De woonkamer: indelen, inrichten en laten werken

Waar je begint als de kamer niet lekker loopt

Bijna niemand zoekt iets op over zijn woonkamer omdat hij leeg is. Meestal staat er van alles en klopt er iets niet: je loopt steeds om dezelfde tafel heen, het galmt bij het praten, of het is in de avond nooit prettig licht.

Die klachten gaan zelden over smaak en bijna altijd over een maat, een looproute of een lichtpunt. Herken je jezelf in de eerste kolom hieronder, dan staat in de derde kolom wat eraan te doen is, en dezelfde manier van kijken gebruiken wij op de andere pagina's over wonen per kamer.

Zit het probleem in de plattegrond, dan hoort je vraag thuis bij de indeling van de woonkamer. Weet je wel hoe alles moet staan maar niet hoe het eruit moet komen te zien, dan is de weg langs woonkamer inspiratie per kleur en stijl korter. Is de kamer vooral te klein voor wat erin moet, begin dan bij de aanpak voor een kleine woonkamer.

Wat je merkt	Wat er meestal aan de hand is	Waar het aan ligt en wat helpt
Je loopt elke dag om de salontafel heen	De hoofdroute loopt door de zithoek in plaats van erlangs	Draai de zithoek een kwartslag, of laat langs de bank een doorloop van 90 cm vrij
De kamer staat vol terwijl er weinig in staat	Twee hoge meubels staan aan dezelfde korte wand	Verdeel de massa over de lange wanden en houd één wand leeg op ooghoogte
Het galmt en praten kost moeite	Harde vloer, vlak plafond en weinig stof in de kamer	Een kleed met ondertapijt, gordijnen op twee keer de railbreedte en een gevulde boekenkast
In de avond is het licht nooit prettig	Eén lichtpunt midden in het plafond, meestal te koel	Vijf tot zeven lichtpunten op verschillende hoogtes, dimbaar en op 2700 K
Televisiekijken zit niet fijn	Het scherm hangt te hoog of staat te ver weg	Midden van het scherm op 100 tot 115 cm, kijkafstand 1,5 tot 2,5 keer de beelddiagonaal
De kamer blijft koud terwijl de verwarming aan staat	De bank staat tegen de radiator en vangt de warmte in zijn rug op	Houd 10 cm vrij voor en boven de radiator, en 3 tot 5 cm tussen radiator en wand
Er is nooit een plek om je glas neer te zetten	Geen blad binnen armbereik van de zitplaatsen	Een bijzettafel van 45 cm breed op armleuninghoogte, dus 55 tot 65 cm

Welke keuze eerst moet, en waarom de rest daarvan afhangt

De meeste misgrepen in een woonkamer ontstaan door de volgorde en niet door de keuze zelf. Een bank van 240 cm is geen fout, maar wel als de wand al vastligt en de kijkafstand niet meer klopt.

De regel eronder is steeds dezelfde: wat weinig varianten heeft en lang meegaat, kies je eerst. Een vloer heeft een vaste ondertoon en een handvol reële opties, terwijl muurverf in duizenden tinten bestaat en zich dus makkelijk aanpast. Daarom kiest wie beide doet eerst de vloer die bij de situatie past en pas daarna de kleur op de wand.

Bij meubels werkt het net zo. De maat van de bank volgt uit de wandlengte en de kijkafstand, dus leg eerst de plek van de zithoek vast en zoek daarna pas een bank in de maat die er past. Een vloerkleed in de juiste maat vind je altijd nog; een bank die 20 cm te diep is blijft dat.

De enige beslissing die nog eerder komt dan de meubels is de elektra. Waar de televisie hangt, waar de vloerlampen staan en waar je wandlampen wilt, bepaalt welke leidingen in de wand moeten voordat er gestuukt of geschilderd wordt. Ga daarvoor uit van een lichtplan met meerdere lichtpunten per zone, niet van het ene punt dat er al zit.

