Welke kant ligt je kamer op, en wat betekent dat voor kleur en licht?

Wat de lichtwijzer met je drie antwoorden doet

De hulp vraagt drie dingen: op welke kant de ramen liggen, wanneer je de ruimte het meest gebruikt en welke ruimte het is. Er wordt niets uitgerekend, er wordt opgezocht en afgewogen, net als bij de meeste andere rekenhulpen en opzoekhulpen op deze site.

De windrichting doet vrijwel al het werk. Daaraan hangen vier dingen vast: de omschrijving van het licht, de kleuren die standhouden, de kleuren die wringen en het advies over kunstlicht.

Het dagdeel verandert de uitkomst niet, alleen het bijschrift onder de kaart over verlichting. Daar staat wat ochtendlicht, middaglicht, avondlicht of een hele dag licht met pigment doet. Dat is een aanname die je moet kennen: de kleuren die je te zien krijgt horen bij de richting, niet bij het uur.

De ruimte voegt een vierde kaart toe met het advies voor die windrichting in die ruimte, met de uren directe zon eronder. Kies je een andere ruimte, dan wisselt alleen die kaart.

Zonder dat je iets aanklikt staat de hulp op de eerste keuze uit elke lijst: noorden, ochtend en woonkamer. Kies dus eerst je eigen richting, anders lees je het licht van een kamer die niet de jouwe is.

Vraag in de hulp	Wat de hulp ermee doet	Wat er verandert als je iets anders kiest
Op welke kant liggen de ramen: acht windrichtingen	Haalt de beschrijving van het daglicht op, plus de kleuren die het aankunnen, de kleuren die grauw worden en de kelvinwaarde voor de lampen	Van noord naar zuidwest verandert de hele uitkomst, tot en met het advies om de lampen op 2700 K te houden
Wanneer gebruik je de ruimte: ochtend, middag, avond of de hele dag	Zet een regel onder de kaart over verlichting, over wat dat licht met warm en koel pigment doet	De drie andere kaarten blijven letterlijk gelijk; alleen die ene regel wisselt
Welke ruimte is het: woonkamer, slaapkamer, keuken, werkkamer, tuin of badkamer	Voegt een vierde kaart toe met het advies voor die ruimte en de uren dat er directe zon op het glas valt	Alleen de vierde kaart verandert; de kleuren en de kelvinwaarden blijven staan
Je ramen liggen op twee kanten, zoals in een doorzonkamer	De hulp rekent met één richting tegelijk en kent geen kamer met twee gezichten	Draai hem twee keer en leg de uitkomsten naast elkaar: de voorzijde en de achterzijde vragen elk een eigen lichtplan
Je weet de richting niet zeker	Er is geen keuze voor onbekend, dus de hulp neemt de richting aan die er staat	Zoek de richting eerst op, want een fout van één slag verschuift het advies van warm naar koel licht

Welk licht elke windrichting geeft, en op welke kelvinwaarde

Het verschil tussen de richtingen zit in twee dingen: of er directe zon op het glas valt en hoe laat dat gebeurt. Directe zon levert buiten makkelijk 100.000 lux, terwijl een grijze winterdag op een paar duizend lux blijft. Een kamer met zon krijgt dus tientallen keren meer licht binnen dan een kamer met alleen hemellicht, en dat is de reden dat dezelfde verf op zuid en op noord twee kleuren lijkt.

De kleurtemperatuur van dat licht beweegt door de dag mee. In het eerste en het laatste uur van de dag staat de zon laag en is het licht langgolvig, 2000 tot 3000 K, dus oranje. Rond het middaguur zit directe zon op 5000 tot 5500 K en is hij bijna neutraal.

Hemellicht is het licht van de hele lucht zonder de zon zelf, en dat is juist koel: rond 6500 K bij bewolking en 9000 K of hoger onder een strakblauwe hemel. Een kamer zonder directe zon krijgt alleen dat, en daarom verandert een noordkamer nauwelijks tussen negen uur 's ochtends en drie uur 's middags.

De hulp gebruikt de zonnestanden van Nederland, rond 52 graden noorderbreedte. Rond midzomer staat de zon om het middaguur ruim 60 graden hoog, midwinter nog geen 15 graden, en die hoogte bepaalt hoe ver het licht de kamer in komt en hoe lang een schaduw wordt.

Voor het kunstlicht volgt daaruit één regel die de hulp bij elke richting herhaalt. Op de kant waar het daglicht warm eindigt, sluit lamplicht van 2700 K er naadloos op aan. Blijft het daglicht koel, dan heb je juist meer lichtpunten nodig om het gebrek aan zon op te vangen. Welke lamp dat dan wordt, staat bij de verlichting per kamer en per lichtpunt.

