Wandklok groot: welke maat past bij welke wand

Wanneer een wandklok groot heet

Een gangbare wandklok meet 25 tot 40 cm in doorsnede. Vanaf ongeveer 50 cm gedraagt een klok zich anders: hij is niet langer een van de dingen aan de muur, maar het enige ding op die wand.

Wie een wandklok groot wil hebben, komt in de praktijk meestal uit op 60 tot 80 cm. Daarboven, van 90 tot 120 cm, is het vlak groter dan een halve vierkante meter en gaan gewicht en bevestiging de keuze bepalen. Welke uitvoeringen en stijlen er verder zijn, staat in het overzicht van wandklokken.

De maat die telt is niet de wand maar de afstand waarop je de tijd wilt aflezen. Een klok lees je af aan de stand van de wijzers en niet aan de cijfers, en daarom werkt hij op veel grotere afstand dan een tekst van hetzelfde formaat.

Wij houden daarvoor een vuistregel aan en geen gemeten grens: de doorsnede in centimeters loopt ongeveer gelijk met de kijkafstand in decimeters. Een klok van 60 cm lees je dus tot een meter of zes af, zolang de wijzers genoeg contrast houden met de wijzerplaat.

Meet die afstand vanaf de plek waar je echt kijkt: de bank, het aanrecht, de eettafel. In een open woonkeuken is dat zelden het midden van de kamer.

Doorsnede	Tot welke afstand je de tijd afleest	Vrije wand die erbij hoort	Waar die maat thuishoort
25 tot 40 cm	Ongeveer 2,5 tot 4 m	75 tot 120 cm	Tussen andere lijsten in een groep, in een gang of boven een bureau
45 tot 55 cm	Ongeveer 4,5 tot 5,5 m	135 tot 165 cm	Boven een dressoir van 160 cm, of op een keukenwand
60 tot 70 cm	Ongeveer 6 tot 7 m	180 tot 210 cm	Alleen op een vrije wand in de woonkamer, zonder iets ernaast
75 tot 90 cm	Ongeveer 7,5 tot 9 m	225 tot 270 cm	Een lange wand, een open woonkeuken of een trapopgang
100 tot 120 cm	10 tot 12 m, ook vanuit de kamer ernaast	300 tot 360 cm	Een vide, een kamer en suite of een hoog plafond boven 280 cm

Welke doorsnede past bij de wand en het meubel eronder

Een ronde vorm leest het oog af tegen de dichtstbijzijnde rechte lijn, en dat is bijna nooit de hele wand. Het is de bovenkant van het dressoir, de rugleuning van de bank of de rand van het kozijn ernaast.

Daarom werkt dezelfde klok van 60 cm boven een dressoir van 160 cm groot en boven een bank van 240 cm klein. Reken met een doorsnede van een derde tot de helft van de breedte van het meubel eronder: boven 160 cm is dat 55 tot 80 cm, boven 240 cm zou je op 80 tot 120 cm uitkomen.

Voor de wand zelf houden wij een derde van de vrije breedte aan. Dan blijft er aan beide kanten minstens een halve doorsnede leeg, en dat lege vlak is wat de klok zijn maat geeft.

Blijft er minder dan een halve doorsnede over, dan raakt de klok het kozijn of de hoek optisch aan en lijkt hij te zijn ingeklemd. Op een wandvlak van 150 cm tussen twee deuren is 50 cm dus de bovengrens, ook al hangt er fysiek een klok van 80 cm.

Een grote klok vraagt verder om alleenrecht op die wand. Hoe je hem combineert met de rest van de kamer en met andere wanddecoratie, staat bij een grote wandklok in de woonkamer.

Op welke hoogte een grote klok hangt

In onze eigen maattabel staat de hartlijn van een wandklok op 180 cm boven de vloer, met een werkbaar bereik van 170 tot 200 cm. Dat is hoger dan de 145 cm die voor een schilderij geldt, en dat verschil heeft een reden: een schilderij bekijk je van dichtbij, een klok lees je van de andere kant van de kamer af en dan mag er niemand voor staan.

