Deuren en sloten: klemmen, kieren en een afgebroken sleutel

Welke deur je voor je hebt bepaalt welke maat telt

Bijna elk probleem met een deur is een kwestie van een paar millimeter: te weinig speling en hij klemt, te veel en hij tocht, fluit of laat geluid door. Welke millimeters tellen, hangt af van het soort deur. Hoe deuren zich verhouden tot de andere klussen, van boren tot een uitbouw, staat in het overzicht van klussen in huis.

Een stompe deur ligt vlak in het kozijn, met rondom een zichtbare naad van 2 tot 3 mm. Een opdekdeur valt aan drie kanten met een rand over het kozijn heen, zodat de naad erachter zit en er minder licht, tocht en geluid langs komt. Ze passen niet zonder aanpassing in elkaars kozijn, en ook de scharnieren verschillen.

Buitendeuren werken anders. Een voordeur of achterdeur is dikker, sluit met een cilinderslot of een meerpuntssluiting en staat op een dorpel die water moet keren, dus onderlangs wil je daar juist geen open spleet.

Openslaande tuindeuren, schuifdeuren en brandwerende deuren hebben elk een eigen maat die de doorslag geeft. Zoek in de tabel je deur op, dan weet je welke maat je eerst meet en waar het bij dat type meestal misgaat.

Soort deur	Waaraan je hem herkent	De maat die hier telt	Waar het meestal op vastloopt
Stompe binnendeur	Het blad ligt vlak met het kozijn en je ziet rondom een naad	Naad van 2 tot 3 mm langs de zijkanten en boven, 1 tot 2 cm onder het blad	Het blad zwelt in een vochtige periode dicht aan de sluitzijde
Opdekdeur	Aan drie kanten valt een rand van het blad over het kozijn	Dagmaat en sponningmaat van het kozijn, want de leverancier rekent met een van beide	Een gezakt blad waarvan de rand bovenaan de sluitzijde tegen het kozijn slaat
Voordeur of achterdeur	Dikker blad, cilinderslot of meerpuntssluiting, dorpel eronder	Lengte van de cilinder per zijde, met hooguit 3 mm buiten het beslag	Tocht onderlangs en een slot dat zwaar draait zodra het blad een paar millimeter zakt
Openslaande tuindeuren	Twee bladen van 70 tot 90 cm: een loopdeur en een standdeur met grendels	Een draaivlak van 80 cm als ze naar binnen draaien	Een standdeur die niet goed vastgrendelt, waardoor de loopdeur niet sluit
Binnenschuifdeur langs de wand	Het blad hangt aan een rail boven de opening en schuift voor de muur langs	8 tot 12 cm diepte en tweemaal de deurbreedte aan vrije wand	Een rail in een wand die het gewicht van het blad en de schuifbeweging niet houdt
Brandwerende of zelfsluitende deur	Een deurdranger, vaak een label op de zijkant van het blad, bijvoorbeeld de voordeur van een appartement aan een gemeenschappelijke gang	De kieren die in het certificaat van de deur staan	Inkorten, een rooster erin of een dikkere vloer eronder, want daarna geldt de brandwerendheid niet meer

De maten van een deur en een kozijn, en hoe je ze opmeet

Wie een nieuwe deur, een slot of een tochtstrip koopt, meet eerst het kozijn en pas daarna het blad. De dagmaat is de kleinste vrije opening tussen de kozijnstijlen en onder het bovenkozijn; de sponningmaat meet je in de uitsparing waar het blad tegenaan valt, en die is iets groter.

Meet de breedte op drie hoogtes en de hoogte aan beide kanten, en neem steeds de kleinste maat. Een kozijn in een oudere woning staat zelden haaks, en een verschil van 3 tot 5 mm tussen boven en onder merk je pas als het nieuwe blad in één hoek aanloopt.

Nederlandse binnendeuren komen in vaste maten, en dat is een gewoonte van de industrie en geen voorschrift. Alleen voor nieuwbouw geldt een eis: het Besluit bouwwerken leefomgeving vraagt een vrije doorgang van ten minste 85 cm breed en 230 cm hoog, terwijl in een bestaande woning een smallere deur gewoon mag blijven zitten.

