Doorzonwoning: de plattegrond, de maten en de indeling
Een doorzonwoning is een rijtjeshuis waarvan de woonkamer van de voorgevel tot de achtergevel doorloopt, met glas aan allebei de korte zijden. Die vorm levert een kamer op van meestal 3,40 tot 4,20 m breed en 6,50 tot 8,50 m diep, waarin de openingen naar de hal en de keuken allemaal in de voorste helft zitten. Daardoor is de achterste helft de enige plek waar twee gesloten wanden tegenover elkaar staan, en hoort de zithoek daar. Houd één route van 90 cm van de hal naar de tuindeuren vrij, zet de eethoek bij de keuken en beoordeel kleur aan beide uiteinden van de kamer, want het licht komt uit twee tegenovergestelde richtingen.
Handig bij het plannen
- Tijd
- een avond meten, een middag schuiven
Gereedschap
- Laserafstandsmeter, want een kamer van 7 m meet je met een rolmaat niet alleen
- Rolmaat van 5 m voor de dagmaten van deuren en kozijnen
- Ruitjespapier van 5 mm, waarbij een hokje 10 cm is
- Potlood en gum
- Schilderstape van 25 tot 50 mm
- Waterpas of een lange rei om de scheefstand van de wanden te zien
Materiaal
- Karton of oude kranten om de vloermaat van bank en tafel uit te leggen
- Twee proefvlakken verf van minstens A3 om de wandkleur aan beide uiteinden te beoordelen
Wat een doorzonwoning is en waarom de indeling daar anders loopt
Een doorzonwoning is een rijtjeshuis waarvan de woonkamer van de voorgevel tot de achtergevel doorloopt, met een raam aan de straatzijde en tuindeuren of een schuifpui aan de achterzijde. De zon schijnt er van voor naar achter doorheen, en daar komt de naam vandaan. Het type is vooral gebouwd tussen ongeveer 1950 en 1980, in de wederopbouwwijken en de uitbreidingen daarna.
Die ene bouwkundige keuze bepaalt de rest van de indeling: weinig gesloten wand, daglicht uit twee tegenovergestelde richtingen en één looproute over de volle diepte van het huis. Daarin verschilt dit type van de andere woningtypes met hun eigen vaste indeling, want een doorzonkamer is meestal bijna twee keer zo diep als breed.
De plattegrond van zo'n huis is bijna altijd hetzelfde opgebouwd. Voordeur, hal met de trap en het toilet, een trapkast, en daarnaast de keuken; de woonkamer neemt wat er van de breedte overblijft en loopt daar de volle diepte doorheen. Hoe die opzet zich naar boven doorzet, staat bij de indeling van een rijtjeshuis per verdieping.
De maten in de tabel zijn wat wij in dit type doorgaans tegenkomen. Het zijn gangbare bouwmaten en geen normen, dus meet je eigen kamer na voordat je ergens een maat op baseert.
| Onderdeel | Wat je meestal meet | Wat dat voor de indeling betekent |
|---|---|---|
| Breedte van de doorzonkamer | 3,40 tot 4,20 m binnenwerks | Een bank van 95 cm diep plus 45 cm beenruimte plus een salontafel van 65 cm kost al 205 cm van die breedte |
| Diepte van voorgevel tot tuindeuren | 6,50 tot 8,50 m | Genoeg voor twee zones achter elkaar; één zithoek in het midden laat aan beide uiteinden een dode strook over |
| Versmalling waar de keuken of de hal een hap uit de breedte neemt | 60 tot 120 cm over een deel van de diepte | De kamer is geen rechthoek maar een L, en de smalste maat bepaalt wat er langs kan |
| Plafondhoogte | 2,40 tot 2,60 m | Een kast van 240 cm raakt het plafond bijna; meet op vier plekken, want de vloer loopt zelden waterpas |
| Borstwering onder het voorraam | 40 tot 90 cm boven de vloer | Blijft een meubel onder 80 cm hoog, dan past het voor het glas zonder daglicht te kosten |
| Tuindeuren of schuifpui | 200 tot 270 cm breed | Een schuifpui kost binnen 10 tot 20 cm kozijn, naar binnen draaiende deuren pakken 80 cm vloer af |
| Dagmaat van de deur tussen hal en kamer | 73 tot 83 cm, na montage ongeveer 3 cm minder vrij | Dit is de maat waar je bank doorheen moet, samen met de hoek in de hal |
| Woningscheidende wand | de enige wand zonder onderbreking over de volle diepte | Hier komt de kast of het scherm, en hierachter woont de buurman |
Ga niet uit van de maten op de bouwtekening uit het gemeentelijke bouwdossier. Dat zijn ontwerpmaten zonder stucwerk, plinten en latere voorzetwanden, en in woningen van voor 1980 wijkt de werkelijke maat er 2 tot 5 cm van af. Gebruik de tekening om te zien wat draagt en waar leidingen lopen, en meet de rest zelf.
De plattegrond van een doorzonkamer opmeten en natekenen
Wie een doorzonwoning plattegrond wil natekenen, meet eerst de twee lange wanden en daarna pas de rest. Meet elke wand bij de vloer, op 100 cm hoogte en bij het plafond, en meet ook de beide diagonalen van de kamer. Over een lengte van 7 m tikt een scheefstand van 3 cm aan het eind door in de ruimte die je voor een kast overhoudt.
