Onkruid en strooizout: wat de zak van de winter in je tuin doet

Wat er in een zak strooizout zit en wat het met onkruid doet

Een zak strooizout uit de bouwmarkt is bijna altijd natriumchloride, chemisch dezelfde stof als keukenzout. Het verschil zit in zuiverheid en korrel: vacuümzout is wit en bijna zuiver, steenzout is grauw door de klei en het gips die er nog in zitten, en er gaat vaak een antiklontermiddel doorheen zodat de zak strooibaar blijft.

Op onkruid doen al die varianten hetzelfde. Zodra de korrels oplossen in dauw of regen, wordt het vocht rond de wortelharen zouter dan het sap in de plant en loopt het water de verkeerde kant op, waardoor jong blad binnen een dag slap hangt. Wat er daarna gebeurt hangt af van het verschil tussen zaadonkruid en wortelonkruid, en dat staat per soort uitgelegd bij wat er tegen onkruid werkt en wat er mag.

Voor de tuin telt dat strooizout uit twee delen bestaat die elk hun eigen schade doen. Het natrium hecht zich aan de bodemdeeltjes en duwt daar calcium en magnesium weg, waardoor de kruimelstructuur dichtslaat. Het chloride nemen planten op met het water, en het hoopt zich op in de bladranden en de naaldpunten.

Niet elk strooimiddel is natriumchloride. De tabel zet de gangbare middelen naast elkaar, met wat ze doen bij vorst, met planten en met de grond.

Strooimiddel	Werkt tot ongeveer	Wat het met planten en grond doet	Waar je op let
Natriumchloride: gewoon strooizout, vacuümzout of steenzout	Min 9 graden; daaronder gaat het smelten traag	Natrium laat de bodemstructuur dichtslaan, chloride verbrandt bladranden en naalden	Het meest verkochte middel, en het middel waarmee mensen onkruid te lijf gaan
Calciumchloride	Ruim min 20 graden	Geen natrium, dus minder schade aan de structuur; per kilo ongeveer evenveel chloride als gewoon strooizout	Trekt zo sterk vocht aan dat een open zak vloeibaar wordt, en irriteert de huid
Magnesiumchloride	Rond min 15 graden	Geen natrium, wel chloride dat het blad van gevoelige planten raakt	Alleen voor de bodemstructuur milder dan natriumchloride
Dooimiddel op kaliumformiaat of kaliumacetaat	Lager dan gewoon strooizout	Geen chloride, en het wordt in de bodem afgebroken	Duurder; wat er precies in zit staat op het etiket
Dooimiddel op ureum	Alleen lichte vorst	Geen chloride, maar ureum is stikstofmest	In de border voedt het precies het onkruid dat je kwijt wilt
Zand, brekerzand of fijn split	Smelt niets, geeft alleen grip	Doet planten en grond niets	In maart opvegen; wat in de voegen zakt mag blijven, want dat is voegvulling

Waarom na strooizout het taaiste onkruid overblijft

Wie strooizout op onkruid gebruikt, ziet binnen een paar dagen een bruine voeg en na drie tot vier weken op dezelfde centimeter een nieuwe rozet. Het zout blijft in de bovenste centimeters tot regen het verder verdeelt, en daar zit geen penwortel en geen wortelstok. Paardenbloem, zevenblad en brandnetel lopen daarom opnieuw uit vanuit de voorraad die ze onder de tegel hebben.

Zaadonkruid gaat wel dood, maar het zaad dat daarna aanwaait kiemt in dezelfde vuillaag van blad en stuifzand bovenin de voeg. Die laag blijft liggen, want zout lost op en neemt niets mee.

Wat zout wel verandert, is welke soorten er terugkomen. Langs wegen die elke winter gestrooid worden is dat goed te zien: gewone bermplanten verdwijnen uit de strook naast het asfalt, en daar komen zouttolerante soorten voor in de plaats, zoals Deens lepelblad dat in april als een wit lint langs de vangrail bloeit, en stomp kweldergras.

Die soorten horen van nature op de kwelder thuis en hebben in een zilte strook geen concurrentie meer. Een tuinpad dat jaren achter elkaar zwaar gestrooid wordt, krijgt aan de randen dus geen onkruidvrije strook, maar een strook waar de gewenste planten het opgeven en alleen de taaiste pollen blijven staan.

Meer zout maakt die rand niet leeg maar zilter. De enige manier om er iets anders te laten groeien, is minder zout erin en het zout dat er al zit eruit.

