Speelhoek inspiratie: ideeën op kindermaat voor woonkamer en kinderkamer

Wat een speelhoek nodig heeft voordat hij er mooi uitziet

Speelhoek inspiratie begint meestal bij een foto: een tipi, een rij houten bakken, een zacht kleed in één kleur. Wat die foto weglaat, zijn de drie maten waar een speelhoek in een echt huis op draait. Hoe zo'n hoek naast sport, hobby of meditatie een plek in huis krijgt, staat in het overzicht van een kamer met een eigen functie.

De eerste maat is het blok vloer. Een kind dat op de grond zit, reikt ongeveer 50 tot 60 cm om zich heen, dus één kind met een blokkenbak vult al een cirkel van 120 cm. Met opberging langs één zijde en een tweede kind erbij kom je op ongeveer 150 bij 200 cm.

De tweede maat is de grijphoogte. Tot ongeveer 110 cm pakt een kleuter een bak met twee handen uit een vak en zet hem ook weer terug. Wat hoger staat, trekt hij op zijn tenen met één hand naar beneden, en dan komt de bak op zijn hoofd.

De derde maat is het zicht. Een jong kind speelt waar het een volwassene ziet, en een hoek buiten dat zicht loopt leeg terwijl het speelgoed naar de bank verhuist. Leg de hoek daarom eerst met de routes erbij op papier, zoals bij een plattegrond van de woonkamer op schaal, en kies pas daarna de kleur, de tipi en de bakken.

Hoeveel vloer en opberging een speelhoek per leeftijd vraagt

Een speelhoek verandert elk jaar van functie, en daarmee van maat. Een baby ligt, een dreumes trekt zich op aan alles tot ongeveer 60 cm hoog, een peuter bouwt en speelt rollenspel, en een kleuter wil een tafel om aan te knutselen.

Richt de hoek in op wat je kind nu doet en over een jaar gaat doen, niet op wat er op een foto van een vijfjarige staat. Een speelkeukentje is voor een eenjarige vooral een opstapje, en een kleutertafel is voor een kind van twee te hoog om met de voeten op de vloer aan te zitten.

De blokken in de tabel zijn vuistregels die uit de bezigheid volgen en geen norm. Ze tellen het speelvlak en de opberging samen, zonder de looproute van 90 cm die erlangs vrij moet blijven. Wil je weten of zo'n blok naast je bank, eettafel en kasten past, zet de vaste meubels dan eerst in de online kamerplanner en kijk welke rechthoek er aan vrije vloer overblijft.

Let bij de overgang van peuter naar kleuter op de hoogte van de opberging. Een peuter komt met open bakken op de vloer en één rij vakken uit, een kleuter reikt tot 110 cm en gebruikt ook een tweede rij.

Leeftijd en wat er gebeurt	Blok vloer	Opbergen	Waar het op vastloopt
0 tot 1 jaar: liggen, rollen, kruipen	120 bij 120 cm, of een box van ongeveer 100 bij 100 cm	Eén mand op de vloer die jij vult	Tocht en een koude vloer, want een baby ligt in de koudste luchtlaag van de kamer
1 tot 2,5 jaar: optrekken, staan, langs meubels lopen	150 bij 150 cm	Open bakken op de vloer en één rij vakken tot 40 cm	Alles tot 60 cm hoog wordt vastgepakt: tafelranden, laden, snoeren en stopcontacten
2,5 tot 4 jaar: bouwen, rollenspel, keukentje	150 bij 200 cm	Open vakken tot 80 cm, bakken die met twee handen uitgaan	Een kist met een klapdeksel, en een bouwwerk dat elke avond weer af moet
4 tot 6 jaar: knutselen, bouwbaan, verkleden	150 bij 200 cm plus een tafel van ongeveer 60 bij 80 cm	Vakken tot 110 cm en laden voor kleine onderdelen	Verf, klei en lijm op de vloer, en een tafel die nog bij de peutertijd hoorde
6 tot 9 jaar: lezen, grote bouwsets, spelletjes	200 bij 250 cm, vaak op de kinderkamer of zolder	Kast tot 150 cm met planken voor de dozen van bouwsets	Te weinig tafelblad, want een bouwset van duizend stukjes past niet op 60 bij 80 cm