Noteer daarna per opening drie dingen: de breedte, de hoogte van de onderkant boven de vloer en de kant waarheen iets draait. Dat geldt voor de deur naar de hal, de doorgang of het luik naar de keuken, het voorraam en de tuindeuren. Teken de kwartcirkel van elke draaiende deur mee, want dat vlak van ruim 80 cm blijft leeg.
Zet vervolgens de vaste techniek erin: de radiator onder het voorraam met 12 cm diepte plus 3 tot 5 cm lucht tot de wand, de thermostaat, de meterkast, het rookkanaal als dat er nog is, en elke wandcontactdoos. Bij een kamer van 7 m diep bepalen de stopcontacten mede waar de zithoek kan staan, want een verlengsnoer over de looproute is geen plan.
Teken de kamer daarna op schaal. Op ruitjespapier van 5 mm is één hokje 10 cm, dus een kamer van 380 bij 740 cm wordt een rechthoek van 19 bij 37 cm. Wil je liever schuiven dan knippen, zet dan je eigen wandmaten in de kamerplanner en leg de meubels op schaal neer. Een tekening met de hand en met de juiste marges erbij komt even ver, en hoe je die opbouwt staat bij het maken van een plattegrond van de woonkamer.
Plak de buitenmaat van de bank en de eettafel met schilderstape op de vloer en laat de tape er twee dagen liggen. In een kamer van 7 m loop je vanzelf de kortste lijn tussen de hal en de tuindeuren, en na twee dagen zie je aan de scheuren in de tape precies waar die lijn ligt.
Waar de zithoek hoort en waar de eethoek
Een doorzonwoning inrichten begint met de vraag welke helft welke functie krijgt, en dat is geen smaakkwestie. De deur naar de hal en de doorgang naar de keuken zitten allebei in de voorste helft van de kamer, dus daar is elke lange wand onderbroken. In de achterste helft staan twee gesloten wanden tegenover elkaar, en dat is precies wat een zithoek nodig heeft: een wand voor de bank en een wand voor het scherm of de kast.
De eethoek gaat daarom naar de voorste helft, tenzij de keuken achterin ligt. De afstand tussen aanrecht en tafel is de maat die je elke dag loopt: bij een warme maaltijd ga je vier tot zes keer heen en weer, dus 6 m verkeerd om is per avond al 50 m lopen met borden in je handen.
Ligt de keuken aan de tuinzijde, dan draait het beeld om en komt de zithoek voorin. Die opstelling vraagt meer aandacht voor de route, want je loopt dan langs of door de zithoek naar buiten. Houd in dat geval minstens 90 cm vrij langs de bank naar de tuindeuren, en niet de 70 cm die op papier nog past.
De tabel zet de gangbare situaties naast elkaar. Zoek de rij die bij jouw huis hoort en lees van links naar rechts, want de laatste kolom vertelt waar die keuze op knelt. Werkt geen van de rijen, ga dan terug naar de volgorde waarin je een kamer indeelt en begin opnieuw bij de vaste punten.
| Situatie in de woning | Waar de eethoek komt | Waar de zithoek komt | Waar het op knelt |
|---|---|---|---|
| Keuken aan de straatzijde, gesloten | Voorin, tegen de keukenwand aan | Achterin bij de tuindeuren | De hanglamp boven de tafel hangt vaak nog op het oude lichtpunt in het midden van de kamer en dan staat de tafel scheef onder het licht |
| Keuken aan de tuinzijde | Achterin naast de keuken | Voorin bij het grote raam | De looproute naar de tuin gaat nu langs de zithoek: 90 cm vrij houden, niet 70 cm |
| Keuken open op de kamer | Aan de keukenzijde, binnen 3 m van het aanrecht | In de andere helft, met de rug van de bank als grens | Kookgeur en geluid halen de hele diepte; een afzuigkap die recht boven de pan afzuigt is hier meer waard dan in een dichte keuken |
| Tuin op het noorden, straatzijde op het zuiden | Achterin bij de tuindeuren, want daar eet je in de schaduw | Voorin, met de bank buiten de zonvlek | In de zomer staat de zon aan de straatkant zo hoog dat een scherm voorin de hele middag spiegelt |
| Kamer smaller dan 350 cm | Voorin met de tafel dwars, 160 cm breed | Achterin, met een bank van 85 cm diep tegen de woningscheidende wand | Een bank van 100 cm of dieper laat te weinig over: 350 min 100 min 45 is nog 205 cm voor tafel en route |
| Werkplek erbij in dezelfde kamer | Voorin, en het bureau in de hoek naast het raam | Achterin bij de tuin | Met het raam in je rug spiegelt het scherm, met het raam ervoor kijk je tegen het licht in: zet het bureau haaks op de gevel |
| Kinderen die binnen spelen | Voorin bij de keuken | Achterin, met de speelhoek in de strook tussen beide zones | Die tussenstrook is ook de looproute; een speelkleed van 140 bij 200 cm past er alleen als de route ernaast 90 cm houdt |
De route van de hal naar de tuindeuren
In een doorzonkamer ligt de hoofdroute vast voordat je een meubel neerzet. Hij loopt van de deur naar de hal naar de tuindeuren en is even lang als het huis diep is. Houd daar 90 cm voor vrij, want dat is de breedte waarmee je met een wasmand of een dienblad langskomt; bij 120 cm passeren twee mensen elkaar zonder te draaien.