Windrichting	Wanneer er directe zon op het glas valt	Kleurtemperatuur door de dag	Wat dat voor de ruimte betekent
Noorden	Alleen kort bij zonsopkomst en zonsondergang tussen eind maart en eind september	6500 K bij bewolking, 9000 K of hoger bij een blauwe lucht	Vlak licht zonder slagschaduw dat de hele dag gelijk blijft, prettig voor schermwerk en voor kunst aan de wand
Noordoosten	Van zonsopkomst tot een uur of tien, en alleen in het zomerhalfjaar	2000 tot 3000 K in het eerste uur, daarna 6500 K	Een ontbijtkamer die zich de rest van de dag als een noordkamer gedraagt
Oosten	Van zonsopkomst tot het moment dat de zon pal zuid staat	2000 tot 3000 K bij zonsopkomst, daarna 4000 tot 5000 K, en na het middaguur hemellicht	Twee gezichten op een dag: warm en zonnig tot de middag, vlak en koel daarna
Zuidoosten	Van zonsopkomst tot in de vroege middag, het hele jaar door	2000 tot 3000 K vroeg, rond het middaguur 5000 tot 5500 K	De makkelijkste richting voor kleur, want het licht schuift van warm naar neutraal en niet naar grauw
Zuiden	In de winter de hele dag laag en diep, in de zomer van een uur of acht tot half acht	5000 tot 5500 K rond het middaguur, met scherpe schaduwen ernaast	Elke kleur wordt voluit verzadigd en een wand lijkt uit twee kleuren te bestaan: zonvlek en schaduw
Zuidwesten	Van het midden van de dag tot zonsondergang	5000 K aan het begin, in het laatste uur 2000 tot 3000 K	De warmste kant van het huis, waar elke kleur in het laatste zonuur naar oranje schuift
Westen	Vanaf het moment dat de zon pal zuid staat tot zonsondergang	Tot het middaguur hemellicht van 6500 K, daarna aflopend naar 2000 tot 3000 K	Lage zon die horizontaal tot achter in de kamer komt, dus recht in het scherm en op het werkblad
Noordwesten	Van het midden van de middag tot zonsondergang, alleen in het zomerhalfjaar	Overdag 6500 K, in het avonduur 2000 tot 3000 K	Een noordkamer met een half uur zon aan het eind, en dat verschil voelt groot omdat je oog op koel licht stond

Welke kleuren standhouden en welke grauw worden

Een kleur maakt geen licht, hij kaatst terug wat er binnenkomt. Zit er in het licht weinig rood en geel, dan heeft warm pigment niets om mee te werken en blijft er een doffe versie van de kleur over. Dat is het hele mechanisme achter de twee kaarten met werkt en wringt.

In noordlicht zit weinig langgolvig licht en veel kortgolvig. Blauw pigment wordt daar opgetild en de rode onderlaag van een grijs valt weg, en juist dat maakt licht koel grijs op het noorden beton-grauw. Een kleur met een warme onderlaag doet het omgekeerde en houdt zich overeind, want hij leeft van het beetje geel dat er wel is.

In lamplicht en in avondzon van 2500 K gebeurt het spiegelbeeld. Daar is bijna geen blauw om terug te kaatsen, dus ijsblauw, lila en blauwgrijs kantelen naar vuilgrijs, terwijl terracotta en oker naar voren springen. Hoe blauw zich op de wand gedraagt staat uitgebreider bij blauw op de muur en in textiel.

Daarom staan er bij het noorden twee uitwegen en niet één. Kies een warme onderlaag, of ga juist helemaal donker in matte verf: zonder zonvlek en zonder glans blijft zo'n wand egaal in plaats van vlekkerig. Het halfslachtige midden, een licht koel grijs, is precies de tint die het niet redt.

Wil je weten welk palet bij je vloer, bank of kozijn hoort en wat de richting daarmee doet, gebruik dan de kleurmatcher die vanuit je bestaande vloer of bank werkt. De lichtwijzer zegt welk licht je hebt, de kleurmatcher welke drie kleuren daarbij horen.

