Behang kiezen en berekenen: soort, ondergrond en aantal rollen

Behang kies je op drie vragen, en de kleur is de laatste

Wie behang gaat uitzoeken, begint bijna altijd bij het dessin. De keuze die bepaalt of het behang over tien jaar nog netjes hangt, ligt eerder: wat moet de wand verdragen, waarop plak je, en wil je het later overschilderen of in één keer van de muur trekken.

Behang heeft een eigen plek tussen verf en stucwerk: het overbrugt kleine oneffenheden, maar vraagt meer voorbereiding dan een laag latex. Hoe het zich verhoudt tot sauswerk, pleister, panelen en tegels, staat bij de wandafwerkingen per ruimte naast elkaar.

De eerste vraag gaat over belasting. In een slaapkamer raakt bijna niets de wand, in een hal schuren elke dag jassen en tassen langs, en naast een aanrecht komen vet en stoom. Dat bepaalt of een drager van papier of vlies volstaat, of dat er een kunststof toplaag op moet.

De tweede vraag gaat over de muur. Nieuw stucwerk, kale gipsplaat, oude latex en spuitwerk vragen elk een andere voorbereiding, en behang op de verkeerde ondergrond laat los bij de naden of trekt bij het verwijderen de bovenste laag van de muur mee.

De derde vraag gaat over later. Vlies trek je vaak droog van de wand, papier moet je eerst week maken, en glasvlies zit er zo vast op dat je het in de praktijk overschildert in plaats van verwijdert. Pas als die drie vragen beantwoord zijn, kies je kleur, dessin en structuur uit de soorten die overblijven.

De behangsoorten naast elkaar

Behang wordt ingedeeld naar de drager, de laag die tegen de muur zit, en naar de toplaag die je ziet. De drager bepaalt hoe je lijmt en hoe de baan zich gedraagt als hij nat wordt, de toplaag wat de wand verdraagt aan water, handen en zon.

Drie soorten zijn gemaakt om zelf zichtbaar te blijven: papier, vlies en vinyl, met textiel en natuurvezel als kwetsbaardere tak. Drie andere zijn gemaakt om overheen te verven: glasvlies, renovlies en houtvezelbehang. Fotobehang op maat staat daar los van, omdat het geen rapport heeft maar in genummerde panelen komt.

Lees de laatste twee kolommen als de kolommen waarop je afvalt. Een behang dat bij je dessin past maar in de verkeerde ruimte hangt, of dat over vijf jaar niet meer van de muur komt, kost meer werk dan de hele keuze ervoor.

Wie voor het eerst zelf behangt, heeft met vlies de minste dingen die tegelijk goed moeten gaan. Je rolt de lijm op de muur, de droge baan zet niet uit, en je kunt hem nog een paar minuten verschuiven tot de naad strak tegen de vorige ligt.