Leg die route langs de zones en niet erdoor. Loopt hij door de zithoek, dan schuift de salontafel elke week een paar centimeter, krult het vloerkleed op waar de voeten overheen gaan en trekt wie zit zijn benen in voor wie loopt.
De kortste lijn tussen twee deuren is de lijn die gelopen wordt, ook als je er een fauteuil in zet. In deze voorbeeldindeling ligt die lijn langs de linkerwand: 140 cm langs de eettafel en 135 cm tussen het tv-meubel en de salontafel. Dat is ruim genoeg, maar een uitgeschoven eetstoel neemt daar 75 cm van weg en dan blijft er 65 cm over.
Zet de tafel daarom dwars, met de lange zijde over de breedte van de kamer. Dan schuiven de stoelen naar voren en naar achteren uit en blijft de strook langs de wand vrij. Dezelfde afweging tussen langs elkaar en tegen elkaar aan speelt in elke woonkamerindeling waar een doorgang doorheen loopt.
Vergeet de hal zelf niet, want die hoort bij dezelfde route. In een doorzonwoning is de hal zelden breder dan 100 cm en staat de trap er middenin; de ruimte die je daar wint zit onder de trap. Hoe je die diepte bruikbaar maakt staat bij het inrichten van de kast onder de trap.
Een schuifpui heeft onderin een rail met een opstaande rand. Leg daar geen kleed tot tegenaan en zet er geen meubel met poten op, want de rail moet vrij blijven om te kunnen schuiven en het profiel is het koudste punt van de hele kamer. Houd 20 cm los van het kozijn.
De enige lange wand zonder onderbreking
Tel de aaneengesloten wandlengte per wand op voordat je een kast kiest. In een kamer van 380 bij 740 cm heb je 22,4 m wand, maar het voorraam, de tuindeuren, de deur naar de hal en de keukendoorgang halen daar samen ongeveer 7 m uit. Van wat overblijft is de woningscheidende wand de enige strook van 7,4 m in één stuk.
De andere lange wand valt in brokken uiteen: een stuk van 90 cm bij de voorgevel, een stuk van 77 cm tussen de twee openingen en 3,90 m in de achterste helft. Op de korte gevels houd je naast het glas stroken van 50 tot 90 cm over, en daar past niet meer dan een smalle kast of een staande lamp.
Daarmee is de plek van de grote kast en het scherm eigenlijk al bepaald. Kies voor de lange wand een kast van 30 tot 35 cm diep in plaats van 60 cm: op een kamerbreedte van 380 cm is dat het verschil tussen een doorloop van 90 cm en een van 60 cm. Wat een ondiepe kast van 30 cm nog kwijt kan verrast de meeste mensen.
Het scherm kan in een doorzonkamer nergens anders dan op een lange wand. Voor het voorraam krijg je tegenlicht en voor de tuindeuren hetzelfde; alleen haaks op het glas blijft het beeld leesbaar. Met een bank van 95 cm diep tegenover een meubel van 40 cm diep houd je 245 cm kijkafstand over, en bij de vuistregel van 1,5 tot 2,5 keer de schermdiagonaal hoort daar een scherm van 100 tot 160 cm bij, dus 40 tot 65 inch.
Kijk voordat je gaat boren waar je in boort. De woningscheidende wand is in dit bouwjaar meestal beton of kalkzandsteen en houdt met de juiste plug veel, terwijl de wand naar de hal of de keuken vaak van gasbeton is en per punt weinig aankan. Wat een wand per bevestigingspunt draagt, zoek je op met de ophangwijzer voor de juiste plug per wandsoort.
Hang geen luidspreker, tv-beugel of zware kast rechtstreeks aan de woningscheidende wand als daar de buren achter wonen. Alles wat je star aan die wand vastschroeft geeft trillingen door als contactgeluid, en dat hoort de buurman harder dan het geluid door de lucht. Een vrijstaand meubel 2 cm van de wand doet dat niet.
Twee windrichtingen in één kamer
Een doorzonkamer krijgt licht van twee kanten die precies tegenover elkaar liggen. Ligt de voorgevel op het noorden, dan ligt de tuinzijde op het zuiden, en die twee helften gedragen zich de hele dag anders. Noordlicht is hemellicht: diffuus, zonder slagschaduw en met een kleurtemperatuur rond 6500 K, en het verandert nauwelijks door de dag. Aan de zuidzijde ligt een harde zonvlek waarin elke kleur voluit verzadigd raakt.
Dat is de reden waarom één verfkleur in zo'n kamer twee gezichten heeft. Licht koel grijs wordt aan de noordzijde beton-grauw, omdat daar nauwelijks rood en geel in het licht zit om terug te kaatsen, terwijl dezelfde tint aan de zonzijde juist hard en blauwig wordt. Bij een oost-westligging speelt hetzelfde in de tijd: blauwgrijs klopt er 's ochtends en wordt in het avondlicht van 2500 K vuilgrijs met een paarse zweem.