Tegen gladheid mag strooizout, tegen onkruid niet

De wet kijkt niet naar de zak maar naar wat je ermee doet. Strooi je zout op het pad omdat het glad is, dan gebruik je het waarvoor het is toegelaten. Strooi je hetzelfde zout op de voeg om het onkruid dood te krijgen, dan is het op dat moment een gewasbeschermingsmiddel.

Voor gewasbeschermingsmiddelen geldt de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden, en die laat alleen middelen toe die het Ctgb voor dat gebruik heeft beoordeeld. Zout heeft die toelating nooit gehad, niet als keukenzout, niet als veevoederzout en niet als strooizout. De NVWA houdt er toezicht op en kan een boete opleggen, en hoe hoog die uitvalt hangt van de situatie af.

Dat onderscheid klinkt formeel, maar het verklaart waarom een zak uit het schap geen vrijbrief is. Hoe die redenering voor zout, azijn en huishoudmiddelen verder loopt, lees je in de uitleg over het zoutverbod op terras en voeg.

Wie toch iets uit een fles wil, kijkt naar het etiket. Alleen een middel met een Ctgb-toelatingsnummer mag, bijvoorbeeld op basis van pelargonzuur, en dan uitsluitend voor de toepassing die letterlijk in het gebruiksvoorschrift staat. Ook dat werkt alleen op het blad, dus wortelonkruid staat er na twee tot vier weken weer.

Voor een hovenier of een ander bedrijf dat bij je komt werken, geldt sinds maart 2016 een verbod op chemische onkruidbestrijding op verhardingen. Wie het pad laat schoonmaken, krijgt dus borstels, heet water of stoom en geen zak zout.

Zo strooi je tegen gladheid en houd je het zout uit de border

Zoutschade in een voortuin hoeft niet van onkruidbestrijding te komen. Een gewone winter met een glad pad kan evenveel zout langs de border leggen, want wie op het oog strooit legt al snel een veelvoud neer van wat nodig is, en wat niet in het ijs verdwijnt eindigt met het smeltwater in de grond naast het pad.

Wij houden voor een tuinpad 10 tot 20 gram per vierkante meter aan, en minder als de verpakking een lagere dosering noemt. Een afgestreken eetlepel strooizout weegt ongeveer 15 gram, en bij die hoeveelheid liggen de korrels een tot een paar centimeter uit elkaar. Weeg het één keer af, dan weet je hoe dun dat eruitziet.

Strooi alleen de looplijn. Een pad van 100 cm breed heeft een looplijn van ongeveer 60 cm, en bij een pad van 8 m lang is dat 4,8 vierkante meter: drie tot zes eetlepels, geen halve emmer. De randen van 20 cm blijven droog, en dat is juist de strook die anders als eerste in de border spat.

Schep sneeuw eerst weg en strooi daarna. Zout smelt ijs door er pekel mee te vormen, dus hoe minder ijs er ligt, hoe minder zout er nodig is. Onder ongeveer min 9 graden werkt gewoon strooizout zo traag dat meer strooien niets oplost, en daar geeft zand of fijn split grip zonder één gram zout.

De sneeuwprut die je van een gestrooid pad schept, bevat het zout van het hele pad. Schep hem daarom niet op de border of tegen de haag, maar naar een stuk verharding dat naar de straat afwatert, zoals de hoek van de oprit bij de stoep.

Welke planten langs pad en oprit zout slecht verdragen

Zout bereikt een plant langs twee wegen, en die geven elk een ander beeld. Zoutnevel en opspattende pekel komen op het blad en de naalden van wat naast de stoep of de oprit staat. Smeltwater met opgelost zout komt via de grond bij de wortels.

Wintergroene planten krijgen de nevel in de winter vol op hun naalden, en dat zie je aan het eind van de winter als bruine naalden aan de straatkant terwijl de tuinkant groen blijft. Bladverliezende bomen en heesters nemen het chloride pas op als ze in het voorjaar water gaan verdampen: de knoppen lopen later of ongelijk uit, en in de zomer krijgt het blad bruine randen omdat het chloride met het water naar de bladrand gaat en daar achterblijft.

Hoe hard een plant geraakt wordt, hangt af van de hoeveelheid, de grondsoort en de vraag of het blad of de wortel het zout krijgt. De tabel geeft daarom een richting en geen grens.

Bij een haag die aan één kant bruin is, beslist de soort over het herstel. Taxus loopt ook uit oud hout weer uit en overleeft terugzetten tot een halve meter, de meeste andere coniferen doen dat niet en houden een kale plek. Wanneer je welke haag terugzet, zoek je op in de snoeikalender voor hagen, heesters en bomen.