Waar in huis een speelhoek het best ligt

Een speelhoek in de woonkamer ligt goed als drie dingen kloppen: je ziet hem vanaf de plek waar je zit, hij ligt naast de looproute en niet erop, en hij ligt niet pal tegen koud glas. Een hoek naast de bank of aan de korte kant van de eettafel voldoet vaak aan alle drie.

Het raam trekt, omdat daar het daglicht is, maar glas is in de winter het koudste vlak van de kamer. De lucht die erlangs afkoelt, zakt naar de vloer en stroomt een stuk de kamer in, en een kind dat op de grond zit, zit precies in die laag.

Onder de trap en in een erker is een hoek al afgebakend, en een kind leest een plek met drie wanden als een plek van zichzelf. Onder de trap bepaalt de hoogte wat er kan: waar de onderkant van de trap lager is dan het kind lang is, stoot het bij het opstaan zijn hoofd. Hoe je zulke lage restruimtes, de overloop en de zolder verder benut, staat bij de ruimtes rond hal, trap en zolder.

Voor de woonkamer zelf geldt dezelfde afweging als voor elke andere zone. De voorbeelden van woonkamerindelingen die uit de maten volgen laten zien hoe een extra zone langs de route komt te liggen in plaats van erdoorheen.

Op de kinderkamer ligt het speelvlak het best aan de raamzijde, tegen de lage opberging aan, met het bed en de kledingkast langs de route vanaf de deur. Pas die verdeling toe op de maten van de kamer, bijvoorbeeld 270 bij 360 cm.

Plek	Wat ervoor pleit	Waar het op vastloopt
Naast de bank in de woonkamer	Het kind speelt in je zicht en jij zit er een paar stappen vandaan	Speelgoed schuift de route naar tuin of keuken in, en die 90 cm moet vrij blijven
Aan de korte kant van de eettafel	Het tafelblad is meteen de knutselplek	Achter een eetstoel moet 75 tot 90 cm vrij blijven om op te staan
Voor een raam of pui	Het meeste daglicht in de kamer	In de winter koude lucht langs het glas, in de zomer zon op het kleed en koorden van de zonwering
Onder de trap	Afgebakend, en anders verloren ruimte	Waar de trap lager is dan het kind lang is, kan het er alleen zitten
In een erker	Drie kanten raam en een eigen stuk vloer	Een lage vensterbank is een klimplek, en veel glas betekent veel kou
Op de kinderkamer	Speelgoed mag blijven liggen en de woonkamer blijft leeg	Een jong kind speelt niet lang alleen boven, en op een houten vloer hoor je beneden elk blok
Op de overloop of zolder	Extra vloer die anders niet gebruikt wordt	Het trapgat: een vastgeschroefd hekje bovenaan en een afscheiding zonder opstap tussen 20 en 70 cm

Opbergen op grijphoogte en kasten die niet omvallen

Opruimen lukt een kind alleen als het in één beweging kan: bak eruit, speelgoed erin, bak terug. Elke extra handeling, zoals een deksel openen, een deur openzetten of sorteren in tien soorten, laat het speelgoed naast de bak liggen.

Werk daarom met open vakken en grove bakken, vier of vijf soorten en niet meer. Een vakkenkast met vakken van ongeveer 33 cm, zoals de gangbare kast van 147 bij 39 cm, neemt bakken die een peuter met twee handen vasthoudt, en een lage versie van twee vakken hoog komt uit op ongeveer 77 cm.

Zo'n lage kast is ook een opstap, en dat bepaalt wat erboven mag. Een kleuter van 105 cm reikt staand tot ongeveer 125 cm en bovenop de kast tot ongeveer 200 cm, dus wat hij niet mag pakken, komt op een plank ruim opzij van de kast en niet erboven.

