Dimmer voor een vloerlamp: welk type, welke lamp en waar hij ligt

Wat er bij een vloerlamp anders is dan bij een tafellamp

Een vloerlamp dimt volgens dezelfde drie regels als elke andere lamp: de lichtbron is als dimbaar verkocht, de dimmer is gebouwd voor dat type lichtbron, en het vermogen valt binnen het bereik dat op de dimmer staat. Hoe ver je hem wilt terugdraaien, hangt af van de rol die de lamp speelt in de drie lagen waarin licht in een kamer is opgebouwd.

Wat een staande lamp lastiger maakt, zit in vier dingen die een tafellamp zelden heeft. De bediening ligt op de vloer of halverwege de stang, er zitten vaak twee of drie lichtbronnen in één armatuur, een uplighter draait op een staaflamp met een eigen fitting, en steeds meer vloerlampen hebben een ingebouwde led zonder fitting.

Die laatste groep valt voor een externe dimmer meestal af. De led-module hangt aan een driver in de voet of de stang, en of die driver een aangeknipte netspanning verdraagt, staat alleen in de handleiding. Staat er niets, reken dan op nee en gebruik de bediening die in de lamp zit.

Een booglamp of een lamp met een metalen stang heeft verder bijna altijd een snoer met drie aders. De geel-groene aardedraad moet door de dimmer heen blijven lopen, dus valt elke dimmer zonder klem of doorvoer voor de aarde af. Bij een staande lamp die je zelf van hout maakt zonder aanraakbaar metaal volstaat een snoer met twee aders.

Waarom een led op de verkeerde dimmer zoemt en flikkert, staat uitgewerkt bij het dimbaar maken van een tafellamp met een snoerdimmer. De tabel zet per soort vloerlamp naast elkaar wat er in de fitting zit en welke dimmer daarbij hoort.

Soort vloerlamp	Lichtbron die erin zit	Welke dimmer past	Waar het op vastloopt
Staande lamp met stoffen kap	Eén E27-lamp, soms twee	Voetdimmer of snoerdimmer met led-bereik, of een slimme lamp zonder dimmer	Eén led van 8 tot 10 watt zit onder de ondergrens van een oude dimmer voor gloeilampen
Booglamp met metalen kap	Eén E27-lamp, vaak in een kap met een klem of reflector	Voetdimmer of snoerdimmer met een doorvoer voor de aarde	Het snoer heeft drie aders, en de zware voet maakt verplaatsen naar een ander stopcontact lastig
Uplighter met halogeen staaflamp	R7s-staaflamp van 78 of 118 mm, bij oudere modellen tot 300 watt	De ingebouwde draaidimmer met fase-aansnijding, zolang er halogeen in zit	Op die dimmer werkt een led-staaflamp niet goed, ook als er dimbaar op de doos staat
Uplighter met leesarm, de moeder-dochterlamp	Een staaflamp of E27-lamp boven en een kleinere lamp in de arm, elk met een eigen schakelaar of dimmer	De ingebouwde bediening per lamp; een externe dimmer in het hoofdsnoer dimt beide tegelijk	Twee verschillende lichtbronnen reageren elk op hun eigen manier op dezelfde dimmer
Vloerlamp met drie tot vijf kleine kapjes	Meerdere lampjes in E14 of G9	Een led-dimmer waarvan de ondergrens onder het opgetelde vermogen ligt	Lampjes van verschillende typen dimmen ongelijk, en maar een deel van de led-lampjes in G9 is dimbaar
Staande lamp met ingebouwde led	Een vaste led-module met een driver in de voet of de stang	Alleen de dimmer die in de lamp zit, tenzij de handleiding een externe dimmer noemt	Een externe dimmer voor de driver laat de lamp flikkeren of zoemen en kan de driver slopen
Leeslamp met flexibele arm	Een GU10-spot op 230 volt, een GU5.3-spot op 12 volt met trafo, of een ingebouwde led	Bij GU10 een led-dimmer en een dimbare spot; bij 12 volt moet de trafo zelf dimbaar zijn	Een elektronische trafo wil fase-afsnijding, een oude wikkeltrafo fase-aansnijding

Welke externe dimmer je bij een staande lamp kiest

Een externe dimmer is elke dimmer die niet in de lamp zelf zit: in het snoer, in het stopcontact of in de wand. Bij een vloerlamp beslist vooral de plek van de bediening, want de lamp staat meestal naast de bank of in een hoek, en het stopcontact zit op 30 cm hoogte achter een meubel.

De voetdimmer is de gewone keuze. Hij zit in het snoer en ligt op de vloer, en hij bestaat in twee uitvoeringen: een tipdimmer waarop je kort tikt voor aan of uit en die je ingedrukt houdt om het licht te laten op- of aflopen, en een model met een draaiwiel dat je met je voet rolt. Een deel van de tipdimmers onthoudt de laatst gekozen stand.

Een snoerdimmer met draaiwiel werkt elektrisch hetzelfde, maar is gemaakt om in de hand te nemen. Bij een vloerlamp ligt die pas goed als je het snoer naar het blad van een bijzettafel kunt leiden; op de vloer raap je hem elke avond op.

Een stekkerdimmer vraagt geen gereedschap, maar zit waar het stopcontact zit. Dat werkt voor een uplighter die je eenmaal op een stand zet, en niet voor een leeslamp die je elke avond bijstelt.

De draadloze weg loopt via een slimme lamp in de fitting met een losse knop op de bijzettafel. Die lamp heeft volle spanning nodig, dus er zit dan geen enkele dimmer meer in het snoer en de schakelaar van de lamp blijft aan.

Voor led moet op elke externe dimmer een apart led-bereik staan, of de aanduiding R,C of universeel. Een voetdimmer die alleen een bereik voor gloeilampen en halogeen noemt, is voor een ander soort lamp gebouwd.

