Klein bruin insect in huis: welke soort het is en wat je eraan doet

Tel eerst de poten en kijk of het beestje binnen kan blijven

Een klein bruin insect in huis kan een verdwaald kevertje op de vensterbank zijn, maar ook het eerste teken van een haard in de voorraadkast of het bed. Hoe je alle groepen ongedierte uit elkaar houdt, staat in het overzicht om een beestje in huis op naam te brengen. Hier gaat het om alles wat bruin is en kleiner dan ongeveer anderhalve centimeter.

Tel eerst de poten, want dat is het enige kenmerk dat je bij een beestje van een paar millimeter zonder twijfel kunt aflezen. Zes poten is een insect, acht poten een mijt, spin of boekenschorpioen, en veertien poten een pissebed.

Vraag je daarna af of het beestje binnen iets te eten vindt. Een oorwurm of een lieveheersbeestje dat in de herfst binnenkomt vindt niets en verdwijnt of droogt uit, terwijl een voorraadkever, een kleermot, een bedwants of een faraomier leeft van wat er in huis ligt en blijft.

Die tweedeling bepaalt wat je doet. Een bezoeker zet je buiten en daarna dicht je de kier waardoor hij kwam, maar bij een bewoner zoek je door tot je de bron hebt: het pak, het kleed, de matrasnaad of de warme holte achter een apparaat.

Vang het beestje daarom levend, in plaats van het met een tissue plat te drukken. Een platgedrukt insect van 3 mm heeft geen vorm, geen poten en geen kop meer, en precies die drie heb je nodig om het te herkennen.

Kleine bruine insecten op maat en vorm, van 1 mm tot 1,5 cm

Meet de lengte van kop tot achterlijf, zonder sprieten, poten of staartdraden. Wij delen die maat in vier klassen in: onder 2 mm, 2 tot 5 mm, 5 tot 10 mm en boven 1 cm, omdat de soorten die binnen voorkomen zich langs die grenzen ongeveer in groepen splitsen.

Onder de 2 mm zit je bij stofluizen, springstaarten, faraomieren en mijten, en daar is de kleur met het blote oog nauwelijks te zien. Tussen 2 en 5 mm zit de groep van voorraadkevers, tapijtkevers, bedwantsen en vlooien, en tussen 5 en 15 mm vind je de motjes, de oorwurm en de Duitse kakkerlak.

Binnen een maatklasse beslist de vorm. Bol of plat, rond of langwerpig, met of zonder vleugels, en met een snuit, een tang of scharen: in de tabel hieronder staat per combinatie welk beestje het is, waar de bron zit en hoeveel haast het heeft.

Kom je er niet uit, vul dan maat, kleur, vindplaats en vorm in de beestjeszoeker in, die de lijst van 39 soorten terugbrengt tot een handvol. Heeft het beestje een hard schild, dan staan de keversoorten met hun gaatjes en boormeel verder uitgewerkt bij bruine kevers op vorm en formaat.