Noteer ook de draairichting voordat je bestelt. Ga aan de kant staan waar de deur naar je toe opengaat: zitten de scharnieren links, dan is hij linksdraaiend. De overige hoogtes in de hal, van de kapstok tot de trapleuning, zoek je op in de maatwijzer voor hal, trap en deur.

Maat	Gangbaar	Waar het van afhangt
Breedte van blad en dagmaat	73 tot 93 cm in stappen van 5 cm; 83 cm komt het meest voor	Na montage houd je ongeveer 3 cm minder vrije doorgang over dan de dagmaat
Hoogte van het kozijn	201,5, 211,5 of 231,5 cm	De hoogste maat zie je in nieuwbouw, waar de vrije doorgang 230 cm moet zijn
Vrije doorgang bij nieuwbouw	Ten minste 85 bij 230 cm	Eis uit het Besluit bouwwerken leefomgeving; een bestaande smallere deur mag blijven
Doorgang voor een rollator of rolstoel	Blad van 93 cm	Een blad van 83 cm laat ongeveer 80 cm vrij, en dat is met je handen aan de wielen krap
Naad langs de zijkanten en boven, stompe deur	2 tot 3 mm	Kleiner en het blad klemt in een vochtige periode, groter en je ziet licht en hoort geluid
Spleet onder een binnendeur	1 tot 2 cm boven de afgewerkte vloer	Hoeveel lucht de afzuiging in de ruimte erachter wegtrekt
Hart van de deurkruk boven de vloer	100 cm	95 tot 105 cm; een gewoonte, want het slot zit op die hoogte in het blad
Drempel	Hooguit 2 cm	Daarboven struikel je erover en kom je er met een rollator niet zonder helling over
Draaivlak van een blad van 83 cm	Kwartcirkel van 83 cm	In dat vlak kan geen kast, stoel of staande lamp staan
Draairichting	Links of rechts	Bekeken vanaf de kant waar de deur naar je toe opengaat, dus waar je de scharnieren ziet

Hoeveel ruimte onder een binnendeur hoort, en waarom

De ruimte onder een binnendeur is geen afwerkingsmaat maar een ventilatieopening. In een huis met mechanische afzuiging trekt de ventilator in de keuken, de badkamer en het toilet lucht weg, en die lucht moet uit de andere kamers komen. Is de spleet onder de deur de enige opening, dan bepaalt die spleet hoeveel lucht er echt verplaatst wordt.

Het Bouwbesluit, sinds 2024 het Besluit bouwwerken leefomgeving, schrijft geen minimale ruimte onder de deur in millimeters voor. Voor nieuwbouw legt het wel de afvoer per ruimte vast: 7 kubieke decimeter per seconde (dm³/s) uit een toilet, 14 dm³/s uit een badkamer en 21 dm³/s bij de kookplaat.

De rekenregel die installateurs daarbij aanhouden is ongeveer 12 cm² vrije opening per dm³/s. Onder een deur van 83 cm breed komt dat uit op 1 cm voor een toilet en 2 cm voor een badkamer, en een dichte keuken met een afzuigpunt heeft naast 2 cm spleet vaak nog een rooster nodig.

Meet altijd vanaf de bovenkant van de afgewerkte vloer, bij tapijt dus vanaf de pool. Tapijt veert op, en een blad dat bij elke draai over de pool veegt, drukt een halve cirkel plat en schuurt zijn eigen onderkant kaal.

Heb je geen mechanische afzuiging maar alleen roosters en ramen, dan volstaat onder de meeste binnendeuren 1 cm om de lucht door het huis te laten bewegen. Hoe de toevoer via roosters en de afvoer samen moeten kloppen, staat bij isoleren en ventileren in dezelfde ronde regelen.