Bij een grote klok blijf je aan de onderkant van dat bereik. Reken vooruit: met een hartlijn van 180 cm komt de bovenkant van een klok van 80 cm op 220 cm en van een klok van 100 cm op 230 cm. Onder een plafond van 260 cm houd je dan 40 respectievelijk 30 cm lucht, en minder dan 30 cm laat de klok tegen het plafond geduwd lijken.

Hangt de klok boven een bank, dan telt ook de onderkant. Houd minstens 30 cm tussen de rugleuning en de onderrand, anders lijkt de klok op de bank te rusten. Bij een rugleuning van 80 cm en een klok van 80 cm doorsnede is een hartlijn van 150 cm daarmee het minimum, en 180 cm geeft 60 cm lucht.

Hoe hoger je hangt, hoe schuiner je tegen de wijzerplaat aankijkt. Bij een klok met bol glas is dat het moment waarop je de plafondlamp in het glas terugziet in plaats van de wijzers. Alle hoogtes die wij voor wanddecoratie aanhouden kun je nazoeken in de maattabel voor hoogtes in huis.

Hoe zwaar een grote wandklok wordt

Het gewicht van een klok volgt het oppervlak, en oppervlak groeit met het kwadraat van de doorsnede. Een klok van 80 cm heeft daarmee vier keer zoveel vlak als een van 40 cm: 0,50 tegen 0,13 vierkante meter.

Bij dezelfde opbouw weegt hij dus ook ongeveer vier keer zoveel. Dat is de reden dat het haakje uit de doos bij 40 cm nog voldoet en bij 80 cm niet meer.

Reken het gewicht op uit de onderdelen in plaats van het te schatten. Tel het vlak, de rand, het eventuele glas en het uurwerk bij elkaar op; een quartzuurwerk met batterij weegt rond de 100 gram en valt daarbij in het niet.

Een dichte klok van 80 cm met een houten of metalen plaat, een rand en glas komt zo op 4 tot 7 kilo. Een open metalen ring met losse cijfers blijft ver daaronder, want juist het vlak dat er niet is, is het zware deel.

Weeg hem zelf voordat je gaat boren. Een personenweegschaal onder je arm met en zonder klok geeft het verschil nauwkeurig genoeg, en dat getal heb je nodig om de bevestiging te kiezen.

Waar de klok van gemaakt is	Gewicht per vierkante meter	Wat dat betekent bij een doorsnede van 80 cm
Mdf-plaat van 4 mm	Ongeveer 3 kg	Ongeveer 1,5 kg voor het vlak alleen
Multiplex van 6 mm	Ruim 4 kg	Ongeveer 2 kg voor het vlak alleen
Aluminium plaat van 1 mm	Ongeveer 2,7 kg	Ongeveer 1,4 kg, plus een rand die stijfheid geeft
Staalplaat van 1 mm	Bijna 8 kg	Ongeveer 4 kg, en dat is meestal het zwaarste onderdeel
Vlakglas van 3 mm	Ongeveer 7,5 kg	Ongeveer 3,8 kg bovenop de plaat eronder
Open ring met losse cijfers	Alleen de rand en de cijfers tellen	Blijft doorgaans onder de 2 kg, want het vlak ontbreekt
Quartzuurwerk met batterij	Niet van toepassing	Rond 100 gram, plus het gewicht van de wijzers

Wat jouw wand per bevestigingspunt houdt

Niet de plug bepaalt wat er blijft hangen, maar het materiaal eromheen. In gipsplaat hangt het gewicht aan 12,5 mm gips met een kartonlaagje, en in gasbeton aan poreus materiaal dat bij aandraaien verkruimelt.

De kilo's in de tabel hieronder gelden per punt in een droge, gezonde ondergrond, en ze liggen bewust onder de waarden op de verpakking. Die fabriekswaarden komen uit een testplaat en niet uit een wand met een stuclaag en dertig jaar verf erop.

Twee punten verdubbelen het gewicht niet. Reken met anderhalf keer, want een last trekt zelden precies gelijk aan beide punten.

Zit er achter de gipsplaat een houten regel, dan is dat verreweg je beste punt: een schroef die minstens 40 mm in massief hout grijpt houdt meer dan elke plug in de plaat. Regels zitten om de 40 tot 60 cm, en je vindt ze met een magneet die de schroefkoppen in de plaat oppikt.

