Verlichting in huis: lagen, hoogtes en lichtkleur

Licht bouwt zich op in drie lagen

Een kamer met alleen een lamp midden aan het plafond herken je aan drie dingen: donkere hoeken, schaduw onder ogen en kin, en de indruk dat de ruimte kleiner is dan de plattegrond belooft. Dat ligt zelden aan het aantal lumen en bijna altijd aan de richting. Licht dat van één punt recht van boven komt, laat elk verticaal vlak onverlicht, terwijl het oog afstand juist aan verlichte wanden afleest.

Verlichting is het onderdeel van de laatste laag van het interieur dat je als eerste vastlegt. Kleur, hout, stof en kunst worden allemaal gelezen in het licht dat je erop zet, dus een kleurbesluit zonder lichtplan is een besluit dat je later terugdraait.

Werk per zone met drie lagen: algemeen licht hoog in de ruimte, gericht licht op de plek waar je leest, kookt of eet, en een lamp op ooghoogte of lager die een wand of een hoek oppakt. Houd die lagen apart schakelbaar, zodat de bovenste laag 's avonds uit kan.

Het tweede dat misgaat is de plaats van het lichtpunt. De draad zit in het hart van de kamer en de eettafel staat daar in vrijwel geen enkele woning.

Teken daarom eerst de zones en zet daarna per zone de lichtpunten op papier, ook waar nu geen aansluiting zit. Een snoerpendel aan een haak, een rail of een vloerlamp met stekker overbrugt de afstand tussen het punt dat er is en de plek waar licht nodig is.

Laag	Waar het licht vandaan komt	Wat die laag doet	Wat je mist zonder deze laag
Algemeen licht	Plafondlamp, hanglamp, inbouwspots of een vloerlamp die omhoog straalt	Vult de kamer zodat je veilig loopt en dingen terugvindt	Alles buiten de lichtkring van de losse lampen blijft zwart
Gericht licht	Leeslamp, bureaulamp, onderbouwverlichting, hanglamp boven het blad	Zet drie tot vijf keer zoveel licht op een klein vlak als de eerste laag	Je schroeft het algemene licht op en dan wordt de hele kamer te fel
Licht op ooghoogte	Wandlamp met het hart op 160 cm, tafellamp op een dressoir, lamp in een kast	Maakt wand en hoek zichtbaar, waardoor de kamer zijn diepte terugkrijgt	De kamer lijkt korter dan hij is, want er is geen verlicht vlak in de verte
Licht onder ooghoogte	Vloerlamp met de kap op 140 cm, ledstrip achter of onder een meubel	Verlicht de onderkant van de ruimte en houdt de schaduwen kort	Gezichten krijgen alleen licht van boven, met schaduw onder ogen en kin

Hoeveel licht een ruimte nodig heeft

Op de verpakking staat lumen, en dat is de maat die telt. Watt zegt alleen hoeveel stroom de lamp trekt. De oude gloeilampmaten vertalen zich vast: 40 watt is ongeveer 470 lumen, 60 watt is 806 lumen en 100 watt is 1521 lumen, en een led doet datzelfde met ruwweg 6 tot 12 watt.

Voor een hele kamer reken je in lumen per vierkante meter, voor een werkvlak in lux. Lux is het licht dat op het vlak zelf aankomt, dus de afstand doet mee: dezelfde leeslamp geeft op 40 cm vier keer zoveel lux als op 80 cm. Die verhouding is kwadratisch, en daarom helpt de lamp dichterbij zetten meer dan een sterkere lamp kopen.

Voor kantoorwerk houdt NEN-EN 12464-1 500 lux op het werkblad aan. Thuis is dat geen eis, maar het is wel de maat waarop je een werkplek inricht. Voor lezen in een stoel is 300 lux genoeg en voor de rest van een woonkamer 100 tot 200 lux.

De kleurweergave staat als Ra of CRI op de doos en loopt tot 100. Ra 80 is de ondergrens, Ra 90 of hoger hoort waar kleur telt: aan tafel, bij de spiegel, boven het aanrecht en op een wand met kunst. Onder een lamp met lage Ra zien rood en huidtinten er vlak uit, omdat er in het spectrum van die lamp weinig diep rood zit om terug te kaatsen.

Plek	Vuistregel voor het algemene licht	Wat er aan gericht licht bij hoort	Kleurtemperatuur en kleurweergave
Woonkamer	100 tot 150 lumen per m2, verdeeld over vijf of zes punten	Leeslamp van 400 tot 800 lumen dicht bij de stoel	2700 K, Ra 80 volstaat, Ra 90 op een wand met kunst
Eettafel	Telt mee in de woonkamer	Hanglamp van 800 tot 1200 lumen, onderkant 80 cm boven het blad	2700 K en dimbaar, Ra 90 want anders oogt eten grauw
Keuken en werkblad	200 tot 300 lumen per m2	Licht onder de bovenkastjes over de hele lengte, 300 tot 500 lux op het blad	3000 tot 4000 K boven het blad, Ra 90
Werkplek	100 tot 150 lumen per m2	Bureaulamp die 500 lux op het blad zet, zijdelings ingericht tegen reflectie	4000 K overdag, 2700 K in de avond, Ra 90 bij kleurwerk
Slaapkamer	70 tot 100 lumen per m2	Bedlamp van 200 tot 400 lumen, hart op 65 cm boven de matras	2700 K of lager, dimbaar, Ra 80
Badkamerspiegel	150 tot 200 lumen per m2	Twee lampen naast de spiegel met het hart op 160 cm	3000 tot 4000 K, Ra 90 anders klopt je eigen kleur niet
Hal, trap en overloop	100 lumen per m2	Lamp met de onderkant op 210 cm zodat de doorloop vrij blijft	2700 tot 3000 K, Ra 80

Op welke hoogte elke lamp hangt

Alle lamphoogtes komen uit één gegeven: waar de ogen zitten. Wie staat kijkt op ongeveer 160 cm, wie op een bank zit op ongeveer 115 cm. Een lamp verblindt op het moment dat de onderrand van de kap boven die lijn uitkomt en de lichtbron in beeld schuift.

Daarom hoort de kap van een leeslamp naast een stoel op 110 cm, net onder ooghoogte van wie zit, en die van een vloerlamp naast de bank juist op 140 cm, ruim boven het hoofd. Twee lampen met dezelfde functie, twee hoogtes, en het verschil zit in de vraag of je eronder of erlangs kijkt.

Boven een eettafel gelden twee maten tegelijk: de onderkant van de kap op 80 cm boven het blad, en de kap minstens 30 cm binnen de tafelrand. Bij een tafel van 90 cm diep blijft er dan hooguit 30 cm kapbreedte over, en dat is de reden dat een brede kap boven een smalle tafel nooit klopt. Wat massief hout daarbij extra doet met het gewicht en het licht staat bij de maatvoering van een houten hanglamp.

