Inspiratie voor hal en trap die in je eigen huis past

Wat een beeld van een hal met trap weglaat

Een beeld van een hal met trap is bijna altijd gemaakt vanaf de voordeur of vanaf de overloop, met een groothoeklens en op het moment dat er daglicht door het trapgat valt. Wat je dan ziet is de trap als vorm, en niet de maten die bepalen of hij in jouw hal hetzelfde doet.

Haal zo'n beeld daarom eerst uit elkaar in vier delen: de trap, de doorloop ernaast, de afwerking van de treden en het licht. Hoe de rest van de hal daaromheen past, van kapstok tot vloer, staat bij het inrichten van de hal en entree als geheel.

De trap is in bijna elke hal het grootste object dat er staat. Een rechte trap pakt 80 tot 90 cm breedte over 240 tot 280 cm lengte, en in een hal van 170 cm breed is dat de halve vloer. Welke maten van de trap zelf een norm zijn, staat bij de trap en de ruimte eronder.

Voor de foto gelden verder dezelfde trucs als in elke andere ruimte: een lage camerastand, weggelaten schakelaars en meubels die kleiner zijn dan wat jij zou kiezen. Hoe je die herkent, werken we uit bij het ontleden van een woonkamerfoto. De tabel hieronder zet de dingen op een rij die juist bij hal en trap misleiden.

Wat je op het beeld ziet	Wat eronder zit	Wat je in je eigen hal nameet
Een open trap met licht dat tussen de treden door valt	Een raam of pui achter of boven de trap; zonder die lichtbron is de ruimte tussen de treden een donker vlak	Waar het daglicht in jouw hal vandaan komt: glas in de voordeur, een bovenlicht of een raam op de overloop
Een lege, strakke vloer onder de trap	Jassen, schoenen en de stofzuiger staan buiten beeld of in een berging die niet elk huis heeft	Hoeveel jassen en schoenen er bij de voordeur moeten blijven, en waar ze heen gaan als de trap open blijft
Een brede hal met de trap als vrijstaand middelpunt	Een hal van 300 cm of breder, vaak met een bordes halverwege	De breedte naast je eigen trap: onder 90 cm doorloop is er naast de trap alleen nog wand
Een dunne stalen of glazen afscheiding langs de vide	Een constructie die op de hoogte en de openingen van een afscheiding is berekend	De hoogte van je afscheiding: 100 cm bij nieuwbouw, 90 cm in bestaande bouw, openingen onder 10 cm
Lichte treden en witte stootborden zonder één vlek	Een trap die net is opgeleverd en nog niet belopen; de looplijn slijt als eerste	Waar jouw looplijn ligt: in het midden bij een rechte trap, ongeveer 30 cm uit de binnenbocht bij een draaiende
Een loper die als een strak lint over de treden loopt	Een loper die op elke trede in de hoek tussen trede en stootbord is vastgezet	De breedte van je trap min 7 tot 10 cm hout aan elke kant, en of de neuzen rond of haaks zijn
Een trapwand zonder schakelaar, radiator of meterkastdeur	Die zitten er wel, maar buiten het kader of weggewerkt	Waar jouw schakelaars beneden en boven zitten, en of je de lamp in het trapgat van beide kanten bedient

Welk soort trap er in je hal staat, en wat dat openlaat

Een trap in de hal is geen meubel dat je uitkiest, maar het vaste punt waar de rest omheen valt. Welke vorm hij heeft, bepaalt drie dingen tegelijk: hoeveel vloer hij kost, waar het hoge deel eronder terechtkomt en wat je vanaf de voordeur ziet.

Een rechte trap is het zuinigst met vloer en het makkelijkst om omheen te werken, maar in een smalle hal maakt hij van de ruimte een gang met een dichte wand van 270 cm aan één kant. Een kwartdraai onderaan draait de onderste treden de hal in, zodat je de trap vanaf de zijkant opgaat en het vlak waar je instapt een kwartslag verschuift.

Een open trap zonder stootborden laat licht en zicht door, en daardoor leest de hal erachter dieper. Daar staat tegenover dat alles onder de trap in het zicht staat, dat geluid en warme lucht vrij naar boven gaan, en dat er tussen de treden rond de 15 cm open ruimte zit.