Externe dimmer	Waar je hem bedient	Past bij	Waar het op vastloopt
Voetdimmer met tipknop	Op de vloer, naast de voet van de lamp of voor de armleuning van de bank	Een staande lamp met kap of een uplighter met een dimbare led	Hij ligt in het pad van de stofzuiger, en een tik bij het schoonmaken zet de lamp aan
Voetdimmer met draaiwiel	Op de vloer, met de zijkant van je voet	Wie meteen een vaste stand wil, zonder te wachten tot het licht is opgelopen	Het wiel verdraait als er een kleedrand of een tas tegenaan schuift
Snoerdimmer met draaiwiel of schuif	Op het blad van een bijzettafel, als het snoer daarlangs kan	Een leeslamp naast een fauteuil die je elke avond bijstelt	Het stuk snoer tussen tafelblad en vloer hangt in beeld
Stekkerdimmer	Bij het stopcontact, meestal op 30 cm hoogte	Een uplighter of lichtzuil die op één stand blijft	Hij bouwt enkele centimeters op uit de wand en past zelden achter een bank die ertegenaan staat
Slimme lamp met draadloze knop	Waar je de knop neerlegt of op de wand plakt	Een lamp met E27- of E14-fitting die je vanaf de bank of met een tijdschema wilt regelen	De voetschakelaar moet aan blijven; wie hem uittikt, maakt de lamp onbereikbaar
Wanddimmer op een geschakeld stopcontact	Bij de deur, naast de lichtschakelaar	Een kamer waar de staande lampen al op een wandschakelaar staan	Dit is werk aan de vaste installatie, en die wandcontactdoos voedt straks ook de stofzuiger

Waar de voetdimmer en het snoer komen te liggen

Een voetdimmer werkt alleen als hij ligt waar je voet hem vindt en waar niemand anders erover struikelt. Die twee eisen trekken aan elkaar, en de plek die aan beide voldoet is bijna altijd dezelfde: vlak voor de armleuning of tegen de zijkant van de bank, buiten de beenruimte en buiten de looproute.

Begin bij de maten die er al liggen. Tussen bank en salontafel houd je 30 tot 45 cm beenruimte, en daar horen voeten en geen dimmer. De hoofdroute door de kamer is minstens 90 cm breed, en daar hoort geen snoer.

Leg het snoer van het stopcontact langs de plint naar de voet van de lamp, en van daar zo kort mogelijk naar de dimmer. Een snoer dat dwars over een looproute ligt, gaat bij het stofzuigen mee, trekt aan de trekontlasting van de lamp en is in het donker een struikelrand. Moet je toch oversteken, gebruik dan een kabelbrug en geen tape.

Leg de dimmer en het snoer nooit onder een vloerkleed. Onder het kleed kan de warmte van de elektronica niet weg, en elke stap drukt het snoer tegen de harde vloer tot de isolatie op de knik bij de rand van het kleed doorslijt.

Meet de snoerlengte voordat je de plek kiest. Tussen stekker en voet heb je het hele traject langs de plint nodig, plus de omweg van de voet naar de dimmer, en een snoer dat net te kort is, trekt de lamp scheef of de stekker half uit het stopcontact.

Welke led je in de fitting draait

Kies het licht op lumen en niet op watt, en neem bij een dimbare lamp de bovenkant van het bereik. Terugdraaien kan altijd, en een lamp met meer vermogen blijft verder boven de ondergrens van de dimmer, waardoor hij in de lage standen eerder rustig brandt.

Hoeveel licht er nodig is, hangt af van wat de vloerlamp doet. Een staande lamp met stoffen kap naast de bank vult een hoek en een stuk plafond, een uplighter moet via het plafond de kamer bijlichten, en een leeslamp heeft alleen een pagina te verlichten. De getallen in de tabel zijn vuistregels voor een woonkamer met lichte wanden en een wit plafond.

Een uplighter heeft het meeste nodig omdat het licht eerst tegen het plafond moet. Een wit plafond kaatst ongeveer 70 tot 85 procent terug, maar verdeelt dat over een groot vlak, dus op ooghoogte en op tafelhoogte komt er per lumen veel minder aan dan onder een kap.

Houd de kleurtemperatuur in de zithoek op 2700 K, en neem dim-to-warm als de lamp 's avonds vaak laag staat: die zakt bij het dimmen naar ongeveer 1800 tot 2200 K. Of de ligging van je kamer om 2700 of 3000 K vraagt, zoek je op in de lichtwijzer per windrichting en tijdstip van gebruik.

Zitten er meerdere lampjes in één armatuur, draai er dan exemplaren van hetzelfde type en uit dezelfde verpakking in. Elke driver leest de aangeknipte spanning op zijn eigen manier, dus twee verschillende led-lampjes op één dimmer lopen in de lage standen uit elkaar in helderheid.

Een led-lamp gaat 15.000 tot 50.000 branduren mee, en wat hem voortijdig sloopt is warmte in de driver en een dimmer die niet voor led gebouwd is. Een stoffen kap met een open bovenkant laat die warmte weg, een dichte metalen kap veel minder.

Soort vloerlamp	Lichtstroom als vuistregel	Kleurtemperatuur en kleurweergave	Fitting en wat je controleert
Staande lamp met stoffen kap naast de bank	806 tot 1055 lumen	2700 K, dim-to-warm als hij vaak laag staat, Ra 80	E27; dimbaar op de doos en een kap die boven de lamp open is
Booglamp boven de salontafel	806 tot 1521 lumen	2700 K, Ra 90 als hij op hout of textiel schijnt	E27; een lamp die in de klem of reflector van de kap past
Uplighter als algemeen licht	2000 tot 3000 lumen	2700 tot 3000 K, Ra 80	R7s of E27; bij een staaflamp de lengte en de dikte van het koellichaam
Leeslamp of leesarm naast een fauteuil	470 tot 806 lumen	2700 K, Ra 90	E14, GU10 of ingebouwde led; bij GU10 een dimbare spot op 230 volt
Vloerlamp met drie tot vijf kapjes	250 tot 470 lumen per lampje	2700 K, alle lampjes van hetzelfde type	E14 of G9; controleer per lampje of dimbaar op de doos staat
Lichtzuil of staande lamp met ingebouwde led	Wat de fabrikant opgeeft, niet aan te passen	Vast, of instelbaar via de eigen bediening	Geen fitting; de handleiding zegt of een externe dimmer mag

Een uplighter met staaflamp dimbaar maken

Een uplighter uit de tijd van halogeen heeft bijna altijd een draaidimmer in de stang of het snoer, gebouwd voor een staaflamp van 150 tot 300 watt. Die dimmer werkt met fase-aansnijding en heeft een ondergrens van enkele tientallen watts, die bij halogeen nooit in de weg zat.

Draai je daar een led-staaflamp van 10 tot 20 watt in, dan gaan twee dingen tegelijk mis. Het vermogen zit onder de ondergrens, en de steile spanningssprong aan het begin van elke halve golf is precies wat een led-driver slecht verdraagt. Het resultaat is een lamp die knippert, zoemt of alleen op de hoogste stand rustig brandt, ook als er dimbaar op de doos staat.

Er blijven twee werkbare wegen over. Je laat halogeen zitten, of je vervangt de ingebouwde dimmer door een led-dimmer of een gewone schakelaar en draait er een led-staaflamp in die daarbij past. Dat laatste is werk aan een toestel met een stekker en mag je zelf doen, zolang de aarde van de metalen stang ononderbroken blijft.

Let bij een led-staaflamp op de maat. De lengte van 78 of 118 mm ligt vast omdat de contacten op die afstand zitten, maar het koellichaam is veel dikker dan het halogeenstaafje van ongeveer 10 mm en past niet in elke reflector of achter elk beschermglas.