Beoordeel een kleur daarom met twee proefvlakken van minstens A3, één aan elk uiteinde van de kamer, en kijk er drie keer naar: 's ochtends, rond het middaguur en 's avonds met alleen de lampen aan. Welke tint bij welke richting standhoudt, zoek je op in de lichtwijzer per windrichting, en hoe een kleur zich door de dag beweegt staat bij een kamer inrichten per kleur.
Voor het daglicht zelf geldt een vuistregel: het komt ongeveer 2 tot 2,5 keer de hoogte van de bovenkant van het raam de kamer in. Bij een kozijn tot 230 cm is dat 4,6 tot 5,7 m vanaf elke gevel, dus in een kamer van 7,4 m overlappen de twee lichtzones elkaar wel, maar krijgt het midden van beide kanten alleen het staartje. Daar hangt overdag de enige lamp die je echt nodig hebt.
Houd binnen dat ene lange zichtveld één kleurtemperatuur aan. Zet je 2700 K en 4000 K naast elkaar in dezelfde kamer, dan ijkt je oog zich op het gemiddelde en lijkt de warme lamp oranje en de koele lamp blauw. Verschil tussen de zones maak je met helderheid en richting, niet met kelvin.
Hang de gordijnrails 10 tot 15 cm boven het kozijn en laat hem aan elke zijde 20 cm doorlopen naast het glas. Daar parkeert het opzij geschoven gordijn, en in een kamer die het van twee smalle gevels moet hebben scheelt dat aan elk raam een halve meter daglicht.
Warmte, tocht en galm over zeven meter
Glas aan twee korte zijden betekent ook twee koude vlakken. Lucht die langs koud glas strijkt koelt af, wordt zwaarder en zakt naar beneden, en stroomt daarna over de vloer de kamer in. Dat is koudeval, en je voelt het bij je enkels terwijl de thermometer op ooghoogte 21 graden aanwijst.
Een radiator onder het raam werkt daartegen, want de opstijgende warme lucht vangt de zakkende koude lucht op. Onder een schuifpui zit zelden een radiator, en dat verklaart waarom de achterste helft van een doorzonkamer meestal de koudste is. Houd de radiator die er wel is vrij: de onderkant 10 tot 15 cm boven de vloer, 3 tot 5 cm van de wand en 10 cm vrij onder de vensterbank, anders komt de convectie niet op gang.
Het glas zelf maakt het grootste verschil. Enkel glas zit rond 5,8 W/m²K, gewoon dubbel glas rond 2,8 en HR++ rond 1,1, dus bij 6 m² glas aan de tuinzijde loopt het warmteverlies over dat vlak met een factor vijf uiteen. Waar het in zo'n woning verder weglekt staat bij de plekken waar je de meeste warmte verliest, en de verschillen tussen glassoorten bij het kiezen van isolerend glas.
Geluid is het tweede gevolg van de vorm. Twee harde gevels van 7,4 m uit elkaar kaatsen het geluid heen en weer: de weerkaatsing legt 15 m af en komt dus ongeveer 44 milliseconden na het origineel terug. Dat hoor je niet als echo maar als een holle klank waarin spraak slechter verstaanbaar wordt, en een harde vloer met weinig textiel maakt het erger.
Daar helpt oppervlak tegen, geen volume. Een vloerkleed onder de hele zitgroep, gordijnen met een stofbreedte van twee keer de rail en een gevulde boekenwand op de lange wand halen samen meer weg dan welke luidsprekerstand ook.
| Waar je het merkt | Wat er gebeurt | Wat eraan helpt |
|---|---|---|
| Koude voeten bij de tuindeuren, terwijl de thermostaat 21 graden aangeeft | Koudeval langs het glas: afgekoelde lucht zakt en stroomt over de vloer | Een warmtebron onder of naast de pui, en niet alleen onder het voorraam |
| De kamer is voorin warm en achterin koel | De thermostaat hangt bij de haldeur en meet de warme helft, terwijl de radiatoren allemaal aan de voorzijde zitten | De thermostaat op ongeveer 150 cm in het midden van de lange wand, uit de zon en niet boven een radiator |
| Tocht bij de voordeur die tot in de kamer doorloopt | De hal staat via de trap in verbinding met de verdieping en trekt lucht mee | Tochtstrip op de haldeur en die deur dicht houden; een vaste drempel blijft onder 2 cm |
| Holle klank en slechte verstaanbaarheid aan tafel | Weerkaatsing tussen twee harde gevels op 7,4 m, ongeveer 44 milliseconden na het geluid zelf | Kleed, gordijnen met dubbele stofbreedte en een gevulde kast op de lange wand |
| Condens op het glas aan de tuinzijde in de ochtend | Het koudste vlak van de kamer vangt het vocht dat er 's nachts is geproduceerd | Ventileren tijdens en na het koken en douchen, en de ruimte achter gesloten gordijnen niet volledig afsluiten |
| Het scherm spiegelt de hele middag | Licht uit twee tegenovergestelde richtingen geeft ook twee mogelijke reflecties op hetzelfde vlak | Het scherm haaks op het glas, en de gordijnen aan de zonzijde met een vitrage die het licht spreidt |
De lengte breken zonder de kamer op te delen
De verleiding in een lange kamer is om er een wand of een hoge kast dwars in te zetten. Daarmee haal je precies weg wat het type te bieden heeft: het zicht en het licht van gevel tot gevel. Een scheiding hoger dan ongeveer 120 cm knipt de kamer in twee kleine kamers, en twee kamers van 3,50 m zijn samen minder waard dan één van 7,40 m.
