Onkruid weghalen: wat werkt, wat mag en wat je bodem sloopt

Wat de onkruidwijzer met je drie antwoorden doet

De hulp vraagt drie dingen: waar het onkruid zit, wat voor onkruid het is, en of er kinderen of huisdieren komen. Meer heeft hij niet nodig, want die drie bepalen samen welke methode er overblijft. Hij rekent niets uit, hij zoekt op en weegt af, net als de andere opzoekhulpen en rekenhulpen op deze site.

Achter de hulp ligt een eigen lijst met elf methoden die in Nederland zijn toegestaan. Bij elke methode staat per plek hoe goed hij daar werkt, op welke soorten onkruid hij aangrijpt, of hij veilig is met kinderen en dieren erbij, en hoe lang het onkruid daarna wegblijft.

Die laatste regel is het nuttigst en wordt het vaakst overgeslagen. Kokend water en een brander doen precies hetzelfde met het blad, maar de een houdt het drie tot zes weken weg en de ander een heel seizoen als je hem drie keer inzet.

Onder de passende methoden staan altijd de middelen die niet mogen, met de reden erbij. Die drie blokken veranderen niet mee met je keuze, want zout, azijn en glyfosaat mogen nergens, op geen enkele plek en bij geen enkel soort. De verdieping per situatie staat in de gidsen over onkruid weghalen en weghouden.

Vraag in de hulp	Wat de hulp ermee doet	Wat er verandert als je iets anders kiest
Waar zit het onkruid: tegels, grind, border, gazon, muur of dak	Zoekt per methode de score voor die plek op: goed, matig of niet	Ga je van tegels naar een border, dan vallen de brander en de voegenkrabber weg en komen mulch en bodembedekkers ervoor terug
Wat voor onkruid: mos, gras, paardenbloem, brandnetel, zevenblad, klaver of weet ik niet	Kijkt of de methode op dat soort aangrijpt; zo niet, dan zakt hij een oordeel	Bij paardenbloem, brandnetel en zevenblad blijft de onkruidsteker over, want alleen daarmee gaat de wortel mee naar buiten
Komen er kinderen of huisdieren	Zet alles wat niet veilig is met kinderen en dieren erbij op de laagste trede, waarna het uit de lijst verdwijnt	Met ja valt het toegelaten middel op pelargonzuur weg en houd je hitte, handwerk en afdekken over
Weet ik niet, bij het soort onkruid	Telt als een soort waar bijna elke methode op aangrijpt	Je krijgt de breedste lijst en tegelijk de minst scherpe; kijk dan vooral naar de regel over hoe lang het wegblijft

Waar de drie oordelen in de uitkomst vandaan komen

Elke methode krijgt een van drie oordelen. Past betekent dat de plek goed scoort, dat de methode op dit soort onkruid aangrijpt en dat hij veilig is bij de keuze die je maakte. Kan, met een mits betekent dat de plek klopt maar het soort niet, of dat de plek maar matig scoort. Valt af betekent dat de methode hier niets doet of niet mag, en die verdwijnt uit beeld.

De hulp toont maximaal vier passende methoden, gesorteerd op oordeel en daarbinnen in de volgorde van de lijst. Die volgorde loopt van de eenvoudigste ingreep naar de meest ingrijpende, dus kokend water staat boven een huurmachine en handwerk boven een middel uit een fles. Staat er onderaan iets met een mits, lees dan de mits: daar staat vrijwel altijd het woord wortel.

De tabel hieronder is die lijst in zijn geheel, zodat je ook ziet wat er buiten je vier kaarten viel. Alle elf mogen, en de kolom rechts vertelt waar elke methode op stukloopt.