Een bordestrap of een spiltrap kom je vooral tegen in een ruime hal. Een bordes kost minstens de trapbreedte in het vierkant aan extra vloer, en langs een spiltrap krijg je geen kast of matras naar boven. Welke vorm wat met jouw hal doet, lees je sneller af in de tabel dan in een beeld.

Soort trap in de hal	Wat het met de hal doet	Waar het op knelt
Rechte dichte trap langs de wand	Kost 80 tot 90 cm breedte over 240 tot 280 cm lengte, met een kast in de driehoek eronder	De deur van die kast zwaait in de doorloop die naast de trap overblijft, en in een hal van 170 cm is dat maar 85 cm
Rechte open trap zonder stootborden	Zicht onder de treden door, zodat de hal dieper leest en licht van achteren doorkomt	Alles wat onder de trap staat is zichtbaar, en tussen de treden zit rond de 15 cm open
Trap met een kwartdraai onderaan	De onderste treden draaien de hal in, zodat je de trap vanaf de zijkant opgaat	In de binnenbocht zijn de treden smal, en het vrije vlak ligt in de draairichting en niet recht voor de trap
Trap met een kwartdraai bovenaan	Beneden een rechte aanloop, boven komt de trap haaks op de overloop uit	Onder de draai is de ruimte hoog maar grillig van vorm, dus een kast op maat of niets
Bordestrap met een tussenbordes	Een rustpunt halverwege, vaak bij een raam, en een trap die als object in de ruimte staat	Het bordes kost minstens de trapbreedte in het vierkant, en de vide ernaast vraagt een afscheiding van 90 of 100 cm
Spiltrap of wenteltrap	Weinig vloer en een trap die van alle kanten te zien is	Een kast, matras of bank gaat er niet langs naar boven, en bij de spil zijn de treden zo smal dat je aan de buitenkant loopt
Trap achter een deur of een wand	De hal blijft warmer en stiller, want warme lucht en geluid gaan niet vrij naar boven	Geen daglicht van de overloop in de hal, en de trapdeur pakt een draaivlak zo breed als het blad

Waar de trap begint en welke vloer daarvoor vrij blijft

Een trap vraagt vloer op twee plekken die op een plattegrond weinig opvallen: het vlak voor de onderste trede en de strook naast de trap. Voor de onderste trede houden wij een vrij vlak van ongeveer 80 bij 80 cm aan, of de trapbreedte in het vierkant als de trap breder is. Dan kun je met een wasmand draaien zonder tegen de leuning te lopen.

In dat vlak draait geen deur en staat geen kast. Een toiletdeur of meterkastdeur die erin opendraait, zet je precies op het moment dat je de trap af komt tegen een deurblad aan.

De richting waarin de trap klimt, bepaalt waar de hoge ruimte eronder ligt. Begint de trap bij de voordeur, dan zit het hoge deel achterin en komt daar de trapkast of het toilet. Begint hij achterin en klimt hij naar de voorgevel, dan ligt de hoogste ruimte juist bij de voordeur en is dat de plek voor de jassen.

Onder een gewone trap van 20 op 22 stijgt de onderkant ongeveer 91 cm per meter, min 15 tot 20 cm voor de dikte van de trap zelf. Op 2 m van de onderste trede heb je dus zo'n 160 cm vrije hoogte, genoeg voor jassen aan een roede op 150 cm, en op 1 m nog maar 70 cm, genoeg voor schoenen.

Hang je daar jassen weg die nat binnenkomen, laat de kast dan open of geventileerd, want natte jassen in een dichte kast gaan binnen twee dagen muf ruiken. Is je hal smaller dan 170 cm, dan telt elke centimeter naast de trap dubbel, en hoe je die strook verdeelt staat bij een smalle hal met de doorloop langs de trap.

Treden, stootborden en loper: de afwerking die je onder je voeten voelt

Op een beeld zie je de kleur van een trap, maar op de trap zelf merk je vooral hoe de afwerking zich onder je voeten gedraagt. Drie dingen tellen: hoeveel grip de trede geeft op sokken, hoeveel geluid een stap maakt en hoe goed je de voorrand van elke trede blijft zien.

Die voorrand, de neus, is het punt waar het misgaat. Bij het afdalen zet je je voet op zicht en gevoel op de volgende neus, en een afwerking die de neus afrondt of wegkleurt, haalt precies die informatie weg.