Werk daarom met ingrepen die wel de lengte breken maar het zicht heel laten: iets dwars leggen, iets laag neerzetten of het oog een rustpunt geven halverwege. De tabel zet ze naast elkaar met wat ze kosten aan ruimte.
De vloer is de sterkste van die ingrepen en tegelijk de goedkoopste om fout te doen. Eén doorlopende vloer zonder naad of drempel is wat 7,40 m als één ruimte laat lezen; twee soorten vloer voor en achter maken er twee kamers van zonder dat er een wand staat. De richting van de planken versterkt of dempt de lengte, en welke vloer bij welke situatie past staat bij het kiezen van een vloer per ruimte.
Kleur op de korte wanden doet hetzelfde werk als een kleed. Een donkerder tint op de wand naast het voorraam haalt die wand optisch naar je toe, waardoor de kamer minder als een pijp leest. Houd de lange wanden dan licht, want die moeten het daglicht van beide kanten nog doorgeven.
| Ingreep | Wat het echt doet | Wat het kost aan ruimte |
|---|---|---|
| Vloerkleed dwars onder de zitgroep, 200 bij 300 cm | Legt een rand haaks op de lengte; het oog leest die rand als grens van de zone | Geen vloer, wel 20 cm marge naast de bank aan weerszijden |
| Vloerdelen haaks op de lengterichting leggen | De naden lopen met de breedte mee en maken de kamer optisch minder diep | Niets, maar in een smalle kamer vallen korte planken sneller op als stukjes |
| Lage kast van 90 tot 120 cm als zonegrens | Scheidt zitten van eten op ooghoogte van wie zit, terwijl wie staat er overheen kijkt | 35 tot 45 cm diepte plus 75 cm om ervoor te staan |
| Bank met de rug naar de eethoek | Maakt van de rugleuning de grens, zonder dat er een meubel bij komt | 20 tot 30 cm achter de bank, en die strook vul je met een console van 25 cm diep |
| Open kast of rek zonder achterwand | Houdt het zicht en het licht heel, en geeft de kamer halverwege een rustpunt | 30 tot 40 cm diepte; bij planken van 18 mm blijft de overspanning onder 80 tot 90 cm |
| Spiegel op de lange wand tegenover het glas | Kaatst daglicht de kamer in en verdubbelt optisch de breedte, niet de lengte | Geen vloer; hang de spiegel niet recht tegenover een scherm |
| Doorlopende vloer van gevel tot gevel | Laat 7,40 m als één ruimte lezen; dit is het verschil tussen diep en opgeknipt | Geen vloer, wel de eis dat er geen drempel of naad in de doorgang komt |
| Twee hanglampen op gelijke hoogte in plaats van één in het midden | Markeert twee zones met licht in plaats van met meubels | Geen vloer, wel een tweede lichtpunt of een rail |
Hang een spiegel op de lange wand schuin tegenover het voorraam en niet recht ertegenover. Recht tegenover het glas kaats je vooral de lucht terug en zie je jezelf; schuin ertegenover vangt hij het licht en geeft hij een doorkijkje naar de andere helft van de kamer. Hoe je hem veilig ophangt staat bij het ophangen van een spiegel aan de muur.
Van lege doorzonkamer naar een indeling die klopt
Elke stap levert de grens waarbinnen de volgende stap nog mag kiezen.
-
Meet beide gevels en beide lange wanden op
Meet elke wand bij de vloer, op 100 cm en bij het plafond, plus de twee diagonalen. Noteer de breedte van het voorraam, de hoogte van de borstwering en de dagmaat van de tuindeuren. Neem per wand de kleinste maat over, want daar moet je meubel straks langs.
-
Teken alle openingen met hun draaivlak
Zet de deur naar de hal met zijn kwartcirkel van ruim 80 cm op de tekening, de doorgang naar de keuken, de radiator met 12 cm diepte plus 5 cm lucht en elke wandcontactdoos. Teken ook wat uitschuift: een lade komt 45 cm uit, een uitschuiftafel wordt 50 tot 100 cm langer.
-
Tel per wand de aaneengesloten lengte op
Schrijf achter elke wand hoeveel centimeter er in één stuk over is tussen de openingen. De langste strook is bijna altijd de woningscheidende wand, en daar komt de kast of het scherm. Kortere stroken van 50 tot 90 cm naast het glas houd je vrij of vul je met iets smals.
-
Trek de route van de haldeur naar de tuindeuren
Verbind beide deuren met de kortste lijn en maak die strook 90 cm breed, 120 cm als er vaak twee mensen tegelijk lopen. Vanaf nu is dat geen vloer meer waar iets op kan staan, ook niet iets kleins als een plantenbak.
