Een prefab erker: wat de fabriek maakt en wat op de bouw blijft
Een prefab erker wordt als element of als pakket genummerde delen in een werkplaats gebouwd en op één dag in de gevel gezet, zodat de opening maar kort open ligt. De fundering, de doorbraak met de latei en de aansluiting op het bestaande metselwerk blijven gewoon werk op de bouw, en daar zit het grootste deel van het risico. Omdat de maat vastligt voordat de fabriek begint, moeten de fundering op peil, de gevel ingemeten en de kraanplek geregeld zijn voordat het element komt. De kosten van een prefab erker volgen uit een tiental posten, en het element zelf is er maar één van.
Wat prefab betekent bij een erker en welk werk op de bouw blijft
Een prefab erker is een erker waarvan het grootste deel in een werkplaats wordt gebouwd en die als één element of als pakket genummerde delen naar het huis komt. Wat er in de fabriek gebeurt, verschilt per aanbieder: van alleen de kozijnen met glas tot een complete bak met borstwering, vloer, dak en binnenafwerking.
Wat een erker aan de kamer toevoegt, blijft hetzelfde: licht uit drie richtingen en 2 tot 3 vierkante meter vloer in het verlengde van de kamer. Hoe diep hij moet zijn en wat erin past, staat bij de erker als deel van de kamer erachter. Hier gaat het om wat de bouwwijze verandert.
Die verandering is kleiner dan het woord doet vermoeden. Prefab verplaatst het werk aan het element naar een droge hal, maar de fundering, de opening in de gevel met de latei erboven en de aansluiting op het metselwerk blijven werk op de bouw.
Juist daar zit het grootste deel van het risico en een flink deel van de prijs. Een prefab erker is dus geen product dat je tegen de gevel schroeft, maar een fabrieksdeel dat op een voorbereide, maatvaste opening moet passen.
De tabel hieronder zet de vijf uitvoeringen naast elkaar die onder de naam prefab worden aangeboden. Het verschil zit in hoeveel er in de fabriek gebeurt, en dus in hoeveel speling er op de bouw overblijft om een scheve gevel op te vangen.
| Uitvoering | Wat uit de fabriek komt | Wat op de bouw gebeurt | Waar hij bij past |
|---|---|---|---|
| Compleet erkerelement | Kozijnen met glas, borstwering, vloer en dak met bedekking, soms met afgewerkte binnenkant | Fundering, gevelopening met latei, plaatsen met een kraan, aansluitingen en de afwerking rond de naad | Een rechte, haakse gevelopening waar een kraan voor het huis kan staan |
| Erkerkozijn in delen | Voorkozijn en zijkozijnen met glas en de hoekstijlen, klaar om te stellen | Fundering, borstwering metselen, kozijnen stellen, dak maken | Een gevel waar de borstwering in dezelfde steen als het huis moet terugkomen |
| Houtskeletbouwpakket | Genummerde wand-, vloer- en dakpanelen met isolatie, kozijnen los of al ingebouwd | Samenstellen op de fundering, gevelbekleding, waterdicht maken | Een straat zonder kraanplek, of een tuinpad waar alleen losse delen doorheen kunnen |
| Prefab erkerkap | Een dakje van zink, koper, polyester of hout met bedekking, op maat gezet | De kap op een bestaande erker plaatsen en de loodslabbe in de gevelvoeg zetten | Een bestaande erker met een gezond onderstuk en een lekkend of ongeïsoleerd dak |
| Uitkragend element aan consoles | Een element zonder eigen fundering, met een geïsoleerde vloer | Stalen consoles of een ligger aan de bestaande constructie, berekend door een constructeur | Een erker op de verdieping, of een voortuin met kabels en leidingen waar niet gegraven kan worden |
Prefab of ter plekke gebouwd, en welke situatie bij welke bouwwijze past
Prefab wint op één punt altijd: de tijd dat de gevel openligt. Een compleet element gaat op de plaatsingsdag de opening in en is dezelfde dag wind- en waterdicht, terwijl een erker die ter plekke wordt gemetseld de opening meerdere dagen achter een noodafdichting laat staan.
In een bewoond huis in de winter is dat een echt verschil. Achter een opening van 260 cm breed en ruim twee meter hoog is de voorkamer niet warm te stoken, en stof en geluid lopen het hele huis door.
Wat prefab kost, is speling. Een metselaar vangt een gevel die 2 cm uit het lood staat op in de voeg en de steen, maar een fabriekselement is haaks en laat elk verschil met de opening zien als een naad die naar boven toe breder wordt.
Hoe ouder en onregelmatiger de gevel, hoe meer die speling waard is. Een compleet element werkt daarom het best bij een naoorlogse gevel met een rechte opening, en bij een vooroorlogse gevel is een prefab kozijn met gemetselde borstwering vaak de betere ruil.
De vergunning verandert niet mee, want de gemeente toetst het bouwwerk en niet de plek waar het gemaakt is. Een prefab erker aan de voorgevel is dus net zo vergunningplichtig als een gemetselde, en hoe die toets verloopt staat bij een erker aanbouwen met vergunning en eigen fundering.