Wat je ziet	Wat het is	Waar de bron zit	Hoeveel haast
Bol en roodbruin, 2 tot 3,5 mm, kop naar beneden gebogen, vliegt naar het raam	Broodkever of tabakskever	Een oud pak of potje in de voorraadkast of het specerijenrek	Rustig aanpakken
Plat en langwerpig, roodbruin, 3 tot 4 mm, rent weg als je het pak optilt	Rijstmeelkever	Bloem, muesli, pasta of paneermeel	Rustig aanpakken
Donker roodbruin met een snuit, 2 tot 3 mm, in de rijst	Rijstklander	In de hele korrels, te zien aan ronde uitvlieggaatjes	Rustig aanpakken
Rond, 2 tot 3 mm, met een mozaïek van gele, witte en zwarte schubjes	Tapijtkever	Wol, zijde, veren en dons, of een vogelnest in de dakrand	Nu aanpakken
Bruin harig wormpje van 4 tot 5 mm, met lege huidjes langs de plint	Larve van de tapijtkever of museumkever	Kleedrand, naad van een gestoffeerd meubel, vloer onder een vaste kast	Nu aanpakken
Plat en ovaal als een appelpit, roodbruin, 4 tot 5 mm	Bedwants	Naden en kieren binnen ongeveer 2 m van het bed	Nu: plaagdierbedrijf
Zijdelings plat, donkerbruin, 2 tot 3 mm, springt tientallen centimeters	Kattenvlo	Tapijt, vloernaden, de mand en de bank	Nu: dier en woning tegelijk
Geelbruin, deels doorschijnend miertje van ongeveer 2 mm, ook in de winter	Faraomier	Warme holtes bij cv-leiding, vaatwasser en meterkast	Nu: niet spuiten
Donkerbruine tot zwarte mier van 3 tot 5 mm in een vast spoor	Zwarte wegmier	Nest buiten onder de bestrating of tegen de gevel	Rustig aanpakken
Lichtbruin, 10 tot 15 mm, twee donkere strepen op het halsschild, lange sprieten	Duitse kakkerlak	Warmte achter koelkast, vaatwasser of cv-ketel	Nu: melden en laten behandelen
Bruingeel vliegje van 2 tot 3 mm met rode ogen boven de fruitschaal	Fruitvlieg	Rijp fruit, het gft-bakje, lege flessen of het afvoerputje	Rustig aanpakken
Grijsbruin motje van 7 tot 10 mm dat 's avonds door de keuken fladdert	Voorraadmot	Muesli, noten, gedroogd fruit, rijst of dierenvoer	Nu aanpakken
Strogeel tot goudglanzend motje van 6 tot 9 mm dat het donker opzoekt	Kleermot	Wol, zijde, bont en dons in een stille kast	Nu aanpakken
Doorschijnend lichtbruin, 1 tot 2 mm, dikke kop, kruipt traag en springt niet	Stofluis	Schimmel bij een luchtvochtigheid boven ongeveer 60 procent	Rustig: droger maken
Plat en bruin, 3 tot 4 mm, twee scharen die vooruit staan, geen staart	Boekenschorpioen, geen insect	Kleine prooi in een vochtige kast of tussen boeken	Geen haast
Bruin en langwerpig, 3 tot 5 mm, bij ronde gaatjes van 1 tot 2 mm in hout	Houtwormkever	Hout met een vochtgehalte boven ongeveer 12 procent	Rustig aanpakken
Plat en bruin, 10 tot 15 mm, met een tang aan het achterlijf	Oorwurm	De tuin; hij lift mee met wasgoed, fruit of snijbloemen	Geen haast
Bol, oranje tot roodbruin met stippen, 5 tot 8 mm, in groepjes in het kozijn	Aziatisch lieveheersbeestje	Van buiten, op zoek naar een winterplek	Geen haast

Hoe het beestje beweegt zegt meer dan hoe bruin het is

Op een beestje van 2 of 3 mm is bruin een zwak kenmerk. In onze eigen lijst van 39 beestjes die in Nederlandse woningen gemeld worden, staat bij 28 soorten bruin of roodbruin als kleur, en onder een warmwitte lamp van 2700 K oogt donkergrijs ook al bruin.

Beweging is betrouwbaarder, omdat die uit de leefwijze van het dier komt en niet uit het licht waarin je kijkt. Een broodkever gaat op licht af en verlaat daarvoor de kast waarin hij opgroeide, en een kleermot doet het omgekeerde en zoekt het donker van de kledingkast op.

Een fruitvlieg reageert niet op licht maar op de geur van gisting, dus blijft hij boven de fruitschaal hangen in plaats van naar het raam te gaan. Een kakkerlak loopt het liefst met zijn lijf tegen een rand, en daarom zie je hem langs de plint en onder het aanrecht wegglijden en zelden midden over de vloer.

Kijk daarom een halve minuut voordat je het glas eroverheen zet. Springt, rent, fladdert of kruipt het, en gaat het naar het licht toe of ervan weg: met die twee waarnemingen streep je in de tabel hieronder het grootste deel van de lijst weg.

Rent een donker beest van meer dan een centimeter hard weg zodra het licht aangaat, dan hoort het eerder bij de grotere zwarte lopers uit tuin en kruipruimte dan bij de kleine bruine insecten van deze pagina.