-
Wijs de achterste helft aan voor de zithoek
Daar staan twee gesloten wanden tegenover elkaar, dus daar kunnen bank en scherm tegenover elkaar staan. Ligt de keuken achterin, draai het dan om en reken bij de zithoek voorin 90 cm loopruimte langs de bank naar de tuin.
-
Plaats het grootste meubel met zijn loopruimte erbij
Tel bij de bank 45 cm beenruimte op en bij de eettafel 75 cm om een stoel uit te schuiven, 100 cm waar iemand achterlangs moet. Past het blok niet in de zone die na de route overblijft, kies dan nu een kleiner model en niet nadat het geleverd is.
-
Bepaal als laatste licht en kleur, aan beide uiteinden getoetst
Zet per zone drie lichtpunten op de tekening: één hoog, één op ooghoogte rond 160 cm en één laag bij het zitten. Hang twee proefvlakken verf op, één bij elke gevel, en kies pas als beide vlakken je bevallen bij daglicht en bij lamplicht.
Nalopen voordat je iets bestelt
Uit de praktijk
De thermostaat staat op 21 graden en achterin blijft het koud
Het symptoom is een kamer die bij de eettafel warm aanvoelt en bij de bank niet. De oorzaak is bijna altijd de verdeling van warmte over 7 m diepte: de radiatoren zitten onder het voorraam en langs de hal, en onder de schuifpui zit er meestal geen.
Daar komt de koudeval bij. Lucht die langs het koude glas van de pui strijkt koelt af, zakt en stroomt over de vloer naar voren, dus de koudste luchtlaag ligt precies waar je voeten staan. De thermostaat hangt intussen bij de haldeur op ooghoogte, in de warme helft, en schakelt af terwijl achterin nog gestookt moet worden.
Wat meetbaar helpt: de thermostaat naar het midden van de lange wand op ongeveer 150 cm, uit de zon en niet boven een radiator, en een warmtebron bij de pui zelf. Verbeter je het glas, dan verdwijnt de koudeval grotendeels vanzelf, want het oppervlak van HR++ blijft bij dezelfde buitentemperatuur een stuk warmer dan dat van dubbel glas.
De kamer klinkt hol en aan tafel versta je elkaar slecht
Als de kamer hol klinkt, kaatst het geluid tussen twee harde vlakken die ver uit elkaar staan. In een doorzonkamer zijn dat de twee gevels: glas voor, glas achter, en 7,4 m ertussen. De weerkaatsing legt heen en terug 15 m af en komt daarmee ongeveer 44 milliseconden later terug dan het geluid zelf.
Die vertraging valt precies in het gebied waarin je medeklinkers van elkaar moet onderscheiden, dus spraak wordt slechter verstaanbaar terwijl het volume gelijk blijft. Een harde vloer over de volle diepte en gladde wanden maken het erger, een half gevuld vertrek met veel glas nog meer.
Het gaat om oppervlak dat geluid opneemt, niet om een enkel kussen. Een kleed onder de hele zitgroep, gordijnen met een stofbreedte van twee keer de rail en een gevulde boekenwand op de lange wand halen samen het meeste weg, en dat merk je het eerst aan tafel.
De gordijnen zijn open en de kamer is toch donker
Staat de rail precies zo breed als het kozijn, dan hangt het opzij geschoven gordijn voor het glas in plaats van naast het raam. Bij een stofbreedte van twee keer de rail neemt die stapel per zijde al gauw 40 tot 60 cm van de raamopening in beslag.
In een doorzonkamer telt dat dubbel, want al het daglicht komt uit twee smalle gevels. Laat de rail daarom 20 cm per zijde naast het kozijn doorlopen en hang hem 10 tot 15 cm boven het kozijn, zodat de stof naast en boven het glas parkeert. Vitrage houd je ongeveer 5 cm van het glas, anders wordt de stof vochtig tegen het koude oppervlak en krijg je vlekken.
Veelgemaakte fouten
Alle meubels in de lengterichting tegen de lange wanden zetten
Dit is de fout die van een doorzonkamer een gang maakt. Elk meubel staat met zijn lange zijde parallel aan de lengte, waardoor het midden een lege strook van 7 m wordt waar iedereen doorheen loopt.
Leg in plaats daarvan iets dwars: de eettafel met de lange zijde over de breedte, het vloerkleed haaks op de lengte, de bank met zijn rug naar de andere zone. Zo krijgt het oog om de paar meter een lijn die de lengte onderbreekt.
Een dichte roomdivider van 180 cm of hoger neerzetten
Een hoge dichte scheiding haalt het zicht en het daglicht weg dat dit woningtype juist heeft. Achter zo'n wand krijgt de ene helft nog maar van één gevel licht, en die helft is dan 3,50 m diep met een raam van hooguit 280 cm breed.
Blijf onder ongeveer 120 cm, of kies een open rek zonder achterwand. Dan zie je nog van gevel tot gevel en houd je de lichtzones van beide kanten in stand.