Een deel van de led-staaflampen straalt naar één kant. Die draai je met de leds naar het plafond, anders verlicht de uplighter vooral de binnenkant van zijn eigen schaal. Reken ook op minder licht: een halogeenstaaflamp van 300 watt gaf rond de 5000 lumen, en een gangbare led-staaflamp van 118 mm haalt vaak minder dan de helft daarvan.

Blijf je bij halogeen, weet dan wat dimmen daar doet. Een gloeidraad geeft bij minder vermogen onevenredig minder licht: op de helft van het vermogen komt er ongeveer een kwart van het licht uit, dus een lage stand kost nog altijd tientallen watts. Wie hem altijd laag laat branden, ziet het glas langzaam grauw worden, want de halogeencyclus die de gloeidraad schoonhoudt, heeft een hete lampwand nodig.

Op welke hoogte de lichtbron uit beeld blijft

Een gedimde lamp mag je zien, de lichtbron liever niet. Een led op vol vermogen is in je zichtveld hard, en of hij daar komt, hangt bij een vloerlamp af van één maat: de hoogte van de kap ten opzichte van je ogen.

Naast de bank hoort de onderrand van de kap van een staande lamp op ongeveer 140 cm, met 130 tot 150 cm als marge. Wie zit, heeft zijn ogen op ongeveer 115 cm en zijn kruin rond 130 cm, dus de kap blijft boven je hoofd en de lamp buiten je blikveld.

Een leeslamp naast een fauteuil werkt omgekeerd. Daar zit de onderrand op 100 tot 125 cm, net boven je schouder, zodat het licht op de pagina valt en de kap tussen je ogen en de lamp staat. Beide hoogtes staan met hun marge in de maatwijzer, onder licht, naast die van wand- en bedlampen.

Een uplighter heeft een derde maat. De bovenrand van de schaal hoort boven de ooghoogte van wie staat, rond 160 cm, zodat je ook staand tegen de onderkant van de schaal kijkt, en daarom zijn uplighters doorgaans 175 tot 190 cm hoog.

Bij een plafond van 260 cm blijft er dan 70 tot 85 cm tussen schaal en plafond. Hoe kleiner die afstand, hoe kleiner en feller de lichtvlek boven de lamp, en onder een plafond lager dan 240 cm is dimmen het verschil tussen een verlicht plafond en een felle cirkel.

De voetdimmer zelf staat los van al die hoogtes, maar het snoer niet. Een lamp met een stang van 180 cm die op een snoer van net te kort staat, komt met een tik tegen de kap eerder om dan een lamp waarvan het snoer ontspannen langs de plint ligt.

Waarom een gedimde vloerlamp anders oogt dan je verwacht

Het oog ervaart licht niet lineair. Als vuistregel zie je ongeveer de wortel van de lichtstroom als helderheid, dus een lamp op een kwart van zijn lumen oogt nog als de helft. Bij een tipdimmer die het licht laat oplopen, lijkt er daardoor bovenin weinig te gebeuren en valt het licht in het laatste stuk ineens weg.

Bij een uplighter speelt een tweede effect. Het plafond blijft ook gedimd het lichtste vlak in de kamer, en omdat het oog zich op het lichtste vlak instelt, lijkt de zithoek bij een lage stand donkerder dan onder een staande lamp met kap die evenveel lumen geeft. Een uplighter laag en een lamp met kap halfhoog geven samen een kleiner verschil tussen plafond en zithoek dan elk van de twee alleen.

Kleur is het derde verschil. Een gloeilamp werd bij het dimmen oranjer, een gewone led houdt zijn kelvinwaarde vast, en dim-to-warm bootst het oude gedrag na. Staan er in één zichtveld een dim-to-warm vloerlamp op 2000 K en een plafondlamp van 2700 K, dan lijkt de eerste oranje en de tweede koel.

Bij een moeder-dochterlamp komt daar het verschil tussen twee lichtbronnen bij. Een externe dimmer in het hoofdsnoer dimt de uplighter en het leeslampje tegelijk, terwijl je bij het lezen de arm juist vol wilt en de uplighter laag. Laat dan de ingebouwde bediening per lamp het werk doen, en gebruik een voetschakelaar alleen voor aan en uit.

Op de meter levert dimmen bij led weinig op: een lamp van 10 watt op de helft scheelt bij vier branduren per dag ruim 7 kilowattuur per jaar. Hoe gedimd licht, textiel en de rest van de zithoek samen vallen, lees je bij decoratie en licht in huis op elkaar afstemmen, en waarom hout en rood textiel onder Ra 90 anders ogen dan onder Ra 80 staat bij de keuze van de lichtbron in een houten lamp.

Wat je doet als de lamp flikkert, zoemt of vanzelf aangaat

Een probleem met een gedimde vloerlamp komt bijna altijd uit de lichtbron, het type dimmer of het vermogen. Bij een staande lamp komen daar twee oorzaken bij die een tafellamp niet kent: meerdere lampen op één dimmer, en een bediening die op de vloer ligt.

Werk in een vaste volgorde. Vervang eerst de lamp door een exemplaar waar dimbaar op staat; verandert er niets, kijk dan naar de dimmer, en pas daarna naar het snoer en de plek op de vloer. Een lamp is goedkoper dan een dimmer en vaker de oorzaak.

Een voetdimmer die handwarm wordt, doet wat hij moet doen, want er gaat een klein deel van het vermogen in zijn elektronica verloren. Wordt hij heet, ruik je iets of zit er een scheur in de behuizing, trek dan de stekker eruit en vervang hem, want een gebroken behuizing op de vloer laat delen onder spanning bloot.

Doet de lamp na het wisselen van de lichtbron helemaal niets meer, kijk dan of de tipdimmer in de uitstand staat of zijn laatste stand op het minimum heeft onthouden. Het mechanisme achter flikkeren en zoemen staat bij waarom een led op een dimmer voor gloeilampen flikkert en zoemt, en dat werkt bij een staande lamp precies zo.

De tabel zet de symptomen naast de oorzaak. Vervang pas iets als het symptoom en de oorzaak bij elkaar passen.