Een loper lost geluid en grip in één keer op, mits hij strak ligt. De gewoonte is 7 tot 10 cm hout aan beide kanten, dus bij een trap van 85 cm een loper van 65 tot 70 cm breed. Die wordt op elke trede in de hoek tussen trede en stootbord vastgezet, zodat hij niet over de neus kan schuiven.

Laat je de treden bekleden met overzettreden van laminaat of pvc, dan komt er op elke trede een laag van dezelfde dikte bij. Voor de middelste treden verandert daardoor niets, maar de eerste stap vanaf de halvloer wordt hoger en de laatste stap naar de overloop lager.

Geluid weegt in een hal met trap zwaarder dan elders, omdat een trapgat een hoge koker van harde vlakken is. Een kale houten trap tussen gestucte wanden hoor je door het hele huis, en een loper of een beklede trap haalt de tik van harde zolen eruit.

Afwerking van de treden	Wat het doet	Waar je op let
Eiken, geolied	Warm onder de voet, en een versleten looplijn werk je plaatselijk bij zonder de hele trede te schuren	Olie vraagt geregeld onderhoud op de looplijn; zonder dat wordt het middenstuk doffer dan de randen
Eiken of beuken, gelakt	Een gesloten laag die vlekken en water langer buitenhoudt	Hoogglans is onder sokken het gladst; lak slijt eerst op de neus, en bijwerken betekent de hele trede schuren
Geschilderd hout	Elke kleur kan, ook een donkere trede met een licht stootbord	Gewone muurverf slijt snel door op de looplijn; gebruik een trap- of vloerlak die voor belopen hout is gemaakt
Overzettreden van laminaat of pvc	Een trap die in kleur en structuur aansluit op de vloer van hal en overloop	De laag maakt de onderste optrede hoger en de bovenste lager, tenzij de vloer beneden en boven evenveel mee omhoog komt
Volledig bekleed met tapijt	De stilste trap en de meeste grip, ook op sokken	Kies laagpolig of gelust tapijt: hoogpolig rondt de neus af en daar glijdt je hiel bij het afdalen vanaf
Loper met hout aan beide kanten	Stil in het midden waar je loopt, met het hout zichtbaar langs de zijkanten	7 tot 10 cm hout aan elke kant, en op elke trede vastgezet in de hoek tussen trede en stootbord
Sisal, zeegras of kokos	Stug en slijtvast, met een grove structuur die bij landelijk en naturel past	Onder sokken kan het glad zijn en onder blote voeten ruw; leg een staal op een trede voordat je bestelt
Kale treden met een antislipstrip op de neus	Grip op de plek waar je voet afglijdt, zonder dat de trede een loper krijgt	Een strip in een contrastkleur maakt de neus ook 's avonds zichtbaar; een strip in de kleur van de trede geeft alleen grip

Kleur en materiaal van hal en trap in één beeld

Wie de hal binnenkomt, ziet de trap en de trapwand als één vlak, en daarom kies je hun kleur samen. Het verschil met elke andere ruimte is dat dit vlak twee lichtsituaties heeft. Beneden in de hal is het vooral lamplicht of wat door het glas in de voordeur komt, boven in het trapgat valt daglicht van de overloop.

Dezelfde verf leest daardoor boven lichter en koeler dan beneden. Zet een proefvlak van minstens A3 op beide plekken en beoordeel het ook 's avonds met alleen de lampen aan. In lamplicht van 2700 K zakt een licht koel grijs weg naar grauw, terwijl greige en linnen overeind blijven.

Op de trap zelf is kleur minder een smaakkwestie dan een kwestie van zien. Bij het oplopen kijk je tegen de stootborden aan, en een licht stootbord onder een donkerder trede tekent elke rand als een lijn. Bij het afdalen zie je alleen de treden, en daar helpt een neus in een contrastkleur of een loper die strak om de neus valt.

Een lambrisering of verfstrook die met de trap meeloopt, geeft de wand de hoek van de trap in plaats van een horizontale lijn die er scheef tegenaan staat. Leg de bovenkant op dezelfde hoogte als de leuning, 90 cm boven de neuzen, dan vangt die strook ook de vingers en tassen op die langs de wand gaan.