Methode die is toegestaan	Waar hij het beste werkt	Hoe lang het onkruid wegblijft	Waar hij op stukloopt
Kokend water uit pan of waterkoker, een halve liter per pol	Tussen tegels en klinkers, en tegen een muur	3 tot 6 weken op mos en jong onkruid	De hitte komt 2 tot 5 cm diep, dus paardenbloem, brandnetel en zevenblad lopen weer uit vanuit de wortel
Onkruidbrander op gas, 1 tot 2 seconden per plant	Tegels en grind, op onkruid tot ongeveer 5 cm	Met een ronde in maart, mei en augustus kom je een seizoen door	Niet langs een houten schutting, onder een overkapping, naast coniferen of tijdens droogte; op een natte mosmat werkt hitte uit een vlam matig
Stoom of heet water met een machine	Tegels, grind en tegen een muur	6 tot 10 weken, dus 3 tot 4 rondes per seizoen	Je huurt hem per dag, dus dit loont pas bij een groot terras of een lange oprit
Handmatig wieden met een onkruidsteker	Border en gazon	Weg is weg, zolang de hele wortel meekomt	Blijft er een stuk penwortel achter, dan staat er na 3 tot 4 weken een nieuwe plant op dezelfde plek
Voegenkrabber door de voeg	Tegels en klinkers, en langs een muur	2 tot 4 maanden	Te diep krabben laat het voegzand weglopen, waarna de stenen gaan wiebelen en verzakken
Vegen met een straatbezem of een onkruidborstel	Tegels en klinkers	4 tot 8 weken, afhankelijk van hoeveel blad er valt	Een stalen borstel neemt voegzand mee en laat krassen achter op beton en op zachte natuursteen
Bodembedekkers planten, 8 tot 12 stuks per vierkante meter	Border, en matig in grind	Na twee seizoenen komt er vrijwel geen zaadonkruid meer op	Zevenblad, brandnetel en hondsdraf groeien er dwars doorheen, dus die moeten er eerst helemaal uit
Mulchlaag van schors of houtsnippers, 5 tot 8 cm dik	Border	Twee tot drie jaar, tot de laag is afgebroken	Dunner dan 5 cm laat licht bij het zaad, en verse snippers nemen bij het afbreken stikstof uit de bovenlaag weg
Gronddoek onder nieuwe verharding of grind	Tegels en grind, alleen bij aanleg	Van onderaf vaak tien jaar of langer	Houdt niets tegen wat van bovenaf in de voeg zaait, en in een border wortelt het onkruid alsnog in het blad dat op het doek ligt
Gazon verticuteren en bijzaaien, 15 tot 25 gram graszaad per vierkante meter	Gazon	Het mos is er direct uit; of het terugkomt hangt van de oorzaak af	Ligt het gazon onder een boom of op het noorden, dan komt mos terug hoe vaak je ook verticuteert
Middel met een Ctgb-toelating, bijvoorbeeld op basis van pelargonzuur	Tegels, grind en tegen een muur	Blad binnen een dag geel, wortelonkruid staat er na 2 tot 4 weken weer	Valt af zodra je kinderen of huisdieren aanvinkt, en het toelatingsnummer moet letterlijk op het etiket staan voor dit gebruik

Wat zout in de bodem doet en waarom dat niet meer weggaat

Zout maakt een plant niet dood met gif maar met dorst. Natriumchloride lost op in het bodemvocht en maakt dat vocht zouter dan het sap in de wortel, waardoor water de verkeerde kant op trekt: de plant verdroogt terwijl de grond nat is. Dat is waarom zout tegen onkruid zichtbaar werkt en waarom mensen denken dat ze iets goeds hebben gedaan.

Het probleem begint daarna. Zout wordt niet afgebroken zoals een organisch middel, het verplaatst zich alleen: met de eerste regen zakt het dieper de grond in en blijft daar tot het uitspoelt naar het grondwater of via de kolk naar het riool. Op de behandelde plek groeit ondertussen jarenlang niets, ook niet wat je er wel wilt hebben.

Natrium doet bovendien iets met de grond zelf. Het duwt calcium en magnesium van de bodemdeeltjes af, waardoor de structuur dichtslaat en regenwater slechter wegzakt. Een strook langs een terras die na een bui blijft plassen is dat mechanisme in werking.

De chloridekant raakt je huis. Chloride tast beton, metselwerk en wapeningsstaal aan, dezelfde reactie waardoor strooizout viaducten en betonvloeren beschadigt. Een terras ligt vaak direct tegen de fundering, dus je giet het zoute water precies langs de plek waar je het niet wilt hebben. Hoe dat per soort zout uitpakt en wat er in plaats daarvan werkt, staat uitgewerkt bij zout strooien tegen onkruid.