Dit leg je eerst vast	Dit volgt daarna	Waarom in die volgorde
De plek van de zithoek en van de eethoek	De maat van de bank en de tafel	De wandlengte en de kijkafstand bepalen de maat; een meubel kopen en de kamer eromheen plooien werkt zelden
De vloer	De muurkleur	Een vloer heeft een vaste ondertoon en een beperkt aanbod, verf is er in elke tint en volgt dus makkelijker
De plek van tv, wandlampen en stopcontacten	Stucwerk, behang en schilderwerk	Leidingen wil je in de wand hebben voordat die dicht en glad is, anders hak je er later weer in
De bank	Het vloerkleed	Een kleed kies je op de maat van de meubels die erop staan, dus die meubels moeten bekend zijn
Meten en op papier zetten	Kijken in de winkel	Met de wandlengtes en de dagmaat van je deuren op zak valt driekwart van het aanbod af voordat je ernaartoe gaat
Het licht dat er komt te hangen	De definitieve verfkleur	Je beoordeelt een kleur in het licht waarin je hem ziet, en lamplicht van 2700 K haalt blauw eruit en duwt geel naar voren

De maten waarop een woonkamer vastloopt

Een indeling knelt nooit in het midden van de kamer, maar op de vier of vijf plekken waar je langs een meubel moet. Die maten komen uit vaste gegevens: de diepte van een stoel, de uitslag van een lade, de breedte van je eigen schouders met een wasmand erin.

Lees de tabel als twee getallen naast elkaar. De krappe maat werkt op een zijroute die je een keer per dag met lege handen loopt, de comfortmaat houd je aan op de route die je tientallen keren per dag neemt.

Tel die maten daarna in één regel op, dan zie je waar de kamer echt vol raakt. In een kamer van 360 cm breed kost een bank van 95 cm diep plus 45 cm beenruimte plus een salontafel van 65 cm al 205 cm, en houd je 155 cm over voor het tv-meubel en de doorloop ervoor.

Kies je daar een loungebank van 110 cm diep, dan gaat die 15 cm van de doorloop af en niet van het midden van de kamer. Alle hoogtes en afstanden die we hier gebruiken staan bij elkaar in de maatwijzer met hoogtes en maten in huis, en wie liever sleept dan rekent zet zijn eigen wandmaten in de kamerplanner.

Waar je langs moet	Krap maar het werkt	Comfortabel	Waarom die maat
Hoofdroute door de kamer	90 cm	120 cm	Bij 90 cm kom je langs met een wasmand, bij 120 cm passeren twee mensen elkaar zonder te draaien
Tussen bank en salontafel	30 cm	45 cm	Je schuift je benen langs de tafel om te gaan zitten en stoot onder 30 cm je schenen tegen de rand
Langs de bank naar de tuindeuren	70 cm	90 cm	Een naar binnen draaiende tuindeur pakt zelf al 80 cm vloer; is dit je dagelijkse route, houd dan 90 cm aan
Achter een eetstoel om op te staan	75 cm	90 cm	De stoel is 50 tot 60 cm diep en gaat er 25 cm achteruit voordat je opstaat
Langs een tafelrand waar iemand zit	80 cm	100 cm	Wie aan tafel zit steekt met stoel en rug ongeveer 50 cm buiten de tafelrand
Voor een dressoir of ladekast	75 cm	95 cm	Een lade komt er 45 cm helemaal uit en jij staat er nog 30 cm voor om erin te kijken
Voor een open haard of houtkachel	80 cm	100 cm	Hier gaat het om hittestraling en vonken; de afstand uit de handleiding van het toestel gaat altijd voor deze maat
Draaivlak van een binnendeur	85 cm	100 cm	Een blad van 83 cm zwaait een kwartcirkel de kamer in en gaat tegen een kast aan maar half open
Smalle doorgang tussen twee meubels	60 cm	80 cm	Bij 60 cm draai je je schouders, bij 80 cm loop je er recht doorheen met een doos in je handen

Een doorzonkamer van 360 bij 720 cm in twee zones

De meeste Nederlandse woonkamers zijn geen vierkant maar een langwerpige kamer met daglicht aan twee korte zijden. In naoorlogse rijtjeshuizen ligt de breedte vaak tussen 340 en 400 cm en de diepte tussen 600 en 760 cm, en dat maakt de indeling tot een kwestie van twee zones achter elkaar.