Soort	Opbouw en hoe je lijmt	Waar hij past	Waar hij op vastloopt	Van de muur halen
Papierbehang, simplex	Eén laag papier; lijm op de baan en inweken volgens het etiket	Droge kamers met een vlakke wand	Zet nat uit en krimpt bij het drogen; bij een ongelijke inweektijd verschillen de banen in breedte	Perforeren, inweken met warm water of stomen
Papierbehang, duplex	Twee lagen papier op elkaar, vaak met reliëf; lijm op de baan	Wanden met kleine oneffenheden, die het dikkere papier overbrugt	Het reliëf wordt plat als je het met een naadroller aandrukt	Vaak splijtbaar: de toplaag trek je droog af, de onderlaag week je los of laat je zitten
Vliesbehang	Cellulose- en kunststofvezels kriskras door elkaar; lijm op de muur, droge baan ertegen	Woonkamer, slaapkamer, plafond en elke wand die je later wilt wisselen	De kern is vaak wit en toont zich bij een open naad; dun glad vlies laat elke bult zien	Meestal droog afneembaar in één baan
Vinyl op vlies	Vliesdrager met een kunststof toplaag, glad of opgeschuimd tot reliëf	Hal, trapgat, kinderkamer en de eetkant van de keuken	Laat weinig waterdamp door, dus niet op een muur waar vocht in zit	Vaak droog afneembaar; anders eerst de toplaag perforeren
Vinyl op papier	Papierdrager met een kunststof toplaag; lijm op de baan	Dezelfde plekken als vinyl op vlies	Zet uit zoals papier, en de dichte toplaag vertraagt het drogen van de lijm	De toplaag splijt meestal af, het papier eronder week je los
Textielbehang	Linnen, zijde of een ander weefsel op papier of vlies	Slaapkamer en een wand die niemand aanraakt	Geen lijm en geen natte spons op de voorkant; kleurverschil per baan hoort bij het materiaal	Hangt af van de drager
Natuurvezel	Grasweefsel, sisal of jute op een drager	Een wand zonder directe zon, waar zichtbare naden de bedoeling zijn	Verbleekt in de zon, en elke naad blijft zichtbaar	Als textiel
Glasvlies en glasweefsel	Glasvezels, glad of geweven in een ruit of visgraat; dispersielijm op de muur	Wanden en plafonds met haarscheurtjes, die je daarna verft	Snijden geeft jeukende vezels; werk met handschoenen en lange mouwen	Lastig: stomen en afsteken, dus meestal overschilderen
Renovlies	Glad vlies zonder dessin, bedoeld als ondergrond voor verf	Een wand die egaal moet worden voor latex zonder nieuw stucwerk	Verbergt geen gaten of bulten, die vul je eerst	Meestal droog afneembaar
Houtvezelbehang	Papier met houtsnippers erin, in fijne of grove korrel; lijm op de baan	Oudere wanden die je snel egaal wilt krijgen onder verf	Zit na een paar verflagen muurvast	Inweken en afsteken, na veel verflagen zwaar werk
Fotobehang op maat	Digitaal gedrukt op vlies of vinyl, in genummerde panelen	Eén wand met een beeld dat zich niet herhaalt	Bestellen op de kleinste gemeten wandmaat plus de overmaat die de leverancier opgeeft	Hangt af van de drager

Waarom papier uitzet en vlies blijft liggen

Papier bestaat uit cellulosevezels die bij het maken vooral in de lengte van de rol komen te liggen. Nat wordt zo'n vezel vooral dikker en nauwelijks langer, dus een baan papier zet in de breedte uit zodra de lijm erin trekt.

Daarom schrijft het etiket van papierbehang een inweektijd voor. Laat je elke baan even lang liggen, dan zijn ze allemaal even ver uitgezet voordat ze de wand raken en krimpen ze bij het drogen ook evenveel terug. Laat je de ene baan twee minuten liggen en de volgende tien, dan verschillen ze in breedte en gaat de naad ertussen open.

Vlies is anders gemaakt. De vezels liggen kriskras door elkaar en er zit een deel kunststofvezel tussen dat geen water opneemt, dus de baan zet nauwelijks uit. Dat is waarom je bij vlies de muur inlijmt en de baan droog ophangt: er hoeft niets te weken.

Hetzelfde verschil verklaart het verwijderen. Een vliesbaan is in alle richtingen sterker dan de hechting van de lijm, dus hij laat in zijn geheel los; papier scheurt eerder dan de lijm loslaat, en daarom moet je het eerst week maken.

Een kunststof toplaag voegt een derde gedrag toe. Vinyl laat weinig waterdamp door, dus de lijm droogt alleen via de muur, en vocht dat later uit de muur komt kan niet meer naar de kamer verdampen. Op een droge binnenwand is dat geen bezwaar, op een koude buitenmuur wel.

Wat de symbolen op het etiket betekenen

Op elke rol staat een rij pictogrammen die samen de gebruiksaanwijzing vormen. Ze zijn in Europa gelijk, dus je leest ze op elke rol op dezelfde manier, en ze beantwoorden de drie vragen waarmee de keuze begint: hoe plak je, wat verdraagt de wand en hoe komt het er weer af.

Twee gegevens staan er als getal. Het rapport is de hoogte waarop het patroon zich herhaalt, het partijnummer is de productieronde: het eerste bepaalt hoeveel je per baan afsnijdt, het tweede of twee rollen precies dezelfde kleur hebben.

