opgeven	De deurschakelaar is de meest voorkomende storing en een goedkope reparatie; onder de 5 jaar repareren, daarboven wegen een nieuwe magnetronbuis plus arbeid zelden op
Koken	Inductiekookplaat	10 tot 15 jaar	De ruimte onder de plaat dichtzetten met een volle lade, zodat de elektronica zijn warmte niet kwijt kan; overkoken tot er vocht onder het glas komt; een zware pan die valt	Een vermogensmodule of de touchbediening is per zone te vervangen; gebarsten glas betekent bijna altijd een nieuwe plaat
Koken	Gasfornuis	15 tot 20 jaar	Overkoken in de branders, een vuile vonkontsteking en een dichtgeslibd thermokoppel, waardoor de vlam niet blijft staan	Branderdeksels, thermokoppel en gaskraantjes zijn goedkope onderdelen: repareren. Nieuwbouw krijgt sinds 1 juli 2018 geen gasaansluiting meer (Wet VET), dus daar is elektrisch koken de reden om te vervangen
Koken	Afzuigkap	10 tot 15 jaar	Vetfilters die niet in een sopje of de vaatwasser gaan en een verzadigd koolstoffilter bij recirculatie, waardoor de motor tegen weerstand in blijft draaien	Motor, schakelaar en verlichting zijn te vervangen: onder de 8 jaar repareren. Filters zijn onderhoud en geen reparatie: koolstof elk half jaar tot jaar
Koken	Airfryer	3 tot 5 jaar	De korf in de vaatwasser, waardoor de antiaanbaklaag eraf gaat, en de uitblaas aan de achterkant tegen een wand of onder een keukenkastje	Niet repareren: de behuizing zit geklonken of geplakt en het arbeidsloon komt boven de prijs van een nieuwe uit
Koken	Waterkoker	3 tot 6 jaar	Kalk op het verwarmingselement bij hard water, en koken met minder water dan de onderste streep waardoor het element droogloopt	Niet repareren. Ontkalken is het onderhoud: bij hard water ongeveer maandelijks, bij zacht water een paar keer per jaar
Koken	Koffiemachine, volautomaat	5 tot 10 jaar	Niet ontkalken, de zetgroep nooit uitnemen en invetten, en melkleidingen die na het schuimen niet worden doorgespoeld	Zetgroep, pomp en aftapventiel zijn losse onderdelen en revisie bij een reparateur is gangbaar; onder de 6 jaar bijna altijd repareren
Koken	Kokendwaterkraan	7 tot 10 jaar	Hard water zonder filter, waardoor het reservoir onder de gootsteen verkalkt, en een filterpatroon dat langer dan een jaar blijft zitten	Reservoir en kraan zijn losse onderdelen: bij een defect reservoir hoeft de kraan niet mee, en omgekeerd ook niet
Koelen	Koelkast met vriesvak	10 tot 15 jaar	Naast de oven of in de zon staan, stof op de condensor aan de achterkant, en een deurrubber dat hard is geworden waardoor de compressor blijft doorlopen	Thermostaat, ventilator en deurrubber zijn te vervangen; een lek in het koudemiddelcircuit of een defecte compressor betekent vervangen
Koelen	Vrieskist of losse vriezer	15 tot 20 jaar	Een ijslaag dikker dan een halve centimeter, die merkbaar stroom kost, en een plek in een onverwarmde garage die kouder wordt dan zijn klimaatklasse (SN, N of T) toestaat	Thermostaat en deurrubber zijn losse onderdelen en de mechaniek is eenvoudig; bij een kist zit de winst vooral in ontdooien, niet in repareren
Schoonmaken	Vaatwasser	8 tot 12 jaar	Geen zout of een verkeerd ingestelde waterhardheid bij hard water, de zeef onderin nooit uithalen, en glasscherven of pitten die in de pomp komen	Pomp, aquastop en element zijn losse onderdelen; vuistregel: boven de 8 jaar en een reparatie boven een derde van de prijs van een nieuwe, dan vervangen
Schoonmaken	Stofzuiger met sleepslang	8 tot 12 jaar	Doorzuigen met een volle zak of een dichtgeslibd motorfilter, want de motor koelt op de lucht die erdoor gaat en loopt dan warm	Motorkolen, snoerhaspel en slang zijn te vervangen; zolang de motor goed is, is repareren bijna altijd goedkoper dan een nieuwe
Schoonmaken	Steelstofzuiger op accu	4 tot 7 jaar	De accu bepaalt de leeftijd: na ongeveer 500 tot 1000 laadcycli merk je het. Continu in de lader hangen en zuigen tot hij uitvalt maakt dat sneller	De accu vervangen is de reparatie. Kun je de accu er niet uit halen zonder de behuizing te breken, dan is het apparaat ten einde