Elke kast of ladekast waar een kind in of op kan klimmen, zet je vast aan de wand, ook als hij laag is. Het mechanisme is een hefboom: bij een lege ladekast van 20 kilo en 45 cm diep ligt het zwaartepunt ongeveer 22 cm achter de voorpoten. Een kind van 16 kilo op een lade die 35 cm uitsteekt, drukt met 16 maal 35 is 560 naar voren, de kast houdt met 20 maal 22 is 440 terug, en dus kantelt hij.

Welke plug de kantelbeveiliging nodig heeft, hangt van de wand af: in baksteen, kalkzandsteen en beton een nylon plug, in gasbeton een gasbetonplug en in gipsplaat liefst een schroef in de regel erachter. Zoek je eigen wand op in de ophangwijzer met pluggen per wandsoort; een kunststof hollewandplug in alleen de plaat houdt daar maar 4 kilo en is de zwakste schakel.

Een kindertafel en stoel die bij de lengte van je kind passen

Een kind zit goed als de voeten plat op de vloer staan, de knieën ongeveer haaks zijn en het tafelblad net onder de ellebogen ligt. Dan tekent, knutselt en bouwt het zonder op de stoel te knielen of met opgetrokken schouders te zitten.

De maten daarvoor staan in de Europese norm voor onderwijsmeubilair, EN 1729. Die norm deelt stoel en tafel in maatklassen in op lichaamslengte, en voor thuis is dat de beste maatstaf die er is, terwijl een kindermeubel in de winkel meestal alleen met een leeftijd wordt aangeduid.

Kies dus op lengte. Tussen twee en zes jaar groeit een kind ruwweg 6 tot 9 cm per jaar, en een maatklasse beslaat 13 tot 25 cm lengte, dus een vaste set past grofweg twee jaar.

Het verschil tussen zitting en tafelblad controleer je in de winkel het makkelijkst: 19 cm bij de kleinste klasse, oplopend naar 26 cm bij een kind van rond de 1,45 m. Een verstelbare stoel met een voetenplank vangt het groeien op, maar alleen als het blad mee omhoog kan.

Een stoeltje dat onder de tafel schuift, kost geen vloer, een stoeltje ernaast wel. Wij rekenen voor een kindertafel met twee stoeltjes op ongeveer 50 cm achter de tafelrand, de kleine versie van de 75 cm die achter een eetstoel voor volwassenen geldt.

Lengte van het kind	Ongeveer de leeftijd	Zithoogte stoel	Hoogte tafelblad	Klasse in EN 1729
80 tot 95 cm	1 tot 2,5 jaar	21 cm	40 cm	0
93 tot 116 cm	2,5 tot 5 jaar	26 cm	46 cm	1
108 tot 121 cm	4 tot 6 jaar	31 cm	53 cm	2
119 tot 142 cm	6 tot 9 jaar	35 cm	59 cm	3
133 tot 159 cm	8 tot 12 jaar	38 cm	64 cm	4

Vloer, kleed en geluid onder het speelvlak

Een kind speelt op knie- en zithoogte, dus de vloer is het grootste meubel van de speelhoek. Hij moet warm genoeg zijn om op te zitten, een val opvangen zonder dat het kind op steen landt, en tegen verf, klei en een omgevallen beker kunnen.

In onze vloerenvergelijking scoren gietvloer van pu, massief hout, lamelparket, pvc als klikvloer en verlijmd, tapijt, vinyl op rol en linoleum goed bij jonge kinderen. Laminaat, epoxy, betonlook, keramische tegels en natuursteen scoren matig, en bij de laatste twee is de reden dat ze hard en koud zijn: een glas dat valt breekt, en een kind dat valt, landt op steen.

Ligt er al een harde vloer, dan maakt het kleed de speelhoek. Neem het kleed minstens zo groot als het blok, bijvoorbeeld 160 bij 230 cm onder een hoek van 150 bij 200 cm, zodat de bakken op het kleed staan en niet op de rand, en leg er een antislipondertapijt onder.