Wat je ziet of hoort	Waar het aan ligt	Wat je doet
Eén van de lampjes flikkert, de andere niet	Lampjes van verschillende typen, of één lampje zonder dimbaar op de doos	Alle lampjes van hetzelfde type en uit dezelfde verpakking
De uplighter knippert of brandt alleen op vol sinds de led-staaflamp	De ingebouwde halogeendimmer met fase-aansnijding en een te hoge ondergrens	Terug naar halogeen, of de ingebouwde dimmer vervangen door een led-dimmer of schakelaar
Een lamp met ingebouwde led zoemt of pulseert op de voetdimmer	De driver is niet gemaakt voor een aangeknipte spanning	Voetdimmer eruit, en dimmen met de bediening van de lamp zelf
Pulseert alleen in de laagste stand	Het vermogen zit onder de ondergrens van de dimmer	De laagste stand hoger instellen, meer vermogen, of een dimmer met een lager led-bereik
Gaat vanzelf aan of een stand hoger	Een tik tegen de tipknop, door de stofzuiger, een kleedrand of een voet onder de bank	De dimmer tegen de zijkant van de bank of naast de voet van de lamp leggen
Gloeit zwak na in de uitstand	Een klein stroompje door de elektronica van de dimmer	Een dimmer die het contact echt verbreekt, of lampen met meer vermogen
Een slimme lamp reageert niet meer op de app	De voetdimmer of voetschakelaar staat uit of laag	De dimmer uit het snoer halen en alleen een schakelaar laten zitten die aan blijft
Leeslampje en uplighter dimmen samen terwijl je er één wilt	Eén externe dimmer in het hoofdsnoer van een moeder-dochterlamp	De externe dimmer weghalen en de bediening per lamp gebruiken

Zo zet je een voetdimmer in het snoer van een vloerlamp

De plek op de vloer bepaal je voordat je knipt, want daarmee ligt vast waar het snoer wordt doorgesneden.

1. Controleer elke lichtbron, het vermogen en het snoer

   Kijk of dimbaar op de verpakking van elke lamp in de armatuur staat, tel het vermogen op en tel de aders in het snoer. Heeft de lamp een ingebouwde led zonder fitting, of een eigen dimmer in de stang, stop dan hier: die krijgt geen voetdimmer tenzij de handleiding dat noemt.

2. Kies een voetdimmer die bij vermogen en aders past

   Neem een voetdimmer met een led-bereik dat onder het opgetelde vermogen begint. Heeft het snoer drie aders, dan hoort de dimmer een klem of doorvoer voor de aarde te hebben; zit die er niet, kies dan een ander model in plaats van de aarde door te knippen.

3. Leg het snoer uit en bepaal de plek van de dimmer

   Zet de lamp op zijn plek, leg het snoer langs de plint en kies het punt voor de armleuning of naast de voet, buiten de beenruimte en de looproute. Markeer dat punt met een strookje tape op het snoer en trek daarna de stekker uit het stopcontact, want pas dan is het snoer spanningsloos.

4. Knip het snoer en strip de aders volgens het schema

   Open de dimmer en volg het schema in het deksel: bij de meeste modellen knip je het snoer helemaal door, bij sommige loopt één ader of de aarde ongeknipt door. Verwijder de mantel tot net binnen de trekontlasting en strip per ader zoveel koper als bij de klem staat, meestal 6 tot 8 mm.

5. Zet de aders vast en doe de trekproef

   Knijp een adereindhuls om elke soepele ader die in een schroefklem gaat, anders spreiden de koperdraadjes en zit er na een paar keer schuiven over de vloer één los. Draai de trekontlasting aan op de mantel, trek aan beide kanten stevig aan het snoer en sluit het huis pas als er bij de klemmen niets beweegt.

6. Test alle standen op de plek waar de lamp blijft

   Tik de lamp aan, laat het licht helemaal op- en aflopen en film de laagste stand met je telefoon. Leg de dimmer daarna op de gemarkeerde plek en stofzuig er een keer langs: blijft de lamp uit en schuift het snoer niet mee, dan ligt alles goed.

Maatwijzer

De hoogtes en maten die in een huis kloppen: bar, eettafel, tv, schilderij, wandlamp, kapstok en gordijnrails, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Onderdeel Alle Zitten Eten en bar Aan de muur Licht Keuken Trap, hal en deur Slapen Raam en gordijn Werken Badkamer