Wordt het plan dieper dan ongeveer 150 cm, of wil je glas in het dak, dan houdt het op een erker te zijn. Zo'n aanbouw gedraagt zich als een serre met een eigen klimaat, en wat daarin werkt staat bij het indelen van een kleine serre met glas tot in het dak.
| Situatie | Bouwwijze die past | Waarom |
|---|---|---|
| Naoorlogse gevel met een rechte opening en ruimte voor een kraan | Compleet prefab element | De gevel ligt één dag open en de opening wijkt weinig af van de fabrieksmaat |
| Vooroorlogse gevel die niet haaks of niet in het lood staat | Prefab kozijnen met borstwering en dak in het werk | Afwijkingen verdwijnen in metselwerk en voeg in plaats van in een wijkende naad |
| Beschermd stadsgezicht of een gevel waarvan steen en roedeverdeling terug moeten komen | Kozijnen op maat, de rest in het werk | De beoordeling kijkt naar steen, voeg en profiel, en steenstrips op een element lezen anders dan gemetselde steen |
| Smalle straat, bomen, bovenleiding of geen plek voor een kraan | Houtskeletbouwpakket in delen of bouwen in het werk | Alles moet met de hand of met een kleine hijsinstallatie naar de gevel |
| Voortuin met kabels, leidingen of een boom vlak voor de gevel | Element op schroefpalen of aan consoles | Er hoeft geen sleuf voor een strookfundering gegraven te worden |
| Bewoond huis in het stookseizoen | Compleet prefab element | Open en dicht op dezelfde dag, zonder nachten achter folie |
| Bestaande erker met een gezonde fundering en een slecht bovenstuk | Prefab element of erkerkap op het bestaande onderstuk | Het grondwerk vervalt als een constructeur de draagkracht van de oude strook bevestigt |
| Plan dieper dan ongeveer 150 cm of met glas in het dak | Geen erker meer, maar een serre of uitbouw | De overspanning, het transport en het binnenklimaat vragen een ander ontwerp |
De fundering moet klaar en op peil zijn voordat het element komt
Een prefab element heeft een oplegging nodig die op de millimeter klopt, want aan de bak zelf valt op de plaatsingsdag niets meer te veranderen. De fundering ligt daarom vast voordat de fabriek begint, en hij is klaar en belastbaar voordat de vrachtwagen voorrijdt.
De hoogte van die oplegging reken je terug vanaf de afgewerkte vloer van de kamer. Van dat peil gaan de vloerafwerking, de dikte van de elementvloer en de stelplaatjes af, en wat overblijft is de hoogte waarop de bovenkant van de fundering moet uitkomen.
Klopt die maat niet, dan ligt de erkervloer hoger of lager dan de kamer. Bij een erker die ter plekke gebouwd wordt corrigeer je dat nog in de dekvloer, bij een element met een afgewerkte vloer niet meer.
Het type fundering bepaalt vooral de planning. Beton dat in het werk wordt gestort, heeft bij gewone temperaturen na een week ongeveer tweederde van zijn eindsterkte en bij kou flink langer nodig, terwijl stalen schroefpalen direct na het indraaien belast kunnen worden.
Waar de fundering op rust, hangt af van het huis. Staat het huis op palen en komt de erker op staal, dan zakken de twee delen verschillend, en waarom zo'n erker langs de naad met de gevel scheurt geldt voor een fabriekselement precies zo.
Een element op poeren of schroefpalen heeft een holle ruimte onder zijn vloer. Die hoort dicht met een plint of trasraam met ventilatieopeningen, afgedekt met gaas van 6 mm, anders waait de wind onder de vloer door en nestelen er muizen.
| Fundering | Hoe hij werkt | Wat het voor de plaatsingsdatum betekent | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Strookfundering in het werk gestort | Betonstrook op draagkrachtige grond, vorstvrij op minstens 60 cm onder het maaiveld | Het beton moet eerst sterkte opbouwen; reken op minstens een week, bij vorst langer | Alleen op zandgrond; tegen een huis op palen scheurt de erker langs de naad |
| Prefab betonpoeren of een funderingsbalk | Geleverde betondelen op een verdichte ondergrond of op palen | De delen zelf zijn direct belastbaar, een stortnaad of aangegoten oplegging niet | Er is een kraan of minigraver nodig om ze te leggen |
| Stalen schroefpalen | Palen die tot in de draagkrachtige laag worden ingedraaid, met een stalen kop als oplegging | Direct belastbaar, dus fundering en plaatsing kunnen in dezelfde week | Grondgegevens of een sondering bepalen de lengte, en kabels in de voortuin bepalen de posities |
| Koppeling aan de bestaande fundering | Een stalen ligger of consoles aan de funderingsbalk van het huis | Geen wachttijd, en de erker beweegt mee met het huis | Een constructeur rekent na of de bestaande fundering de extra last draagt |
| De fundering van een oude erker hergebruiken | Het nieuwe element komt op de bestaande strook | Geen grondwerk en geen wachttijd | Die strook ligt vaak ondieper dan het huis; laat eerst vaststellen of hij gezakt of gescheurd is |
Leg de plaatsingsdatum pas vast als de fundering is ingemeten. Een oplegging die 1 cm te hoog ligt, hak je niet weg terwijl de kraan met het element aan de haak staat te wachten, en elk uur wachttijd staat later op de rekening.
De maten die vastliggen voordat de fabriek begint
Prefab betekent niet dat een erker een standaardmaat heeft. Veel elementen worden op maat gemaakt, maar die maat ligt veel eerder vast dan bij bouwen in het werk: op het moment dat de fabriek gaat zagen, is elke centimeter definitief.