Boven een kookeiland hangt de lamp lager, op 75 cm boven een blad van 90 cm, en dan zit de onderkant op 165 cm. Dat is ooghoogte, dus kies daar een kap die de lamp van onderaf afdekt. Alle hoogtes met hun marge staan bij elkaar in de maatwijzer, waar je per onderdeel ziet waar de maat van afhangt.

Lamp	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Hanglamp boven de eettafel, onderkant	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Laag genoeg voor het blad, hoog genoeg om elkaar aan te kijken; bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger
Hanglamp boven de eettafel, breedte	30 cm binnen de rand van het blad	30 tot 40 cm binnen de rand	Anders stoot je je hoofd als je een stoel aanschuift of erlangs loopt
Hanglamp boven een kookeiland, onderkant	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Bij twee of drie lampen reken je 70 tot 90 cm hart op hart
Hanglamp in de hal of boven de trap, onderkant	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop; boven een trap meet je vanaf de hoogste trede onder de lamp
Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte van wie staat; schijnt de lamp opzij of omhoog, dan mag hij lager
Leeslamp naast een stoel, onderkant van de kap	110 cm	100 tot 125 cm	Net boven je schouder als je zit, dan valt het licht op de pagina
Vloerlamp naast de bank, onderkant van de kap	140 cm	130 tot 150 cm	Je hoofd zit op de bank op ongeveer 130 cm en de kap blijft daarboven
Bedlamp aan de wand, hart	65 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Meet vanaf de matras en niet vanaf de vloer: een boxspring scheelt 20 cm
Spiegellamp, twee lampen naast de spiegel	160 cm hart	155 tot 170 cm	Licht van opzij geeft geen schaduw onder ogen en kin, licht van boven wel
Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk; onderling 100 tot 150 cm
Buitenlamp naast de voordeur, hart	190 cm	170 tot 210 cm	Boven je hoofd, want op ooghoogte kijk je in de lamp terwijl je het slot zoekt

Wat het daglicht in jouw kamer met de lampkeuze doet

Kunstlicht beoordeel je nooit los van het daglicht dat een kamer overdag krijgt. Op het noorden komt er vrijwel geen directe zon binnen en is het licht hemellicht: diffuus, zonder slagschaduw en koel van kleur, rond 6500 K bij bewolking en hoger als de lucht helder blauw is. Op het zuiden en westen schuift de kleur juist door de dag, van neutraal rond het middaguur naar 2000 tot 3000 K in het laatste uur voor zonsondergang.

Dat verschil bepaalt hoeveel lampen je nodig hebt en welke. In een noordkamer hang je meer punten op dan je vooraf denkt, houd je ze voor de avond op 2700 K en zet je er voor werk en voor het beoordelen van kleur één lamp van 4000 K met Ra 90 bij, want die sluit overdag aan op het hemellicht zonder kleurbreuk.

Welke kant jouw ramen op liggen en wat dat per ruimte betekent kun je nazoeken in de lichtwijzer, per windrichting en per vertrek. Daar staat ook welke kleuren in dat licht overeind blijven en welke grauw worden.

Houd binnen één zichtveld verder één kleurtemperatuur aan. Zet je 2700 K en 4000 K naast elkaar, dan ijkt je oog zich op het gemiddelde en lijkt de warme lamp oranje en de koele lamp blauw. Verschil maak je met helderheid en richting, niet met kelvin.

Welke dimmer bij welke lamp hoort

Dimmen mislukt bijna altijd op dezelfde drie punten: de lamp is niet dimbaar, de dimmer is voor een ander type lamp gemaakt, of het vermogen valt onder de ondergrens van de dimmer. Alle drie zijn ze voor de aankoop te controleren.

Een dimmer werkt door de sinus van de netspanning deels weg te knippen. Bij fase-aansnijding gebeurt dat aan het begin van elke halve golf, en dat is het type voor gloeilampen, halogeen en oude wikkeltrafo's. Bij fase-afsnijding knipt hij het staartje weg, en dat is wat led-drivers en elektronische trafo's nodig hebben. Op het apparaat staat dat als R, L of C, en een universele dimmer herkent zelf wat eraan hangt.

Elke dimmer heeft ook een minimum- en een maximumvermogen. Eén led-lamp van 5 watt haalt de ondergrens van een oude dimmer voor gloeilampen niet, en dan knippert hij of gaat hij niet aan. Andersom is de bovengrens bij led geen optelsom van wattages: fabrikanten rekenen als vuistregel met ongeveer een tiende van het vermogen dat op een dimmer voor gloeilampen staat, omdat de drivers bij het inschakelen kort een hoge stroom trekken. De tabel van de dimmer zelf gaat altijd voor.

Voor een losse lamp hoef je niet aan de wand te werken. Hoe je dat bij een tafellamp dimbaar maakt met een snoerdimmer en wat er bij een dimmer voor een vloerlamp of staande lamp komt kijken, staat apart uitgewerkt.

Soort dimmer	Waar hij zit	Waar hij voor gemaakt is	Waar het misgaat
Wanddimmer met fase-afsnijding (R,C)	In de schakelaardoos, op de plaats van de wandschakelaar	Dimbare led en elektronische trafo's	Een oude wikkeltrafo van halogeenspots gaat hiervan brommen
Wanddimmer met fase-aansnijding (R,L)	In de schakelaardoos	Gloeilampen, halogeen en wikkeltrafo's	Op led geeft dit flikkering en een zoemtoon, en de driver in de lampvoet slijt sneller
Universele dimmer	In de schakelaardoos	Herkent zelf welk type belasting eraan hangt	Blijft gebonden aan het minimum- en maximumvermogen dat op het apparaat staat
Snoerdimmer in het snoer	Tussen de lamp en de stekker, op tafelhoogte of langs de poot	Een tafellamp of staande lamp dimmen zonder aan de installatie te werken	De lamp zelf moet dimbaar zijn; een gewone led knippert of reageert niet
Vloerdimmer met voetbediening	In het snoer, op de vloer naast de staande lamp	Een staande lamp waar je vanaf de bank bij wilt zonder op te staan	Hij ligt in de looproute en in het pad van de stofzuiger; leg het snoer langs de plint
Stekkerdimmer	Tussen het stopcontact en de stekker van de lamp	Snel dimbaar maken zonder gereedschap	Hij steekt uit het stopcontact en past zelden achter een meubel
Touchdimmer in de voet	In de lamp zelf, bediend door de metalen voet aan te raken	Een tafellamp met een geleidende voet	Werkt alleen met de lampen die de fabrikant erbij noemt, en het vermogen is beperkt
Dimmen in de lamp zelf	In de slimme lamp, bediend via een app of een draadloze schakelaar	Elke fitting waar de lamp in past, ook zonder dimmer in de wand	Nooit op een dimmer zetten: dan krijgt de elektronica geen volle spanning meer

Waarom gedimd ledlicht koel blijft en een gloeilamp warmer werd

Een gloeilamp veranderde bij het dimmen vanzelf van kleur. Er ging minder stroom door de gloeidraad, die draad werd minder heet en zakte van ongeveer 2700 K naar rond de 2000 K. Het licht werd dus oranjer naarmate het zachter werd, en dat is de combinatie waaraan het oog avondlicht herkent: weinig licht en een warme kleur, zoals bij een kaars of een ondergaande zon.