Wat het doet	Welke beestjes dat zijn	Waarom het zich zo gedraagt
Vliegt of loopt naar het raam en de lamp	Broodkever, tabakskever, museumkever, en in het voorjaar de tapijtkever	Ze gaan op licht af en verlaten daarvoor de voorraad of de wol, dus de vensterbank is de vindplaats en niet de haard
Fladdert in korte sprongen weg van het licht, dieper de kast in	Kleermot	Hij zoekt de donkere stille kast waar wol maanden ongestoord hangt
Fladdert 's avonds door de keuken en zit met de vleugels als een dakje op de muur	Voorraadmot	De motjes zijn de volgende generatie uit je eigen voorraadkast
Hangt traag boven de fruitschaal of een wijnglas	Fruitvlieg	Hij komt af op de geur van gisting en niet op licht
Springt tientallen centimeters weg	Kattenvlo	Een springstaart onder de 2 mm springt ook, maar veel korter en alleen op vochtige plekken
Loopt met veel tegelijk in een vast spoor	Zwarte wegmier van 3 tot 5 mm of faraomier van ongeveer 2 mm	De werksters houden het spoor met geursporen in stand tussen nest en voedsel
Glijdt snel weg langs de plint zodra het licht aangaat	Duitse kakkerlak, ook de jongen	Hij is nachtactief en loopt het liefst met zijn lijf tegen een rand
Rent weg van het licht en kruipt een kier in	Oorwurm, of een rijstmeelkever onder een opgetild pak	Beide zoeken een donkere smalle ruimte en blijven niet in het open
Kruipt traag en loopt gewoon door als je erbij staat	Stofluis, boekenschorpioen, larve van de tapijtkever	Ze vluchten nauwelijks, dus je vindt ze ook midden op papier, een kozijn of de plint
Zit met tientallen stil in de hoek van het kozijn	Aziatisch lieveheersbeestje, in oktober en november	Ze zoeken samen een kier om te overwinteren
Is overdag onvindbaar en laat 's ochtends bultjes achter	Bedwants	Hij steekt 's nachts en trekt zich overdag terug in naden rond het bed

In de keuken is het een kevertje, een motje, een vliegje of een mier

In de keuken vallen bijna alle vondsten in vier groepen, en elke groep heeft een eigen bron. Kevertjes en motjes komen uit droge voorraad, vliegjes uit iets wat gist of rot, en mieren uit een nest dat buiten of in een warme holte zit.

Bij voorraadkevers en voorraadmotten komt de besmetting bijna altijd mee in een pak uit de winkel, en de dieren die je ziet zijn de volgende generatie uit je eigen kast. Een rijstmeelkever doet in een keukenkast van 25 tot 30 graden ongeveer een maand over een generatie, dus een besmet pak dat je in juni kocht, levert in juli de eerste golf.

De rups van de voorraadmot kruipt om te verpoppen weg van zijn voedsel, naar de hoek van het legbord, een schroefgat of de bovenrand van de kastdeur. Daarom komen de motjes terug als je alleen de pakken weggooit, en daarom zuig je ook de lege kast uit. De volgorde met de maten erbij staat bij het opsporen van de haard achter de legborden.

Fruitvliegjes leggen hun eieren op rijp fruit, een restje in het gft-bakje of aanslag in het afvoerputje, en bij kamertemperatuur zit er een tot twee weken tussen ei en vlieg. Een glas met een bodempje appelazijn en een druppel afwasmiddel vangt ze, omdat het afwasmiddel de oppervlaktespanning breekt en ze niet meer loskomen, maar de bron opruimen doet het meeste werk.

Bij mieren telt het seizoen. Een donkerbruine mier van 3 tot 5 mm in een spoor naar de jampot is in de zomer meestal een zwarte wegmier met een nest buiten, maar een geelbruin miertje van ongeveer 2 mm dat in januari bij de vaatwasser of de cv-leiding loopt, is vermoedelijk een faraomier, en die mag je niet bespuiten.

Kleine bruine beestjes in bed, op de bank of in de mand

In de slaapkamer zijn er drie kleine bruine insecten die je echt wilt uitsluiten: de bedwants, de kattenvlo en de larve van de tapijtkever. De eerste twee steken, en de derde vreet wol en veren en laat lege huidjes achter.

Een bedwants is plat en ovaal, 4 tot 5 mm en roodbruin, ongeveer zo groot en zo gekleurd als een appelpit, en na een maaltijd boller en donkerder. Jonge wantsen zijn kleiner en lichter, bijna doorschijnend.

Overdag zitten ze in naden en kieren binnen ongeveer 2 m van de plek waar je slaapt: de matrasnaad, de lattenbodem, het hoofdbord, de plint, losgelaten behang en het stopcontact naast het nachtkastje. In een gewone slaapkamer valt daarmee bijna de hele kamer binnen de zoekzone.

Wil je achter de afdekplaat van een stopcontact kijken, zet dan eerst de groep in de meterkast uit en controleer of er geen spanning meer op staat. Hoe je dat doet, staat bij veilig werken aan de elektra in huis.