Deur naar	Wat daar wegtrekt of binnenkomt	Spleet onder een deur van 83 cm	Waar het van afhangt
Toilet met afzuiging	7 dm³/s afvoer	1 cm	Een rooster in het blad mag de spleet vervangen als de deur niet korter kan
Badkamer met afzuiging	14 dm³/s afvoer	2 cm	Zonder die opening trekt de ventilator onderdruk en blijft de spiegel lang beslagen
Dichte keuken met afzuigpunt	21 dm³/s afvoer bij de kookplaat	2 cm plus een rooster in deur of wand	Een afzuigkap met afvoer naar buiten trekt veel meer en heeft tijdens het koken een open raam of rooster nodig
Woonkamer of slaapkamer, roosters in de gevel en afzuiging elders	De toevoerlucht moet de kamer uit naar de hal	1 tot 2 cm	Hoe groter de kamer, hoe meer lucht erlangs moet; met de deur dicht is dit de enige weg
Slaapkamer met balansventilatie	Ingeblazen lucht die naar de afzuiging in de natte ruimtes stroomt	1 tot 2 cm	Zonder spleet komt de kamer op overdruk en fluit de lucht langs de naden
Trapkast of berging	Geen afzuiging, wel vocht dat weg moet	Rond 1 cm of een rooster in de deur	Een kast tegen een buitenmuur zonder luchtbeweging wordt muf
Onverwarmde zolder of inpandige garage	Koude lucht die je buiten wilt houden	Dicht, met een tochtstrip en een borstel onderlangs	Hier is de spleet warmteverlies en geen ventilatie
Buiten, via de voordeur of achterdeur	Buitenlucht	Dicht, met een dorpel en een borstel of valdorpel	Verse lucht hoort via roosters binnen te komen en niet via een kier op enkelhoogte

Een nieuwe vloer eet de ruimte onder de deur op

De meest voorkomende reden dat een deur ineens sleept, is een nieuwe vloer. Elke millimeter opbouw gaat rechtstreeks af van de spleet eronder, en laminaat met een ondervloer kost al 9 tot 15 mm.

Reken het daarom uit voordat de vloer erin gaat. Meet de spleet met de deur dicht en daarna halfopen, want een vloer die niet vlak ligt raakt het blad vaak pas halverwege de draai, trek de opbouw van de nieuwe vloer ervan af en kijk wat er overblijft. De opbouw per vloersoort vergelijk je in de vloerwijzer, die per vloer ook de dikte noemt.

Blijft er minder dan 1 cm over, dan moet het blad eraf en onderaan korter. Een standaard binnendeur is hol, met een vulling van honingraatkarton of spaanbuizen en rondom een massieve rand, en die rand onderin bepaalt hoeveel je eraf kunt halen. Zaag je erdoorheen, dan ligt de vulling open en is een nieuw blad de betere keuze.

Zaag langs een geleider met tape op de zaaglijn, zodat de toplaag niet splintert, en lak of grond de zaagkant meteen. Een kale onderkant zuigt vocht op uit dweilwater en badkamerlucht, en dan zwelt het blad onderaan en trekt het krom.

Bij vloeren van meer dan 20 mm dik gaat het niet meer om een paar millimeter van de deur maar om de keuze van de vloer zelf. Hoe je dikte, deuren en drempels meeweegt voordat je bestelt, staat bij een vloer kiezen op dikte en gebruik.

Vloer	Opbouw met ondervloer, lijm of egaline	Wat er overblijft van een spleet van 20 mm	Moet de deur eraf
Vinyl op rol	1,5 tot 4 mm	16 tot 18,5 mm	Nee
Pvc dryback, verlijmd	3 tot 8 mm	12 tot 17 mm	Bijna nooit
Linoleum	3 tot 8 mm	12 tot 17 mm	Meestal niet
Pu-gietvloer of microcement	5 tot 10 mm	10 tot 15 mm	Meestal niet, tenzij er veel egaline nodig is
Pvc klik	5 tot 8 mm	12 tot 15 mm	Vaak niet, bij een blad met een lage onderkant net wel
Laminaat	9 tot 15 mm	5 tot 11 mm	Bij een plank van 12 mm met ondervloer vaak wel
Lamelparket, verlijmd	12 tot 15 mm plus lijm	Minder dan 8 mm	Bij 15 mm vaak, bij 10 tot 12 mm lang niet altijd
Tapijt met ondertapijt	12 tot 20 mm	0 tot 8 mm	Meestal net wel
Keramische tegel	15 tot 20 mm	0 tot 5 mm	Vrijwel altijd
Natuursteen	15 tot 30 mm	Niets tot 5 mm	Ja
Massief hout op ondervloer of regels	25 tot 40 mm	Niets	Vrijwel altijd, en vaak is een nieuw blad nodig