Plant langs pad of oprit	Hoe hij op strooizout reageert	Wat je ziet	Wat je doet
Thuja, Chamaecyparis en andere coniferenhagen	Gevoelig voor zoutnevel op de naalden	Bruine naalden aan de straatkant, van eind februari tot april	Niet strooien in de 20 cm langs de haag; ze lopen niet uit oud hout, dus een kale plek blijft
Taxus	Gevoelig voor nevel, maar loopt uit oud hout weer uit	Een bruine zijde aan de kant van pad of stoep	In april terugzetten tot in het gezonde hout, en die kant voortaan droog houden
Beuk en haagbeuk	Gevoelig voor zout in de wortelzone	Late of onregelmatige uitloop en bruine bladranden in de zomer	Nooit sneeuwprut tegen de voet van de haag scheppen
Linde en paardenkastanje	Gevoelig, en bekende slachtoffers langs gestrooide straten	Bruine bladranden vanaf juli en vroege bladval	Een straatboom is van de gemeente, dus schade meld je daar
Rododendron en azalea	Zeer gevoelig en ondiep geworteld	Bladpunten en bladranden die bruin worden	Niet in de eerste meter naast een gestrooid pad of een gestrooide oprit planten
Gazonrand	Engels raaigras verkleurt eerder, roodzwenkgras houdt het langer vol	Een bruine band langs de verharding	In maart doorspoelen en bijzaaien met een mengsel met roodzwenkgras
Liguster en meidoorn	Redelijk bestand	Weinig, tot er jaren achter elkaar zwaar gestrooid wordt	Een goede keus voor een haag aan de stoep
Rimpelroos, duindoorn en olijfwilg	Goed bestand, van nature kustplanten	Nauwelijks iets	Geschikt voor de strook waar het zout hoe dan ook komt

Zoutschade van de winter herkennen en in maart beperken

Na een winter met veel strooien is maart het moment om iets te doen. De grond is dan ontdooid en de wortels nemen nog niet volop water op, dus wat nu uitspoelt komt de plant in april niet meer tegen.

Een natte winter spoelt op zandgrond al veel zout naar beneden. Na een droge, koude winter met veel strooien doe je dat zelf: geef de eerste 50 cm border langs pad en oprit ongeveer 10 liter water per vierkante meter, gelijk aan 10 mm regen, en herhaal dat een paar keer met een dag ertussen.

Op klei en leem werkt dat alleen als het water wegzakt. Blijft het staan, dan heeft het natrium de structuur al dichtgezet en moet de bovenlaag eerst voorzichtig los, met compost erdoorheen, voordat spoelen iets uithaalt. Wat natrium en chloride verder in de bodem doen en hoelang dat duurt, staat bij wat een zoutbehandeling in de grond achterlaat.

Veeg in dezelfde week de resten zout, zand en split van het pad voordat de eerste lenteregen ze de border in spoelt. Schoon zand en split kun je de volgende winter opnieuw strooien.

Oordeel over een plant pas na de zomer. Bladverliezers laten de schade in juli en augustus zien en lopen het jaar erna vaak weer gewoon uit, terwijl een conifeer met bruine naalden aan de straatkant op die plek niet meer groen wordt.

Onkruid op pad, oprit en stoeprand zonder strooizout

De plekken waar de zak strooizout in april nog naar staat te wachten, zijn dezelfde plekken waar het onkruid opkomt: de voegen van het pad, de naad tussen oprit en border en de rand langs de stoep. Voor elk daarvan bestaat een methode die mag en langer werkt dan zout.

Onkruid tussen tegels wortelt niet in het straatzand maar in de vuillaag van blad en stuifzand bovenin de voeg. Een voegenkrabber haalt het groen en die laag in één beweging weg en houdt de voeg twee tot vier maanden schoon. Krab tot je schoon voegzand ziet en niet dieper, anders loopt het zand weg en gaan de tegels wiebelen.

Voor jong onkruid en mos in een scheur of langs een muur werkt kokend water, een halve liter per pol, zodat de hele voet nat wordt. De hitte laat de celwanden knappen maar komt maar 2 tot 5 cm diep, dus een penwortel overleeft het, en die haal je een dag na regen met een steker en 10 tot 15 cm wortel eruit.

Welke methode op jouw plek en bij jouw soort het beste werkt en hoelang het dan wegblijft, kun je per plek en per soort onkruid nazoeken. De tabel hieronder zet de plekken rond pad en oprit op een rij.