Met vloerverwarming werkt een dik kleed of een foam puzzelmat als isolatie. Onder één speelvlak is dat geen probleem, maar tapijt met een ondertapijt komt al boven de vuistregel van 0,15 m2K/W warmteweerstand, dus leg het niet van wand tot wand.

Op een verdieping is geluid de derde eis. Laminaat ligt zwevend op een ondervloer en klinkt bij elk blok dat valt hol, en een kleed met een viltondertapijt dempt die tik voordat hij in de vloer komt. Welke vloer bij jouw situatie past, met vloerverwarming, huisdieren en budget erbij, zoek je uit met de vloerwijzer voor huizen met jonge kinderen.

Licht, zon en warmte rond de speelplek

Daglicht maakt een speelhoek bruikbaar, maar de zon valt in juli heel anders op het speelvlak dan in januari. Op het zuiden staat de middagzon op midzomer ruim 60 graden hoog en midwinter nog geen 15 graden. Bij een raam dat tot 210 cm hoog loopt, komt de zon in juni daardoor ongeveer 120 cm de kamer in en in december tot voorbij 7 meter.

In de zomer ligt de zon dus op een smalle strook voor het raam, en een kleed dat daar ligt verbleekt en wordt heet om op te zitten. Op een grijze winterdag is diezelfde strook de koudste plek van de kamer, en daarom houden wij een speelkleed een halve tot een hele meter van een groot raam of een pui af.

Koorden en kettingen van rolgordijnen, lamellen en plissés horen buiten bereik. Bind ze op met een koordklem op minstens 150 cm hoogte, of kies zonwering die zonder koord werkt.

Voor de avond breng je licht in de hoek zonder snoer op de vloer: een wandlamp of een plafondspot die op het speelvlak gericht is. Een staande lamp met een snoer over het kleed wordt omgetrokken, en een lichtschakelaar op 90 tot 100 cm werkt voor kinderen beter dan de gangbare 105 cm.

Een radiator naast het speelvlak houdt 10 cm vrij, want een kussen of een kast ertegenaan houdt de warme lucht tegen. Kies 2700 K voor de lampen, zodat de hoek bij de rest van de kamer past; hoe licht, textiel en hout samen bepalen of een kamer warm aanvoelt, lees je bij een woonkamer die echt warm aanvoelt.

Een speelhoek nalopen op de hoogte van een dreumes

Wat voor een volwassene onzichtbaar is, zit voor een kind van één op ooghoogte. Ga daarom op je knieën in de speelhoek zitten en kijk alles tussen de vloer en 60 cm na, want tot die hoogte trekt een dreumes zich op en pakt hij vast.

Een salontafel van 42 cm hoog zit bij een kind van 80 cm op buikhoogte, en wie struikelt, valt met zijn hoofd op die rand. Een ronde salontafel, een grote poef met een blad erop of hoekbeschermers halen die harde hoek weg.

Stopcontacten binnen bereik krijgen afscherming: nieuwere wandcontactdozen hebben klepjes achter de gaten, in oudere zet je een afdekplug. Een snoer over het speelvlak of een verlengblok op de vloer gaat achter de kast of in een kabelgoot.

Bovenaan de trap hoort een hekje dat vastgeschroefd is en niet geklemd. Een klemhekje heeft onderaan een dwarslat waar je over struikelt en kan met genoeg druk uit de opening schuiven; hekjes voor kinderen vallen onder de norm EN 1930, en die hoort op de verpakking te staan.

Planten horen boven de grijphoogte of in een andere kamer, want potgrond en blad gaan bij een jong kind in de mond. Knoopcellen uit afstandsbedieningen en speelgoed zijn het gevaarlijkste kleine onderdeel in huis, dus reservecellen gaan hoog en achter een deur.