Controleer het partijnummer op alle rollen voordat je de eerste baan snijdt. Een rol uit een andere ronde kan dezelfde naam en hetzelfde artikelnummer dragen en toch net warmer of koeler zijn, en dat zie je pas als twee banen naast elkaar hangen.

Het zonsymbool telt vooral op een wand waar direct zonlicht op valt. Papier, textiel en natuurvezel verbleken daar het eerst, en omdat de baan achter een kast beschermd blijft, zie je het verschil pas als die kast verhuist.

Op het etiket	Wat het betekent	Wat je ermee doet
Pijl met een 0	Vrije aansluiting: er is geen patroon dat moet doorlopen	Banen op elke hoogte afsnijden, met het minste afval
Twee pijlen op gelijke hoogte	Rechte aansluiting: het patroon loopt horizontaal door	Elke baan begint op hetzelfde punt van het patroon; rond de baanlengte af op het rapport
Twee pijlen op verschillende hoogte, met een getal als 64/32	Verspringende aansluiting: elke tweede baan schuift op, hier 32 cm bij een rapport van 64 cm	Snijd om en om uit twee rollen, zodat een afgesneden stuk het begin van een volgende baan kan zijn
Twee pijlen in tegengestelde richting	Gekeerd plakken: elke tweede baan hangt op zijn kop	Nummer de banen op de achterkant, anders krijg je bij elke naad een lichtere rand tegen een donkerdere
Kwast of roller op een muur	Lijm op de muur, de baan gaat droog op de wand	Lijm per anderhalve baanbreedte aanbrengen, zodat hij niet opdroogt voordat de baan hangt
Kwast op een baan	Lijm op het behang, met een inweektijd	Elke baan even lang laten inweken, met een wekker erbij
Baan in een bak water	Voorgelijmd: de lijm zit al op de achterkant	Alleen natmaken volgens het etiket, zonder extra lijm
Baan die in zijn geheel van de muur komt	Droog afneembaar: zonder water in één stuk los te trekken	Kies dit voor een wand die je binnen een paar jaar wilt veranderen
Baan waarvan alleen de bovenste laag loskomt	Splijtbaar: de toplaag gaat eraf, de onderlaag blijft op de muur	Een onderlaag die volledig vastzit, kan dienen als ondergrond voor nieuw behang
Eén golflijn	Sponsbestendig: een verse vlek voorzichtig deppen	Niet wrijven; alleen voor wanden die weinig worden aangeraakt
Twee golflijnen	Afwasbaar met een vochtige doek en een mild middel	Genoeg voor woonkamer en slaapkamer
Golflijn met een borstel	Schrobvast: bestand tegen een zachte borstel	De soort voor hal, trapgat, kinderkamer en de eetkant van de keuken
Zon, half of heel	Lichtechtheid: hoe voller de zon, hoe beter de kleur bestand is tegen daglicht	Een volle zon op een wand die direct zonlicht krijgt
Getal in cm naast het aansluitsymbool	Rapport: de hoogte waarop het patroon zich herhaalt	Rond elke baanlengte naar boven af op een veelvoud van dat getal
Partij- of batchnummer	De productieronde waaruit de rol komt	Alle rollen met hetzelfde nummer kopen, plus een reserve

Hoeveel rollen behang je nodig hebt: tel in banen

Een rol behang reken je niet om in vierkante meters, want wat er aan het eind van een rol overblijft is meestal te kort voor een hele baan. De gangbare rol is 53 cm breed en 10,05 m lang, samen ongeveer 5,3 m², maar bij een wand van 260 cm hoog haal je er drie banen uit en houd je 195 cm over.

De som gaat in drie stappen. Deel de omtrek van de kamer, of de breedte van de ene wand, door de rolbreedte en rond naar boven af: dat is het aantal banen. Tel bij de wandhoogte 10 cm op om boven en onder recht af te snijden, en kijk hoeveel van die lengtes er in 1005 cm passen.

Deel daarna het aantal banen door het aantal banen per rol en rond weer naar boven af. Heeft het behang een rapport, rond dan eerst elke baanlengte af op een veelvoud van dat rapport: bij een rapport van 64 cm wordt een baan van 270 cm er een van 320 cm.