Wat op de bouw anders blijkt, komt terecht in de naad tussen element en gevel. Een fabriekselement krijgt daarom rondom 10 tot 15 mm stelruimte, die na het stellen met voorgecomprimeerd schuimband en kit wordt gedicht.
Die stelruimte is er om het element te stellen, niet om fouten in de gevel op te vangen. Wordt de naad aan één kant veel breder, dan hoort er een aftimmering of stelregel in en geen dikkere rups kit, want een brede kitvoeg scheurt bij de eerste beweging van het metselwerk los.
Laat de aanbieder daarom altijd zelf inmeten, en doe dat pas als duidelijk is wat er aan de opening verandert. Wordt de opening breder of komt er een nieuwe latei, dan wordt er na de doorbraak opnieuw gemeten, of het element wordt iets smaller gemaakt en het verschil gaat in een aftimmering.
Het voorwerk kun je zelf doen. Met de maten uit de tabel hieronder zie je vooraf of je gevel geschikt is voor een compleet element of beter met prefab kozijnen en metselwerk gebouwd wordt.
Neem nooit de maten van een oude bouwtekening over. Een gevel wijkt na tientallen jaren zetting en eerdere verbouwingen vaak van de tekening af, en de fabriek produceert wat er op papier staat.
| Wat je meet | Hoe je het meet | Waarom de fabriek die maat nodig heeft |
|---|---|---|
| Breedte van de gevelopening | Op drie hoogtes tussen de penanten, en de kleinste maat aanhouden | De buitenmaat van het element is die kleinste maat min tweemaal de stelruimte van 10 tot 15 mm |
| Hoogte van de opening | Van het afgewerkte vloerpeil binnen tot de onderkant van de latei, links en rechts | Een latei die scheef ligt, geeft boven het element een wijkende naad die in het zicht blijft |
| Diagonalen van de opening | Kruislings van hoek tot hoek; een paar millimeter verschil is normaal | Het element is haaks, dus een groter verschil moet in metselwerk of een aftimmering worden opgelost |
| Lood van de gevel | Met een laser of een lange waterpas over de volle hoogte van de opening | Een gevel die voorover helt, drukt het dak van het element tegen de gevel en opent de naad onderaan |
| Afgewerkt vloerpeil van de kamer | Met een laser, samen met de hoogte ten opzichte van het maaiveld buiten | Daaruit volgt de hoogte van de fundering en of de erkervloer boven of onder het maaiveld uitkomt |
| Ruimte boven de opening | Van de onderkant van de latei tot de onderkant van het raam of de vensterbank op de verdieping | Daarin moeten het dakpakket van het element en de opstand van de dakbedekking samen passen |
| Opbouw van de gevel | Spouwbreedte en dikte van binnen- en buitenblad, af te lezen bij het bestaande kozijn of een rooster | De aansluiting van isolatie en waterkering in de spouw wordt op die maat gedetailleerd |
| Leidingen en doorvoeren rond de opening | Plek van meterkast, gasleiding, cv-leidingen en wandcontactdozen | Wat in de opening zit moet om voor de doorbraak, en sparingen maakt de fabriek alleen als ze op de tekening staan |
| Vrije doorgang van straat tot gevel | Breedte van tuinpad en hek, plus bomen, lantaarnpalen en bovenleidingen | Dit bepaalt of het element in één stuk met een kraan komt of in delen |
Vraag de werktekening van het element op voordat je akkoord geeft en leg hem naast je eigen maten. Staat de breedte erop als jouw kleinste gemeten maat min de stelruimte, dan is er met jouw gevel gerekend; staat er een ronde maat als 260 of 280 cm, dan is er met een standaardmaat gerekend en hoort daar een aftimmering bij.
Het dak van het element en de aansluiting op de gevel
Het dak is het deel van een prefab erker waar de fabriek het minst aan kan doen. Het pakket zelf komt klaar van de werkplaats, maar de plek waar het tegen de gevel stopt wordt op de bouw gemaakt, en daar begint bijna elke lekkage aan een erker.
Reken eerst uit of het dak onder het raam van de verdieping past. Een warm dak met 140 mm pir, een dakbeschot, een balklaag en een plafondplaat is samen ongeveer 27 cm dik, en de dakbedekking gaat daarboven nog tegen de gevel omhoog voordat een loodslabbe in de voeg de bovenrand afdekt; gangbaar is een opstand van 15 cm.
Vanaf het plafond van de erker heb je dus ruim 40 cm dichte gevel nodig tot de eerste voeg waar het lood in kan. Zit het raam van de verdieping lager, dan komt de aansluiting onder de vensterbank of tegen het kozijn uit, en dat detail teken je vooraf in plaats van het op de steiger te bedenken.
De isolatiedikte is geen gok. Pir heeft een lambda rond 0,023, dus elke 23 mm levert een warmteweerstand van 1 op, en de waarde die voor jouw aanvraag gehaald moet worden bepaalt de dikte.
Het tweede punt zit in de spouw. Boven de bestaande latei ligt een waterkering die water uit de spouw via open stootvoegen naar buiten leidt, precies op de hoogte waar straks het erkerdak tegen de gevel komt.