Stijlen, een tipi en een speelhuisje in de woonkamer

Een moderne, Scandinavische of industriële speelhoek verschilt vooral in materiaal, en het materiaal bepaalt hoe de hoek er na een jaar met kinderen uitziet. Kies de stijl daarom op wat het oppervlak verdraagt, en pas daarna op het beeld.

Speelgoed is zelf fel en bont, en de rest van de hoek hoeft dat niet te zijn. Veel speelhoeken komen uit op een rustige basis van gebroken wit, zand of een gedempt groen met de kleur in het speelgoed; dat is een smaakkeuze, die praktisch werkt omdat een rommelige bak tegen een egale wand minder opvalt. Hoe een groene wand per windrichting uitpakt, staat bij groentinten en wat het licht met ze doet.

Voor muren binnen kinderhoogte kies je verf die tegen schrobben kan. De Europese norm EN 13300 deelt muurverf in natte-schrobklassen in, waarbij klasse 1 het meest verdraagt; in klasse 1 of 2 veeg je een vieze plek weg, terwijl je in matte verf van een hogere klasse bij het poetsen een glimmende vlek in de muur wrijft.

Een tipi, een hut of een huisje van een houten frame geeft een kind een plek met een dak, en in een woonkamer kost dat vooral vloer. Een kindertipi staat meestal op een voetvlak van ongeveer 120 bij 120 cm, en met ruimte om erin te kruipen is het speelblok van 150 bij 200 cm dan al grotendeels vol.

Hang in een tipi of hut geen lichtslinger op 230 volt tegen de stof, maar ledlampjes op batterij met een batterijvak dat met een schroefje dichtzit. Hoe Scandinavisch en industrieel elk van een ander materiaal vertrekken, zie je uitgewerkt bij de stijlrichtingen voor de slaapkamer naast elkaar.

Stijl	Materiaal en kleur die werken	Waar het met kinderen op vastloopt
Modern en strak	Gelakt mdf, grijs vilt, antraciet met één lichte kleur	Hoogglans toont elke vingerafdruk, en een haakse hoek op 40 tot 50 cm zit waar een struikelende dreumes zijn hoofd stoot
Scandinavisch	Berken of essen multiplex, gebroken wit, wol en linnen	Een licht wollen kleed houdt vlekken vast, en matte witte verf zonder schrobklasse wordt grijs op kinderhoogte
Industrieel	Staal, eiken en zwart, met gaas of metalen bakken	Metalen randen en uitstekende schroefkoppen, en ook een zware stalen kast moet aan de wand
Landelijk en natuurlijk	Rotan, riet, jute en onbehandeld hout	Rotan dat breekt splintert, en jute is ruw op blote knieën en laat een vlek niet meer los
Tipi, hut of speelhuisje	Houten frame, katoen, ledlampjes op batterij	Het voetvlak neemt bijna het hele speelblok in, en een lichtslinger op 230 volt wordt warm tegen de stof

Zo richt je een speelhoek in, van tekening tot kruiphoogte

Elke stap legt vast waarbinnen de volgende moet blijven, dus de kleur en de tipi komen pas aan het eind.

1. Bepaal wat je kind nu doet en over een jaar

   Zoek in de tabel het blok vloer en de opberghoogte op voor de leeftijd die je kind over een jaar heeft. Dan bouw je niet na een half jaar alles om, omdat een dreumes ineens een peuter is geworden.

2. Kies de plek op zicht, route en afstand tot het glas

   Leg de hoek in het zicht van de plek waar volwassenen zitten, naast de looproute van 90 cm en een halve tot een hele meter van een groot raam. Kan dat in de woonkamer nergens, dan is een kleinere hoek van 120 bij 150 cm beter dan een grote hoek buiten beeld.

3. Plak het blok met schilderstape af en laat het twee dagen liggen

   Zet de buitenmaat met tape op de vloer, inclusief de lage kast. Loop je er in die twee dagen steeds doorheen, of zwaait er een deur of een uitgeschoven eetstoel in, dan schuif je de tape en niet later een kast vol speelgoed.