Warme tinten die in de hal beginnen, lopen vaak door naar de woonkamer, en hoe die daar standhouden staat bij een woonkamer die ook in het echt warm aanvoelt. Kies je saliegroen voor het trapgat, reken er dan op dat het in een hal zonder daglicht grijs wordt, net als groen in een slaapkamer met weinig zon.

Richting	Treden, stootborden en leuning	Wand en trapgat	Waar het op vastloopt
Landelijk	Geolied eiken treden, stootborden in warm wit, een ronde eiken leuning op zwarte houders	Linnen boven, en een strook olijfgroen of flanelgrijs tot 90 cm boven de neuzen die met de trap meeloopt	Olijfgroen trekt in lamplicht naar bruin, en naast saliegroen elders in huis wringt het
Modern	Treden in licht eiken of betonlook, stootborden in kalkwit, een ronde zwarte leuning van 40 mm	Kalkwit of greige over het hele trapgat, zonder strook of plint die de lijn onderbreekt	Trede en stootbord allebei wit laten de randen verdwijnen; houd de trede zichtbaar donkerder
Industrieel	Open trap met zwarte stalen trapbomen en eiken treden, een hekwerk met verticale spijlen	Flanelgrijs op de trapwand, zacht zwart alleen in lijnen: leuning, kozijn en lampen	Horizontale regels in het hekwerk zijn een ladder voor een kind, en zwart op elk vlak drukt een hal zonder raam dicht
Klassiek of jaren dertig	Donker gebeitste treden met een loper, stootborden en spijlen in warm wit, een trappaal onderaan	Warm wit boven, een paneel of lambrisering in greige eronder	Een donkere trede zonder loper laat 's avonds geen rand zien; de loper is hier ook de veiligheid
Scandinavisch	Licht eiken of essen treden, witte stootborden, een loper van gebroken witte wol	Kalkwit, eventueel met één wand in een volle saliegroen	Licht hout naast een koel grijsblauw trekt naar oranje, en een lichte wollen loper toont elk vuil op de looplijn
Donker en diep	Treden en leuning in zacht zwart, stootborden in kalkwit of een lichte loper	Greige of warm wit, zodat de trap het enige donkere vlak blijft	Een trap die helemaal zwart is, trede en stootbord gelijk, is 's avonds een vlak zonder treden erin
Warm met kleur	Eiken treden, stootborden in linnen, een leuning in hetzelfde eiken	Terracotta tot leuninghoogte, linnen erboven	In lamplicht van 2700 K schuift terracotta naar bruinrood, en in een hal op het noorden naar roze

Leuning en hekwerk: waar vormgeving en de norm elkaar raken

Op een inspiratiebeeld is de leuning vaak het dunste en strakste element, en juist daar liggen de meeste harde maten. Een leuning hoort volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving tussen 80 en 100 cm boven de voorkant van de trede, en hij is verplicht zodra je over de trap meer dan 1 m stijgt.

Langs een vide of de open zijde van een trap spreek je van een afscheiding in plaats van een leuning. Die is 100 cm hoog bij nieuwbouw en 90 cm in bestaande bouw, openingen blijven onder 10 cm, en tussen 20 en 70 cm boven de vloer mag er niets zitten waar een kind op kan klimmen.

Binnen die grenzen is de vorm vrij, maar niet elke vorm laat zich vastpakken. Een ronde of ovale leuning van 40 tot 50 mm dik met 4 tot 5 cm ruimte tot de wand kun je met je hele hand omsluiten. Een platte stalen strip oogt strakker, maar je vingers kunnen er niet omheen als je wegglijdt.

Laat de leuning doorlopen tot boven de onderste en tot over de bovenste trede. Houdt hij twee treden eerder op, dan grijp je bij de laatste stappen in de lucht, en dat zijn bij het afdalen de stappen waarop je al de hal in kijkt in plaats van naar je voeten.

Glas langs een vide houdt het zicht open en laat licht van boven door. Het is gelaagd veiligheidsglas in een profiel dat de leverancier op de hoogte en de belasting berekent, en zonder die berekening is een glazen afscheiding een ruit en geen hekwerk.

Met kleine kinderen in huis is een open trap het punt om op te letten. Tussen de treden zit rond de 15 cm ruimte, en een tussenregel of een dicht stootbord brengt dat terug onder de 10 cm die voor een afscheiding al geldt.