Een gewone led doet dat niet. De chip houdt zijn kleurtemperatuur, hoe ver je ook terugdraait, dus je houdt zwak licht van 2700 K over. Dat leest het oog als schemer met een koele hemel erin, en daarom voelt een gedimde led vaak vlak of kil terwijl er niets mis is met de lamp.

Wil je die verschuiving terug, zoek dan een lamp die als dim-to-warm wordt verkocht. Die is zo gebouwd dat hij bij het dimmen naar ongeveer 1800 tot 2200 K zakt en het gedrag van een gloeilamp nabootst.

Dimmen om te besparen levert weinig op. Een led-lamp van 8 watt die je halveert scheelt ongeveer 4 watt, en bij vier branduren per dag is dat zo'n zes kilowattuur per jaar. De winst zit in comfort en in temperatuur, niet op de meter.

Voor de levensduur maakt het wel iets uit, al is de winst kleiner dan bij een gloeilamp. Een led-lamp gaat 15.000 tot 50.000 branduren mee, en wat hem meestal sloopt is warmte die niet weg kan, bijvoorbeeld in een inbouwspot in een dicht en geïsoleerd plafond, of een dimmer die niet voor led is bedoeld. Het is dan de elektronica in de voet die het begeeft, niet de led zelf.

Wat het materiaal van een lampenkap met het licht doet

De kap bepaalt meer dan de lamp waar het licht heen gaat. Een kap die aan boven- en onderzijde open is, stuurt licht naar het plafond en naar de vloer en laat de rest zijwaarts door de stof heen. Een dichte metalen kap doet dat laatste niet en zet alles in een kegel naar beneden, en die kegel is precies zo breed als de opening onderin.

Bij stof hangt het beeld aan de binnenkant. Een witte voering kaatst neutraal terug, een goudkleurige voering geeft het weerkaatste licht een gele slag, en een zilverkleurige of verchroomde binnenkant maakt de bundel koeler en gerichter. Dat werkt niet alleen bij lampenkappen: een zilveren of glanzend gelakte lampvoet kaatst zijn omgeving terug en wordt zelf een klein lichtpunt in de kamer.

Bedrukte lampenkappen werken op transmissie. Waar inkt zit, komt minder licht door, dus de print staat donker in een oplichtend vlak en is bij daglicht juist in zijn eigen kleuren te zien. Een dichte of donkere print haalt daarmee licht weg uit de kamer, en een kap met veel inkt hoort dus bij een lamp die avondlicht mag geven en niet bij de enige leeslamp in de hoek.

Twee dingen vallen bij een bedrukte of lichte kap op zodra de lamp aanstaat: de naad van de stof en het metalen frame tekenen zich af, en een heldere lamp binnenin schijnt als felle vlek door het doek. Een matte lamp of een filamentled met een mat omhulsel houdt het vlak gelijkmatig.

Een kap van hout, rotan of lamellen laat licht juist in stroken door en zet daarmee zijn eigen streepbeeld op de wand en het plafond. Wat de houtsoort, de dikte en de opbouw daarbij uitmaken staat bij het kiezen van een houten hanglamp.

Kapmateriaal	Wat het licht doet	Waar hij op zijn plaats is	Waar je op let
Linnen of katoen met witte voering	Laat licht door het doek heen en werpt het ook omhoog en omlaag	Tafellamp en vloerlamp in een zithoek	De naad en het frame tekenen zich af zodra de lamp brandt
Katoen met goudkleurige voering	Kaatst het licht terug met een gele slag	Eethoek en avondlicht	Wit tafelgoed wordt eronder roomkleurig
Bedrukt doek	De inkt houdt licht tegen, dus de print staat donker in een oplichtend vlak	Een lamp die uit ook mag meedoen in de kamer	Hoe dichter de print, hoe minder licht; niet als enige leeslamp
Metaal	Laat niets door en stuurt alles in een kegel naar beneden	Boven een eettafel, een aanrecht of een leesstoel	Als enige lamp blijft alles buiten de kegel donker; een witte binnenkant scheelt een slag
Papier of rijstpapier	Zeer diffuus, het hele vlak licht gelijkmatig op	Een grote bol in een ruimte met hoogte	Alleen met led en met ruimte tussen lamp en papier
Opaal glas	Geeft naar alle kanten gelijk licht zonder dat je de bron ziet	Hal, badkamer en plafondarmaturen	Zwaar: kijk na waar het armatuur aan hangt en wat het plafond houdt
Helder glas	Laat de lamp zelf zien, met alle helderheid van dichtbij	Alleen met een filamentled of een matte bol, liefst dimbaar	Op ooghoogte zonder dimmer is dit verblindend
Rotan, hout of lamellen	Tekent zijn eigen patroon op de wand en het plafond	Boven een tafel of in een hoek met een rustig vlak erachter	Op een druk behang wordt het streepbeeld rommelig

Zelf een tafellamp of staande lamp maken

Een lamp met een stekker maak je zelf, want je werkt aan een toestel en niet aan de vaste installatie. Er zit wel 230 volt in, dus de eisen waaraan een fabrieksarmatuur voldoet gelden hier net zo goed: geen aanraakbare delen onder spanning, een snoer dat niet aan de klemmen kan trekken en metaal dat geaard is.

De onderdelen zijn bij elke bouw dezelfde. Wie zelf een staande lamp maakt, zoekt dus geen bijzondere onderdelen maar een voet, een holle stang, een fitting, snoer, een trekontlasting, een schakelaar, een stekker en een kapring die bij de fitting past. Bij een tafellamp maken is het rijtje identiek, alleen korter en lichter.

Op de fitting staat de maat: E27 is de gewone fitting met 27 mm schroefdraad, E14 de kleine. Boor je een voet zelf op, hou dan 10 mm aan voor een draadbuis en 8 mm als alleen het snoer erdoor moet, en neem de braam van de rand af of zet er een tule in. Een scherpe boorrand schuurt de isolatie op den duur stuk, en dat is precies de fout die je niet ziet omdat hij binnenin zit.