Voor jouw combinatie van wandtype, gewicht en object kun je het antwoord opzoeken in de ophangwijzer met de kilo's per wandsoort, inclusief de boormaat en waar het bij dat type wand op misgaat.

Bevestiging per punt	Gipsplaat	Gestuukte steen	Beton	Baksteen	Gasbeton
Plakstrip met klittenband	1 kg	1 kg	1,5 kg	Niet geschikt	Niet geschikt
Montagetape van foam	1 kg	1 kg	2 kg	Niet geschikt	Niet geschikt
Montagekit	2 kg	3 kg	4 kg	3 kg	2 kg
X-haak met geharde nagel	3 kg	4 kg	2 kg	3 kg	Niet geschikt
Kunststof hollewandplug	4 kg	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt
Metalen hollewandplug	10 kg	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt
Kiepplug of tuimelplug	12 kg	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt
Nylon plug met schroef	Niet geschikt	15 kg	25 kg	15 kg	Niet geschikt
Gasbetonplug	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt	Niet geschikt	10 kg
Schroef in de houten regel	15 kg	Niet van toepassing	Niet van toepassing	Niet van toepassing	Niet van toepassing

Het uurwerk achter de wijzerplaat

Bij een grote klok is het uurwerk geen detail, want de wijzers worden langer en dus zwaarder. Een gewoon quartzuurwerk trekt een minuutwijzer tot ongeveer 15 cm; is hij langer of van metaal, dan hoort er een uurwerk met meer koppel in.

Het mechanisme erachter is zwaartekracht. De minuutwijzer moet tussen de 30 en de 60 minuten omhoog, en de belasting is het grootst waar hij horizontaal staat, rond de 45 minuten. Precies daar blijft een te zwak uurwerk steken.

Let ook op de lengte van de as. Die moet door de wijzerplaat heen steken en er moeten daarna nog een moer en twee of drie wijzers op passen, dus bij een plaat van 18 mm heb je een ander uurwerk nodig dan bij een plaat van 4 mm.

Het verschil tussen een tikkend en een doorlopend uurwerk hoor je pas als het stil is. Een tikkend uurwerk zet de secondewijzer een keer per seconde een stap verder en maakt daarbij geluid dat in een slaapkamer of een werkkamer blijft hangen; een doorlopend uurwerk beweegt in zoveel kleine stapjes dat het geruisloos is, en het vraagt wel meer stroom, dus de batterij gaat korter mee.

Een radiografisch uurwerk stelt zichzelf in op het tijdsignaal van de zender bij Frankfurt en schakelt vanzelf om tussen zomer- en wintertijd. De ontvangst is het slechtst midden in een gebouw met veel beton en staal, en het zetten gebeurt meestal 's nachts als er minder ruis is. Klokken zonder cijfers zijn hierin geen aparte groep; wat een moderne wandklok met een vlakke wijzerplaat anders maakt, zit in de plaat en niet in het uurwerk.

Materiaal, contrast en wat het licht ermee doet

Of je de tijd ziet, hangt meer af van contrast dan van doorsnede. Donkere wijzers op een lichte plaat lees je door de hele kamer af, terwijl gouden wijzers op een spiegelend vlak vanaf vier meter al in elkaar overlopen.

Een klok met vlak of bol glas gedraagt zich als een spiegel zodra er licht tegenover hangt. Hangt de klok op de wand tegenover een groot raam, dan zie je overdag dat raam in het glas terug en niet de wijzers, en 's avonds de plafondlamp.

Een matte wijzerplaat heeft dat niet, want een matte laag verstrooit het licht in alle richtingen in plaats van het als beeld terug te kaatsen. Dat is dezelfde reden dat matte verf op een zonwand geen glanzende vlek geeft en zijdeglans wel.

Op de wand haaks op een groot raam kijk je juist tegen het licht in en leest de klok als een silhouet. Datzelfde speelt bij decoratie op de vensterbank van een groot raam, waar alles wat er staat vanaf de donkere kant alleen nog als omtrek te zien is.