Onderdeel	Wat	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Zitten	Bank, zithoogte	44 cm	40 tot 48 cm	Meet tot de ingezakte zitting, niet tot het bolle kussen. Hoger kom je makkelijker op en af, lager zit je meer achterover.
Zitten	Bank, zitdiepte	60 cm	55 tot 65 cm	Boven 70 cm hangen je voeten vrij en zit je gedwongen onderuit. Loungebanken gaan tot 100 cm en zijn bedoeld om op te liggen.
Zitten	Bank, totale hoogte met rugleuning	80 cm	75 tot 90 cm	Staat de bank voor een raam, dan blijft hij onder de vensterbank als hij niet hoger is dan 80 cm.
Zitten	Fauteuil, zithoogte	45 cm	42 tot 48 cm	Een paar centimeter hoger dan de bank scheelt bij het opstaan. Een lage lounge-fauteuil zakt naar 38 cm.
Zitten	Salontafel, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Vuistregel: gelijk aan of net onder de zithoogte van de bank. Dan zet je je kopje neer zonder voorover te buigen.
Zitten	Salontafel, afstand tot de bank	40 cm	35 tot 45 cm	Minder en je knieën stoten tegen de rand, meer en je moet opstaan om je glas te pakken.
Zitten	Bijzettafel naast de bank, hoogte	60 cm	55 tot 65 cm	Gelijk met de armleuning, dan pak je je glas zonder te kijken.
Zitten	Poef of voetenbank, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Iets lager dan de zitting waar je op zit, anders drukt de rand in je kuiten.
Zitten	Doorloop tussen bank en meubel	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm loop je er met een volle wasmand langs. 60 cm is te krap om elkaar te passeren.
Zitten	Tv-meubel, hoogte	45 cm	40 tot 55 cm	Hierop komt het midden van een 55 inch scherm op ongeveer 80 cm. Wil je het midden op ooghoogte, dan hang je de tv aan de wand.
Eten en bar	Barblad, hoogte	105 cm	100 tot 110 cm	De barkruk moet 25 tot 30 cm lager zijn dan het blad.
Eten en bar	Barblad, diepte	40 cm	30 tot 60 cm	40 cm is een bord plus een glas. Wil je er ook snijden of een laptop neerzetten, dan 60 cm.
Eten en bar	Barblad, overstek voor je knieën	25 cm	20 tot 30 cm	Zonder overstek zitten je knieën tegen het kastje. Boven 30 cm moet het blad onderstut worden, anders kantelt het als iemand erop leunt.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij een blad van 105 cm	78 cm	75 tot 82 cm	Het verschil tussen zitting en blad blijft 25 tot 30 cm, want daar passen je bovenbenen.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij aanrechthoogte (90 cm)	63 cm	60 tot 67 cm	Hetzelfde verschil van 25 tot 30 cm. Een gewone barkruk van 78 cm is hier te hoog en je zit met je knieën omhoog.
Eten en bar	Bar, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Met 60 cm stoot je je elleboog niet tegen je buurman. Onder 55 cm zit je schouder aan schouder.
Eten en bar	Eettafel, hoogte blad	75 cm	72 tot 78 cm	Vaste maat in de meubelbranche, geen norm. Een dik hardstenen of houten blad telt mee, dus meet de bovenkant.
Eten en bar	Eettafel, vrije hoogte onder het blad	68 cm	65 tot 72 cm	Hier zitten je bovenbenen. Een dikke tafelrand, een schuiflade of een dwarsbalk eet die ruimte op.
Eten en bar	Eetstoel, zithoogte	45 cm	44 tot 47 cm	Het verschil met het tafelblad moet 28 tot 32 cm zijn. Bij een tafel van 78 cm hoort dus een stoel van 46 tot 48 cm.
Eten en bar	Eettafel, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Een placemat is 45 cm breed, de rest is ruimte voor je ellebogen en je glas. Aan de kopse kant reken je een extra plek van 60 cm.
Eten en bar	Eettafel, diepte	90 cm	80 tot 100 cm	Bij 80 cm raken de borden tegenover elkaar bijna. Bij 90 cm past er een schaal of een kaars in het midden.
Eten en bar	Ronde eettafel, diameter	120 cm voor 4 personen	110 tot 150 cm	Reken 60 cm omtrek per persoon en houd het midden vrij voor de schalen. Vanaf 140 cm zitten er zes mensen omheen.
Eten en bar	Ruimte achter een eetstoel	100 cm	75 tot 110 cm	75 cm om de stoel achteruit te schuiven en op te staan, 100 cm om er ook achterlangs te lopen met een schaal.
Aan de muur	Schilderij, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Vuistregel, geen norm: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat. Hang alles in de kamer op dezelfde hartlijn, dan loopt de wand rustig.
Aan de muur	Schilderij boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager en het lijkt of het werk op de bank leunt. Door de bank schuift de hartlijn omhoog naar 150 tot 165 cm, en dat mag hier.
Aan de muur	Schilderij boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een lamp of een vaas voor te zetten zonder dat die de lijst raakt.
Aan de muur	Wandcollage, ruimte tussen de lijsten	6 cm	5 tot 8 cm	Gelijke tussenruimte laat de groep als een vlak lezen. Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes.
Aan de muur	Schilderij in een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Meet loodrecht boven de voorkant van de trede waar je staat. Dan loopt de rij lijsten mee met de trap in plaats van scheef te lijken.
Aan de muur	Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen, anders ziet die zijn kruin niet.
Aan de muur	Spiegel boven de wastafel, onderkant	20 cm boven het blad	15 tot 25 cm	Ruimte voor de kraan en een zeeppompje. Bij 20 cm kijk je nog recht in je gezicht in plaats van tegen je hals.
Aan de muur	Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat je hem van de andere kant van de kamer ziet en er niemand voor staat.
Aan de muur	Tv, midden van het scherm	105 cm	100 tot 115 cm	Op ooghoogte als je op de bank zit: bij een zitting van 44 cm zit je oog op ongeveer 115 cm. Boven een schouw kijk je omhoog en dat voel je na een film in je nek.
Aan de muur	Tv, kijkafstand	2 keer de schermdiagonaal	1,5 tot 2,5 keer	Een 55 inch scherm is 140 cm diagonaal, dus 2 tot 3,5 m. Bij 4K mag je dichterbij zitten omdat je de pixels niet meer ziet.
Aan de muur	Stopcontact, hart boven de vloer	30 cm	25 tot 35 cm	Gewoonte, geen norm: NEN 1010 schrijft geen hoogte voor, alleen de zones in de badkamer. Achter een dressoir zet je hem net zo goed op 15 cm, boven een werkblad juist hoog.
Aan de muur	Schakelaar, hart boven de vloer	105 cm	90 tot 110 cm	Ook een gewoonte. 105 cm is de oude Nederlandse standaard: je vindt hem in het donker met je hand op heuphoogte. Voor kinderen en vanuit een rolstoel werkt 90 tot 100 cm beter.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, onderkant	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Laag genoeg om het blad te verlichten, hoog genoeg om iemand tegenover je aan te kijken. Bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, breedte	30 cm binnen de rand van het blad	30 tot 40 cm binnen de rand	Anders stoot je je hoofd als je langs de tafel loopt of een stoel aanschuift.
Licht	Hanglamp boven een kookeiland, onderkant	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Boven een blad van 90 cm kom je dan op 165 cm, ongeveer ooghoogte. Kies dus een kap die de lamp van onderaf afschermt. Bij twee of drie lampen reken je 70 tot 90 cm hart op hart.
Licht	Hanglamp in de hal of boven de trap, onderkant	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop, niemand stoot zijn hoofd. Boven een trap meet je vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt.
Licht	Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte. Schijnt de lamp opzij of omhoog, dan mag hij lager hangen. In een open lamp op ooghoogte kijk je recht in de bron.
Licht	Leeslamp naast een stoel, onderkant van de kap	110 cm	100 tot 125 cm	Net boven je schouder als je zit, dan valt het licht op de pagina en niet in je ogen.