Kies het snoer op de voet. Hout, keramiek en glas hebben geen aardedraad nodig zolang er geen aanraakbaar metaal in verbinding staat met de binnenkant; dan volstaat 2 x 0,75 mm2 met een stekker zonder aarde. Zit er wel metaal aan de buitenkant, dan hoort er 3 x 0,75 mm2 met aardedraad in en een fitting met aardklem.

De sticker met een maximaal wattage op een kap gaat over de hitte van een gloeilamp. Met een led van 9 watt kom je daar nooit in de buurt, maar de warmte van de driver hoopt zich wel op in een kleine, dichte kap.

Onderdeel	Wat je neemt	Waarom dat zo is
Voet	Iets zwaars dat breed genoeg staat: hout, steen, keramiek of een gevulde fles	De lamp kantelt zodra de zwaartelijn buiten de voet valt, en dat gebeurt het eerst bij een hoge lamp met een brede kap
Stang of buis	Holle draadbuis met M10-draad, waar het snoer doorheen loopt	Hierop past het gangbare fittingwerk, de kapring en de trekontlasting
Fitting	E27 voor gewone lampen, E14 voor de kleine fitting	Het getal is de diameter van de schroefdraad in millimeters, dus de maat van de lamp ligt ermee vast
Snoer	2 x 0,75 mm2 zonder aanraakbaar metaal, 3 x 0,75 mm2 met aarde zodra er metaal aan de buitenkant zit	Zonder aarde is een metalen voet bij een losgeraakte ader zelf onder spanning te brengen
Trekontlasting	Een klem in de voet en de klem die in de fitting zit	Een ruk aan het snoer mag nooit tot bij de aansluitklemmen komen
Schakelaar	Snoerschakelaar op tafelhoogte of een voetschakelaar bij een staande lamp	Hij onderbreekt één ader, dus de lamp is daarna niet spanningsloos: trek de stekker eruit voordat je de lamp wisselt
Stekker	Zonder aarde bij hout of keramiek, met aarde zodra er een aardedraad in het snoer zit	De aarde moet doorlopen tot in het stopcontact, anders doet de draad niets
Kapring of beugel	Een ring die op de fitting geschroefd wordt, of een kap die op de lamp klemt	Passen kap en fitting niet bij elkaar, dan staat de kap scheef of zakt hij over de lamp
Boorgat door de voet	10 mm voor een draadbuis, 8 mm voor alleen het snoer, met de braam eraf	Een scherpe rand schuurt de isolatie kapot op de plek waar je er nooit naar kijkt

Verlichting in een slaapkamer met een schuin dak

Onder een schuin dak loopt het plafond weg, en daarmee verdwijnt de plek waar normaal het lichtpunt zit. Een pendel hangt altijd loodrecht naar beneden, dus op een hellend vlak moet de plafondkap kunnen meekantelen. Fabrikanten noemen daar een maximale hellingshoek bij, en die hoek is het eerste dat je nakijkt voordat je een hanglamp bestelt voor een zolderkamer.

De winst zit hier niet in meer lampen maar in het dakvlak zelf. Richt je licht schuin omhoog tegen de helling, dan wordt dat vlak de lichtbron en verspreidt het licht zich over de hele kamer. Op een wit dakvlak kaatst ruwweg tachtig procent terug, op een donkergrijs of antracieten vlak blijft daar nog geen vijfde van over, dus in een donkere zolderkamer verdwijnt indirect licht simpelweg in de verf.

Het knieschot is de tweede plek waar het misloopt. Zo'n schot is meestal 100 tot 150 cm hoog, dus een wandlamp met het gangbare hart op 160 cm past er niet op. Houd hier 100 tot 120 cm aan en kies een model dat opzij of omhoog schijnt in plaats van recht de kamer in.

Bij het bed geldt hetzelfde: een bedlamp hoort met het hart op 65 cm boven de matras, en onder de schuinte zit op die hoogte vaak geen wand meer. Een klemlamp op het hoofdbord of een tafellamp op het nachtkastje lost dat op zonder in het dakvlak te boren.

Plek onder het schuine dak	Wat daar werkt	Waarom
Onder de nok	Hanglamp of plafondlamp, mits de plafondkap tegen een schuin vlak kan	Een pendel hangt loodrecht; op een helling moet de kap meekantelen en daar geldt een maximale hoek voor
Op het dakvlak zelf	Richtbare opbouwspots of een rail die de helling volgt	Een spot die loodrecht op het dakvlak staat schijnt schuin de kamer in en recht in het gezicht van wie in bed ligt
Tegen het knieschot	Wandlamp of leeslamp met het hart op 100 tot 120 cm	Een knieschot is 100 tot 150 cm hoog, dus de gangbare 160 cm past er niet op
Langs de daklijn	Ledstrip achter een lijst of achter een plank	Het licht strijkt over het dakvlak en dat vlak gaat zelf licht geven; op wit werkt dat, op donker niet
Naast het bed	Klemlamp op het hoofdbord of een tafellamp op het nachtkastje	Op 65 cm boven de matras zit onder de schuinte vaak geen wand meer om iets aan te bevestigen
Bij het dakraam	Niets: houd dit vlak vrij en hang er geen lamp voor	Een dakraam ziet een groter stuk hemel dan een gevelraam van dezelfde maat en levert overdag het meeste licht van de kamer

Wat je nakijkt voordat je een lamp bestelt

Wie zoekt op een merknaam, zoekt op een vorm. Achter een zoekopdracht als bloomingville tafellamp of riviera maison tafellamp zilver zit meestal een beeld van een voet en een kap, terwijl de vier dingen die bepalen of de lamp in jouw kamer werkt nergens in die naam zitten: de fitting, de maat van de kap, de lengte van het snoer en de vraag of hij dimbaar is.

Neem de kleur van de voet. Zilver, chroom en gepolijst metaal weerspiegelen hun omgeving en het licht van de lamp erboven, dus zo'n voet blijft ook overdag opvallen en toont elke vingerafdruk. Een matte of geborstelde afwerking doet dat niet en verdwijnt eerder in het meubel waar hij op staat.

De verhouding tussen kap en voet is de tweede zaak die op een productfoto klopt en in huis niet. Als gewoonte uit de lampenhandel geldt dat de kap van een tafellamp ongeveer een derde van de totale hoogte beslaat en anderhalf tot twee keer zo breed is als de voet op zijn breedste punt. De onderrand van de kap moet daarbij net over de fitting vallen, want zodra je de lamp onder de kap uit ziet steken, kijk je er vanaf de bank ook in.

Kijk verder naar het snoer en naar de plek. Het snoer van een staande lamp is vaak niet meer dan twee meter, dus meet de afstand naar het dichtstbijzijnde stopcontact voordat je bestelt. In de badkamer gelden bovendien de zones uit NEN 1010: hoe dichter bij bad of douche, hoe hoger de eisen aan het armatuur, en dat is geen advies maar een installatievoorschrift. Welke lampen bij de rest van de aankleding passen staat bij de volgorde van decoratie en licht.