Het scherm op de korte wand bij het voorraam hangen
Op beide korte wanden zit glas, dus een scherm daar heeft altijd een raam achter zich of recht tegenover zich. In het eerste geval kijk je tegen het licht in en lijkt het beeld flets, in het tweede geval spiegelt het raam er de halve dag in.
Zet het scherm haaks op het glas, dus op een lange wand, en hang het met het midden op 100 tot 115 cm. Dat is ooghoogte van wie op een zitting van 44 cm zit.
Voor en achter een andere vloer leggen
Een naad of een drempel halverwege knipt de kamer optisch in tweeën, ook zonder dat er een wand staat. Je levert daarmee de diepte in die het huis zijn waarde geeft, en meestal is dat ongewild.
Wil je toch verschil tussen de zones, doe dat dan met een kleed op een doorlopende vloer. Dat is terug te draaien en het kost geen centimeter hoogte in de doorgang.
De bank pal voor de radiator onder het voorraam schuiven
Een bank tegen een radiator vangt de warmte in zijn rug op en houdt de convectie tegen, en juist die opstijgende lucht moet de koudeval langs het glas opvangen. Het gevolg is een koude zitplek bij een radiator die voluit staat.
Houd 10 cm vrij voor en boven de radiator. Blijft de rugleuning onder 80 cm, dan past de bank meestal nog wel onder een vensterbank zonder de warmte te blokkeren.
Rekenen met de maten van de bouwtekening
De tekening uit het bouwdossier geeft ontwerpmaten, zonder stucwerk, plinten, latere voorzetwanden en zonder de scheefstand die een woning van vijftig jaar oud nu eenmaal heeft. In de praktijk scheelt dat 2 tot 5 cm, en dat is precies de marge waarmee een kast van 240 cm wel of niet tussen twee wanden past.
Gebruik de tekening voor wat je niet kunt zien: welke wanden dragen, waar de vloer op rust en waar leidingen lopen. De maten haal je uit je eigen kamer.
Veelgestelde vragen
Wat is een doorzonwoning precies?
Een doorzonwoning is een rijtjeshuis waarvan de woonkamer van de voorgevel tot de achtergevel doorloopt, met een raam aan de straatzijde en tuindeuren of een schuifpui aan de tuinzijde. De zon kan er van voor naar achter doorheen schijnen, en daar komt de naam vandaan.
Kenmerkend zijn verder de hal met de trap en de trapkast, een keuken naast die hal en een woonkamer die smaller is dan hij diep is. De meeste exemplaren zijn tussen 1950 en 1980 gebouwd.
Uit welke bouwjaren komt een doorzonwoning en waaraan herken je die?
De grote aantallen zijn gebouwd in de wederopbouwperiode en de uitbreidingswijken daarna, ruwweg tussen 1950 en 1980. Je herkent het type aan de rechte rijen met gelijke gevels, een breed raam op de begane grond aan de straatzijde en tuindeuren recht daar tegenover.
Binnen herken je het aan de plafondhoogte van 2,40 tot 2,60 m, de trap midden in het huis en vaak een doorgeefluik of een smalle doorgang tussen keuken en kamer. In woningen van voor 1994 kan asbest in vloerzeil, kitranden of plaatmateriaal zitten.
Hoe kom ik aan de plattegrond van mijn doorzonwoning?
Veel gemeenten hebben het bouwdossier van een adres in het archief zitten en geven daar op aanvraag inzage in; soms staat het online. Op die tekening zie je wat je zelf niet kunt meten: welke wanden dragen, welke kant de vloer overspant en waar de leidingen lopen.
De maten erop zijn ontwerpmaten. Voor een doorzonwoning plattegrond waar je meubels op kunt intekenen, meet je de kamer zelf op drie hoogtes na en teken je hem op schaal over, bijvoorbeeld op ruitjespapier van 5 mm waarbij één hokje 10 cm is.
Hoe kun je een doorzonwoning inrichten zonder dat de kamer een gang wordt?
Leg de looproute langs de zones in plaats van erdoor, en zet om de paar meter iets dwars. De eettafel met de lange zijde over de breedte, een vloerkleed haaks op de lengte en een bank met de rug naar de andere zone doen dat werk zonder dat er een scheiding bij komt.
Houd de scheiding tussen de zones laag, tot ongeveer 120 cm, zodat het zicht van gevel tot gevel intact blijft. Dat zicht is wat de kamer groot maakt; een dichte wand van 180 cm levert twee kleine kamers op.
Waar zet je de bank in een doorzonkamer?
Tegen een van de lange wanden in de achterste helft, want daar staan twee gesloten wanden tegenover elkaar en daar loopt niemand doorheen naar de keuken of de hal. Met een bank van 95 cm diep tegenover een tv-meubel van 40 cm houd je in een kamer van 380 cm nog 245 cm over voor kijkafstand en doorloop.
Zet de bank niet met de rug tegen de radiator onder het voorraam, en niet in de lijn tussen de haldeur en de tuindeuren. Een bank die 20 tot 30 cm van de wand af staat geeft ruimte voor een console van 25 cm diep.
Past een hoekbank in een doorzonwoning?