4. Leg het kleed of de speelmat

   Neem het kleed minstens zo groot als het blok en leg er een antislipondertapijt onder. Heb je vloerverwarming, houd het dan bij dat ene speelvlak; op een verdieping kies je een viltondertapijt tegen de tik van vallend speelgoed.

5. Zet de opberging op grijphoogte en veranker hem

   Open vakken en bakken tussen de vloer en 110 cm, vier of vijf grove soorten, en per bak een kwart ruimte over. Zet elke kast met een kantelbeveiliging vast met de plug die bij je wand hoort, en zet niets zwaars recht boven de kast.

6. Loop de hoek na op je knieën

   Kijk alles tot 60 cm hoogte na: stopcontacten, snoeren, laden die als traptreden werken en harde tafelranden. Bind koorden van de zonwering op minstens 150 cm op en houd 10 cm vrij voor de radiator.

7. Kies als laatste de stijl, de kleur en de tipi

   Pas nu weet je welke vlakken te zien zijn en welke aan kinderhanden blootstaan. Kies voor die vlakken schrobvaste verf en materialen die een vlek of een klap verdragen, en laat de kleur verder aan het speelgoed over.

Nalopen voordat er gespeeld wordt

• Blok vloer van minstens 150 bij 150 cm, naast en niet op de looproute van 90 cm
• Speelhoek in zicht vanaf de plek waar volwassenen zitten
• Open opberging tussen de vloer en 110 cm, zonder los vallend klapdeksel
• Elke kast waar een kind op kan klimmen met een kantelbeveiliging aan de wand
• Niets zwaars of breekbaars op een plank recht boven een lage kast
• Stopcontacten tot 60 cm afgeschermd en geen snoer over het speelvlak
• Koorden van zonwering opgebonden op minstens 150 cm
• Kleed met antislipondertapijt, en minstens 10 cm vrij voor de radiator

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De speelhoek inrichten naar de foto en niet naar de leeftijd

Een inspiratiefoto toont meestal een kind van vier of vijf met een tafel, een keukentje en vakken tot boven zijn hoofd. Voor een kind van één is dat een klimrek met laden, en voor een kind van zeven is het binnen een jaar te klein. Richt in op wat je kind nu doet en over een jaar, en kies meubels die meegroeien of later een andere taak krijgen.

Een lage kast niet vastzetten omdat hij toch laag is

Een kast van 77 of 100 cm hoog lijkt te laag om om te vallen, maar juist een lichte, lage kast kantelt snel. Het kind staat erop of hangt aan een open lade, en bij een lege kast ligt het zwaartepunt maar 20 tot 25 cm achter de voorpoten. Een kantelbeveiliging kost een bandje en twee schroeven.

Zware bakken op een wandplank boven het speelvlak

Een plank boven de speelhoek lijkt handig voor wat het kind niet mag pakken, maar alles wat ervan af valt, komt op een zittend kind terecht. Zet boven het speelvlak alleen lichte, zachte dingen en berg zware bakken en kisten laag en naast het speelvlak op.

Een kindertafel en stoel kopen op leeftijd in plaats van op lengte

Twee kinderen van vier kunnen 15 cm in lengte schelen, en dat is bijna een hele maatklasse. Meet je kind en zoek de zithoogte en tafelhoogte op; zit het met bungelende voeten of met de knieën tegen het blad, dan klopt de klasse niet.

De vakken tot de rand vullen

Een bak die helemaal vol zit, neemt niets meer terug, en wat eruit kwam belandt op de vloer ernaast. Houd per bak een kwart ruimte over en zet de rest van het speelgoed weg om het na een paar weken te wisselen.

Koorden van zonwering binnen bereik laten hangen

Een lus van een rolgordijn- of lamellenkoord hangt vaak tot een meter boven de vloer, precies op de hoogte van een kind dat op de bank of een lage vensterbank klimt. Bind koorden op met een koordklem op minstens 150 cm, of kies zonwering die met een stang of zonder koord bediend wordt.

Veelgestelde vragen