Maatwijzer

De hoogtes en maten die in een huis kloppen: bar, eettafel, tv, schilderij, wandlamp, kapstok en gordijnrails, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Onderdeel Alle Zitten Eten en bar Aan de muur Licht Keuken Trap, hal en deur Slapen Raam en gordijn Werken Badkamer

Onderdeel	Wat	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Zitten	Bank, zithoogte	44 cm	40 tot 48 cm	Meet tot de ingezakte zitting, niet tot het bolle kussen. Hoger kom je makkelijker op en af, lager zit je meer achterover.
Zitten	Bank, zitdiepte	60 cm	55 tot 65 cm	Boven 70 cm hangen je voeten vrij en zit je gedwongen onderuit. Loungebanken gaan tot 100 cm en zijn bedoeld om op te liggen.
Zitten	Bank, totale hoogte met rugleuning	80 cm	75 tot 90 cm	Staat de bank voor een raam, dan blijft hij onder de vensterbank als hij niet hoger is dan 80 cm.
Zitten	Fauteuil, zithoogte	45 cm	42 tot 48 cm	Een paar centimeter hoger dan de bank scheelt bij het opstaan. Een lage lounge-fauteuil zakt naar 38 cm.
Zitten	Salontafel, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Vuistregel: gelijk aan of net onder de zithoogte van de bank. Dan zet je je kopje neer zonder voorover te buigen.
Zitten	Salontafel, afstand tot de bank	40 cm	35 tot 45 cm	Minder en je knieën stoten tegen de rand, meer en je moet opstaan om je glas te pakken.
Zitten	Bijzettafel naast de bank, hoogte	60 cm	55 tot 65 cm	Gelijk met de armleuning, dan pak je je glas zonder te kijken.
Zitten	Poef of voetenbank, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Iets lager dan de zitting waar je op zit, anders drukt de rand in je kuiten.
Zitten	Doorloop tussen bank en meubel	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm loop je er met een volle wasmand langs. 60 cm is te krap om elkaar te passeren.
Zitten	Tv-meubel, hoogte	45 cm	40 tot 55 cm	Hierop komt het midden van een 55 inch scherm op ongeveer 80 cm. Wil je het midden op ooghoogte, dan hang je de tv aan de wand.
Eten en bar	Barblad, hoogte	105 cm	100 tot 110 cm	De barkruk moet 25 tot 30 cm lager zijn dan het blad.
Eten en bar	Barblad, diepte	40 cm	30 tot 60 cm	40 cm is een bord plus een glas. Wil je er ook snijden of een laptop neerzetten, dan 60 cm.
Eten en bar	Barblad, overstek voor je knieën	25 cm	20 tot 30 cm	Zonder overstek zitten je knieën tegen het kastje. Boven 30 cm moet het blad onderstut worden, anders kantelt het als iemand erop leunt.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij een blad van 105 cm	78 cm	75 tot 82 cm	Het verschil tussen zitting en blad blijft 25 tot 30 cm, want daar passen je bovenbenen.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij aanrechthoogte (90 cm)	63 cm	60 tot 67 cm	Hetzelfde verschil van 25 tot 30 cm. Een gewone barkruk van 78 cm is hier te hoog en je zit met je knieën omhoog.
Eten en bar	Bar, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Met 60 cm stoot je je elleboog niet tegen je buurman. Onder 55 cm zit je schouder aan schouder.
Eten en bar	Eettafel, hoogte blad	75 cm	72 tot 78 cm	Vaste maat in de meubelbranche, geen norm. Een dik hardstenen of houten blad telt mee, dus meet de bovenkant.
Eten en bar	Eettafel, vrije hoogte onder het blad	68 cm	65 tot 72 cm	Hier zitten je bovenbenen. Een dikke tafelrand, een schuiflade of een dwarsbalk eet die ruimte op.
Eten en bar	Eetstoel, zithoogte	45 cm	44 tot 47 cm	Het verschil met het tafelblad moet 28 tot 32 cm zijn. Bij een tafel van 78 cm hoort dus een stoel van 46 tot 48 cm.
Eten en bar	Eettafel, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Een placemat is 45 cm breed, de rest is ruimte voor je ellebogen en je glas. Aan de kopse kant reken je een extra plek van 60 cm.
Eten en bar	Eettafel, diepte	90 cm	80 tot 100 cm	Bij 80 cm raken de borden tegenover elkaar bijna. Bij 90 cm past er een schaal of een kaars in het midden.
Eten en bar	Ronde eettafel, diameter	120 cm voor 4 personen	110 tot 150 cm	Reken 60 cm omtrek per persoon en houd het midden vrij voor de schalen. Vanaf 140 cm zitten er zes mensen omheen.
Eten en bar	Ruimte achter een eetstoel	100 cm	75 tot 110 cm	75 cm om de stoel achteruit te schuiven en op te staan, 100 cm om er ook achterlangs te lopen met een schaal.
Aan de muur	Schilderij, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Vuistregel, geen norm: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat. Hang alles in de kamer op dezelfde hartlijn, dan loopt de wand rustig.
Aan de muur	Schilderij boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager en het lijkt of het werk op de bank leunt. Door de bank schuift de hartlijn omhoog naar 150 tot 165 cm, en dat mag hier.
Aan de muur	Schilderij boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een lamp of een vaas voor te zetten zonder dat die de lijst raakt.
Aan de muur	Wandcollage, ruimte tussen de lijsten	6 cm	5 tot 8 cm	Gelijke tussenruimte laat de groep als een vlak lezen. Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes.
Aan de muur	Schilderij in een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Meet loodrecht boven de voorkant van de trede waar je staat. Dan loopt de rij lijsten mee met de trap in plaats van scheef te lijken.
Aan de muur	Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen, anders ziet die zijn kruin niet.
Aan de muur	Spiegel boven de wastafel, onderkant	20 cm boven het blad	15 tot 25 cm	Ruimte voor de kraan en een zeeppompje. Bij 20 cm kijk je nog recht in je gezicht in plaats van tegen je hals.
Aan de muur	Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat je hem van de andere kant van de kamer ziet en er niemand voor staat.