Bij een plafond tot ongeveer 260 cm verandert dat rapport meestal niets aan het aantal rollen, want ook 320 cm past drie keer in een rol. Bij een plafond van 320 cm wel: dan wordt de baan 384 cm, passen er nog twee in een rol en kost dezelfde kamer een derde tot de helft meer rollen.

Rollen van 70 cm breed leveren ongeveer 7 m² per rol en minder naden, en rollen van 106 cm bijna het dubbele van de gewone rol. Het aantal banen per rol blijft gelijk, want de lengte is dezelfde, maar een baan van 106 bij 270 cm hang je in je eentje moeilijk recht.

De tabel rekent zonder aftrek voor ramen en deuren en is dus je bovengrens. Hoeveel een raam of deur scheelt, laat het schema bij ramen en deuren zien; koop daarna alle rollen met één partijnummer en neem er één extra van.

Kamer, lang bij breed	Omtrek	Banen van 53 cm	Rollen van 53 cm, wand 260 cm hoog	Rollen van 70 cm, wand 260 cm hoog	Rollen van 53 cm, wand 320 cm hoog met rapport 64 cm
Eén wand van 400 cm breed	400 cm	8	3	2	4
Toilet, 90 bij 120 cm	420 cm	8	3	2	4
Kinderkamer, 270 bij 300 cm	1140 cm	22	8	6	11
Slaapkamer, 300 bij 350 cm	1300 cm	25	9	7	13
Slaapkamer, 350 bij 400 cm	1500 cm	29	10	8	15
Woonkamer, 400 bij 500 cm	1800 cm	34	12	9	17
Woonkamer, 400 bij 600 cm	2000 cm	38	13	10	19

Ramen, deuren en radiatoren in de berekening

Een raam of deur trek je niet af in vierkante meters, maar in banen. Een baan die volledig boven en onder het glas valt, vraagt geen 270 cm meer maar twee korte stukken, en die snijd je uit de restlengtes van de rollen.

Een baan die het raam maar voor een deel raakt, bespaart niets. Hij loopt naast het kozijn nog steeds van plafond tot plint, en je snijdt er alleen een hoek uit.

Als vuistregel scheelt een binnendeur bijna één baan, want boven een kozijn van ongeveer 215 cm hoog heb je bij een plafond van 260 cm alleen een stuk van rond 55 cm nodig. Een raam van 150 cm breed scheelt ook ongeveer één baan, verdeeld over twee banen die elk 120 cm korter worden, en een pui van 240 cm breed tot 230 cm hoog ongeveer drie.

De plek van de eerste naad bepaalt dus hoe de volgende banen uitkomen. Zet je hem op het hart van het raam, dan vallen er twee hele banen boven en onder het glas en blijft de wand symmetrisch; begin je in een hoek, dan hangt het van de plek van het raam af of dat er één of twee zijn.

Achter een radiator hoeft het behang niet door te lopen tot de vloer. Een paneelradiator hangt 3 tot 5 cm van de wand: knip de baan in bij de ophangbeugels, schuif hem 15 tot 20 cm achter de bovenrand en druk hem aan met een smalle radiatorroller, en verf de wand daaronder vooraf in een tint die dicht bij het behang ligt.

Bij stopcontacten en schakelaars zet je de groep uit, schroef je de afdekplaat los en hang je de baan eroverheen, met een kruis in het behang over de inbouwdoos. Een wandcontactdoos zit meestal met het hart op 30 cm en een schakelaar op 105 cm, dus op de schets zie je al welke banen daarlangs moeten.

De ondergrond bepaalt of behang blijft zitten

Behanglijm hecht aan de bovenste laag van de muur en niet aan de muur zelf. Is die laag stoffig, poedert hij of zuigt hij het water uit de lijm voordat die kan pakken, dan laat het behang daar los, en dat zie je het eerst aan de naden.

Zuiging is het mechanisme dat het vaakst wordt gemist. Kaal gips en de kartonlaag van gipsplaat trekken het water in een paar minuten uit de lijm, die dan in de muur droogt in plaats van tussen muur en baan, en aan de randen van de baan, waar het laagje het dunst is, gaat dat het eerst mis.