Vaak wel, maar niet in elke opstelling. Een hoekbank van 280 bij 200 cm legt beslag op twee wanden tegelijk, en in een kamer van 380 cm breed blijft er dan aan één zijde nog 100 cm over voor de doorloop.
Kies het lange deel langs de woningscheidende wand en het korte deel richting de tuin, zodat de route naar de tuindeuren vrij blijft. Let ook op de weg naar binnen: modules die los gaan schelen bij een hoekbank al gauw 100 cm draailengte in de hal. Wat er in een smalle kamer past staat bij een hoekbank in een kleine woonkamer.
Mag de muur tussen de keuken en de doorzonkamer eruit?
In veel doorzonwoningen rust de verdiepingsvloer op de twee woningscheidende wanden en dragen de binnenwanden niets, maar dat is geen regel waar je van uit mag gaan. Een wand onder een balk, naast het trapgat of onder een dakkapel kan wel degelijk meedragen.
Laat een constructeur of een aannemer de overspanning van de vloer bepalen voordat er iets uitgaat, en vraag bij de gemeente na of er een vergunning nodig is. Wat een open keuken met de rest van de kamer doet, staat bij een open keuken aan de woonkamer.
Is een doorzonwoning koud of tochtig?
Het type heeft twee grote glasvlakken op korte afstand van elkaar, dus twee koude vlakken waarlangs lucht afkoelt en naar de vloer zakt. Dat voel je als koude voeten, ook bij 21 graden op ooghoogte.
Het glas bepaalt hoe erg dat is: enkel glas zit rond 5,8 W/m²K, dubbel glas rond 2,8 en HR++ rond 1,1. Een warmtebron bij de tuindeuren en gordijnen die 's avonds dicht kunnen halen de rest eraf, want een gesloten gordijn houdt de koude luchtlaag bij het glas.
Welke muurkleur werkt in een kamer met licht van twee kanten?
Een kleur die aan beide uiteinden standhoudt, en dat zijn meestal tinten met een warme onderlaag: gebroken wit dat naar geel of roze trekt, zand, greige en gedempt olijfgroen. Licht koel grijs wordt aan de schaduwzijde grauw en aan de zonzijde hard en blauwig, dus dat is de riskantste keuze in dit type kamer.
Beoordeel altijd met twee proefvlakken van minstens A3, één bij elke gevel, op drie momenten van de dag. Houd de lange wanden lichter dan de korte, want die moeten het licht van beide kanten doorgeven.
Hoe groot mag de televisie in een doorzonkamer zijn?
Dat volgt uit de breedte, niet uit de lengte, want het scherm hangt op een lange wand en je kijkt over de breedte. Met een bank van 95 cm diep en een meubel van 40 cm blijft er in een kamer van 380 cm ongeveer 245 cm kijkafstand over.
De vuistregel is 1,5 tot 2,5 keer de schermdiagonaal, dus daar hoort een scherm van 100 tot 160 cm bij: 40 tot 65 inch, met 55 inch midden in dat bereik. Hang het midden van het scherm op 100 tot 115 cm boven de vloer.
Wat doe je met de ruimte onder de trap in de hal?
Die ruimte is de enige berging op de begane grond en dus te waardevol voor losse dozen. Een lade of een uitrolelement haalt er de diepte uit die je met een draaideur nooit bereikt, want achterin een trapkast kom je met je arm niet.
Meet eerst de hoogte op de plek van het element en niet in het midden: onder 110 cm sta je niet rechtop. De indeling per hoogte staat bij de indeling van een trapkast per hoogte.
Wat is het verschil met een jaren 30 woning?
Een jaren 30 woning heeft meestal twee aparte kamers achter elkaar met een en-suite of een dichte wand ertussen, hogere plafonds van 2,70 m of meer en vaker een erker die de voorkamer verbreedt. De doorzonwoning heeft juist één ruimte over de volle diepte en een lager plafond.
Dat verschil bepaalt ook de aanpak: in een jaren 30 huis werk je met twee kamers die je wel of niet verbindt, in een doorzonwoning met één kamer die je in zones verdeelt zonder hem op te knippen. Wat een erker daar doet staat bij de erker in een jaren 30 woning.
Wanneer je beter een vakman belt
Drie dingen in een doorzonwoning laat je niet aan jezelf over. Het weghalen van een binnenwand vraagt eerst een uitspraak over de overspanning van de verdiepingsvloer; in veel van deze woningen rust die op de twee woningscheidende wanden, maar er zijn uitzonderingen en een constructeur stelt dat vast. Voor het doorbreken van een dragende wand is bijna altijd een omgevingsvergunning nodig.
Bij woningen van voor 1994 kan asbest zitten in vloerzeil met een viltachtige onderlaag, in vinyltegels, in plaatmateriaal rond de meterkast en in het oude rookkanaal. Laat dat inventariseren voordat je gaat slopen of schuren, want verwijderen is gebonden aan regels en soms aan een gecertificeerd bedrijf.
Een glasvlak vervangen door isolerend glas in een bestaand kozijn is werk voor een glaszetter, omdat de sponning diep genoeg moet zijn en het gewicht per ruit fors toeneemt. Werk in de groepenkast achter de hoofdzekering en het verplaatsen van een gasleiding horen bij een erkend installateur.