Een kattenvlo is zijdelings plat, donkerbruin en 2 tot 3 mm, en springt tientallen centimeters weg zodra je hem wilt pakken. Het grootste deel van de populatie zit niet op de kat of hond, maar als ei, larve en pop in het tapijt, de vloernaden, de mand en de bank, dus daar ligt de helft van het werk.

Beten alleen zijn geen diagnose, want niet iedereen reageert op een steek. De tabel hieronder zet naast elkaar wat je op je huid, in het bed en in de vacht aantreft, en waar je dan gaat kijken.

Wat je aantreft	Waar dat bij hoort	Waar je dan kijkt
Jeukende bultjes in een groepje of rijtje op huid die tegen het matras lag	Bedwants	Matrasnaad, lattenbodem, hoofdbord en plint binnen 2 m van het bed
Zwarte stipjes ter grootte van een balpenpunt en kleine bloedvlekjes op het laken	Uitwerpselen en sporen van bedwantsen	Dezelfde naden, plus lege huidjes in de hoeken van de lattenbodem
Bultjes in groepjes rond enkels en onderbenen	Kattenvlo	De mand, het tapijt, de vloernaden en onder de bank
Zwarte korreltjes in de vacht die op vochtig wit papier roodbruin uitlopen	Vlooienuitwerpselen: opgedroogd bloed	Het dier via de dierenarts, en de woning tegelijk
Jeukende bultjes op armen, nek en romp in juni of juli, en bewegende stipjes op de vensterbank	Vogelmijt uit een nest	Dakgoot, boeiboord of ventilatierooster boven de slaapkamer
Bruine harige larfjes van 4 tot 5 mm en lege huidjes onder het bed	Larve van de tapijtkever; steekt niet, maar de haartjes kunnen de huid irriteren	Rand van een wollen kleed, kussens met veren of dons, en de plint
Niezen en een verstopte neus in de ochtend, zonder zichtbaar beestje	Huisstofmijt, met 0,2 tot 0,4 mm te klein om te zien	Matras en kussen; houd de luchtvochtigheid onder 50 tot 55 procent

In wol, veren en dons vind je eerder de larve dan het insect

Gaten in een wollen trui of een kaal plekje in een kleed komen niet van het motje of het kevertje dat je ziet, maar van de larve. Die eet keratine, het eiwit in wol, zijde, bont, veren, dons en haar, en laat katoen en polyester liggen, behalve waar zweet, huidvet of etensresten in zitten.

Daarom zit de schade op plekken die gedragen en niet gewassen zijn: onder de kraag, in de oksel en in de plooi van een trui die maanden in de kast hing. Bij een kleed zit hij aan de rand onder de bank en onder een kast die nooit verschuift, waar de stofzuiger niet komt.

De kleermot is een strogeel tot goudglanzend motje van 6 tot 9 mm dat niet naar de lamp vliegt maar weg van het licht, en zijn larve is een wit rupsje onder een spinseldraadje. De tapijtkever is een rond kevertje van 2 tot 3 mm met een mozaïek van schubjes, en hoe hij zich verhoudt tot de andere soorten staat bij de kevers die in woningen opduiken en wat ze aanvreten.

De larve van de tapijtkever is een bruin harig wormpje van 4 tot 5 mm dat meerdere keren vervelt en telkens een leeg huidje achterlaat. Die huidjes bewijzen dat er een haard in huis zit, terwijl een paar kevertjes op de vensterbank zonder huidjes of vraatgaten in het voorjaar zijn binnengevlogen en alleen opruimen vragen.

Een bruin behaard larfje tot 15 mm met twee haakjes aan het uiteinde is de larve van de spekkever, en die leidt naar een dood dier of een oud nest op zolder of in de spouw. Voor wol en textiel zelf is de aanpak een kwestie van temperatuur: 60 graden in de machine, of minstens 72 uur in de vriezer bij 18 graden onder nul, een vuistregel die ook de eitjes meeneemt.

Lichtbruine beestjes die vooral iets over vocht vertellen

Een deel van de kleine bruine beestjes eet niets van je spullen, maar leeft van schimmel of van andere beestjes die van schimmel leven. Die soorten zijn eerder een vochtmeter dan een plaag, en wie ze bestrijdt zonder het vocht aan te pakken, heeft ze binnen een paar weken terug.