Een voorstrijk maakt de zuiging over de hele wand gelijk. Op gipsplaat doet hij nog iets: bij het verwijderen komt het behang dan los van de voorstrijk en niet samen met het karton van de plaat.

Nieuw pleisterwerk moet eerst droog zijn, want vocht dat achter vlies of vinyl opgesloten raakt, drukt de lijm los of voedt schimmel. Gaten, scheuren en losse plekken herstel je daarvoor, en hoe dat laag voor laag gaat, staat bij gaten en scheuren in de muur herstellen.

Test een geverfde muur met een strook schilderstape die je stevig aandrukt en in één ruk lostrekt. Komt er verf of poeder mee, dan zit die laag niet vast genoeg om behang te dragen, hoe strak hij er ook uitziet.

Ondergrond	Wat je eerst doet	Waarom
Nieuw gipspleisterwerk	Laten drogen tot de wand egaal licht van kleur is, dan voorstrijken	Donkere plekken zijn restvocht, en kaal gips zuigt de lijm leeg
Gipsplaat of voorzetwand	Naden en schroefgaten vol plamuren, vlak schuren en voorstrijken	Zonder voorstrijk trekt het behang bij het verwijderen de kartonlaag mee
Oude matte latex	Tape-test, afnemen met een ontvetter en naspoelen	Vet en nicotine laten de lijm niet pakken, en losse verf komt met het behang mee
Latex of lak in zijdeglans of hoogglans	Opschuren tot hij dof is, of een hechtprimer	Op een gesloten glanslaag vindt de lijm geen houvast
Oud behang	Verwijderen; alleen een vastzittende onderlaag van splijtbaar behang mag blijven	Nieuwe lijm weekt de oude laag los, en dan komt alles in één keer mee
Spuitwerk of spachtelputz	Uitvlakken met een vulpleister tot een gladde wand	De korrel tekent door dun behang heen; bij een laag van voor 1994 eerst op asbest laten onderzoeken
Tegels	Verwijderen, of de voegen uitvlakken, ontvetten en een hechtprimer zetten	Glazuur zuigt niet, en het voegenraster tekent door vlies heen
Hout, multiplex of mdf	Grondverf, en de naden tussen de platen afwerken	Hout zuigt ongelijk en werkt met de luchtvochtigheid, en op een naad die beweegt scheurt het behang
Muur met vochtplekken of zoutuitbloei	Niet behangen voordat de oorzaak weg is	Achter behang, en zeker achter vinyl, werkt het vocht door zonder dat je het ziet

Welk behang in welke ruimte past

Per ruimte verschuift wat de wand te verduren krijgt: stoelruggen in de eetkamer, schouders en tassen in de hal, damp in de badkamer en vet naast het fornuis. De soort volgt daaruit, en het dessin kies je binnen wat er dan nog overblijft.

In een badkamer kan behang, maar alleen buiten de natte zone en in een ruimte die na het douchen snel droogtrekt. Vinyl op vlies met een schimmelwerende lijm houdt het daar uit op een wand waar geen water tegenaan komt; in de zone rond douche en bad horen tegels of een andere waterdichte wandafwerking.

In een keuken geldt dezelfde grens voor de wand achter de kookplaat en de spoelbak. Vet en stoom zoeken de naden op en laten die loskomen, dus behang hoort daar aan de eetkant.

Een hal en een trapgat vragen schrobvast vinyl, en in een trapgat komt de lengte erbij: banen van 4 tot 5 m die je vanaf een trap of steiger recht moet houden. Wil je de onderste meter tegen tassen en fietsstuur beschermen, dan werkt een halfhoge lambrisering als stootrand met behang erboven.

In een slaapkamer is de keuze het ruimst, omdat bijna niets de wand raakt. De uitzondering is de strook achter het hoofdeinde, waar op den duur een vetrand ontstaat: kies daar een soort met twee golflijnen op het etiket.