Licht	Vloerlamp naast de bank, onderkant van de kap	140 cm	130 tot 150 cm	Je hoofd zit op de bank op ongeveer 130 cm. Blijft de kap daarboven, dan kijk je niet in het lampje.
Licht	Bedlamp aan de wand, hart	65 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Op zithoogte in bed, zodat het licht op je boek valt. Meet vanaf de matras en niet vanaf de vloer, want een boxspring scheelt 20 cm.
Licht	Spiegellamp badkamer, twee lampen naast de spiegel	160 cm hart	155 tot 170 cm	Licht van de zijkant geeft geen schaduw onder je ogen en je kin. Een enkele lamp boven de spiegel doet dat wel.
Licht	Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk, verder weg blijft de wand donker. Onderling 100 tot 150 cm, afhankelijk van de stralingshoek.
Licht	Buitenlamp naast de voordeur, hart	190 cm	170 tot 210 cm	Boven je hoofd, zodat je niet in de lamp kijkt terwijl je het slot zoekt. Op ooghoogte ben je juist blind.
Keuken	Aanrecht, hoogte bovenkant blad	90 cm	85 tot 95 cm	De Nederlandse standaard: onderkast, verstelbare poten en een blad van 3 tot 4 cm samen. Vuistregel: ellebooghoogte min 10 tot 15 cm, dus ben je langer dan 1,85 m, draai de poten dan uit.
Keuken	Werkblad, diepte	60 cm	57 tot 65 cm	Kookplaten en spoelbakken zijn op 60 cm gemaakt. Een diep blad van 70 cm geeft ruimte achter de kookplaat, maar je reikt verder naar de bovenkastjes.
Keuken	Bovenkastjes, onderkant boven het werkblad	55 cm	50 tot 60 cm	Onder 50 cm past je keukenmachine er niet onder en sta je met je hoofd tegen de deur. Boven 60 cm kom je niet bij het bovenste schap.
Keuken	Bovenkastjes, diepte	35 cm	32 tot 40 cm	Ondieper dan het werkblad, zodat je er niet tegenaan stoot als je over het blad buigt om te snijden.
Keuken	Afzuigkap boven een gaskookplaat, onderkant	70 cm	65 tot 75 cm	De vlam en de hete lucht moeten weg kunnen: onder 65 cm boven de pannendrager wordt het vetfilter te heet. Houd altijd de minimummaat uit de handleiding aan, dat is een eis van de fabrikant.
Keuken	Afzuigkap boven inductie, onderkant	60 cm	55 tot 65 cm	Geen vlam, dus hij mag lager, en lager hangen vangt meer damp. Ook hier is de handleiding leidend, want die maat hoort bij het apparaat.
Keuken	Kookeiland, loopruimte rondom	120 cm	100 tot 150 cm	Bij 100 cm kun je de vaatwasser openen en er nog langs. Bij 120 cm passeren twee mensen elkaar terwijl er een lade open staat.
Keuken	Twee keukenrijen tegenover elkaar, afstand	120 cm	110 tot 140 cm	Een ovendeur en een lade die tegenover elkaar open staan hebben allebei ongeveer 60 cm nodig.
Keuken	Oven op werkhoogte, bodem van de ovenruimte	90 cm	80 tot 100 cm	Je tilt een hete bakplaat er recht uit in plaats van gebogen. Boven 100 cm til je een schaal boven je middel en zie je niet meer wat erin staat.
Keuken	Vaatwasser, nismaat	60 cm breed, 82 cm hoog	60 tot 60,5 cm breed	Een onderbouwmodel schuift onder een blad van 90 cm. Een vrijstaand model heeft zijn eigen bovenblad en is ongeveer 85 cm hoog.
Keuken	Inbouwkoelkast, nishoogte	88, 122 of 178 cm	vaste maten per model	De kast volgt de nismaat, dus meet de nis en niet het apparaat. Achter en boven het apparaat moet ventilatieruimte vrij blijven.
Keuken	Stopcontact boven het werkblad, hart	115 cm	110 tot 120 cm	Dat is 20 tot 30 cm boven het blad, dus vrij van spetters en niet weggewerkt achter de waterkoker. Houd minstens 30 cm afstand tot de spoelbak.
Keuken	Keukenplint, hoogte	10 cm	10 tot 15 cm	De poten zijn verstelbaar en met de plint stel je de aanrechthoogte fijn in. De plint staat 5 cm terug, zodat je met je tenen onder het kastje kunt.
Trap, hal en deur	Trapleuning, hoogte	90 cm	80 tot 100 cm (norm)	Norm: het Bouwbesluit, sinds 2024 het Besluit bouwwerken leefomgeving, eist een leuning tussen 80 en 100 cm, gemeten vanaf de voorkant van de trede. Een leuning is verplicht als je over de trap meer dan 1 m stijgt.
Trap, hal en deur	Optrede, hoogte van een trede	maximaal 18,8 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw tot 22 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl, voor een woning. Oude trappen zijn vaak 20 tot 21 cm en dat mag blijven zolang je de trap niet vernieuwt.
Trap, hal en deur	Aantrede, diepte van een trede	minimaal 22 cm bij nieuwbouw	22 cm is de ondergrens (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Bij een draaiende trap geldt die maat op de looplijn, dus in de punt van een kwartdraai mag de trede smaller zijn.
Trap, hal en deur	Trap, vuistregel voor comfortabel lopen	2 x optrede + aantrede = 60 cm	58 tot 64 cm	Geen norm maar een oude vuistregel. 17 op en 26 aan loopt rustig (60), 20 op en 22 aan is een gewone Nederlandse trap (62). Daarbuiten struikel je op de maat.
Trap, hal en deur	Trap, vrije breedte	80 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 70 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Onder 80 cm krijg je een matras of een bank niet naar boven.
Trap, hal en deur	Trap, vrije hoogte erboven	230 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 190 cm (norm)	Norm, gemeten loodrecht boven de voorkant van de trede. Bij een dichtgezette zoldertrap is dit de maat waar je tegen de balk loopt.
Trap, hal en deur	Vloerafscheiding langs een trapgat of vide	100 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 90 cm (norm)	Norm: verplicht zodra het verval meer dan 1 m is. Openingen mogen niet groter zijn dan 10 cm en tussen 20 en 70 cm boven de vloer mag er niets zijn waar een kind op kan klimmen.
Trap, hal en deur	Binnendeur, dagmaat van het kozijn	83 x 201,5 cm	78, 83, 88 of 93 cm breed; 201,5, 211,5 of 231,5 cm hoog	Industriestandaard, geen norm. Na montage houd je ongeveer 3 cm minder vrije doorgang over, dus voor een rolstoel of rollator kies je een blad van 93 cm.
Trap, hal en deur	Deurkruk, hoogte	100 cm	95 tot 105 cm	Gewoonte: het slot zit in een standaardkozijn op die hoogte. Verplaatsen kan alleen als je het slotgat in het blad meeverhuist.
Trap, hal en deur	Kapstok, hoogte van de haken	170 cm	160 tot 180 cm	Een lange jas hangt ongeveer 100 cm af, dus op 170 cm blijft hij vrij van de vloer. Een kinderkapstok komt op 110 tot 120 cm.
Trap, hal en deur	Hal, vrije loopruimte	100 cm	90 tot 120 cm	Onder 90 cm kun je niet met twee mensen langs elkaar en past er geen kinderwagen naast de kapstok.
Trap, hal en deur	Drempel, hoogte	maximaal 2 cm	0 tot 2 cm	Boven 2 cm struikel je eroverheen en kom je er met een rollator of rolstoel niet zonder helling over. Een schuine aanloop haalt de rand eraf.
Slapen	Bed, bovenkant matras	55 cm	45 tot 65 cm	Zit je op de rand met je voeten plat op de vloer en je knieën in een hoek van 90 graden, dan is de hoogte goed. Een boxspring komt vaak op 60 tot 65 cm, een laag frame op 45.
Slapen	Matras, standaardmaten	140 x 200 cm	80, 90, 120, 140, 160 of 180 cm breed; 200 of 210 cm lang	Ben je langer dan 1,90 m, neem dan 210 cm. Twee losse matrassen van 90 x 210 vullen samen een bed van 180 x 210.
Slapen	Nachtkast, hoogte bovenblad	60 cm	55 tot 70 cm	Gelijk met of iets boven de matras, dan zet je liggend je glas neer zonder te kijken. Bij een boxspring van 65 cm hoort dus een hoge nachtkast.
Slapen	Loopruimte naast het bed	70 cm	60 tot 90 cm	60 cm is genoeg om langs te lopen, 70 cm om het bed op te maken zonder tegen de kast te stoten.
Slapen	Kledingroede voor lange kleding	160 cm	150 tot 170 cm	Een jas of lange jurk hangt 120 tot 140 cm af, dus eronder blijft nog ruimte voor een lade of een schoenenbak.
Slapen	Kledingroede voor korte kleding	100 cm	95 tot 110 cm	Hemden en dubbelgevouwen broeken hangen 70 tot 90 cm af. Met twee roedes boven elkaar, op 100 en 195 cm, verdubbel je de hangruimte.