Aan de muur	Tv, midden van het scherm	105 cm	100 tot 115 cm	Op ooghoogte als je op de bank zit: bij een zitting van 44 cm zit je oog op ongeveer 115 cm. Boven een schouw kijk je omhoog en dat voel je na een film in je nek.
Aan de muur	Tv, kijkafstand	2 keer de schermdiagonaal	1,5 tot 2,5 keer	Een 55 inch scherm is 140 cm diagonaal, dus 2 tot 3,5 m. Bij 4K mag je dichterbij zitten omdat je de pixels niet meer ziet.
Aan de muur	Stopcontact, hart boven de vloer	30 cm	25 tot 35 cm	Gewoonte, geen norm: NEN 1010 schrijft geen hoogte voor, alleen de zones in de badkamer. Achter een dressoir zet je hem net zo goed op 15 cm, boven een werkblad juist hoog.
Aan de muur	Schakelaar, hart boven de vloer	105 cm	90 tot 110 cm	Ook een gewoonte. 105 cm is de oude Nederlandse standaard: je vindt hem in het donker met je hand op heuphoogte. Voor kinderen en vanuit een rolstoel werkt 90 tot 100 cm beter.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, onderkant	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Laag genoeg om het blad te verlichten, hoog genoeg om iemand tegenover je aan te kijken. Bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, breedte	30 cm binnen de rand van het blad	30 tot 40 cm binnen de rand	Anders stoot je je hoofd als je langs de tafel loopt of een stoel aanschuift.
Licht	Hanglamp boven een kookeiland, onderkant	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Boven een blad van 90 cm kom je dan op 165 cm, ongeveer ooghoogte. Kies dus een kap die de lamp van onderaf afschermt. Bij twee of drie lampen reken je 70 tot 90 cm hart op hart.
Licht	Hanglamp in de hal of boven de trap, onderkant	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop, niemand stoot zijn hoofd. Boven een trap meet je vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt.
Licht	Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte. Schijnt de lamp opzij of omhoog, dan mag hij lager hangen. In een open lamp op ooghoogte kijk je recht in de bron.
Licht	Leeslamp naast een stoel, onderkant van de kap	110 cm	100 tot 125 cm	Net boven je schouder als je zit, dan valt het licht op de pagina en niet in je ogen.
Licht	Vloerlamp naast de bank, onderkant van de kap	140 cm	130 tot 150 cm	Je hoofd zit op de bank op ongeveer 130 cm. Blijft de kap daarboven, dan kijk je niet in het lampje.
Licht	Bedlamp aan de wand, hart	65 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Op zithoogte in bed, zodat het licht op je boek valt. Meet vanaf de matras en niet vanaf de vloer, want een boxspring scheelt 20 cm.
Licht	Spiegellamp badkamer, twee lampen naast de spiegel	160 cm hart	155 tot 170 cm	Licht van de zijkant geeft geen schaduw onder je ogen en je kin. Een enkele lamp boven de spiegel doet dat wel.
Licht	Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk, verder weg blijft de wand donker. Onderling 100 tot 150 cm, afhankelijk van de stralingshoek.
Licht	Buitenlamp naast de voordeur, hart	190 cm	170 tot 210 cm	Boven je hoofd, zodat je niet in de lamp kijkt terwijl je het slot zoekt. Op ooghoogte ben je juist blind.
Keuken	Aanrecht, hoogte bovenkant blad	90 cm	85 tot 95 cm	De Nederlandse standaard: onderkast, verstelbare poten en een blad van 3 tot 4 cm samen. Vuistregel: ellebooghoogte min 10 tot 15 cm, dus ben je langer dan 1,85 m, draai de poten dan uit.
Keuken	Werkblad, diepte	60 cm	57 tot 65 cm	Kookplaten en spoelbakken zijn op 60 cm gemaakt. Een diep blad van 70 cm geeft ruimte achter de kookplaat, maar je reikt verder naar de bovenkastjes.
Keuken	Bovenkastjes, onderkant boven het werkblad	55 cm	50 tot 60 cm	Onder 50 cm past je keukenmachine er niet onder en sta je met je hoofd tegen de deur. Boven 60 cm kom je niet bij het bovenste schap.
Keuken	Bovenkastjes, diepte	35 cm	32 tot 40 cm	Ondieper dan het werkblad, zodat je er niet tegenaan stoot als je over het blad buigt om te snijden.
Keuken	Afzuigkap boven een gaskookplaat, onderkant	70 cm	65 tot 75 cm	De vlam en de hete lucht moeten weg kunnen: onder 65 cm boven de pannendrager wordt het vetfilter te heet. Houd altijd de minimummaat uit de handleiding aan, dat is een eis van de fabrikant.
Keuken	Afzuigkap boven inductie, onderkant	60 cm	55 tot 65 cm	Geen vlam, dus hij mag lager, en lager hangen vangt meer damp. Ook hier is de handleiding leidend, want die maat hoort bij het apparaat.
Keuken	Kookeiland, loopruimte rondom	120 cm	100 tot 150 cm	Bij 100 cm kun je de vaatwasser openen en er nog langs. Bij 120 cm passeren twee mensen elkaar terwijl er een lade open staat.
Keuken	Twee keukenrijen tegenover elkaar, afstand	120 cm	110 tot 140 cm	Een ovendeur en een lade die tegenover elkaar open staan hebben allebei ongeveer 60 cm nodig.
Keuken	Oven op werkhoogte, bodem van de ovenruimte	90 cm	80 tot 100 cm	Je tilt een hete bakplaat er recht uit in plaats van gebogen. Boven 100 cm til je een schaal boven je middel en zie je niet meer wat erin staat.
Keuken	Vaatwasser, nismaat	60 cm breed, 82 cm hoog	60 tot 60,5 cm breed	Een onderbouwmodel schuift onder een blad van 90 cm. Een vrijstaand model heeft zijn eigen bovenblad en is ongeveer 85 cm hoog.
Keuken	Inbouwkoelkast, nishoogte	88, 122 of 178 cm	vaste maten per model	De kast volgt de nismaat, dus meet de nis en niet het apparaat. Achter en boven het apparaat moet ventilatieruimte vrij blijven.
Keuken	Stopcontact boven het werkblad, hart	115 cm	110 tot 120 cm	Dat is 20 tot 30 cm boven het blad, dus vrij van spetters en niet weggewerkt achter de waterkoker. Houd minstens 30 cm afstand tot de spoelbak.
Keuken	Keukenplint, hoogte	10 cm	10 tot 15 cm	De poten zijn verstelbaar en met de plint stel je de aanrechthoogte fijn in. De plint staat 5 cm terug, zodat je met je tenen onder het kastje kunt.