Ruimte	Soort die past	Waar je op let
Woonkamer	Vlies, textiel of papier; vinyl op vlies achter de eettafel	Een stoelrug die tegen de wand tikt, beschadigt papier en textiel het eerst
Slaapkamer	Vlies, textiel of natuurvezel	Achter het hoofdeinde een afwasbare soort, want daar komt een vetrand
Kinderkamer	Vinyl op vlies of afwasbaar vlies, droog afneembaar	Stift en handen nu, en over een paar jaar een ander dessin
Hal en trapgat	Vinyl op vlies, schrobvast	Lange banen in het trapgat, en een grove structuur houdt vuil vast
Keuken, eetkant	Vinyl op vlies, schrobvast	Niet achter kookplaat en spoelbak
Badkamer, buiten de natte zone	Vinyl op vlies met schimmelwerende lijm	Alleen met een afzuiging die de ruimte na het douchen droogtrekt
Toilet	Elke soort; een uitgesproken dessin kan hier	Weinig rollen, maar veel hoeken en een inbouwreservoir om heen te snijden
Zolder met schuine wanden	Licht vlies, effen of met een klein motief	Rechte lijnen in het dessin laten zien dat de knik tussen wand en schuinte niet recht loopt
Plafond	Vlies, renovlies of glasvlies	Lijm op het plafond, en de naden in de richting van het daglicht
Buitenmuur met een koude hoek	Vlies zonder kunststof toplaag	Vinyl sluit het vocht op dat daar door condens ontstaat

Kleur, dessin en structuur: wat ze met de wand doen

Een wand in behang is een groot vlak, en elk kenmerk van het ontwerp wordt op die schaal uitvergroot. Drie eigenschappen doen het meeste: hoeveel licht de kleur terugkaatst, hoe het oppervlak het licht breekt en hoe vaak het patroon terugkomt.

Voor de kleur telt de lichtreflectie, een waarde van 0 voor zwart tot 100 voor wit. Een middendonkere taupe rond 30 geeft ongeveer een derde van het licht terug en kalkwit ruim 80 procent, dus rondom donker behang maakt een kamer met één raam merkbaar donkerder dan dezelfde tint op één wand.

Donker behang toont ook sneller de naden, want een kier van een fractie laat de witte kern of de muur zien. Hoe je dat voorkomt met een grondlaag in dezelfde tint en een vers mesje per baan, staat uitgewerkt bij een middendonkere tint als urban taupe zonder lichte naden hangen.

Een reliëf leest op de wand haaks op het raam donkerder dan op de wand tegenover het raam. Het daglicht strijkt daar bijna evenwijdig langs het behang en elke verhoging werpt een schaduw, die langer wordt naarmate het licht schuiner valt. Welk licht er op jouw wand valt en op welke uren de zon erop staat, zoek je op in de lichtwijzer per windrichting en ruimte.

Het rapport bepaalt of een dessin rustig of druk leest. Een motief met een rapport van 64 cm komt op een wand van 260 cm vier keer boven elkaar terug en om de 53 cm naast elkaar, en een opvallend detail in dat motief vormt dan een raster dat je oog binnen een paar tellen vindt.

Bij een print van een materiaal, zoals beton, baksteen of steigerhout, vergelijkt je oog de print bovendien met het echte materiaal. Hoe je de schaal van een baksteen op het staal nameet en welke print bij welke stijl hoort, staat bij baksteen-, beton- en linnenprints voor een landelijk of industrieel interieur.

De kleur van het behang kiest verder zijn kant op basis van wat ernaast staat, dus de overige wanden en het plafond wegen mee. Met de kleurmatcher, vanuit je vloer, bank of kozijn zoek je op welke tinten daarbij standhouden en welke wringen.

Overschilderen of verwijderen: wat je later met de wand kunt

Wat je nu op de muur zet, bepaalt wat er over tien jaar kan. Behang gaat als bandbreedte 10 tot 15 jaar mee, en daarna wil je het overschilderen of eraf halen zonder de wand te beschadigen.

Beide routes hangen aan de drager. Vlies laat zich meestal droog verwijderen, papier moet eerst week worden, en glasvlies zit na een paar verflagen zo vast dat verwijderen meer werk is dan overschilderen.

Verfcalculator

Vul de maten van je kamer in, trek ramen en deuren af en zie hoeveel liter je per laag nodig hebt, per verfsoort en per ondergrond. Open de volledige verfcalculator

Veelgestelde vragen