Waarom dezelfde spleet geluid en tocht doorlaat

Alles wat lucht doorlaat, laat ook geluid door. Een massieve deur die dicht ongeveer 30 dB tegenhoudt, zakt met een open spleet van 1 cm over de hele breedte naar ruim 20 dB. Reken je het na met de oppervlakken, dan is dat gat een half procent van de deur, maar het laat ongeveer vijf keer zoveel geluid door als de rest van het blad bij elkaar.

Voor een slaapkamer of een werkkamer is dat de afweging: de spleet dicht voor stilte, of open voor lucht. Een valdorpel die bij het sluiten tegen de vloer zakt, lost het maar half op, want de lucht moet dan ergens anders langs, via een geluiddempend rooster in de wand of boven het kozijn.

Hoe dat bij een glazen tussenwand uitpakt, waar dezelfde spleet de hele wand rond 25 dB houdt, staat bij een glazen wand met een deur erin. Een dikkere ruit levert daar minder op dan een goede afdichting onderlangs.

Warmte is een ander verhaal. Tussen twee verwarmde kamers kost een spleet geen warmte, want de lucht die erdoor gaat blijft in huis. Onder een voordeur, een zolderdeur of de deur naar een onverwarmde garage is het wel verlies: een kier van 5 mm over 90 cm is 45 cm² open gat, zo groot als een opening van 7 bij 7 cm die dag en nacht openstaat.

Wat je onder of in de deur doet	Lucht	Geluid	Waar het past
Open spleet van 1 tot 2 cm	Stroomt vrij naar de afzuiging	Lekt het meest	Toilet, badkamer, keuken en elke deur tussen verwarmde kamers
Valdorpel zonder rooster	Dicht zodra de deur sluit	De beste afdichting onderlangs	Alleen in een huis zonder mechanische afzuiging of balansventilatie
Valdorpel met overstroomrooster in de wand of boven het kozijn	Loopt via het rooster	Beter dan een open spleet, mits het rooster geluiddempend is	Slaapkamer of werkkamer in een huis met mechanische ventilatie
Rooster in het deurblad	Loopt via het rooster	Ongeveer even lek als een spleet	Toilet of berging als de spleet te klein is geworden en het blad niet korter kan
Borstel onder het blad	Remt de luchtstroom, maar sluit niet helemaal	Houdt weinig tegen	Buitendeur of deur naar een onverwarmde ruimte met een ongelijke vloer of dorpel
Drempel met aanslagrubber	Dicht	Goed	Voordeur, achterdeur en zolderdeur, en binnen niet hoger dan 2 cm

Een deur die klemt, sleept of vanzelf opengaat

Kijk voordat je schaaft eerst waar de deur precies aanloopt. Wrijf wat krijt op de rand van het kozijn of schuif een strook papier langs de naad terwijl de deur dichtgaat: waar het krijt op het blad achterblijft of het papier klem komt te zitten, zit de aanloop.

Loopt de deur bovenaan de sluitzijde aan en sleept hij onderaan diezelfde zijde over de vloer, terwijl de naad bovenaan de scharnierzijde breder is geworden, dan is het blad gezakt. Het bovenste scharnier draagt het meeste, omdat het blad als een hefboom van de bovenste pen af wil trekken, en daar komen de schroeven het eerst los uit het hout.

Een langere schroef van 50 tot 60 mm, die dieper in het kozijnhout grijpt dan de korte schroef die er zat, trekt het blad terug op zijn plek. Is het oude gat uitgesleten, vul het dan met een houten plugje en lijm voordat je opnieuw schroeft.

Klemt de deur alleen in de nazomer en het najaar en in de stookperiode niet, dan is het vocht. Hout zet vooral in de breedte uit, en een geschilderd blad wordt in een vochtige periode een halve tot een hele millimeter breder. Schaaf dan niet meer weg dan een halve millimeter en schilder de kant meteen, want in een droge winter heb je die millimeter terug nodig.