Schoonmaken	Robotstofzuiger	4 tot 6 jaar	Haren om de zijborstel en de wielassen, een volle stofbak in het dokstation, en drempels waar hij zich elke ronde op stukdraait	Accu, borstels, wielen en filters zijn onderdelen: een nieuwe accu na 2 tot 4 jaar is bijna altijd goedkoper dan een nieuwe robot
Klimaat en water	Luchtreiniger	8 tot 10 jaar	Een hepa-filter dat te lang blijft zitten: de ventilator draait dan tegen weerstand in en er gaat minder lucht door	Ventilator en sensoren zijn te vervangen, maar de kosten zitten in de filters: reken op een filterwissel elk half jaar tot jaar
Klimaat en water	Ventilator, staand of plafond	Staand 5 tot 10 jaar, plafond 15 tot 20 jaar	Stof op de bladen, want dat brengt ze uit balans en dat kost het lager; een staande ventilator die de winter buiten doorstaat	Een staande ventilator repareer je niet; bij een plafondventilator zijn de motor en de aanloopcondensator wel te vervangen
Klimaat en water	Airco, vaste split	10 tot 15 jaar	Filters die niet elke paar maanden schoon worden gemaakt, een buitendeel in de volle zon of tegen een schutting, en koudemiddelverlies dat je laat lopen	Ventilator, print en sensoren zijn te repareren; aan het koudemiddel mag alleen een bedrijf met F-gassencertificaat werken, dat is wettelijk verplicht
Klimaat en water	Waterontharder	10 tot 15 jaar	Het zoutvat laten leeglopen, waardoor het harsbed niet meer regenereert, en ijzer of mangaan in het water dat het hars dichtzet	Het harsbed en het regelventiel zijn los te vervangen, dus een storing is zelden het einde van het toestel; het hars zelf gaat 8 tot 12 jaar mee
Klimaat en water	Mechanische ventilatiebox	15 tot 20 jaar	Een ventilatorwiel en kanalen die nooit worden schoongemaakt, en ventielen die dichtgedraaid blijven staan zodat de box tegen een dicht systeem aan draait	Motor en print zijn per merk los te krijgen; laat bij twijfel eerst meten, het Besluit bouwwerken leefomgeving vraagt voor een badkamer 14 dm³/s, ongeveer 50 m³ per uur
Installatie	Cv-ketel, hr-combi	15 tot 20 jaar	Waterdruk die koud onder 1 bar zakt, jaren geen onderhoud, kalk op de tapwaterwisselaar, en steeds bijvullen: dat brengt zuurstof in het water en dat geeft roest	Onder de 12 jaar repareren, onderdelen zijn gangbaar; boven de 15 jaar is een reparatie die richting een kwart van een nieuwe ketel gaat zelden de moeite
Installatie	Boiler, elektrisch	10 tot 15 jaar	Kalk op het element, en een magnesiumanode die nooit is nagekeken: die beschermt de binnenketel en is na een paar jaar opgelost	Element en anode vervangen is normaal onderhoud; een lekkende binnenketel is niet te repareren. Houd het water op minstens 60 graden tegen legionella
Installatie	Zonnepanelen	25 tot 30 jaar	Schaduw van een dakkapel, schoorsteen of boom over één paneel, wat de hele string meetrekt, en over de panelen lopen: dat geeft microscheurtjes in de cellen	Een paneel is per stuk te vervangen. Reken op ongeveer een half procent opbrengstverlies per jaar; dat is veroudering en geen defect
Installatie	Omvormer van de zonnepanelen	10 tot 15 jaar	Een warme, dichte meterkast of zon op de kast: de condensatoren binnenin gaan bij hoge temperatuur sneller achteruit	Bijna altijd vervangen in plaats van repareren, en per stuk. Ga ervan uit dat je er in de looptijd van de panelen één keer een nieuwe onder zet
Installatie	Warmtepomp, lucht-water	15 tot 20 jaar	Pendelen: een pomp die te groot is voor de afgifte slaat kort aan en uit, en dat kost de compressor. Een buitendeel dat is ingebouwd krijgt zijn lucht niet weg	Ventilator, sensoren, expansieventiel en circulatiepomp zijn onderdelen; een defecte compressor betekent meestal een nieuw buitendeel, en aan het koudemiddel mag alleen een F-gassengecertificeerd bedrijf werken