Trap, hal en deur	Trapleuning, hoogte	90 cm	80 tot 100 cm (norm)	Norm: het Bouwbesluit, sinds 2024 het Besluit bouwwerken leefomgeving, eist een leuning tussen 80 en 100 cm, gemeten vanaf de voorkant van de trede. Een leuning is verplicht als je over de trap meer dan 1 m stijgt.
Trap, hal en deur	Optrede, hoogte van een trede	maximaal 18,8 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw tot 22 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl, voor een woning. Oude trappen zijn vaak 20 tot 21 cm en dat mag blijven zolang je de trap niet vernieuwt.
Trap, hal en deur	Aantrede, diepte van een trede	minimaal 22 cm bij nieuwbouw	22 cm is de ondergrens (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Bij een draaiende trap geldt die maat op de looplijn, dus in de punt van een kwartdraai mag de trede smaller zijn.
Trap, hal en deur	Trap, vuistregel voor comfortabel lopen	2 x optrede + aantrede = 60 cm	58 tot 64 cm	Geen norm maar een oude vuistregel. 17 op en 26 aan loopt rustig (60), 20 op en 22 aan is een gewone Nederlandse trap (62). Daarbuiten struikel je op de maat.
Trap, hal en deur	Trap, vrije breedte	80 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 70 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Onder 80 cm krijg je een matras of een bank niet naar boven.
Trap, hal en deur	Trap, vrije hoogte erboven	230 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 190 cm (norm)	Norm, gemeten loodrecht boven de voorkant van de trede. Bij een dichtgezette zoldertrap is dit de maat waar je tegen de balk loopt.
Trap, hal en deur	Vloerafscheiding langs een trapgat of vide	100 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 90 cm (norm)	Norm: verplicht zodra het verval meer dan 1 m is. Openingen mogen niet groter zijn dan 10 cm en tussen 20 en 70 cm boven de vloer mag er niets zijn waar een kind op kan klimmen.
Trap, hal en deur	Binnendeur, dagmaat van het kozijn	83 x 201,5 cm	78, 83, 88 of 93 cm breed; 201,5, 211,5 of 231,5 cm hoog	Industriestandaard, geen norm. Na montage houd je ongeveer 3 cm minder vrije doorgang over, dus voor een rolstoel of rollator kies je een blad van 93 cm.
Trap, hal en deur	Deurkruk, hoogte	100 cm	95 tot 105 cm	Gewoonte: het slot zit in een standaardkozijn op die hoogte. Verplaatsen kan alleen als je het slotgat in het blad meeverhuist.
Trap, hal en deur	Kapstok, hoogte van de haken	170 cm	160 tot 180 cm	Een lange jas hangt ongeveer 100 cm af, dus op 170 cm blijft hij vrij van de vloer. Een kinderkapstok komt op 110 tot 120 cm.
Trap, hal en deur	Hal, vrije loopruimte	100 cm	90 tot 120 cm	Onder 90 cm kun je niet met twee mensen langs elkaar en past er geen kinderwagen naast de kapstok.
Trap, hal en deur	Drempel, hoogte	maximaal 2 cm	0 tot 2 cm	Boven 2 cm struikel je eroverheen en kom je er met een rollator of rolstoel niet zonder helling over. Een schuine aanloop haalt de rand eraf.
Slapen	Bed, bovenkant matras	55 cm	45 tot 65 cm	Zit je op de rand met je voeten plat op de vloer en je knieën in een hoek van 90 graden, dan is de hoogte goed. Een boxspring komt vaak op 60 tot 65 cm, een laag frame op 45.
Slapen	Matras, standaardmaten	140 x 200 cm	80, 90, 120, 140, 160 of 180 cm breed; 200 of 210 cm lang	Ben je langer dan 1,90 m, neem dan 210 cm. Twee losse matrassen van 90 x 210 vullen samen een bed van 180 x 210.
Slapen	Nachtkast, hoogte bovenblad	60 cm	55 tot 70 cm	Gelijk met of iets boven de matras, dan zet je liggend je glas neer zonder te kijken. Bij een boxspring van 65 cm hoort dus een hoge nachtkast.
Slapen	Loopruimte naast het bed	70 cm	60 tot 90 cm	60 cm is genoeg om langs te lopen, 70 cm om het bed op te maken zonder tegen de kast te stoten.
Slapen	Kledingroede voor lange kleding	160 cm	150 tot 170 cm	Een jas of lange jurk hangt 120 tot 140 cm af, dus eronder blijft nog ruimte voor een lade of een schoenenbak.
Slapen	Kledingroede voor korte kleding	100 cm	95 tot 110 cm	Hemden en dubbelgevouwen broeken hangen 70 tot 90 cm af. Met twee roedes boven elkaar, op 100 en 195 cm, verdubbel je de hangruimte.
Slapen	Kast, diepte voor hangende kleding	60 cm	55 tot 65 cm	Een hanger is 45 cm breed en met 60 cm diepte sluit de deur zonder dat de mouwen klem zitten. Is de kast ondieper dan 55 cm, zet de roede dan in de lengte.
Slapen	Kast, legborddiepte voor truien en broeken	40 cm	35 tot 45 cm	Een opgevouwen trui is ongeveer 30 cm breed. Met 40 cm valt de stapel niet naar voren als je de deur opent.
Slapen	Kast, hoogste bruikbare schap	200 cm	190 tot 210 cm	Verder reik je niet zonder trapje. Wat boven 210 cm staat, is opslag voor koffers die je twee keer per jaar pakt.
Slapen	Hoogslaper, vrije hoogte boven de matras	100 cm	90 tot 110 cm	Genoeg om rechtop in bed te zitten. Meet van de bovenkant van de matras tot het plafond, niet tot de bodem van het bed.
Raam en gordijn	Gordijnrails, hoogte boven het kozijn	12 cm	10 tot 15 cm	Boven het kozijn laat het raam groter lijken en houdt de rail het gordijn uit het glas. Zit het plafond dichtbij, monteer de rail dan 5 tot 10 cm onder het plafond of direct tegen het plafond.
Raam en gordijn	Gordijnrails, uitloop naast het kozijn	20 cm per zijde	15 tot 25 cm	Daar staat het opzij geschoven gordijn geparkeerd, zodat het niet voor het glas blijft hangen en je het daglicht niet inlevert.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vloer	1 cm boven de vloer	0 tot 2 cm	Net vrij van de vloer: het sleept niet en hangt toch recht. Wil je het gordijn op de vloer laten vallen, maak het dan 5 tot 10 cm langer dan de maat tot de vloer.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vensterbank	2 cm boven de bank	1 tot 3 cm	Vrij van de bank, zodat het gordijn niet omkrult op de plank en de warmte van de radiator eronder langs kan.