Valt de deur uit zichzelf open of dicht, dan staat de scharnierstijl niet loodrecht. Het blad zoekt het laagste punt van zijn boog en draait naar de kant waar de bovenkant van de stijl naartoe helt. Een scharnier bijstellen helpt daar hooguit tijdelijk, want het kozijn blijft scheef.

Sloten en cilinders: wat je meet en wat een voordeur tegenhoudt

Een binnendeur heeft meestal een loopslot met alleen een dagschoot, de schuine lip die de deur dichthoudt, of een wc-slot met een draaiknop. Een voordeur heeft een insteekslot met een cilinder, of bij een kunststof of aluminium deur een meerpuntssluiting die met één draai op drie of meer punten vergrendelt. Welk slot je hebt, zie je aan de voorplaat op de zijkant van het blad.

Bij een nieuw slot tellen twee maten. De doornmaat is de afstand van de voorplaat tot het hart van de kruk, en de hart-op-hartmaat de afstand tussen het hart van de kruk en het hart van de cilinder of het sleutelgat: een nieuw slot moet op allebei gelijk zijn, anders passen de gaten in het blad en in het beslag niet meer.

Een cilinder meet je vanaf het midden van het schroefgat waarmee hij vastzit, naar buiten en naar binnen, en die twee maten staan als bijvoorbeeld 30/35 op de verpakking. Steekt hij meer dan 3 mm buiten het beslag uit, dan kan een inbreker hem met een tang afbreken.

Neem voor een voordeur beslag met kerntrekbeveiliging, een geharde schijf voor de cilinder die voorkomt dat de kern er met een schroef en een trekker uit wordt gehaald. De sterren van SKG geven de inbraakwerendheid: twee sterren houdt een poging met gewoon gereedschap ongeveer drie minuten tegen, drie sterren ongeveer vijf minuten. Het Politiekeurmerk Veilig Wonen en veel inbraakverzekeringen vragen op bereikbare buitendeuren minstens twee sterren.

Breekt er een sleutel af in de cilinder, draai dan niet verder en ga niet peuteren met wat in de la ligt, want dan duw je het stuk dieper het kanaal in. Wat je wel doet, staat bij een afgebroken sleutel uit het slot halen.

Slot	Waar je het vindt	Wat je meet bij vervangen	Waar het op vastloopt
Loopslot	Binnendeur zonder sleutel, met een kruk en een dagschoot	Doornmaat en de hoogte van de voorplaat	Een dagschoot die niet meer in de sluitplaat valt omdat het blad gezakt is
Klavierslot	Oudere binnendeuren en kasten, met een eenvoudige baardsleutel	Doornmaat en de afstand tussen kruk en sleutelgat	Elke sleutel met een vergelijkbare baard past, dus het sluit niets echt af
Wc- of badkamerslot	Toilet en badkamer, met een draaiknop binnen en een vrij-bezetaanduiding buiten	Doornmaat en hart-op-hartmaat tussen kruk en draaiknop	Nieuw beslag waarvan de gaten niet op de oude hart-op-hartmaat vallen
Insteekslot met cilinder	Houten voordeur en achterdeur	Doornmaat, hart-op-hartmaat en de cilinderlengte per zijde	Een cilinder die buiten het beslag uitsteekt of er juist achter wegvalt
Meerpuntssluiting	Kunststof en aluminium deuren; vergrendelt als je de kruk omhoog duwt	De maten op de voorplaat of het typenummer van de deurleverancier	Stangen die klemmen zodra het blad een paar millimeter zakt
Oplegslot of nachtslot	Opgeschroefd op de binnenkant van een oudere voordeur	Dikte van het blad en de plek van de sluitkom op het kozijn	Het houdt zoveel als de schroeven in het hout, en korte schroeven trek je er met één trap uit

Openslaande deuren in een erker of een uitbouw

Openslaande deuren zijn twee bladen van elk 70 tot 90 cm: een loopdeur met een kruk en een standdeur die met grendels aan boven- en onderkant vaststaat. Met alleen de loopdeur open heb je de doorgang van één blad, bij bladen van 70 cm dus ruim 65 cm, en pas met de standdeur ook open past er een tuinbank of een barbecue door.