Licht in het trapgat en op de treden

Op een trap wil je één ding zien: waar de volgende trede begint. Dat lukt als het vlak van de trede duidelijk lichter is dan de rand eronder, en de richting van het licht bepaalt of dat verschil er is.

Licht dat van boven en een beetje van voren komt, of laag van opzij over de treden strijkt, zet de trede in het licht en laat de neus een schaduwrand geven. Een lamp boven aan de trap achter je rug doet bij het afdalen het omgekeerde, en licht dat van alle kanten tegelijk komt maakt alles egaal en haalt de rand weg.

Voor de hanglamp in het trapgat is 210 cm de maat, met een marge van 200 tot 230 cm, gemeten vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt en niet vanaf de vloer van de hal. Meet je vanaf beneden, dan loopt de langste huisgenoot er een paar treden hoger met zijn hoofd tegenaan.

Lage lampjes in de trapwand zijn een gewoonte en geen voorschrift. Ze zitten meestal 20 tot 30 cm boven de trede, om de twee of drie treden, en ingebouwd zodat er op scheenhoogte niets uitsteekt.

Houd één kleurtemperatuur aan in het hele zichtveld van hal en trapgat, want 2700 K beneden en 4000 K boven laat het ene licht oranje en het andere blauw lijken. Maak het verschil met helderheid en richting, en zorg dat je de lamp in het trapgat zowel beneden als boven kunt schakelen.

In elke ruimte met weinig daglicht speelt dezelfde afweging tussen licht van opzij en licht recht van boven, en die staat ook uitgewerkt bij een kleine badkamer zonder eigen raam. De hoogtes van hanglamp, spiegel, kapstok en leuning zoek je in één keer op in de maatwijzer voor hoogtes in huis.

De wand langs de trap: lijsten, spiegel en wat de wand draagt

De wand langs een trap is in veel huizen de langste wand zonder deur, en daarom hangt er op bijna elk beeld van hal en trap iets aan. Je kijkt er alleen nooit recht tegenaan: je loopt erlangs, schuin omhoog of schuin omlaag.

Hang lijsten daarom niet op één horizontale lijn, maar met hun hartlijn 145 cm boven de neus van de trede waar je voor staat, met een marge van 140 tot 150 cm. Meet per lijst loodrecht omhoog vanaf de voorkant van die trede, dan stijgt de rij precies met de trap mee.

Bij een trap van 20 op 22 stijgt die rij 20 cm per trede. Hang je om de twee treden een lijst, dan liggen de hartlijnen 44 cm uit elkaar en elke lijst 40 cm hoger. Lijsten van gelijke maat ogen daar rustiger dan een verzameling, omdat de helling de beweging al geeft.

De spiegel hoort niet langs de trap maar op de wand bij de voordeur, met de hartlijn op ongeveer 155 cm. Hang hem tegenover het glas in de deur, dan kaatst hij het beetje daglicht de hal in in plaats van een dichte wand te verdubbelen.

In een trapgat boor je vaak in kalkzandsteen of in een voorzetwand van gipsplaat, en die twee houden niet hetzelfde. Zoek per wandsoort en gewicht op welke bevestiging het houdt voordat je een rij van zes lijsten uitzet, want in gipsplaat hangt het gewicht aan de plaat en niet aan de steen erachter.

Nalopen voordat je een beeld van hal en trap overneemt

• Een vrij vlak van ongeveer 80 bij 80 cm voor de onderste trede, zonder deur die erin draait
• Minstens 90 cm doorloop naast de trap, gemeten vanaf wat het verst uitsteekt
• Stootborden lichter dan de treden, of een neus met een strip of loper in contrast
• Leuning op 80 tot 100 cm boven de voorkant van de trede, doorlopend tot de onderste en de bovenste trede
• Afscheiding langs de vide 90 cm hoog in bestaande bouw en 100 cm bij nieuwbouw, openingen onder 10 cm
• Hanglamp in het trapgat met de onderkant 210 cm boven de hoogste trede eronder, te schakelen boven en beneden
• Proefvlak van de wandkleur beneden in de hal en boven in het trapgat bekeken, ook bij lamplicht
• Bij bekleden van de treden: onderste en bovenste optrede nagemeten met de nieuwe laag erbij

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De trede en het stootbord in dezelfde kleur afwerken

Een trap die helemaal wit, helemaal zwart of helemaal eiken is, ziet er op een beeld rustig uit omdat de fotograaf de randen met licht van opzij tekent. Thuis, met een lamp van boven, liggen trede en stootbord in dezelfde tint tegen elkaar aan en verdwijnt de rand waar je voet naar zoekt.