Plakt de opstand van de dakbedekking over die open voegen heen, dan kan dat water nergens meer heen en loopt het over de uiteinden van de waterkering naar binnen. De oplossing is een nieuwe waterkering met opgezette kopschotten boven de opstand, en die hoort in de tekening van de doorbraak te staan.
Bij een bestaande erker is soms alleen het dak aan vervanging toe. Een prefab erkerkap van zink of koper op het oude onderstuk houdt het gevelbeeld intact, en wat je aan de oorspronkelijke erker van een jaren 30 woning verder bewaart of vervangt, staat daar per onderdeel beschreven.
Hoeveel een erkerelement weegt en waarom dat telt
Het gewicht van een erkerelement bepaalt welke kraan er komt, waar die moet staan en of het element in één stuk kan. De aanbieder geeft het echte gewicht op, maar je kunt het vooraf zelf schatten, want het zit in een paar onderdelen die zich laten narekenen.
Glas is het eenvoudigst. Een millimeter glas weegt 2,5 kg per vierkante meter, dus dubbel glas met twee bladen van 4 mm weegt 20 kg per m² en drievoudig glas 30 kg per m².
Voor een houten erker van 260 bij 100 cm met ruim 6 m² glas komt de optelsom in de tabel uit op ongeveer 560 kg, en met beslag, dakrand en afwerking op ongeveer 600 kg. Kiest de fabriek een betonnen vloerplaat van 150 mm in plaats van een houten vloer, dan komt er ruim 800 kg bij.
Die keuze zie je terug in de kraan. Wat een kraan tilt, hangt af van de vlucht, want het hijsmoment is het gewicht maal de afstand tot het hart van de kraan: een element van 600 kg op 6 m vraagt 3,6 tonmeter, hetzelfde element met een betonvloer ruim 8, en de hijsbanden en het juk komen er nog bij.
Kan het element niet in één stuk, dan gaat het in delen en telt elk onderdeel op zichzelf. Een ruit dubbel glas van 1,7 m² weegt 34 kg, en dat is meer dan de 23 kg die bij tillen door één persoon onder gunstige omstandigheden als bovengrens wordt aangehouden; zo'n ruit gaat met twee man of met een vacuümheffer.
Het transport heeft ook een grens. Een vrachtwagen met lading is op de weg hoogstens 2,55 m breed en 4 m hoog, dus een element dat met laadvloer en al boven die hoogte uitkomt, rijdt liggend of in delen.
| Onderdeel | Rekenbasis | Bij een erker van 260 bij 100 cm |
|---|---|---|
| Dubbel glas | Twee bladen van 4 mm, 20 kg per m² | Ruim 6 m² glas: ongeveer 125 kg |
| Drievoudig glas in plaats van dubbel | Drie bladen van 4 mm, 30 kg per m² | Ongeveer 185 kg, dus 60 kg meer, plus een zwaarder kozijn en beslag |
| Hardhouten kozijnen | Een profiel van 67 bij 114 mm weegt bij 700 kg per m³ ruim 5 kg per strekkende meter | Ruim 20 m profiel: ongeveer 110 kg |
| Borstwering in houtskeletbouw, 45 cm hoog | 40 tot 50 kg per m² met isolatie, plaat en bekleding | Ruim 2 m² over voor- en zijkanten: ongeveer 100 kg |
| Dak met isolatie en bedekking | 35 tot 45 kg per m² | 2,6 m²: ongeveer 105 kg |
| Geïsoleerde houten vloer | 40 tot 50 kg per m² | 2,6 m²: ongeveer 120 kg |
| Betonnen vloerplaat van 150 mm in plaats van hout | Beton weegt 2400 kg per m³, dus 360 kg per m² | Ongeveer 940 kg, ruim 800 kg meer dan de houten vloer |
| Totaal van de houten uitvoering met dubbel glas | De optelsom plus beslag, dakrand en afwerking | Ongeveer 600 kg |
De plaatsingsdag en wat er op straat geregeld moet zijn
Een compleet element wordt meestal geplaatst met een vrachtwagen met laadkraan. Die staat op straat, zet zich vast op stempels die aan weerszijden uitschuiven, en tilt het element over de voortuin de opening in.
De plek van die wagen bepaalt de vlucht, en de vlucht bepaalt wat de kraan kan tillen. Staat de kraankolom recht voor de erker, dan is de vlucht in dit voorbeeld 600 cm; staat de wagen 3 m verder omdat er een auto geparkeerd staat, dan wordt het ruim 670 cm en tilt dezelfde kraan minder.
Een stempel zet een groot deel van het gewicht van wagen en last op een klein vlak. Op stoeptegels of boven kabels in de berm gaat dat met stempelplaten of rijplaten, en die horen in de afspraken te staan.
Voor een wagen die de rijbaan of de stoep afzet vraagt de gemeente meestal een ontheffing of melding voor het gebruik van de openbare ruimte. De voorwaarden en de termijn verschillen per gemeente, dus zoek dat op zodra de datum bekend is en regel meteen dat de parkeervakken voor de deur die dag vrij zijn.
Kijk daarna omhoog. Een boomkroon, een lantaarnpaal, een bovenleiding of een kabel boven de stoep kan de draaicirkel van de giek blokkeren, en dan moet de wagen verder weg met meer vlucht als gevolg.