Slapen	Kast, diepte voor hangende kleding	60 cm	55 tot 65 cm	Een hanger is 45 cm breed en met 60 cm diepte sluit de deur zonder dat de mouwen klem zitten. Is de kast ondieper dan 55 cm, zet de roede dan in de lengte.
Slapen	Kast, legborddiepte voor truien en broeken	40 cm	35 tot 45 cm	Een opgevouwen trui is ongeveer 30 cm breed. Met 40 cm valt de stapel niet naar voren als je de deur opent.
Slapen	Kast, hoogste bruikbare schap	200 cm	190 tot 210 cm	Verder reik je niet zonder trapje. Wat boven 210 cm staat, is opslag voor koffers die je twee keer per jaar pakt.
Slapen	Hoogslaper, vrije hoogte boven de matras	100 cm	90 tot 110 cm	Genoeg om rechtop in bed te zitten. Meet van de bovenkant van de matras tot het plafond, niet tot de bodem van het bed.
Raam en gordijn	Gordijnrails, hoogte boven het kozijn	12 cm	10 tot 15 cm	Boven het kozijn laat het raam groter lijken en houdt de rail het gordijn uit het glas. Zit het plafond dichtbij, monteer de rail dan 5 tot 10 cm onder het plafond of direct tegen het plafond.
Raam en gordijn	Gordijnrails, uitloop naast het kozijn	20 cm per zijde	15 tot 25 cm	Daar staat het opzij geschoven gordijn geparkeerd, zodat het niet voor het glas blijft hangen en je het daglicht niet inlevert.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vloer	1 cm boven de vloer	0 tot 2 cm	Net vrij van de vloer: het sleept niet en hangt toch recht. Wil je het gordijn op de vloer laten vallen, maak het dan 5 tot 10 cm langer dan de maat tot de vloer.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vensterbank	2 cm boven de bank	1 tot 3 cm	Vrij van de bank, zodat het gordijn niet omkrult op de plank en de warmte van de radiator eronder langs kan.
Raam en gordijn	Gordijn, stofbreedte	2 keer de railbreedte	1,5 tot 2,5 keer	Bij 1,5 keer hangt de stof vlak, bij 2,5 keer krijg je volle plooien. Een wave-rail vraagt 2 tot 2,5 keer, anders staat de golf niet.
Raam en gordijn	Rolgordijn of plissé in de dag, speling	0,5 cm per zijde	0,3 tot 1 cm	Meet de dagmaat op drie hoogtes en neem de kleinste maat, want een kozijn staat zelden haaks.
Raam en gordijn	Vitrage, afstand tot het glas	5 cm	3 tot 10 cm	Tegen koud glas wordt de stof vochtig en krijg je vlekken. Verder naar binnen botst hij op de vensterbank of de raamkruk.
Raam en gordijn	Vensterbank binnen, diepte	20 cm	15 tot 30 cm	Volgt de dikte van de muur plus een overstek van 2 tot 3 cm. Vanaf 20 cm staat een plant er stabiel op.
Raam en gordijn	Vensterbank buiten, overstek	4 cm	3 tot 5 cm	Met een waterhol aan de onderkant. Zonder dat overstek loopt regenwater terug over de gevel en krijg je vuilstrepen onder het raam.
Raam en gordijn	Radiator onder het raam, onderkant	12 cm boven de vloer	10 tot 15 cm	Er moet lucht onderlangs kunnen, daar begint de convectie. Houd ook 3 tot 5 cm tussen radiator en wand en 10 cm vrij onder de vensterbank.
Werken	Bureau, hoogte blad zittend	74 cm	72 tot 76 cm	Je onderarmen liggen horizontaal op het blad en je schouders blijven laag. Kun je het blad niet verstellen, zet dan de stoel hoger en je voeten op een steun.
Werken	Zit-stabureau, stahoogte	105 cm	95 tot 120 cm	Ellebooghoogte staand. Vuistregel: je lichaamslengte min 75 cm, dus bij 1,80 m kom je op 105 cm.
Werken	Bureaustoel, zithoogte	45 cm	40 tot 52 cm	Voeten plat op de vloer, knieën iets lager dan je heupen. De gasveer van een bureaustoel dekt dat bereik zelf.
Werken	Vrije hoogte onder het bureaublad	68 cm	65 tot 72 cm	Je bovenbenen moeten eronder passen, ook met een lade of een kabelgoot. Houd daarnaast 60 cm breed en 60 cm diep beenruimte vrij.
Werken	Bureaublad, diepte	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm staat het scherm op armlengte, 50 tot 80 cm van je ogen, en ligt je toetsenbord er nog voor.
Werken	Beeldscherm, bovenrand	op ooghoogte of iets lager	110 tot 125 cm boven de vloer	Je kijkt dan licht naar beneden en dat is de rustpositie van je ogen. Een laptop op het blad zit ongeveer 20 cm te laag, dus zet hem op een standaard met een los toetsenbord.
Werken	Toetsenbord, afstand tot de bladrand	10 cm	8 tot 15 cm	Daar rusten je handpalmen. Zonder die strook hangen je armen in de lucht en trekt het in je schouders.
Werken	Wandplank boven het bureau, onderkant	45 cm boven het blad	40 tot 60 cm	Een A4-ordner is 32 cm hoog, dus die past er nog onder, en je stoot je hoofd niet als je opstaat.
Werken	Boekenschap, diepte	25 cm	20 tot 30 cm	Een pocket is 12 cm diep, een gebonden boek 16 tot 20 cm. Bij 25 cm staan ze allemaal binnen de rand.
Werken	Boekenschap, overspanning zonder steun	80 cm	70 tot 90 cm	Boeken wegen al snel 25 kg per meter schap. Bij 18 mm plaatmateriaal blijf je onder 80 cm, anders zakt het schap zichtbaar door.
Keuken	Schap voor borden, diepte	32 cm	30 tot 35 cm	Een plat bord is 26 tot 28 cm in doorsnee. Met 32 cm houd je een vinger ruimte om de stapel te pakken zonder te schuiven.
Badkamer	Wastafel, bovenkant	85 cm	80 tot 95 cm	Vuistregel: heuphoogte, dan buig je niet voorover om je handen te wassen. Gebruiken kinderen de wastafel, dan is 80 cm prettiger.
Badkamer	Opzetkom, hoogte van het meubel	75 cm	70 tot 80 cm	Tel de kom van 10 tot 15 cm erbij op, dan komt de bovenrand op 85 tot 95 cm. Vergeet die optelsom en je wast je handen op keukenhoogte.
Badkamer	Handdoekhaak naast de wastafel	140 cm	120 tot 160 cm	Binnen handbereik met natte handen, dus naast de wastafel en niet aan de andere kant van de ruimte.
Badkamer	Handdoekradiator, onderkant	20 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Daar zitten de aansluitingen en je kunt eronder dweilen. Hang de bovenkant niet hoger dan 180 cm, anders kom je niet bij de handdoek. Een smalle handdoekradiator geeft weinig vermogen, dus reken hem niet als enige verwarming.
Badkamer	Douchekraan, hart	100 cm	95 tot 110 cm	Heuphoogte, zodat je de kraan kunt bedienen zonder onder de koude straal te gaan staan.
Badkamer	Badkraan, hart	65 cm	60 tot 75 cm	Ongeveer 20 cm boven de badrand, dan kun je bijmengen terwijl je in bad zit.
Badkamer	Regendouchekop	210 cm	200 tot 225 cm	Minstens 20 cm boven het hoofd van de langste gebruiker, want je staat er recht onder. Bij een schuin dak meet je op het punt waar je echt staat.
Badkamer	Handdouche aan een glijstang, bovenste stand	190 cm	180 tot 200 cm	De stang is 60 tot 90 cm lang, dus de onderste stand komt rond 110 cm. Daarmee spoel je het bad, een kind of de hond af.
Badkamer	Toilet, zithoogte	40 cm	38 tot 48 cm	Standaard is 40 cm. Een verhoogd toilet van 45 tot 48 cm zit op stoelhoogte en daar sta je makkelijker van op. Bij een hangend toilet bepaal je de hoogte zelf met het inbouwframe.
Badkamer	Toilet, vrije ruimte voor de pot	60 cm	55 tot 70 cm	Daar staan je knieën en voeten. Zijwaarts wil je 80 cm breedte, anders zit je met je schouder tegen de muur.
Badkamer	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 75 cm hoog; 20 tot 30 cm voor de voorkant van de pot	Zittend pak je de rol zo zonder te draaien. Hang je hem naast of achter je, dan verdraai je je rug elke keer.
Badkamer	Fonteintje in het toilet, bovenkant	85 cm	80 tot 90 cm	Dezelfde hoogte als een wastafel. Let op de draairichting van de deur, want een fonteintje van 40 cm breed vraagt een vrije hoek.
Badkamer	Stopcontact in de badkamer	buiten 60 cm van bad of douche	norm, geen gewoonte	NEN 1010 verdeelt de badkamer in zones: binnen 60 cm van de rand van een bad of douche mag geen wandcontactdoos. Alle wandcontactdozen moeten achter een aardlekschakelaar van 30 mA.