De stofluis is doorschijnend lichtbruin, 1 tot 2 mm, met een dikke kop, en kruipt traag over papier, een kozijn of de vensterbank. Hij leeft van microscopische schimmel die pas groeit boven ongeveer 60 procent relatieve luchtvochtigheid, en daarom zie je hem vooral in het eerste jaar na nieuwbouw of een verbouwing, als er nog bouwvocht in vloer en stucwerk zit.

Onder 50 procent verdwijnt hij binnen enkele weken vanzelf. Meet met een hygrometer, mik in de woonkamer op 40 tot 55 procent, en zet een boekenkast 3 tot 5 cm van een koude buitenmuur, zodat er lucht langs de muur stroomt en het vlak achter de kast niet koud en klam blijft.

De boekenschorpioen is een plat bruin beestje van 3 tot 4 mm met twee scharen die vooruit staan en zonder staart. Hij jaagt op stofluizen, mijten en motlarven en is dus nuttig, en als je er meerdere per week ziet, zegt dat vooral dat er genoeg kleine prooi en dus genoeg vocht in de kamer is.

Ook de houtwormkever hoort in dit rijtje. Deze bruine kever van 3 tot 5 mm laat ronde gaatjes van 1 tot 2 mm achter met poederfijn boormeel eronder, en zijn larve heeft hout nodig met een vochtgehalte boven ongeveer 12 procent, wat je in een droge verwarmde kamer bijna niet vindt en in een kruipruimte of vochtige kelder wel.

Wanneer in het jaar welk klein bruin beestje opduikt

Veel kleine bruine insecten komen in golven, en de maand vertelt vaak al welke soort het is. Buitensoorten hebben een vast moment om uit te vliegen, te zwermen of een winterplek te zoeken, terwijl binnensoorten het hele jaar doorgaan zolang het warm genoeg is.

Het bruikbaarste signaal is een klein bruin insect dat midden in de winter actief is. Buitensoorten liggen dan stil, dus een miertje of kakkerlakje dat in januari bij de cv-leiding of achter de vaatwasser loopt, woont binnen en overleeft dankzij de warmte van leidingen en apparaten.

In het najaar zie je het omgekeerde. Aziatische lieveheersbeestjes van 5 tot 8 mm, oranje tot roodbruin met een wisselend aantal stippen, zoeken in oktober en november met tientallen tegelijk een kier in een kozijn of rolluikkast om te overwinteren, en bij aanraking scheiden ze een gele vloeistof af die vlekken geeft.

Zuig ze daarom op in plaats van ze plat te drukken, en laat ze buiten los. Een kous die je met een elastiek over het uiteinde van de stofzuigerbuis zet, vangt ze heel op, en daarna kit je de naad van het kozijn dicht.

In de zomer komen op warme, drukkende dagen tripsen binnen, ook wel onweersbeestjes genoemd: slanke donkerbruine tot zwarte insectjes van 1 tot 2 mm die over je huid, het raam en achter het glas van een fotolijst kruipen. Ze vreten binnen niets aan, kunnen op bezwete huid even prikken en verdwijnen als het weer omslaat.

Wanneer	Wat je dan ziet	Waarom juist dan
April tot juni	Tapijtkevers en museumkevers van 2 tot 3 mm op de vensterbank	De volwassen kevers willen naar buiten, naar bloemen met stuifmeel, en gaan op het licht af
Mei tot augustus	Houtwormkevers bij het raam en vers boormeel onder ronde gaatjes	De kevers vliegen in die maanden uit het hout
Juni en juli	Vogelmijten als bewegende stipjes in een slaapkamer onder de dakrand	De jonge vogels zijn uitgevlogen en de mijten zoeken een nieuwe gastheer
Juli en augustus, warme windstille dag	Gevleugelde donkerbruine mieren, veel groter dan de werksters	Zwermdag van de zwarte wegmier; na een paar dagen voorbij
Juli en augustus, drukkend weer	Tripsen van 1 tot 2 mm op huid, raam en fotolijst	Ze vliegen massaal bij warm en vochtig weer en verdwijnen als het omslaat
Nazomer	Fruitvliegjes boven de fruitschaal en het gft-bakje	Er ligt veel rijp fruit en bij kamertemperatuur is een generatie in een tot twee weken rond
Zomer en najaar	Oorwurmen in huis	Ze liften mee met wasgoed van de lijn, snijbloemen en fruit
Oktober en november	Aziatische lieveheersbeestjes met tientallen in de hoek van het kozijn	Ze zoeken samen een droge kier om te overwinteren
Het hele jaar, ook in januari	Faraomieren en Duitse kakkerlakken	Ze overleven in Nederland alleen binnen, in de warmte van leidingen en apparaten
Eerste jaar na nieuwbouw of verbouwing	Stofluizen op kozijnen, vensterbanken en papier	Er zit nog bouwvocht in vloer en stucwerk, en daarop groeit de schimmel waarvan ze leven
Na een vakantie of een tweedehands aankoop	Bedwantsen, pas weken later te merken	Ze liften mee in een koffer, rugzak, matras of meubel
Na terugkeer in een huis dat weken leeg stond	Vlooien die in groten getale tegelijk opduiken	De poppen wachten op trilling en warmte en komen dan in één keer uit