De vraag is dan welke zone aan de tuinzijde komt. De zithoek achterin geeft je de rustigste plek het verste van de voordeur en zicht op de tuin, maar dan loopt de dagelijkse route naar buiten langs de bank. De eethoek achterin scheelt stappen met borden uit de keuken, maar je zit dan met de eettafel in het mooiste licht dat je 's avonds nauwelijks gebruikt.

In deze voorbeeldindeling ligt de zithoek aan de tuinzijde en loopt de route er met 82 cm langs in plaats van er dwars doorheen. De kijkafstand van 225 cm over de breedte past bij een scherm tot ongeveer 55 inch, want dat is 140 cm diagonaal en dan zit je op 1,6 keer die maat.

Bij andere kamervormen verschuift het knelpunt. Een vierkante kamer heeft geen lange wand voor een bank van 210 cm en vraagt om een hoekopstelling; een kamer met een erker of een schuine wand heeft de maat op de smalste plek als beperking. De varianten per vorm staan bij de indeling van een lange of vierkante woonkamer, en welke vorm bij welk huis hoort bij doorzonwoning en woningtype.

Wat er in deze kamer gebeurt en hoeveel vloer dat kost

Een woonkamer is zelden één ruimte met één functie. Er wordt gezeten, gegeten, gewerkt, gespeeld en opgeborgen, en elke bezigheid eist vloer op die je niet twee keer kunt gebruiken.

Reken per zone niet met de maat van het meubel maar met de maat van het meubel plus de ruimte eromheen. Een eettafel van 120 bij 80 cm lijkt klein tot je er aan twee zijden 75 cm bij optelt om stoelen uit te schuiven: dan is de eethoek 270 bij 230 cm en dus bijna een derde van een doorzonkamer.

Gaat het niet passen, dan is het samenvoegen van functies de eerste uitweg. Een eettafel die overdag werkplek is scheelt 120 bij 150 cm, en een poef van 70 cm doet met een dienblad erop dienst als salontafel. Grotere tafelmaten en het aantal couverts per lengte staan bij eettafels en hun maten.

De tweede uitweg is verticaal opbergen. Een kast die tot het plafond loopt kost dezelfde vloer als een dressoir van 100 cm hoog maar bergt twee keer zoveel op, en een boekenwand van 35 cm diep vraagt 80 cm vloer ervoor om erbij te kunnen. Welke kastopbouw bij welke wand past lees je bij kasten en opbergruimte.

Ligt de keuken in dezelfde ruimte, dan komt daar een zone bij die je niet mag dichtzetten: tussen twee keukenblokken houd je 90 cm aan, en 120 cm als iemand achter de kok langs moet terwijl de ovenklep open staat. Wat dat betekent voor geluid, geur en de plek van de eettafel staat bij een open keuken in de woonkamer.