Op de dag zelf gaat het oude kozijn eruit, het element de opening in, en worden de naden voorlopig wind- en waterdicht gemaakt. De kraan is daarna weg; de aansluiting van het dak op de gevel, de afwerking van de naden en de binnenkant volgen in de dagen erna.
Wat een prefab erker kost en welke posten de prijs maken
Een vast bedrag voor de kosten van een prefab erker is niet eerlijk te geven, want de prijs van het element zegt weinig over wat de erker in totaal kost. Twee aanbiedingen voor hetzelfde element lopen ver uiteen als de een fundering, latei en afwerking meeneemt en de ander stopt bij het afleveren.
Bruikbaarder is de vraag welke posten er in de totale prijs zitten, en welke daarvan prefab echt goedkoper maakt. Dat zijn er twee: de uren op de bouw aan het element zelf, en de dagen dat de gevel open ligt met alles wat daarbij hoort aan noodafdichting, stookkosten en overlast.
Daar staat één post tegenover die bij bouwen in het werk kleiner is of ontbreekt, en dat is transport en hijsen. Een kraan rekent per uur of per dagdeel, en wachttijd door een fundering die niet op peil ligt of een straat die niet vrij is, telt gewoon mee.
De rest verandert nauwelijks. De tekening en de constructieberekening, de leges, de fundering, het stempelen en de latei, de aansluitingen en de binnenafwerking zijn bij een prefab erker hetzelfde werk als bij een gemetselde.
Leges rekent de gemeente meestal als percentage van de bouwkosten volgens de eigen legesverordening, dus die zoek je per gemeente op. Hoe hoger de opgegeven bouwsom, hoe hoger de leges, en de bouwwijze speelt daarin geen rol.
Vraag minstens twee offertes op dezelfde tekening en laat elke post uit de tabel hieronder op een eigen regel zetten. Pas dan vergelijk je twee prijzen voor hetzelfde werk, en zie je welke aanbieder de posten rond het element aan jou overlaat.
| Kostenpost | Wat prefab eraan verandert | Waar je in de offerte op let |
|---|---|---|
| Ontwerp, tekening en constructieberekening | Niets, alleen moet het eerder af zijn, want de fabriek produceert op de definitieve tekening | Of de berekening van latei en fundering erin zit of als losse post komt |
| Leges voor de vergunning | Niets, de gemeente rekent op de bouwkosten en niet op de bouwwijze | Wie de aanvraag indient en of de leges in de prijs zijn opgenomen |
| Fundering | Schroefpalen of prefab poeren kunnen graafwerk en wachttijd schelen | Grondwerk, afvoer van grond, grondonderzoek en het uitzetten van het peil |
| Doorbraak, stempelen en latei | Niets, het is hetzelfde constructieve werk | Of de latei is inbegrepen, en het herstel van het metselwerk rond de opening |
| Sloop en afvoer van het oude kozijn of de oude erker | Niets | De afvoer, en een asbestinventarisatie als er oud plaatmateriaal in borstwering of dak zit |
| Het element zelf | Fabrieksuren in plaats van uren op de bouw | Welke onderdelen erin zitten: glas, borstwering, vloer, dak en binnenafwerking |
| Transport en kraan | Een post die bij bouwen in het werk kleiner is of ontbreekt | Kraanuren, wachttijd, rijplaten en de ontheffing voor de openbare ruimte |
| Aansluitingen en waterkering | Hetzelfde werk, met minder speling om afwijkingen op te vangen | Loodslabbe, waterkering in de spouw, schuimband, kit en aftimmering |
| Verwarming en elektra | Niets, maar sparingen moeten voor de productie op de tekening staan | Radiator verplaatsen, vloerconvector, wandcontactdozen in de borstwering |
| Binnenafwerking | Valt vaak buiten de levering | Stucwerk rond de naad, vensterbank, plinten, schilderwerk en het doorzetten van de vloer |
Een offerte die alleen het element en de montage noemt, is een productprijs en geen erkerprijs. Leg hem pas naast een aanbieding voor een gemetselde erker als je de ontbrekende posten uit de tabel er zelf bij hebt geteld, anders lijkt prefab een stuk goedkoper dan het is.
Glas, isolatie en de binnenkant nadat het element staat
Een element in houtskeletbouw isoleert in een dunnere wand dan metselwerk. Tussen stijlen van 170 mm past 170 mm minerale wol, en met een lambda rond 0,035 is die laag op zich goed voor een warmteweerstand van bijna 5.
De houten stijlen isoleren veel slechter dan de wol ertussen en vormen samen een reeks koudebruggen. Reken voor de wand als geheel op ongeveer een kwart minder, en daarom zit er bij een goed element vaak nog een doorlopende laag houtvezel of pir overheen.
Het glas blijft ook bij een prefab erker het grootste verliesvlak, en de koude lucht die langs dat glas omlaag valt, stroomt over de vloer de kamer in. Een vloerconvector langs het glas vangt dat op, maar de bak moet in de elementvloer uitgespaard zijn, want achteraf zaagt niemand die er nog netjes in.
Een wandcontactdoos in de borstwering hoort in een installatieruimte aan de binnenkant van de dampremmende laag. Zit hij erdoorheen, dan trekt vochtige binnenlucht via dat gat de koude wand in.
Zat er in het oude kozijn een ventilatierooster, laat er dan een in het nieuwe element opnemen. Zonder rooster verdwijnt de toevoer van verse lucht in de voorkamer, en slaat het vocht neer op het koudste glas van het huis.