Kleur	Op noord en noordwest	Op zuid en zuidwest	Wat je ermee doet
Gebroken wit met een gele of roze onderlaag	Blijft romig en houdt het licht vast	Wordt in de zonvlek bijna zuiver wit, in de avondzon duidelijk geel	De rustigste keuze voor een kamer die je de hele dag gebruikt
Koel gebroken wit	Wordt blauwig en kil	Hard aan de belichte kant en grijs in de schaduw op dezelfde wand	Alleen waar je zelf veel warm kunstlicht bijzet
Greige	Houdt stand waar beige grauw wordt en grijs koud	Lichter en meer richting beige	De veiligste tint zolang je twijfelt over de ondertoon van vloer en bank
Licht koel grijs	Beton-grauw, want er is geen warm licht om de grijze onderlaag op te tillen	Licht en helder, met scherpe schaduwen langs de kozijnen	Op noord vervangen door greige, of juist een diepe matte tint nemen
IJsblauw en lila	Schuiven naar grijs en verliezen hun kleur	Op zuid helder, in de avondzon op west vuilgrijs met een paarse zweem	Houden in een kamer die je 's avonds gebruikt zelden stand
Olijfgroen en salie	Worden donkerder en bruiner dan op de kaart	Vol en licht, in de avondzon bijna goudgroen	Op noord beter op kastfronten en kozijnen dan op vier wanden
Terracotta	Trekt naar roze omdat het koele licht het oranje wegneemt	Warm en vol, op meer dan één wand snel te veel	Op noord een variant met meer bruin, op zuid een klein vlak
Okergeel	Blijft gedempt en gaat richting mosterd	Loopt op tot bijna goud in de zonvlek	Op noord meer oppervlak nodig voor hetzelfde effect, op zuid juist minder
Inktblauw en flessengroen	Worden bijna zwart en maken de kamer merkbaar donkerder	Helder en diep, en ze houden de kamer koel	Op noord bij één of twee wanden houden en er drie lichtpunten op ooghoogte bij zetten

Wat een tuin op het noorden krijgt, en op welke uren

Bij de keuze tuin of terras gaat de uitkomst niet over kleur maar over zon, en daar is een harde rekenregel voor. De schaduw van je gevel is de hoogte gedeeld door de tangens van de zonshoogte, en in Nederland loopt die hoogte rond het middaguur van ruim 60 graden op midzomer tot nog geen 15 graden midwinter.

In gewone woorden: bij 60 graden is de schaduw ruim de helft van de gevelhoogte, bij 38 graden ruim één keer die hoogte en bij 15 graden bijna vier keer. Een achtergevel van 6 m legt op 21 juni dus zo'n 330 cm schaduw in de tuin, op 21 maart al 770 cm en in december ruim 20 m.

Een tuin op het noorden is daarmee geen tuin zonder licht, maar een tuin met zon op andere uren. Tussen eind maart en eind september komt de zon in het noordoosten op en gaat hij in het noordwesten onder, dus valt er vroeg in de ochtend en in de avond laag licht in, langs het huis heen. Dat maakt een noordtuin een ontbijt- en avondtuin en niet een middagterras.

Een voortuin op het noorden valt meestal helemaal binnen die schaduw. Bij een diepte van 150 tot 300 cm blijft hij het hele jaar binnen de 330 cm van midzomer. Reken dus op een border die het van hemellicht moet hebben en op tegels die langer nat blijven en groen aanslaan.

Voor het planten betekent het schaduw, geen donker. Hosta, varens, hortensia en klimhortensia doen het op deze kant goed, en een lichte schutting of lichte bestrating kaatst terug wat er aan licht is. De rest van de indeling volgt dezelfde volgorde als bij het inrichten van een tuin met zones en routes, en welke soorten bij welke lichtplek horen staat bij een tuin inrichten met planten per lichtsituatie.

Reken ook de schutting mee, want die doet hetzelfde op kleinere schaal. Een schutting van 180 cm legt op 21 juni rond het middaguur ongeveer 100 cm schaduw en op 21 maart ruim 230 cm. Een border langs de oostkant van de tuin zit daardoor in het voorjaar nog lang in het donker.

Datum	Zonshoogte rond het middaguur	Schaduw achter een gevel van 6 m	Wat er overblijft in een tuin van 9 m diep
21 juni	Ruim 61 graden	Ongeveer 330 cm	570 cm zon rond het middaguur, achterin de tuin
1 mei en 12 augustus	Ongeveer 53 graden	Ongeveer 450 cm	450 cm zon, genoeg voor een terras achter in de tuin
21 maart en 23 september	38 graden	Ongeveer 770 cm	Een strook van 130 cm tegen de achterste erfgrens
21 februari en 21 oktober	Ongeveer 27 graden	Ongeveer 1150 cm	Niets; de hele tuin ligt rond het middaguur in de schaduw
21 december	Bijna 15 graden	Ongeveer 2300 cm	Niets, en ook een lagere schutting verandert daar niets aan

Waarom het advies per ruimte verschilt

De vierde kaart is er omdat dezelfde windrichting per ruimte een ander probleem oplevert. Een kamer op het oosten is fijn om in wakker te worden en lastig om in te werken, en dat komt door dezelfde lage ochtendzon.