Nalopen voordat de vloerlamp weer aangaat

• Dimbaar staat op elke lamp in de armatuur, en alle lampjes zijn van hetzelfde type
• De voetdimmer draagt een led-bereik, R,C of universeel, en het opgetelde vermogen valt daarbinnen
• Een lamp met ingebouwde led of een slimme lamp heeft geen externe dimmer in het snoer
• Bij een snoer met drie aders loopt de aarde ononderbroken door de dimmer
• Een trekproef aan beide kanten van de dimmer beweegt niets bij de klemmen
• De dimmer ligt buiten de beenruimte van 30 tot 45 cm en buiten de looproute van 90 cm
• Snoer en dimmer liggen op de kale vloer langs de plint en niet onder een vloerkleed
• De onderrand van de kap zit naast de bank tussen 130 en 150 cm

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een externe dimmer voor een lamp met ingebouwde led

De driver van een ingebouwde led is doorgaans gebouwd voor volle netspanning. Krijgt hij via een voetdimmer een aangeknipte golf, dan flikkert of zoemt de lamp, en omdat de module vastzit, gaat bij een kapotte driver de hele lamp mee. Dim zo'n lamp met zijn eigen bediening.

De halogeendimmer laten zitten bij een led-staaflamp

Een draaidimmer voor een staaflamp van 300 watt heeft een ondergrens die een led van 15 watt nooit haalt, en hij werkt met fase-aansnijding. Vervang die dimmer mee als je overstapt op led, of blijf bij halogeen.

Verschillende soorten lampjes in één armatuur

Twee led-lampjes van een ander type reageren elk op hun eigen manier op dezelfde dimmer. In de hoogste stand zie je dat niet, in de laagste wel: het ene lampje is dan nog half aan en het andere pulseert of is al uit.

Snoer en dimmer onder het vloerkleed leggen

Onder een kleed kan de warmte van de dimmer niet weg, en het snoer wordt bij elke stap tegen de vloer gedrukt. De isolatie slijt dan door op de knik bij de rand, precies op de plek waar je het niet ziet. Leg beide langs de rand van het kleed op de kale vloer.

Een slimme lamp achter de voetdimmer

Een slimme lamp heeft een ontvanger en een eigen dimschakeling die volle spanning nodig hebben. Op een voetdimmer knippert hij, valt hij uit of verliest hij de verbinding, en in de uitstand is hij onbereikbaar voor de app. Vervang de dimmer door een gewone voetschakelaar en laat die aan.

De aarde doorknippen bij een metalen booglamp

Een booglamp met metalen boog en kap heeft een snoer met drie aders, en de geel-groene ader houdt het metaal veilig als er binnenin een ader losraakt. Heeft de voetdimmer maar twee klemmen en knip je de aarde door, dan is die bescherming weg. Kies een dimmer met een doorvoer of klem voor de aarde.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een vloerlamp met een stekker dim je zelf, want je werkt aan een toestel. Dat verandert zodra de dimmer in de wand komt: een geschakelde wandcontactdoos met een wanddimmer, of een extra stopcontact naast de zithoek, is werk aan de vaste installatie volgens NEN 1010.

Laat een elektricien komen als er in de schakelaardoos geen nuldraad zit terwijl de dimmer die vraagt, of als er in de groepenkast gewerkt moet worden. Een oude uplighter met een verkleurd, stug of gescheurd snoer krijgt eerst een nieuw snoer voordat er een dimmer in komt.