Waarom een spuitbus bij kleine bruine insecten zo vaak averechts werkt

Een insectenspray doodt wat hij raakt, en bij kleine bruine insecten raakt hij bijna nooit de bron. Eitjes zitten in het weefsel van een kleed, poppen in een schroefgat van de keukenkast, larven in de kern van een rijstkorrel en bedwantsen diep in een naad.

Bij twee soorten maakt spuiten het aantoonbaar erger. Een contactspray leidt bij faraomieren tot knopvorming, waarbij een kolonie met meerdere koninginnen zich opsplitst in nieuwe nesten, en Duitse kakkerlakken vluchten voor de spray dieper de constructie in en naar naburige woningen.

Bij mieren gaat het nog op een andere manier mis. Lokaas werkt doordat de werksters het meenemen naar het nest, dus zie je de eerste dagen juist meer mieren, en wie dan het spoor doodspuit of wegpoetst, haalt het lokaas weg en laat het nest intact.

Wat wel werkt, is meestal saai en meetbaar: de bron in een dichte zak naar de buitenbak, de naden uitzuigen, textiel heet wassen of invriezen, voorraad in glas, en drie weken volhouden. Een feromoonval of lijmval gebruik je daarbij als meetinstrument, want die vangt wat langskomt en laat zien of het minder wordt, maar haalt de bron niet weg.

Maatregel	Werkt bij	Hoe je het doet	Waarom het werkt of niet
Wassen op 60 graden	Kleermot, tapijtkever, bedwants, vlooien in de mand	Wol, zijde en dons die het waslabel toestaat, beddengoed, dekens en kussenhoezen	Eitjes, larven en poppen overleven die temperatuur niet
Minstens 72 uur in de vriezer bij 18 graden onder nul	Textiel dat niet in de machine mag, spullen uit een kamer met bedwantsen	In een dichte zak die je in de kamer zelf dichtknoopt	Een vuistregel die ook de eitjes meeneemt
Een week in de vriezer	Nieuwe rijst, noten, gedroogd fruit en vogelvoer	Voordat je het pak in de voorraadbak stort	De rijstklander groeit onzichtbaar binnen in de korrel op
Uitzuigen met een smal mondstuk	Voorraadmot, voorraadkevers, tapijtkeverlarven, vlooien	Naden, schroefgaten, de rand onder het legbord, plinten en vloernaden; de zak buiten weggooien	Poppen en eitjes zitten waar geen pak of kleed ligt, en in de zak leven ze door
Glas of hard plastic met een sluitend deksel	Broodkever, tabakskever, rijstmeelkever, voorraadmot	Alle open droge voorraad overzetten, ook dierenvoer	De larve van de broodkever boort door karton en dunne folie
Luchtvochtigheid naar 40 tot 55 procent	Stofluis, springstaart, en daarmee ook de boekenschorpioen	Ventileren, stoken en kasten 3 tot 5 cm van de buitenmuur	De schimmel waarvan ze leven groeit dan niet meer
Lokaas op het spoor laten staan	Zwarte wegmier; bij faraomieren via een plaagdierbedrijf	Op het spoor zelf zetten en niet ernaast, en dagen laten staan	De werksters brengen het naar de koningin, en pas dan stopt de aanvoer
Lijmval of feromoonval	Meten bij kakkerlak, voorraadmot en kleermot	Plat tegen de plint of in de kast, met de datum erop	Vangt alleen wat langskomt, en een feromoonval alleen de mannetjes
Contactspray	Niets structureel	Niet gebruiken als eerste stap	Raakt geen eitjes of poppen; faraomieren splitsen zich op en kakkerlakken vluchten dieper weg
Lavendel of cederhout	Niets bij larven die al in de kast zitten	Hooguit als aanvulling in een schone, dichte kast	Een geur houdt geen larve tegen; een dichte doos houdt het motje wel buiten

Zo houd je de volgende golf buiten en zie je hem op tijd

Bijna elk klein bruin insect komt op een van drie manieren binnen: in een verpakking, in iets tweedehands of door een kier. Voor elk van die drie is er een maatregel die meer oplevert dan een middel.