Zone	Wat erin staat	Vloer die het samen kost	Waar het op knelt
Zithoek voor drie tot vier personen	Bank van 210 bij 95 cm, salontafel van 110 bij 65 cm	Ongeveer 250 bij 205 cm	De 45 cm beenruimte ertussen; die haal je er als eerste vanaf en voel je meteen
Zithoek in een kleine kamer	Tweezitsbank van 160 cm, ronde salontafel van 80 cm	Ongeveer 200 bij 185 cm	Een rond blad loop je niet aan met je heup, een rechthoekig blad wel
Eethoek voor vier personen	Tafel van 120 bij 80 cm met vier stoelen	Ongeveer 270 bij 230 cm	75 cm achter elke zijde waar iemand opstaat, 100 cm waar je langs moet
Eethoek voor zes personen	Tafel van 180 bij 90 cm met zes stoelen	Ongeveer 330 bij 240 cm	Reken 60 cm per couvert; stoelen met armleuningen vragen 10 cm extra per persoon
Tv-wand	Meubel van 150 bij 40 cm, scherm van 55 inch	40 cm diepte plus 200 tot 350 cm kijkafstand	Een scherm boven een schouw laat je omhoog kijken en dat voel je na een film in je nek
Werkplek	Bureau van 120 bij 60 cm met een bureaustoel	Ongeveer 120 bij 150 cm	90 cm achter het blad om de stoel achteruit te rollen, 120 cm als iemand erlangs moet
Boekenwand	Kastdelen van 240 bij 35 cm	Ongeveer 240 bij 115 cm	Planken van 18 mm zakken door boven ongeveer 90 cm overspanning, dus deel de wand in vakken
Speelhoek	Kleed van 160 bij 230 cm met lage opbergbakken	Ongeveer 160 bij 230 cm	Leg hem in het zicht vanaf de keuken en niet in de looproute naar de tuin

Wat het daglicht doet, per kant waarop de ramen liggen

Twee identieke kamers met dezelfde verf zien er totaal anders uit als de ramen op het noorden of op het westen liggen. Dat komt niet door de hoeveelheid licht alleen, maar door de kleur ervan: hemellicht uit het noorden zit rond 6500 K en gaat bij een strakblauwe lucht richting 9000 K, terwijl het laatste uur zon voor zonsondergang op 2000 tot 3000 K ligt.

Een kleur kan alleen terugkaatsen wat er aan licht binnenkomt. In noordlicht zit weinig rood en geel, dus een licht koel grijs heeft daar niets om mee te werken en wordt grauw, terwijl zandkleur en greige overeind blijven omdat hun pigment warm is.

In Nederland staat de zon op midzomer rond het middaguur ruim 60 graden hoog en op midwinter nog geen 15 graden. Daarom brandt een zuidkamer in de zomer vooral op het terras en schijnt de winterzon juist tot achter in de kamer, tot op het televisiescherm.

Wil je weten wat jouw richting met jouw kamer doet, vul dan de raamrichting en het gebruiksmoment in bij de lichtwijzer voor windrichting en kleur. Welke tinten daarbij standhouden staat per kamer bij de keuze van een muurkleur, en wat je aan lage zon doet bij raamdecoratie en zonwering.

Ramen op	Wat het licht doet	Wat dat voor de kamer betekent
Noord	Vrijwel geen directe zon, diffuus hemellicht van 6500 K en hoger, de hele dag hetzelfde	Kleuren met een warme onderlaag houden stand, licht koel grijs en ijsblauw worden grauw; zet meer lichtpunten dan je denkt nodig te hebben
Oost	Zon van zonsopkomst tot het middaguur, het eerste uur warm op 2000 tot 3000 K, daarna neutraal	De kamer heeft twee gezichten op een dag; wie er vooral 's avonds zit kiest de kleur beter bij lamplicht dan bij de ochtendzon
Zuid	Veel direct licht, rond het middaguur bijna neutraal op 5000 tot 5500 K, in de winter laag en diep naar binnen	Elke kleur wordt voluit verzadigd en het verschil tussen zonvlek en schaduw splijt een wand; matte verf en een dun gordijn halen die tweedeling eruit
West	Tot het middaguur vlak hemellicht, daarna lage zon die horizontaal tot achter in de kamer schijnt	Reken tussen vier en negen uur op zon in je ogen en op het scherm; verticale lamellen werken hier beter dan zonwering van boven

Hoogtes aan de wand: tv, kunst, lampen en aansluitingen

De vloer deel je in met maten, de wand met hoogtes. Hang je alles op dezelfde hartlijn, dan loopt een wand rustig, ook als de lijsten onderling verschillen.

Die hartlijn ligt op 145 cm boven de vloer, met een marge van 140 tot 155 cm. Dat is een vuistregel en geen norm: het midden van het werk komt op ooghoogte van iemand die staat. Boven een bank schuift hij omhoog, want daar houd je 20 tot 30 cm tussen de rugleuning en de onderrand van de lijst aan.