Wat er op de zak staat	Wat het is	Waarvoor het wel is toegelaten	Wat het in de tuin doet
Keukenzout	Fijn natriumchloride, meestal met jodium toegevoegd	Voedingsmiddel	Lost het snelst op van alle soorten en zakt dus ook het snelst weg, met dezelfde natrium- en chloridewerking
Strooizout of wegenzout	Grof natriumchloride, vaak met een antiklontermiddel	Gladheidsbestrijding op wegen, paden en opritten	Spoelt bij de eerste bui de zandlaag onder je bestrating in, richting de fundering
Landbouwzout	Grof, onbehandeld natriumchloride	Landbouw, industrie en gladheidsbestrijding	Werkt trager omdat de korrel langzamer oplost, maar komt uiteindelijk op hetzelfde neer
Veevoederzout	Natriumchloride voor in het voer, soms met mineralen erbij	Veevoer	Wordt vaak als het natuurlijke alternatief verkocht, terwijl het chemisch hetzelfde zout is
Zeezout	Natriumchloride uit ingedampt zeewater, met wat sporenelementen	Voedingsmiddel	Geen enkel verschil in bodemgedrag; de herkomst zegt niets over wat natrium met de structuur doet

Waarom een zak zout gewoon in het schap ligt en toch niet mag

De wet kijkt niet naar het product maar naar wat je ermee doet. Gebruik je iets om planten dood te maken, dan is het op dat moment een gewasbeschermingsmiddel, en de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden staat alleen middelen toe die het Ctgb voor dat gebruik heeft beoordeeld. Voor zout is dat nooit gebeurd, dus dat gebruik is verboden.

Dat je een zak strooizout bij de Gamma of de Praxis uit het schap kunt halen zegt daar niets over. Zout is toegelaten als voedingsmiddel, als veevoer en als strooimiddel tegen gladheid, en die toelatingen gaan niet mee naar de border. Hetzelfde geldt voor azijn en schoonmaakazijn: verkocht als levensmiddel en schoonmaakmiddel, niet als onkruidbestrijder. Het verschil zit dus niet in het flesje maar in de handeling. Onkruid verwijderen met zout, met strooizout of met azijn valt daarmee onder dezelfde regel, hoe klein het stukje ook is.

De NVWA handhaaft hierop en kan een boete opleggen. Hoe hoog die uitvalt hangt van de situatie af, en dat bedrag zetten we hier niet neer omdat we het niet zeker weten. Wie zich afvraagt of het bij een klein stukje tegels anders ligt, vindt de nuance bij onkruid met zout bestrijden en bij strooizout dat je tegen onkruid wilt gebruiken.

Voor glyfosaat ligt het net iets anders. De Europese Unie keurde de werkzame stof in 2023 opnieuw goed tot eind 2033, maar dat is een goedkeuring van de stof en geen toelating voor jouw tuin: of een product hier verkocht en gebruikt mag worden beslist het Ctgb per product. Particulier gebruik is hier niet toegelaten, en voor professionals geldt sinds maart 2016 een verbod op chemische onkruidbestrijding op verhardingen. Staat er nog een oude fles in de schuur, ga dan niet op de datum af maar breng hem naar het milieustation.

Vijf dingen over je plek die de hulp niet kent

De hulp kent je plek, je soort onkruid en je huishouden, en verder niets. Vijf dingen weet hij niet, en die zijn vaak doorslaggevend.

De oppervlakte. Kokend water rekent met een halve liter per pol. Op een paar voegen naast de achterdeur is dat niets, op zestig vierkante meter terras loop je jezelf de hele middag scheef met een waterkoker. Boven ongeveer twintig vierkante meter is een brander of een gehuurde stoommachine het eerlijke antwoord, ook al staat kokend water bovenaan.

De ondergrond. Op travertijn, kalksteen en andere zachte natuursteen krast een stalen borstel of een stalen voegenkrabber, en zuur vreet het oppervlak aan. Gebruik daar een houten of kunststof schraper. Welke steen je onder je voeten hebt is ook op een patio of binnentuin de vraag die de methode bepaalt.

De helling en de kolk. Alles wat je op verharding giet loopt naar het laagste punt en verdwijnt via de kolk in het riool of de sloot. Dat is bij heet water geen bezwaar en bij elk middel wel.

De hoogte. Kiest iemand voor dak of goot, dan komen er methoden in beeld die op zich kloppen, maar de hulp weet niet of je daar veilig bij kunt. Werk daar alleen vanaf een stabiele ladder of een steiger, en laat een schuin dak met mos over aan iemand met de goede uitrusting.

De hardnekkigheid. Zevenblad en hondsdraf lopen weer uit vanaf een wortelstukje van een centimeter. Daar helpt geen enkele ronde, alleen elke twee tot drie weken alles weghalen wat bovenkomt, twee seizoenen door, tot de wortelvoorraad op is. Wil je die plek daarna dichthouden, dan is een border dichtplanten met bodembedekkers effectiever dan blijven wieden, en op een terras of balkon doet een strak gevulde voeg hetzelfde werk.