Raamdecoratie bestel je pas als het element staat, want de dagmaat van een gesteld kozijn wijkt een paar millimeter af van de fabrieksmaat. Voor shutters die per raamvlak in een erker passen meet je dus in het echte kozijn, op drie hoogtes, en je houdt de kleinste maat aan.
Daarna is de erker gewoon een deel van de kamer. Wat een zitplek tegen drie glasvlakken prettig maakt, van kussens die tegen koud glas kunnen tot een lamp die 's avonds de donkere ruiten breekt, staat bij het gezellig inrichten van een glazen zithoek.
Laat de wandcontactdozen, een lichtpunt in het erkerplafond en de sparing voor een convector op de werktekening zetten, ook als je ze nog niet meteen gebruikt. Een lege inbouwdoos met een trekdraad zit in de fabriek zo in de wand, terwijl achteraf de afgewerkte borstwering ervoor open moet.
Van eerste meting tot een prefab erker die dicht is
Bij prefab ligt alles vast voordat de fabriek begint, dus het meeste werk zit in de stappen voor de plaatsingsdag.
-
Meet de gevel en kies de uitvoering die erbij past
Meet de opening op drie hoogtes, de diagonalen, het lood van de gevel en de ruimte tot het raam van de verdieping. Staat de gevel recht en kan er een kraan voor de deur, dan past een compleet element; wijkt hij centimeters af, dan zijn prefab kozijnen met metselwerk eromheen de veiliger keuze.
-
Laat tekenen en rekenen en regel de vergunning
De constructeur berekent de latei en de fundering, en met die tekening vraag je de vergunning aan als de erker aan de voorgevel komt. Geef de fabriek pas opdracht als de vergunning er is, want een element dat al gemaakt is laat zich niet meer aanpassen aan een voorwaarde van de gemeente.
-
Vraag offertes op dezelfde tekening, post voor post
Geef elke aanbieder dezelfde tekening en laat fundering, doorbraak, element, kraan, aansluitingen en binnenafwerking apart prijzen. Zo zie je wie welke post aan jou overlaat.
-
Laat inmeten en keur de werktekening goed
De aanbieder meet zelf in de opening en zet de maten met stelruimte en alle sparingen op de werktekening. Controleer die tekening tegen je eigen maten, want na jouw akkoord verandert er niets meer.
-
Leg de fundering aan en meet het peil in
De fundering komt klaar voordat het element wordt geleverd. Laat de bovenkant van de oplegging inmeten ten opzichte van de afgewerkte kamervloer, en geef gestort beton de tijd om sterkte op te bouwen.
-
Regel de straat en de plek voor de kraan
Vraag de ontheffing voor de openbare ruimte aan, zorg voor vrije parkeervakken en spreek stempelplaten af. Loop de route van straat tot gevel na op bomen, kabels en lantaarnpalen die de giek kunnen hinderen.
-
Plaats het element en maak de gevel dezelfde dag dicht
Het oude kozijn gaat eruit, het element wordt gesteld en de naden worden voorlopig wind- en waterdicht gemaakt. Kijk voordat de kraan vertrekt of de naad rondom even breed is, want alleen dan kan het element nog verschoven worden.
-
Werk dak, naden en binnenkant af en meet dan de raamdecoratie in
Zet de waterkering in de spouw boven de dakopstand, breng de loodslabbe aan en dicht de naden met schuimband en kit. Stucwerk, vensterbank en plinten volgen daarna, en shutters of plissés meet je als laatste in het gestelde kozijn.
Nalopen voordat de fabriek gaat produceren
Uit de praktijk
De naad langs het element is boven twee keer zo breed als onder
Is de voeg tussen element en gevel aan één zijde onderaan 10 mm en bovenaan 25 mm, dan staat de gevel uit het lood of ligt de latei scheef. Het element is in de fabriek haaks gemaakt en neemt dat verschil niet op, dus de naad laat het zien.
Meer kit lost het niet op, want een brede kitvoeg hecht aan twee kanten die verschillend bewegen en scheurt los. Een aftimmering of stelregel die de scheefstand volgt maakt de naad weer even breed, en die past alleen goed als het verschil al bij het inmeten is gezien.
Na aanhoudende regen zit er een vochtplek in het erkerplafond tegen de gevel
Verschijnt de plek pas na een paar dagen regen en niet na een korte bui, dan komt het water meestal niet door de dakbedekking maar uit de spouw. Water dat in het buitenblad trekt, zakt naar de waterkering boven de latei en zoekt de open stootvoegen om naar buiten te komen.
Zijn die voegen bij het aansluiten achter de opstand van de dakbedekking verdwenen, dan loopt het water over het uiteinde van de waterkering het erkerplafond in. Nieuwe kit op de loodslabbe helpt dan niet: de waterkering moet boven de opstand opnieuw naar buiten worden geleid, met opgezette kopschotten aan beide uiteinden.
De erkervloer is koud aan de voeten terwijl er isolatie in zit
Voelt de vloer van een element op poeren of schroefpalen in de winter koud aan, dan staat de ruimte eronder vaak open. De wind strijkt dan langs de onderkant van de vloer en neemt warmte mee, en de isolatie in het element doet minder dan op papier.