Raam en gordijn	Gordijn, stofbreedte	2 keer de railbreedte	1,5 tot 2,5 keer	Bij 1,5 keer hangt de stof vlak, bij 2,5 keer krijg je volle plooien. Een wave-rail vraagt 2 tot 2,5 keer, anders staat de golf niet.
Raam en gordijn	Rolgordijn of plissé in de dag, speling	0,5 cm per zijde	0,3 tot 1 cm	Meet de dagmaat op drie hoogtes en neem de kleinste maat, want een kozijn staat zelden haaks.
Raam en gordijn	Vitrage, afstand tot het glas	5 cm	3 tot 10 cm	Tegen koud glas wordt de stof vochtig en krijg je vlekken. Verder naar binnen botst hij op de vensterbank of de raamkruk.
Raam en gordijn	Vensterbank binnen, diepte	20 cm	15 tot 30 cm	Volgt de dikte van de muur plus een overstek van 2 tot 3 cm. Vanaf 20 cm staat een plant er stabiel op.
Raam en gordijn	Vensterbank buiten, overstek	4 cm	3 tot 5 cm	Met een waterhol aan de onderkant. Zonder dat overstek loopt regenwater terug over de gevel en krijg je vuilstrepen onder het raam.
Raam en gordijn	Radiator onder het raam, onderkant	12 cm boven de vloer	10 tot 15 cm	Er moet lucht onderlangs kunnen, daar begint de convectie. Houd ook 3 tot 5 cm tussen radiator en wand en 10 cm vrij onder de vensterbank.
Werken	Bureau, hoogte blad zittend	74 cm	72 tot 76 cm	Je onderarmen liggen horizontaal op het blad en je schouders blijven laag. Kun je het blad niet verstellen, zet dan de stoel hoger en je voeten op een steun.
Werken	Zit-stabureau, stahoogte	105 cm	95 tot 120 cm	Ellebooghoogte staand. Vuistregel: je lichaamslengte min 75 cm, dus bij 1,80 m kom je op 105 cm.
Werken	Bureaustoel, zithoogte	45 cm	40 tot 52 cm	Voeten plat op de vloer, knieën iets lager dan je heupen. De gasveer van een bureaustoel dekt dat bereik zelf.
Werken	Vrije hoogte onder het bureaublad	68 cm	65 tot 72 cm	Je bovenbenen moeten eronder passen, ook met een lade of een kabelgoot. Houd daarnaast 60 cm breed en 60 cm diep beenruimte vrij.
Werken	Bureaublad, diepte	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm staat het scherm op armlengte, 50 tot 80 cm van je ogen, en ligt je toetsenbord er nog voor.
Werken	Beeldscherm, bovenrand	op ooghoogte of iets lager	110 tot 125 cm boven de vloer	Je kijkt dan licht naar beneden en dat is de rustpositie van je ogen. Een laptop op het blad zit ongeveer 20 cm te laag, dus zet hem op een standaard met een los toetsenbord.
Werken	Toetsenbord, afstand tot de bladrand	10 cm	8 tot 15 cm	Daar rusten je handpalmen. Zonder die strook hangen je armen in de lucht en trekt het in je schouders.
Werken	Wandplank boven het bureau, onderkant	45 cm boven het blad	40 tot 60 cm	Een A4-ordner is 32 cm hoog, dus die past er nog onder, en je stoot je hoofd niet als je opstaat.
Werken	Boekenschap, diepte	25 cm	20 tot 30 cm	Een pocket is 12 cm diep, een gebonden boek 16 tot 20 cm. Bij 25 cm staan ze allemaal binnen de rand.
Werken	Boekenschap, overspanning zonder steun	80 cm	70 tot 90 cm	Boeken wegen al snel 25 kg per meter schap. Bij 18 mm plaatmateriaal blijf je onder 80 cm, anders zakt het schap zichtbaar door.
Keuken	Schap voor borden, diepte	32 cm	30 tot 35 cm	Een plat bord is 26 tot 28 cm in doorsnee. Met 32 cm houd je een vinger ruimte om de stapel te pakken zonder te schuiven.
Badkamer	Wastafel, bovenkant	85 cm	80 tot 95 cm	Vuistregel: heuphoogte, dan buig je niet voorover om je handen te wassen. Gebruiken kinderen de wastafel, dan is 80 cm prettiger.
Badkamer	Opzetkom, hoogte van het meubel	75 cm	70 tot 80 cm	Tel de kom van 10 tot 15 cm erbij op, dan komt de bovenrand op 85 tot 95 cm. Vergeet die optelsom en je wast je handen op keukenhoogte.
Badkamer	Handdoekhaak naast de wastafel	140 cm	120 tot 160 cm	Binnen handbereik met natte handen, dus naast de wastafel en niet aan de andere kant van de ruimte.
Badkamer	Handdoekradiator, onderkant	20 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Daar zitten de aansluitingen en je kunt eronder dweilen. Hang de bovenkant niet hoger dan 180 cm, anders kom je niet bij de handdoek. Een smalle handdoekradiator geeft weinig vermogen, dus reken hem niet als enige verwarming.
Badkamer	Douchekraan, hart	100 cm	95 tot 110 cm	Heuphoogte, zodat je de kraan kunt bedienen zonder onder de koude straal te gaan staan.
Badkamer	Badkraan, hart	65 cm	60 tot 75 cm	Ongeveer 20 cm boven de badrand, dan kun je bijmengen terwijl je in bad zit.
Badkamer	Regendouchekop	210 cm	200 tot 225 cm	Minstens 20 cm boven het hoofd van de langste gebruiker, want je staat er recht onder. Bij een schuin dak meet je op het punt waar je echt staat.
Badkamer	Handdouche aan een glijstang, bovenste stand	190 cm	180 tot 200 cm	De stang is 60 tot 90 cm lang, dus de onderste stand komt rond 110 cm. Daarmee spoel je het bad, een kind of de hond af.
Badkamer	Toilet, zithoogte	40 cm	38 tot 48 cm	Standaard is 40 cm. Een verhoogd toilet van 45 tot 48 cm zit op stoelhoogte en daar sta je makkelijker van op. Bij een hangend toilet bepaal je de hoogte zelf met het inbouwframe.
Badkamer	Toilet, vrije ruimte voor de pot	60 cm	55 tot 70 cm	Daar staan je knieën en voeten. Zijwaarts wil je 80 cm breedte, anders zit je met je schouder tegen de muur.
Badkamer	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 75 cm hoog; 20 tot 30 cm voor de voorkant van de pot	Zittend pak je de rol zo zonder te draaien. Hang je hem naast of achter je, dan verdraai je je rug elke keer.
Badkamer	Fonteintje in het toilet, bovenkant	85 cm	80 tot 90 cm	Dezelfde hoogte als een wastafel. Let op de draairichting van de deur, want een fonteintje van 40 cm breed vraagt een vrije hoek.
Badkamer	Stopcontact in de badkamer	buiten 60 cm van bad of douche	norm, geen gewoonte	NEN 1010 verdeelt de badkamer in zones: binnen 60 cm van de rand van een bad of douche mag geen wandcontactdoos. Alle wandcontactdozen moeten achter een aardlekschakelaar van 30 mA.

Veelgestelde vragen