In een slaapkamer telt vooral wanneer het licht er is. Op het noordoosten sta je in juni om half zes in de zon, dus daar scheelt een gordijn met dichte voering een uur slaap. Een slaapkamer op het noorden heeft dat probleem niet en houdt juist licht tekort: lampen op 2700 K, dimbaar, en meer punten dan je op de plattegrond zou intekenen.

In een werkkamer gaat het niet om de kleur maar om de hoek waaronder de zon binnenkomt. Lage zon van opzij komt recht in je scherm, dus het bureau staat met de zijkant naar het glas en niet ervoor of ermee mee. Hoe je dat met de rest van de kamer combineert staat bij een werkplek thuis inrichten.

In een keuken telt het werkblad en niet het raam. Bovenkastjes zetten je snijplank in de schaduw van je eigen kast, dus daar hangt licht van 4000 K onder, ongeacht de richting.

In een badkamer gaat het om je eigen gezicht. Licht dat van boven komt, zet je ogen en kin in de schaduw, dus twee lampen naast de spiegel op ooghoogte werken beter dan één spot erboven, met 3000 tot 4000 K en Ra 90 of hoger.

Ruimte	Wat daar telt	De lastigste richting	Wat je daar doet
Woonkamer	Het uur waarop je er zit, meestal de avond	West en zuidwest	Lage zon in het scherm tussen vier en negen uur; verticale lamellen werken hier beter dan zonwering van boven
Slaapkamer	Wanneer het licht er is, niet hoeveel	Noordoost en oost	In juni zon op het glas om half zes, dus voering of verduistering; op noord juist meer lampen van 2700 K
Keuken	Het werkblad, dat zijn licht zelden uit het raam haalt	Zuidwest en west	Lage avondzon in je ogen tijdens het koken, plus 4000 K onder de bovenkastjes voor de rest van de dag
Werkkamer	De hoek waaronder de zon binnenkomt	Oost en west	Bureau met de zijkant naar het raam, en een screen dat het daglicht houdt en de zonvlek eruit haalt
Tuin of terras	Op welke uren er zon staat en hoe ver de schaduw komt	Noord	Ontbijt- en avondzon langs het huis, en een terras achter in de tuin in plaats van tegen de gevel
Badkamer	Het licht op je eigen gezicht bij de spiegel	Zuid en west	Harde spiegeling op tegel en spiegel; kies mat, en zet spiegellampen op ooghoogte met Ra 90

De aannames die onder de uitkomst zitten

De hulp kent je raam niet. Hij weet de richting, niet de grootte, niet het glas en niet wat er voor staat, en juist die drie bepalen hoeveel licht er werkelijk binnenkomt. Twee kamers op het zuiden kunnen daardoor volledig anders uitpakken.

De belangrijkste stilzwijgende aanname is een vrij uitzicht. Staat er op 4 m een schuur of een blinde muur van 6 m hoog, dan reikt de schaduw daarvan bij een winterzon van 15 graden tot bijna 5 m hoog op jouw gevel. De kamer gedraagt zich die maanden als een noordkamer, hoe zuidelijk hij op de kaart ook ligt.

De tweede is de diepte van de kamer. Daglicht komt als vuistregel ongeveer twee tot tweeënhalf keer de hoogte van de bovenkant van het raam naar binnen, dus bij een kozijn tot 220 cm zo'n 4,5 tot 5,5 m. De achterwand van een diepere kamer leeft op lamplicht, ook op het zuiden, en die kleur kies je dus onder de lampen.

De derde is wat er buiten staat. Een groene heg, een rode bakstenen muur of een groot grasveld kaatst gekleurd licht naar binnen en schuift een witte wand zichtbaar naar groen of roze. Bij loofbomen gebeurt dat alleen van mei tot oktober, dus zo'n kamer verandert met het seizoen.

Zonwering en raamdecoratie staan ook niet in de hulp, terwijl ze het licht van richting veranderen. Een screen houdt het daglicht en haalt de zonvlek eruit, een dik gordijn haalt allebei weg; welke oplossing bij welk raam past staat bij de raamdecoratie per raamtype.