De tweede oorzaak zit bij de rand. Waar de elementvloer tegen de bestaande vloer en funderingsbalk stopt, loopt de isolatie vaak niet door en ontstaat een koude strook langs de gevellijn; een gesloten plint onder de erker en isolatie die bij die rand doorloopt, halen allebei het verschil weg.
Veelgemaakte fouten
Offertes vergelijken op de prijs van het element
De prijs van het element is de post die het meest opvalt en het minst zegt. Fundering, doorbraak en latei, kraan, aansluitingen en binnenafwerking kosten samen vaak meer dan het element, en de ene aanbieder rekent ze mee terwijl de andere ze aan jou overlaat.
Wie alleen op het elementbedrag kiest, kiest daardoor vaak de offerte waarin het meeste ontbreekt.
Laten produceren op de maten van een oude bouwtekening
Een gevel staat na tientallen jaren zelden nog op de maat van de tekening: hij is gezet, verbouwd of nooit precies zo gemetseld. De fabriek maakt wat er op papier staat, en het verschil komt op de plaatsingsdag in de naad terecht.
Laat altijd inmeten in de opening zelf, op drie hoogtes en met beide diagonalen.
De plaatsingsdatum vastleggen voordat de fundering op peil is
Een element met een afgewerkte vloer kan niet hoger of lager worden gezet dan de oplegging toelaat. Ligt de fundering een centimeter te hoog of is het beton nog niet sterk genoeg, dan staat de kraan te wachten of gaat de plaatsing niet door.
Leg de datum pas vast als de fundering is ingemeten en belastbaar is.
Denken dat een prefab erker vergunningvrij is omdat hij snel staat
De vergunningplicht hangt af van waar de erker komt en hoe groot hij is, niet van de bouwwijze. Een prefab erker aan de voorgevel staat in het voorerfgebied en is daarmee net zo vergunningplichtig als een gemetselde.
Dat hij in één dag staat, maakt hem niet minder zichtbaar voor de gemeente of voor een koper later.
De straat en de kraanplek pas in de laatste week regelen
Een ontheffing voor het gebruik van de openbare ruimte heeft bij de meeste gemeenten een aanvraagtermijn, en parkeervakken moeten vooraf worden vrijgehouden. Is dat niet op tijd geregeld, dan staat de wagen verder weg, wordt de vlucht groter en haalt de kraan het gewicht misschien niet meer.
Sparingen na de productie willen toevoegen
Een wandcontactdoos, een lichtpunt of een convectorbak die niet op de werktekening staat, zit niet in het element. Achteraf moet de afgewerkte borstwering of vloer open, en in een houtskeletbouwwand gaat daarbij de dampremmende laag stuk.
Zet daarom alle aansluitingen op de tekening, ook die je pas later gaat gebruiken.
Raamdecoratie bestellen op de fabrieksmaat
Een gesteld kozijn wijkt een paar millimeter af van de maat op de werktekening, en een plissé of rolgordijn in de dag heeft maar 0,5 cm speling per zijde. Meet pas in als het element staat, op drie hoogtes, en houd de kleinste maat aan.
Veelgestelde vragen
Wat kost een prefab erker?
Een eerlijk vast bedrag bestaat niet, want de kosten van een prefab erker zitten voor een groot deel buiten het element: tekening en constructieberekening, leges, fundering, doorbraak en latei, transport en kraan, aansluitingen en binnenafwerking. Het element zelf is maar één van die posten.
Vraag daarom minstens twee offertes op dezelfde tekening en laat elke post op een eigen regel zetten. Een aanbieding die alleen het element en de montage noemt, vul je eerst aan met de ontbrekende posten voordat je hem naast een andere legt.
Is een prefab erker goedkoper dan een gemetselde erker?
In het element zelf en in de tijd op de bouw meestal wel, omdat de uren in een werkplaats worden gemaakt en de gevel maar een dag open ligt. De fundering, de latei, de aansluitingen en de afwerking zijn bij beide bouwwijzen hetzelfde werk.
Bij prefab komen transport en kraan erbij. Of het totaal lager uitvalt, hangt dus af van hoeveel werk er rond het element nodig is en of de kraan zonder wachttijd voor de deur kan staan.
Hoe lang duurt het plaatsen van een prefab erker?
De plaatsing zelf past bij een compleet element meestal in één dag: het oude kozijn eruit, het element erin en de naden voorlopig dicht. De aansluiting van het dak op de gevel en de binnenafwerking volgen in de dagen erna.
Het traject ervoor duurt langer. Tekening en constructieberekening, en bij een vergunningplichtige erker een beslistermijn van acht weken die de gemeente eenmalig met zes weken mag verlengen, gaan aan de productie vooraf, en de fabriek begint pas als de maten definitief zijn.
Heb je een vergunning nodig voor een prefab erker?
Aan de voorgevel vrijwel altijd wel. Vergunningvrij bouwen geldt alleen in het achtererfgebied, en een erker aan de straatzijde staat in het voorerfgebied, ongeacht of hij gemetseld of in een fabriek gemaakt is.
Komt de erker aan de achtergevel of aan een zijgevel die niet aan de straat grenst, dan kan hij binnen de landelijke maten vergunningvrij zijn. Zoek voor jouw adres ook op of het omgevingsplan een erkerregeling heeft, en houd rekening met extra eisen bij een monument of in een beschermd stadsgezicht.
Kan een prefab erker op de fundering van een oude erker?