De televisie volgt een andere logica, want daar zit je bij. Het midden van het scherm hoort op 100 tot 115 cm, want op een zitting van 44 cm zit je oog op ongeveer 115 cm. Hangt het scherm boven een schouw, dan kijk je omhoog en merk je dat na een film in je nek.

Lampen hangen op de hoogte waar je niet in de bron kijkt: een wandlamp met het hart op 160 cm, een vloerlamp naast de bank met de onderkant van de kap op 140 cm, want je hoofd zit daar op ongeveer 130 cm. De aansluitingen eronder zijn gewoontes en geen voorschrift: een stopcontact op 30 cm en een schakelaar op 105 cm, waarbij NEN 1010 alleen de zones in de badkamer vastlegt.

Voor het ophangen zelf telt vooral wat de wand houdt, en dat verschilt per gewicht en per soort muur. Zoek dat op bij de ophangwijzer voor pluggen en wandgewicht. Hoe je meerdere lijsten tot één vlak maakt staat bij wanddecoratie en het indelen van een wand.

Vloer, kleed en de warmte die je stookt

De vloer is in een woonkamer het grootste vlak en de duurste vergissing. De keuze hangt af van drie dingen: ligt er vloerverwarming onder, lopen er nagels overheen, en hoeveel geluid wil je dempen.

Boven vloerverwarming telt de dikte. Een verlijmde pvc-vloer van 2 tot 2,5 mm en een pu gietvloer van 2 tot 3 mm laten de warmte vrijwel ongehinderd door, terwijl een zwevende kliklaag met ondervloer een luchtlaag maakt die precies het omgekeerde doet. Massief hout werkt met vocht en is daarom lastiger boven verwarming dan lamelparket, dat op een kruislings verlijmde drager ligt.

Met een hond erbij draait de rangorde om. Keramiek, natuursteen en pvc halen hier de hoogste score omdat nagels en zand er niets mee doen, terwijl een gietvloer op krasvastheid afknapt en fijne krasjes gaat tonen in strijklicht. Welke vloer bij jouw combinatie van verwarming, huisdieren en budget hoort, zoek je op met de vloerwijzer die vloeren per situatie scoort.

Een kleed lost twee dingen tegelijk op: het haalt de galm uit een harde vloer en het bindt de zithoek tot één geheel. De maat is daarbij belangrijker dan het dessin. Laat minstens de voorste bankpoten op het kleed staan en houd aan weerszijden van de bank 20 cm marge aan, anders ligt het kleed als een eilandje midden in de kamer. Onder een eettafel reken je 60 tot 70 cm rondom, want een uitgeschoven stoel moet met zijn achterste poten op het kleed blijven staan. De maten per bankformaat staan bij vloerkleden en hun maatvoering.

Een haard of kachel verandert de zithoek

Een houtkachel of open haard is het enige element in een woonkamer dat twee zones tegelijk opeist: een kijkrichting en een vrije vloer. Dat maakt hem tot een vast punt waar de rest van de indeling zich naar voegt, net als een deur of een raam.

Voor de opening blijft 80 tot 100 cm vloer vrij van kleed en meubels, want daar gaat het om hittestraling en vonken en niet om lopen. De afstand die de fabrikant in de handleiding noemt gaat altijd voor deze vuistregel, en die kan bij een vrijstaand toestel groter zijn.

Het tweede probleem is de kijkrichting. De haard en de televisie vragen allebei om de bank ertegenover, en in een kamer van 360 cm breed kun je die twee zelden allebei bedienen. Een hoekopstelling met een lange bank naar de haard en een fauteuil die draait, of een scherm aan de zijwand in plaats van erboven, lost dat vaker op dan een kolom boven de schouw.

Wat een kachel doet met de warmteverdeling, het rookkanaal en de vloerplaat eronder staat bij de open haard en houtkachel in de woonkamer, en de opstelling eromheen bij een zithoek rond de haard.