Waar de hulp niet naar vraagt	Wat hij stilzwijgend aanneemt	Wanneer dat niet klopt	Wat je dan doet
De grootte van het raam	Genoeg glas om het daglicht van die richting binnen te laten	Bij één klein raam in een diepe kamer, of juist bij een pui over de hele gevel	Voor nieuwbouw geldt een daglichteis van minstens 10 procent van de vloeroppervlakte; ligt je raam daar ver onder, reken dan op kunstlicht overdag
Wat er voor het raam staat	Vrij uitzicht op de hemel	Bij een schuur, een muur of bomen dichtbij	Behandel de kamer als een noordkamer zodra het obstakel de winterzon wegneemt
Het soort glas	Helder glas dat het meeste licht doorlaat	Bij isolatieglas met coating, driedubbel glas of matglas, die elk minder licht doorlaten	Kijk naar de lichtdoorlatendheid, de LTA-waarde, in de productgegevens van het glas
Een overstek, balkon of dakrand	Niets boven het raam dat de hoge zon tegenhoudt	Bij een balkon van de buren of een diepe dakrand boven een zuidraam	Juist in de zomer, als de zon ruim 60 graden staat, valt de zon dan weg en houd je alleen hemellicht over
Wat er buiten het raam staat	Neutrale omgeving zonder gekleurde weerkaatsing	Bij een groene heg, een rode bakstenen muur of een groot grasveld	Beoordeel je proefvlak op de wand die dat licht opvangt, en bij loofbomen ook in de winter
Gordijnen, screens en lamellen	Een raam zonder zonwering	Zodra je overdag iets dichtdoet tegen zon of inkijk	Kies zonwering die het daglicht houdt en de zonvlek wegneemt, in plaats van allebei weg te halen

Als je de kamer op andere uren gebruikt of ramen op twee kanten hebt

Wijk af zodra het uur waarop je de ruimte gebruikt niet het uur is waarop de zon er staat. Een woonkamer op het oosten heeft ochtendzon die je op werkdagen nooit meemaakt, dus kies de kleur daar bij lamplicht en niet op een zaterdagochtend.

Wijk ook af bij ramen op twee kanten. Een doorzonkamer heeft een voorzijde en een achterzijde die precies tegenover elkaar liggen, en die twee helften vragen elk een eigen beoordeling; hoe je zo'n kamer indeelt staat bij de doorzonkamer met licht van twee kanten.

Een derde geval is de zolder met een dakraam. Een schuin dakraam kijkt tegen een veel groter stuk hemel aan dan een gevelraam van dezelfde maat, dus zelfs op het noorden valt er meer licht binnen dan de richting doet vermoeden.

Gaat het je niet om de kleur maar om waar de bank, het bed of het bureau komt te staan, dan werk je verder met de kamerplanner waarin je meubels op schaal rondschuift. Zet daar de raamzijde van de kamer aan de goede kant, dan zie je meteen welk meubel in de zonvlek belandt.

En wijk af zodra je hele kamer al een kleur heeft die niet meer weggaat. Ligt er een gedessineerd kleed of hangt er een gordijn over twee wanden, dan bepaalt dat meer van het beeld dan de windrichting; welke wandkleur per vertrek gangbaar is, staat bij de keuze van een muurkleur.

De fouten die met deze uitkomst worden gemaakt

De eerste is de richting van het huis aanhouden in plaats van die van de kamer. Een woning waarvan de voordeur op het noorden ligt, heeft een achterkamer op het zuiden, en dat is de kamer waar je zit. Kijk dus naar het raam van de ruimte zelf.

De tweede is een te klein proefvlak. Een kaartje uit de winkel wordt door het wit eromheen lichter en koeler gezien dan de kleur is, en je mist het licht dat vloer en plafond op de wand terugkaatsen. Zet twee vlakken van minstens A3 op: één bij het raam en één op de wand die er het verst vanaf ligt.

De derde is beoordelen op één moment. Tussen lamplicht van 2700 K en hemellicht van 6500 K zit meer verschil dan tussen twee naburige kleuren uit dezelfde kaart, dus kijk 's ochtends, rond het middaguur en 's avonds met alleen de lampen aan.

De vierde is twee kelvinwaarden in één zichtveld. Zet je 2700 K en 4000 K naast elkaar, dan ijkt je oog zich op het gemiddelde en lijkt de warme lamp oranje en de koele lamp blauw. Maak verschil in helderheid en in richting van het licht, niet in kleurtemperatuur.

De vijfde is een sterkere lamp kopen waar meer lampen nodig zijn. Op het noorden en in de avond gaat het om het aantal lichtpunten op ooghoogte, want één felle lamp aan het plafond maakt vooral schaduwen onder de kastjes en in de hoeken.

De zesde gaat over kleurweergave. Bij Ra 80 wordt vaak bezuinigd op het diepe rood in het spectrum, de R9-waarde, en dan zien hout, huid en alles met rood pigment er vlak uit. In een kast merk je dat niet, boven een spiegel of een eettafel wel.

Veelgestelde vragen