Waar het strooizout terechtkwam	Wat daar wel mag en werkt	Hoe lang het wegblijft	Waar je op let
Voegen van het tuinpad	Voegenkrabber, daarna in het voorjaar en eind augustus vegen	2 tot 4 maanden per krabronde	Voegen aanvullen met fijn split of straatzand
Klinkers van de oprit	Stoom of heet water met een huurmachine	6 tot 10 weken, dus 3 tot 4 rondes per seizoen	Loont pas bij een grote oppervlakte; penwortels overleven ook dit
Grind of split naast de oprit	Onkruidbrander, 1 tot 2 seconden per plant	Met rondes in maart, mei en augustus een heel seizoen	Niet langs een houten schutting of een coniferenhaag, en niet tijdens droogte
Rand langs de stoep of de gevel	Kokend water, een halve liter per pol	3 tot 6 weken op mos en jong onkruid	Niet over de rand van gras of border gieten
Paardenbloem in de naad tussen pad en gazon	Onkruidsteker, een dag na regen	Weg zolang de hele wortel meekomt	Blijft er een stuk wortel zitten, dan staat hij er na 3 tot 4 weken weer
Zevenblad of brandnetel die vanuit de border het pad op kruipt	Elke 2 tot 3 weken alles eraf halen wat bovenkomt	Twee seizoenen volhouden, tot de wortelvoorraad op is	Wortelstukken bij het gft, niet op de composthoop

Wat je doet met het strooizout dat na de winter over is

Strooizout bederft niet, dus een halve zak is gewoon de voorraad voor volgend jaar. Wat er misgaat is vocht: natriumchloride trekt water uit de lucht zodra de luchtvochtigheid boven ongeveer 75 procent komt, en in een onverwarmde schuur of garage is dat een groot deel van het jaar zo.

Een open zak wordt daardoor in een paar maanden één harde klomp, en calciumchloride gaat verder en loopt vloeibaar weg. Bewaar het daarom in een kunststof emmer met een deksel die sluit, of in de dichtgevouwen zak in een afgesloten bak.

Zet die emmer niet naast de fiets, de grasmaaier of het tuingereedschap. Het zoute vocht dat eromheen neerslaat laat staal en aluminium sneller corroderen dan gewone condens, en een zak die tegen een metalen rek staat laat daar een roestrand achter.

Wat er niet mee moet gebeuren, is het over de tuin uitstrooien of op het onkruid gooien om ervan af te zijn. Dat laatste is verboden, en het natrium blijft in de grond tot het is uitgespoeld. Wie er echt vanaf wil, geeft het aan de buren met een oprit.

Een klomp stoot je in het najaar los op de tegels, op hetzelfde moment dat je de rest van tuin en voortuin winterklaar maakt. Wat dan nog aan elkaar zit, breekt met de rand van een schop wel uit elkaar.

Zo kom je met strooizout de winter door en het onkruid in april kwijt

De volgorde loopt van de eerste vorstnacht tot de eerste krabronde, want wat je in december strooit bepaalt wat er in april in de voegen en de border staat.

1. Kijk voor de eerste vorst naar het afschot van pad en oprit

   Giet een emmer water over het pad en kijk waar het heen loopt. Aan die lage kant komt straks ook het smeltwater met zout terecht, dus daar hoort in de eerste meter geen rododendron, beuk of coniferenhaag.

2. Weeg één keer af hoeveel 10 tot 20 gram per vierkante meter is

   Een afgestreken eetlepel strooizout is ongeveer 15 gram. Reken de looplijn uit, 60 cm maal de lengte van het pad, en zet de hoeveelheid voor het hele pad als streep op een bekertje in de emmer, zodat je niet meer op het oog strooit.

3. Schep eerst de sneeuw weg en strooi daarna alleen de looplijn

   Zout smelt ijs door er pekel mee te vormen, dus op een geschept pad heb je minder nodig. Houd aan weerszijden 20 cm droog, en gebruik onder ongeveer min 9 graden zand of fijn split, omdat gewoon strooizout daar te traag werkt.

4. Schep de sneeuwprut naar verharding die naar de straat afwatert

   In die prut zit het zout van het hele pad. Op de border of tegen de voet van de haag leg je die hoeveelheid in één keer op de wortels, terwijl het in de hoek van de oprit bij de stoep met het smeltwater naar de straatkolk loopt.

5. Veeg in maart de resten weg en spoel de borderrand door

   Veeg zand, split en zoutresten op voordat de lenteregen ze de border in spoelt. Geef daarna de eerste 50 cm border langs het pad een paar keer 10 liter water per vierkante meter, zodra de grond ontdooid is en het water weg kan zakken.