Dat kan als een constructeur bevestigt dat de oude strook het nieuwe gewicht draagt en niet gezakt is. Een oude erkerfundering ligt vaak ondieper dan die van het huis, en een scheur langs de aansluiting op de gevel is een teken dat hij al beweegt.
Is het onderstuk gezond, dan is een nieuwe erkerkap of een element dat op het bestaande metselwerk aansluit vaak de kleinste ingreep. Bij een driezijdige erker uit de jaren dertig blijft het oorspronkelijke gevelbeeld daarmee ook overeind.
Kan een prefab erker zonder kraan geplaatst worden?
Ja, maar dan komt de erker in delen. Een houtskeletbouwpakket met losse wand-, vloer- en dakpanelen gaat door een tuinpad of gang, en de kozijnen worden los gesteld en daarna beglaasd.
Reken erop dat de delen zwaar zijn: een ruit dubbel glas van 1,7 m² weegt 34 kg en gaat met twee man of een vacuümheffer. De gevel ligt dan ook langer open dan bij een compleet element, dus het grootste voordeel van prefab wordt kleiner.
Van welk materiaal wordt een prefab erker gemaakt?
Het casco is meestal houtskeletbouw, met hardhouten, kunststof of aluminium kozijnen erin. Hout laat de slankste profielen toe en is per onderdeel te herstellen, kunststof vraagt weinig onderhoud maar bredere profielen, en aluminium heeft een thermische onderbreking nodig om niet zelf de koudste plek te worden.
Aan de buitenkant komt een houten of plaatbekleding, zink op het dak, of steenstrips die op metselwerk moeten lijken. Steenstrips lezen van dichtbij anders dan gemetselde steen, vooral bij de hoeken en de voeg, en daar wordt bij de beoordeling van een voorgevel naar gekeken.
Past een prefab erker op een oude gevel die niet recht staat?
Een compleet element is haaks, dus elke afwijking in de gevel komt in de naad terecht. Rondom zit 10 tot 15 mm stelruimte, en wat daar niet in past moet in een aftimmering of in metselwerk worden opgevangen.
Meet daarom voordat je kiest de diagonalen van de opening en het lood van de gevel over de volle hoogte. Blijkt de gevel een paar centimeter scheef, dan zijn prefab kozijnen met een gemetselde borstwering en een dak in het werk de betere keuze, omdat de metselaar het verschil in de voeg wegwerkt.
Hoe diep kan een prefab erker worden?
De meeste erkers zijn 60 tot 120 cm diep, en boven ongeveer 150 cm houdt het op een erker te zijn. Dan wordt de overspanning van dak en vloer groter, gaat het element zwaarder op transport en gedraagt de aanbouw zich als een uitbouw of serre.
Voor het gebruik ligt de grens lager. Onder 80 cm buitenwerks blijft het een diepe vensterbank, en vanaf ongeveer 100 cm past er een zitbank met ruimte ervoor.
Kun je een prefab erker zelf plaatsen?
Niet bij een compleet element. Het werk vraagt een doorbraak in een dragende gevel met stempels en een berekende latei, een kraan met een machinist, en een aansluiting die waterdicht moet zijn voordat de dag voorbij is.
Wat je wel zelf kunt doen, is het voorwerk: de gevel inmeten, de vergunningplicht nagaan en de straat voorbereiden. Na de plaatsing kun je ook de binnenafwerking oppakken, zoals plinten, vensterbank en schilderwerk.
Isoleert een prefab erker net zo goed als een gemetselde erker?
Dat kan, en in een dunnere wand. Een houtskeletbouwwand met 170 mm minerale wol en een doorlopende laag houtvezel of pir haalt een warmteweerstand waar een gemetselde erkerwand een dikker pakket voor nodig heeft.
Het verschil zit in de aansluitingen. Waar het element tegen de bestaande gevel, vloer en fundering stopt, loopt de isolatie niet vanzelf door, en een koude strook langs de naad maakt een deel van de winst in de wand weer ongedaan.
Hoe richt je een prefab erker in?
Net als elke andere erker, want voor de kamer maakt de bouwwijze niets uit. De diepte bepaalt wat erin past, de windrichting bepaalt het licht, en de hoofdroute van 90 cm loopt langs de erker en niet erdoorheen.
Welke maten een zitbank, een tafel of een werkplek in die paar vierkante meter vragen, staat bij het inrichten van een erker naar diepte en licht. Hoe een erker zich verhoudt tot de andere vertrekken, lees je in het overzicht van alle ruimtes in huis.
Wanneer je beter een vakman belt
Een prefab erker plaatsen is geen doe-het-zelfwerk. De opening in een dragende gevel, de latei en de oplegging aan weerszijden horen door een constructeur berekend te worden, en het stempelen van de vloerbalken voordat er metselwerk uitgaat is werk voor een aannemer die dat vaker doet; de volgorde staat bij het stap voor stap aanbouwen van een erker.
Het hijsen doet de machinist van de aanbieder, met een kraan waarvan de lastentabel past bij de vlucht in jouw straat. Zit er een gasleiding of cv-leiding in de gevel, dan verplaatst een installateur die voor de doorbraak, en zit er in de oude borstwering of het oude erkerdak plaatmateriaal waarvan je niet weet wat het is, laat dan eerst onderzoeken of er asbest in zit.