In een erker met openslaande deuren is de draairichting de keuze met de meeste gevolgen, want die bepaalt hoeveel vloer je overhoudt. Naar binnen draaiend kosten bladen van 80 cm een strook van 80 cm die leeg moet blijven, en in een ondiepe erker is dat het grootste deel van de vloer. Naar buiten draaiend blijft de erker vrij, maar dan staan de scharnieren buiten en pakt de wind het open blad.

Tegen regen sluit een naar buiten draaiende deur beter, omdat de wind het blad in de aanslag drukt in plaats van eruit. Kies er dan scharnieren met dievenklauwen bij, pennen aan de scharnierzijde die bij een gesloten deur in het kozijn grijpen, anders sla je van buiten de scharnierpennen eruit en til je het blad uit het kozijn.

Een lage dorpel van hooguit 2 cm loopt prettig maar keert minder water, dus dan moet het terras buiten van de gevel af aflopen en mag er voor de deuren geen plas blijven staan. Hoe je glas, maat en draairichting bij een nieuwe opening op elkaar afstemt, werkt de gids over een uitbouw met openslaande deuren verder uit, en hoe diep de erker zelf moet worden staat bij een erker aanbouwen aan de gevel.

Waar je op kiest	Naar binnen draaiend	Naar buiten draaiend
Vloer binnen	Een strook zo diep als het blad breed is, bij bladen van 80 cm dus 80 cm, blijft leeg	Geen draaivlak binnen; tafel en stoelen kunnen tot aan het kozijn
Regen en wind op de dichte deur	De wind drukt het blad uit de aanslag, dus de dichting moet beter zijn	De wind drukt het blad in de aanslag
Wind op het open blad	Het blad staat binnen uit de wind	Een windhaak of deurvastzetter is nodig, anders slaat het blad tegen de gevel
Inbraak	Scharnieren binnen, uit het zicht	Scharnieren buiten, dus dievenklauwen of vastgezette pennen
Gordijnen en zonwering	Gordijn of plissé mag het blad niet hinderen en hangt dus naast of boven de opening	Binnen kan alles; buiten raakt het blad een screen of luifel die te laag hangt
Terras buiten	Potten en meubels kunnen tot tegen de gevel staan	Een strook zo diep als het blad blijft vrij voor de deuren

Sleutels bewaren: een sleutelbak binnen of een sleutelkluis aan de gevel

Een sleutelbak in de hal is vooral een vaste plek, zodat de sleutels niet elke ochtend zoek zijn. Zet of hang hem niet binnen bereik van de brievenbus en niet in het zicht door het glas van de voordeur, want met een hengel door de klep trek je een bos sleutels van een haakje of uit een bakje.

Een plek om de hoek van de hal of in een kast lost dat op. Hoe je de hal zo indeelt dat sleutels, jassen en schoenen elk een vaste plek hebben, staat bij de hal en de entree inrichten.

Een sleutelkluis met een cijfercode aan de buitenkant is een ander product: die bewaart een reservesleutel voor de thuiszorg, een oppas of een huurder. Hij is zo sterk als zijn bevestiging, dus schroef hem met lange pluggen of een chemisch anker in de steen van de gevel en niet in een voeg, een houten kozijn of gevelbekleding.

Welke plug in welke steen houdt, zoek je op in de ophangwijzer, die per wandsoort de bevestiging geeft. Hang de kluis uit het zicht van de straat en vraag bij je inboedelverzekering na of een buitenkluis met een sleutel erin voor de dekking uitmaakt.

Kies een model met een inbraakkeurmerk en een code die je kunt wijzigen, zodat je na een wisseling van oppas of zorgverlener niet de cilinder hoeft te vervangen. Wat er bij het kiezen en plaatsen verder speelt, staat bij de sleutelbak en de sleutelkluis naast de deur.

Ophangwijzer

Kies je wandtype en het gewicht van wat je wilt ophangen. Je ziet welke bevestiging het houdt, tot hoeveel kilo, en wat je beter niet doet. Open de volledige ophangwijzer

Veelgestelde vragen