Installatie	Led-lamp	15.000 tot 50.000 branduren	Een inbouwspot in een dicht, geïsoleerd plafond waar de warmte niet weg kan, en een dimmer die niet voor led is bedoeld: de elektronica in de voet gaat kapot, niet de led zelf	Niet repareren, wel gericht kopen: op de verpakking staan de branduren en het aantal schakelcycli. 25.000 uur is bij 3 uur per dag ruim 20 jaar
Interieur	Matras, pocketvering	8 tot 10 jaar	Vocht, want je verliest per nacht een derde tot een halve liter, en een bodem met latten verder dan 6 centimeter uit elkaar waardoor de vering plaatselijk doorzakt	Niet te repareren. Een blijvende kuil is het signaal; een topper erop maskeert die maar haalt hem er niet uit
Interieur	Topper	3 tot 6 jaar	Altijd dezelfde kant boven laten liggen, en polyether onder een zwaarder gewicht; koudschuim en latex houden hun veerkracht langer	Niet te repareren, wel los te vervangen. Dat is ook de reden om er een op te leggen: je vernieuwt de bovenste laag zonder een nieuw matras
Interieur	Bank met polyether zitting	7 tot 10 jaar	Altijd op dezelfde plek zitten. Polyether zakt de eerste jaren wat in en daarna blijft de kuil; een zitting van SG 35 of hoger houdt zijn vorm langer dan SG 25	De kussens zijn opnieuw te vullen met nieuw schuim en dat scheelt de halve bank; een doorgezakt frame van plaatmateriaal is het einde
Interieur	Bank met veren	12 tot 20 jaar	Op de armleuning of de voorrand zitten, waar geen vering onder zit, en nagels van huisdieren op de stof: de vering gaat langer mee dan de bekleding	Opnieuw stofferen en veren vervangen is gangbaar bij een massief houten frame, en dan gaat hij nog een ronde mee
Interieur	Laminaat	10 tot 20 jaar	Water in de naden, want de kern is hdf en die zwelt onherstelbaar op, en zand dat als schuurpapier werkt als er geen mat bij de voordeur ligt	Niet te schuren. Een beschadigde plank is te vervangen door de klikvloer vanaf de wand open te leggen; koop op slijtageklasse, AC4 voor een gang
Interieur	Pvc, klik of verlijmd	15 tot 25 jaar	Een toplaag van 0,3 mm in een gang waar 0,55 mm hoort, zware meubels zonder viltjes, en een ondervloer die niet vlak is	Een verlijmde plank is er per stuk uit te halen; bij klik moet je openleggen tot die plank. Houd daarom een paar planken over
Interieur	Gietvloer	20 tot 30 jaar	Scheuren in de ondervloer, die door de gietvloer heen doortrekken, en te veel restvocht in de zandcement of anhydriet op het moment van gieten	De toplaag is opnieuw aan te brengen, als vuistregel elke 10 jaar; een scheur is te vullen maar blijft meestal zichtbaar
Interieur	Houten vloer, massief of meerlaags	40 jaar of langer	Te droge lucht in de winter: hout wil 45 tot 60 procent luchtvochtigheid en krimpt daaronder tot naden. Water en hondennagels doen de rest	Schuren en opnieuw afwerken is de reparatie. Massief kan dat vaak vijf keer of meer, een meerlaagse vloer met een toplaag van 3 tot 4 mm twee tot drie keer
Interieur	Behang	10 tot 15 jaar	Zon die op één wand de kleur eruit trekt, vocht in keuken en badkamer, en een wand die niet is voorgestreken: bij het strippen komt het gips mee	Niet te repareren. Een hele baan vervangen kan als je een rol met hetzelfde batchnummer hebt overgehouden, anders zie je kleurverschil
Interieur	Binnenmuurverf	5 tot 10 jaar	Matte verf schoonmaken, want die is niet schrobvast; condens in de badkamer; en niet ontvetten of schuren voor het verven, waardoor de laag niet pakt	Bijwerken kan, maar bij mat blijven de aanzetten zichtbaar: rol een wand in één keer nat in nat, van boven naar beneden
Interieur	Kitrand in de douche	2 tot 5 jaar	Zeepresten waarin schimmel groeit, schoonmaakmiddel met chloor, en niet ventileren na het douchen; de schimmeldoder in de kit wast er in de loop van jaren uit	Niet te repareren: snij hem eruit, maak de naad vetvrij en droog, en zet nieuwe sanitairkit op siliconenbasis. Acrylaatkit hoort niet in een natte ruimte

Veelgestelde vragen