Houd de stootborden lichter dan de treden, of geef de neus een strip of een loper die er strak omheen valt. Bij het oplopen zie je dan de rand als lijn, en bij het afdalen de neus als rand.

Een kast of bankje in het vlak voor de onderste trede zetten

Het vlak van ongeveer 80 bij 80 cm voor de trap lijkt op een plattegrond verloren vloer. Het is de plek waar je draait als je met een wasmand, een kind of een doos de trap op gaat, en waar je na de laatste stap uitloopt.

Staat daar een bankje of een kast, dan stap je van de trap af tegen een meubel aan of draai je op de onderste trede in plaats van ervoor. Zet de zitplek tegen de wand tegenover de trap, buiten dat vlak.

De hanglamp boven de trap vanaf de halvloer afmeten

Een hanglamp met de onderkant op 210 cm boven de halvloer lijkt ruim, tot je de trap op loopt. Drie treden van 20 cm hoger staat je hoofd 60 cm dichter bij die lamp.

Meet daarom vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt en houd daar 210 cm aan, met een marge van 200 tot 230 cm. Hangt de lamp boven de hal zelf en niet boven de trap, dan geldt de halvloer wel.

Een loper die los ligt of dik om de neus valt

Een loper die alleen met roeden is vastgelegd of op de neus opbolt, schuift bij elke stap een paar millimeter. Na een tijd hangt hij over de rand en staat je hiel bij het afdalen op zacht materiaal in plaats van op de trede.

Laat hem op elke trede vastzetten in de hoek tussen trede en stootbord, zodat hij ook zonder roeden blijft liggen. Kies een dunne, dichte kwaliteit, want een dikke hoogpolige loper maakt van een haakse neus een ronde.

De kleur van het trapgat onderaan in de hal kiezen

Een proefvlak naast de voordeur zegt weinig over de wand drie meter hoger, waar het daglicht van de overloop op valt. Boven leest dezelfde verf lichter en koeler, beneden in lamplicht warmer en donkerder.

Zet het proefvlak op beide plekken en beoordeel het op de momenten dat je de trap het meest gebruikt, 's ochtends vroeg en 's avonds. Kies de kleur die op beide plekken nog klopt, en niet de kleur die op één plek het mooist is.

Lijsten langs de trap op één horizontale lijn hangen

Een rij lijsten op één hoogte boven de trap staat dwars op de lijn waarlangs je kijkt. Onderaan hangt de rij boven ooghoogte en bovenaan onder je middel, en de hele rij lijkt scheef terwijl hij waterpas hangt.

Meet per lijst 145 cm loodrecht omhoog vanaf de neus van de trede ervoor. Dan volgt de rij de trap en de leuning, en hangt elke lijst op ooghoogte van wie ervoor staat.

Een hekwerk met horizontale regels langs de vide

Horizontale spijlen of kabels passen bij een industriële of moderne hal, maar ze vormen een ladder. Een kind zet zijn voet op een regel en staat daarmee 20 of 30 cm hoger achter een afscheiding van 90 of 100 cm.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving vraagt daarom dat er tussen 20 en 70 cm boven de vloer niets zit waar een kind op kan klimmen. Vernieuw je het hekwerk, kies dan verticale spijlen of een glaspaneel in die zone.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Het meeste rond hal en trap doe je zelf, maar een paar dingen niet. Een trapgat vergroten, een vide maken of een trap verplaatsen raakt de balklaag, en daarvoor is een berekening van een constructeur nodig en vaak een omgevingsvergunning.

Ligt er op de treden of in de hal een oud vloerzeil of vinyl van voor 1994, laat de onderlaag dan onderzoeken voordat je het eraf trekt, want sommige zeilen uit die tijd hebben een rug met asbest. Een glazen afscheiding langs een vide laat je door de leverancier berekenen en plaatsen, omdat de bevestiging de hele zijwaartse belasting draagt.

Een extra lichtpunt in de trapwand of een schakeling boven en beneden mag je zelf aanleggen, maar het werk in de groepenkast is voor een elektricien.