De fouten die met deze uitkomst worden gemaakt

De meeste teleurstellingen komen niet van een verkeerde methode maar van een verkeerde verwachting over wat er onder de grond gebeurt.

• Kokend water over een paardenbloem gieten. Het blad is binnen een dag slap, de penwortel merkt er niets van, en na twee weken staat de plant er weer. Daarom geeft de hulp hier hooguit een mits, en die mits is de wortel.
• De brander tot zwart blad doorstoken. Je verbrandt de plant niet, je laat het vocht in de cellen koken. Zodra het blad donker en glazig wordt ga je verder; langer stilstaan verspilt gas en levert niets extra's op.
• De hogedrukreiniger over de voegen halen. Het terras ziet er meteen schoon uit, maar het voegzand ligt drie meter verderop. De open voeg loopt daarna sneller vol met vuil, en juist in die vuillaag kiemt het volgende onkruid.
• Gronddoek in een border leggen. Bovenop het doek hoopt zich blad op, daarin wortelt het onkruid alsnog, en tussenplanten kan niet meer. Het doek hoort onder nieuwe verharding of onder grind, niet tussen de vaste planten.
• Mulch te dun strooien. Onder de 5 cm komt er licht bij het zaad en kiemt het gewoon. De laag moet het donker maken, en dat begint pas bij 5 tot 8 cm.
• Verticuteren zonder bijzaaien. Je haalt het mos eruit en houdt kale plekken over, en kale grond is precies waar het eerstvolgende zaad op wacht.
• Zout gebruiken op een plek waar later iets moet groeien. Een voeg lijkt een dood plekje, maar de grond eronder is dezelfde grond als in je border, twintig centimeter verderop.

Wanneer je welke ronde doet door het jaar heen

Onkruid weghouden is een kalender en geen eenmalige actie. Twee goed getimede rondes schelen meer werk dan vier willekeurige, omdat je dan steeds ingrijpt op het moment dat de plant het minst te verliezen heeft.

De regel erachter is simpel: jong onkruid heeft nog geen voorraad in de wortel en gaat met één passage om, terwijl dezelfde plant in juli een reservepakket onder de grond heeft en na een week gewoon weer uitloopt. Kijk je liever eerst in de snoeikalender per soort wanneer je aan het groen in de tuin mag beginnen, dan sluit deze rij daar goed op aan.

Voor grind en bestrating loopt de kalender op hitte en krabwerk, voor de border op planten en mulchen, en voor het gazon op verticuteren in het voorjaar of het najaar. De rest van het tuinjaar staat verzameld in de gidsen over de tuin inrichten en onderhouden.

Moment in het jaar	Wat je dan doet	Waarom juist dan
Maart	Eerste ronde met de brander of met stoom over tegels en grind, zodra er groen van 2 tot 5 cm staat	Kiemplanten hebben nog geen wortelvoorraad en gaan met een enkele passage om
April	Verticuteren en bijzaaien, als de grond rond de 10 graden is	Gras kiemt dan snel genoeg om de kale plek te sluiten voordat mos of straatgras erin gaat zitten
April en mei	Wieden met de onkruidsteker, het liefst een dag na regen	De natte grond laat de wortel los in plaats van hem af te breken, en juist bij een penwortel telt dat
Mei	Tweede hitteronde over de verharding, en bodembedekkers planten	Er is dan nog een heel groeiseizoen over om het blad te laten sluiten
Juni en juli	Alleen bijhouden: wat bovenkomt eraf, vooral bij zevenblad en hondsdraf	In deze maanden bouwt wortelonkruid zijn voorraad op, en elke keer afhalen kost hem daarvan een stuk
Augustus	Derde hitteronde, of de voegen krabben en het terras leegvegen	Na de zomer zit er een laag blad en gruis in de voeg, en dat is de grond waarin het volgende zaad kiemt
September	Verticuteren als het in april niet gelukt is, en voegen aanvullen met fijn split of straatzand	De grond is nog warm genoeg voor graszaad en het onkruidzaad kiemt minder hard mee
Oktober en november	Blad uit het grind en uit de goot halen, en de mulchlaag aanvullen tot 5 tot 8 cm	Blad dat blijft liggen is de voedingsbodem voor de lichting van volgend voorjaar
December tot februari	Niets tegen onkruid; strooizout dat je tegen gladheid gebruikt hoort op het pad en niet in de border	Zout dat je in de winter naast het pad veegt, staat in het voorjaar nog steeds in dezelfde grond

Veelgestelde vragen