Zet droge voorraad over in glas of hard plastic met een sluitend deksel, en koop meel en specerijen in hoeveelheden die je binnen een jaar opmaakt. Een nieuw pak rijst, noten of vogelvoer leg je eerst een week in de vriezer bij 18 graden onder nul.

Leg een tweedehands wollen kleed, een oude fauteuil of een doos boeken niet meteen in de kamer. Bekijk de naden met een zaklamp op huidjes, zwarte stipjes en spinsel en was of vries wat kan, en pak na een vakantie de koffer uit op een harde vloer in plaats van op het bed.

Aan de buitenkant houd je het huis dicht op de maat van het beestje: gaas met een maaswijdte van 1 mm achter ventilatieroosters, een dorpelprofiel onder een buitendeur met een naad van meer dan 5 mm, en kit in de naad tussen kozijn en muur. Hoe je dat per deur, raam en rooster aanpakt, staat bij insecten buiten de deur houden.

Gaas van 6 mm voor een gevelopening waar vogels in zitten, houdt op den duur ook spekkevers, tapijtkevers en vogelmijten weg, want die komen af op het nest en niet op je keuken. Haal zo'n nest pas weg als de jongen zijn uitgevlogen, want een nest in gebruik is beschermd onder de Omgevingswet; voor ongedierte dat niet klein of bruin is, is het overzicht van huishouden en ongedierte de ingang.

Zo kom je van één bruin beestje bij de bron

Elke stap streept een deel van de lijst weg, zodat je eindigt bij één kast, één naad of één kier.

1. Vang het beestje levend onder een glas

   Zet een glas eroverheen, schuif er een kaartje onder en leg het op wit papier bij het raam. Een platgedrukt insect van een paar millimeter heeft geen herkenbare vorm meer, en onder de keukenlamp oogt de kleur anders dan bij daglicht.

2. Kijk een halve minuut hoe het beweegt

   Noteer of het springt, vliegt, in een spoor loopt, wegkruipt van het licht of juist naar het raam gaat. Die ene waarneming streept meer soorten weg dan de kleur, omdat gedrag uit de leefwijze komt en niet uit het licht waarin je kijkt.

3. Tel de poten en meet de lengte

   Zes poten is een insect, acht een mijt of boekenschorpioen. Meet van kop tot achterlijf zonder sprieten en zet het in een van de vier klassen: onder 2 mm, 2 tot 5 mm, 5 tot 10 mm of boven 1 cm.

4. Schrijf een week lang op waar, wanneer en hoeveel

   Per vondst de kamer, de plek, het tijdstip en het aantal. Een kevertje op de vensterbank is een vindplaats en geen haard, maar tien vondsten op een rij wijzen wel een richting aan, en een vondst in januari zegt dat het beestje binnen woont.

5. Zoek de bron in een straal van een paar meter

   In de keuken haal je de voorraadkast leeg en kijk je in de gaten van de legbordsteunen. In de slaapkamer ga je met een zaklamp langs de matrasnaad, de lattenbodem en de plint binnen 2 m van het bed, en bij textiel sla je de rand van het kleed om.

6. Haal de bron weg en behandel naden en textiel

   Besmette voorraad gaat in een dichte zak naar de buitenbak, de naden en schroefgaten zuig je uit, en wol en beddengoed was je op 60 graden of leg je minstens 72 uur in de vriezer. Zet de voorraad terug in glas of hard plastic met een deksel.

7. Meet na drie weken of je klaar bent

   Leg een lijmval tegen de plint of hang een feromoonval in de kast en kijk na drie weken. Er blijven altijd eitjes en poppen achter die nog uitkomen, dus pas een lege val na die periode vertelt dat de bron echt weg is.

8. Laat bedwantsen, kakkerlakken en faraomieren behandelen

   Deze drie spuit je niet zelf, omdat een spray ze verspreidt. Meld ze in een appartement of rijtjeshuis bij de verhuurder of de vereniging van eigenaren, want ze lopen via leidingen en schachten naar de buren.