6. Krab in april de voegen en steek de penwortels

   Haal het groen en de vuillaag eruit tot je schoon voegzand ziet, en vul de voeg aan met fijn split of straatzand. Steek paardenbloemen een dag na regen met 10 tot 15 cm wortel, en laat het strooizout in de emmer staan.

7. Zet het strooizout droog en afgesloten weg

   Bewaar het in een emmer met een sluitend deksel, uit de buurt van fiets en gereedschap. Zout bederft niet, dus wat nu over is, is de voorraad voor de volgende vorstnacht.

Onkruidwijzer

Kies de plek en het soort onkruid. Je ziet welke aanpak werkt, wat er wettelijk mag op verharding en in de tuin, en wat zout en azijn echt doen met je bodem. Open de volledige onkruidwijzer

Nalopen voor de winter en in het voorjaar

• Afschot van pad en oprit bekeken, en genoteerd welke planten aan de lage kant staan
• Afgewogen hoeveel 10 tot 20 gram per vierkante meter is voor de looplijn van jouw pad
• Zand of fijn split in huis voor dagen onder ongeveer min 9 graden
• Een vaste plek voor sneeuwprut gekozen op verharding die naar de straat afwatert
• In maart het pad geveegd en de eerste 50 cm border doorgespoeld
• In april de voegen gekrabd en aangevuld, zonder zout of azijn
• Het strooizout dat over is in een afgesloten emmer, uit de buurt van metaal

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Het strooizout van de winter op het onkruid gooien omdat het toch over is

Dat de zak al in de schuur staat, verandert niets aan de toelating: strooizout is toegelaten voor gladheid, en op de voeg gebruik je het als gewasbeschermingsmiddel zonder toelating. Het is dus verboden.

Het werkt ook niet waar het om draait. Het blad verdroogt, de penwortel loopt na twee tot vier weken weer uit, en het natrium blijft in de grond naast het pad achter.

Sneeuwprut van het gestrooide pad op de border scheppen

In die prut zit het zout van het hele pad, en op de border leg je dat op één plek neer. Als de sneeuw smelt, zakt de hele dosis in één keer naar de wortels van wat eronder staat.

Schep de prut naar verharding die naar de straat afwatert, en nooit tegen de voet van een haag of een boom.

Op het oog strooien tot het pad wit ziet

Een pad dat wit ziet van het zout heeft een veelvoud gekregen van de 10 tot 20 gram per vierkante meter die nodig is. Het ijs smelt er niet sneller door, en wat overblijft spoelt met het smeltwater de grond in.

Weeg één keer af hoe een eetlepel van 15 gram eruitziet op een vierkante meter. De korrels horen een tot een paar centimeter uit elkaar te liggen.

Meer strooien naarmate het harder vriest

Onder ongeveer min 9 graden vormt gewoon strooizout zo traag pekel dat het pad glad blijft, hoeveel je er ook op legt. Het zout blijft liggen tot het dooit en gaat dan in één keer met het smeltwater mee.

Zand of fijn split geeft bij die temperaturen grip zonder dat er iets in de border terechtkomt.

Calciumchloride kiezen omdat het plantvriendelijk zou zijn

Calciumchloride bevat geen natrium, dus het laat de bodemstructuur minder dichtslaan. Per kilo zit er wel ongeveer evenveel chloride in als in gewoon strooizout, en dat is het deel dat bladranden en naalden verbrandt.

Voor de haag aan de stoep maakt de keuze tussen die twee dus weinig uit. De hoeveelheid en de plek waar je strooit maken wel het verschil.

Een dooimiddel met ureum in de voortuin gebruiken

Ureum bevat geen chloride en tast beton en metaal minder aan, en daarom werd het gebruikt waar dat telde. Het is ook stikstofmest.

Wat er met het smeltwater in de border en de voegen terechtkomt, voedt precies het straatgras, de paardenbloem en de brandnetel die je in april weer weg wilt hebben.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Strooien, spoelen en krabben doe je zelf, maar twee dingen niet. Een boom in de voortuin die na een paar winters dunner in het blad komt, vroeg kaal is of dode takken in de kroon krijgt, laat je beoordelen door een boomverzorger voordat er takken boven pad of oprit afbreken.

Moet een haag aan de stoep na jaren zoutschade helemaal weg, dan zit het natrium ook in de plantstrook. Een hovenier kan die grond afgraven en vervangen voordat de nieuwe haag erin gaat, anders loopt de nieuwe beplanting in dezelfde verzilte grond hetzelfde risico.