Beestjeszoeker

Beschrijf wat je ziet: grootte, kleur, waar je het vond en hoeveel. Je krijgt de waarschijnlijke soort, waar hij vandaan komt en wat er werkt. Open de volledige beestjeszoeker

Nalopen bij een klein bruin beestje in huis

• Beestje levend gevangen en op wit papier bij daglicht bekeken
• Poten geteld en de lengte gemeten zonder sprieten
• Genoteerd of het springt, vliegt, in een spoor loopt of wegkruipt van het licht
• Een week bijgehouden waar, wanneer en hoeveel je er vindt
• Matrasnaad, lattenbodem en plint bekeken op zwarte stipjes en huidjes
• Voorraadkast leeggehaald en de gaten van de legbordsteunen uitgezogen
• Luchtvochtigheid gemeten in de kamer met stofluizen of boekenschorpioenen
• Na drie weken met een lijmval of feromoonval gecontroleerd of het minder is

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Het beestje platdrukken voordat je het bekeken hebt

Een insect van 2 tot 5 mm wordt onder een tissue een bruine veeg zonder kop, poten of vorm. Daarmee ben je precies de kenmerken kwijt waarop je een broodkever van een bedwants en een vlo van een stofluis onderscheidt.

Vang het onder een glas, en moet het toch dood, doe het dan in een dicht potje in de vriezer. Dan blijft het heel en kun je het later nog meten en fotograferen.

Op kleur zoeken in plaats van op beweging

Bij 28 van de 39 beestjes in onze lijst staat bruin of roodbruin als kleur, en onder een lamp van 2700 K lijkt donkergrijs ook bruin. Wie op kleur zoekt, houdt een lange lijst over die niets beslist.

Of het springt, in een spoor loopt, naar het raam vliegt of wegkruipt van het licht, streept met één waarneming het grootste deel van die lijst weg.

Faraomieren of kakkerlakken zelf bespuiten

Een faraomierenkolonie splitst zich na een contactspray op in nieuwe nesten, en Duitse kakkerlakken vluchten dieper de constructie in en naar de buren. De spray haalt weg wat je ziet en maakt de besmetting groter en moeilijker te vinden.

Laat beide met lokaas behandelen door een plaagdierbedrijf, en gebruik zelf alleen lijmvallen om te meten waar ze lopen.

Bij bedwantsen op de bank gaan slapen of het bed buiten zetten

De wantsen volgen de slaper, dus wie naar de bank verhuist, neemt ze mee naar een tweede kamer. Een matras dat door de gang naar buiten gaat, laat onderweg wantsen en eieren achter, en op straat neemt een voorbijganger het zo weer mee naar binnen.

Laat het bed staan, was beddengoed op 60 graden, doe wat niet gewassen kan minstens 72 uur in de vriezer in zakken die je in de slaapkamer dichtknoopt, en bel een plaagdierbedrijf.

Alleen het huisdier tegen vlooien behandelen

Het grootste deel van een vlooienpopulatie zit als ei, larve en pop in tapijt, vloernaden, de mand en de bank, en niet in de vacht. Een middel op het dier doodt wat erop springt, terwijl in de mand de volgende lichting klaarligt.

Behandel het dier via de dierenarts met een middel dat op soort en gewicht is afgestemd, en de woning tegelijk: dagelijks stofzuigen met de zak buiten weg, en mand en dekens op 60 graden, na twee weken nog een keer.

Een feromoonval als bestrijding gebruiken

Een feromoonval tegen kleermot of voorraadmot lokt alleen de mannetjes. De vrouwtjes leggen hun eitjes gewoon, en de larven die al in de kast zitten merken niets van de val.

Gebruik hem als meter: hang hem op na de opruimbeurt en kijk na drie weken of er nog motjes in zitten. Bij de broodkever lost ook geen val het probleem op, dus daar blijft alleen zoeken naar de bron over.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een voorraadkast, een kledingkast of een kleed pak je zelf aan, maar drie kleine bruine insecten niet. Bedwantsen zitten in kieren die je niet bereikt en hun eitjes zijn ongevoelig voor de meeste middelen uit de winkel, dus vraag een plaagdierbedrijf naar een warmtebehandeling of een combinatie van behandelingen met een nacontrole na twee tot drie weken.

Duitse kakkerlakken en faraomieren vragen gel-lokaas op de looproutes en een traject van weken, en in een appartement of rijtjeshuis een melding bij de verhuurder of de vereniging van eigenaren, omdat ze via schachten en leidingen tussen woningen lopen. Vind je houtwormgaatjes met vers boormeel in een dragende balk, laat dan eerst een bouwkundige beoordelen of de doorsnede nog voldoende is.