Materiaal bepaalt verder waar de klok mag hangen. Mdf en spaanplaat zwellen als ze vocht opnemen, dus een badkamer, een onverwarmde serre of de wand pal boven een kookplaat zijn geen plek voor een dichte houten plaat van 80 cm. Metaal en glas hebben daar geen last van, maar tekenen elke vetsluier die uit de keuken komt scherp af. Welke decoratie bij een groot raam wel standhoudt, staat bij de vensterbank van een groot raam inrichten.

Per ruimte verschilt wat de maat bepaalt

Dezelfde klok van 70 cm is in een woonkamer een rustig vlak en in een hal van 120 cm breed een obstakel waar je langs schuurt. De ruimte bepaalt welke van de drie getallen leidend is: de kijkafstand, de vrije wandbreedte of de hoogte waarop hij vrij moet blijven.

In een woonkamer is de kijkafstand leidend. In een gang is dat de wandbreedte, want daar loop je langs de klok en kijk je er niet naar.

In een trapopgang en bij een vide telt de hoogte. Je kijkt daar van onderaf tegen de klok aan, dus komt hij hoger te hangen dan 180 cm en wordt de bovenkant sterk verkort gezien.

In een slaapkamer gaat de keuze niet over maat maar over geluid, en in een keuken over schoonmaken. De tabel hieronder zet per ruimte naast elkaar waar de maat op stukloopt, en de rest van de aankleding van een kamer staat bij decoratie en licht per ruimte.

Ruimte	Wat hier de doorsnede bepaalt	Doorsnede die meestal uitkomt	Waar het op stukloopt
Woonkamer met een vrije wand	De afstand van de bank tot de wand	60 tot 80 cm	Een wand die al een televisie of een boekenkast draagt, want dan is er geen leeg vlak meer omheen
Open woonkeuken	De afstand vanaf het aanrecht, vaak de verste kijkplek van het huis	70 tot 90 cm	Vetdamp en stoom, die zich op een matte plaat vastzetten en op glas een sluier geven
Hal of gang smaller dan 120 cm	De vrije wandbreedte, niet de kijkafstand	30 tot 45 cm	Een dikke klok steekt 5 tot 8 cm uit en zit in de route waarlangs je met een jas of een doos loopt
Trapopgang of vide	De ooghoogte van onderaf en de hoogte van de wand	70 tot 100 cm	Boren op een trap, waar je geen stabiele trapstand hebt en de wand vaak hoog en slecht bereikbaar is
Slaapkamer	Het geluid van het uurwerk, niet de maat	30 tot 50 cm	Een tikkend uurwerk, dat in een stille kamer hoorbaar blijft en het inslapen bepaalt
Werkkamer of thuiskantoor	De afstand vanaf het bureau, meestal maar 2 tot 3 m	30 tot 45 cm	Een klok recht in je blikveld die je elke minuut laat kijken zonder dat je het merkt
Badkamer	Het vocht, dat het materiaal beperkt	25 tot 40 cm in kunststof of metaal	Een houten of kartonnen wijzerplaat, die opzwelt en waarvan de rand gaat golven

Zo hang je een grote klok recht en op de juiste hoogte

De volgorde loopt van meten naar boren, want elk getal dat je later nodig hebt staat op de achterkant van de klok.

1. Meet de vrije wand en bepaal de doorsnede

   Meet de wandbreedte tussen kozijn, hoek en het meubel dat er al staat, en neem daar ongeveer een derde van als doorsnede. Controleer daarna de kijkafstand vanaf de bank of het aanrecht, want die twee getallen moeten allebei uitkomen.

2. Weeg de klok en bepaal het wandtype

   Zet de klok op de weegschaal en tik met je knokkel op de wand. Klinkt het hol met om de 40 tot 60 cm een massief punt, dan is het gipsplaat op een regelwerk; gaat de boor eerst door een zachte laag van 5 tot 15 mm en dan pas op iets hards, dan is het gestuukte steen.

3. Zoek het ophangpunt op de achterkant en meet de afstand tot de bovenrand

   Kijk of er een sleutelgat, een oogje of een beugel op zit en hoeveel centimeter dat onder de bovenrand ligt. Bij twee punten meet je ook de afstand tussen die punten, want die twee gaten moeten straks op dezelfde hoogte komen.

4. Zet de hartlijn af en teken het boorpunt af

   Markeer de hartlijn op 180 cm boven de vloer, tel de halve doorsnede op voor de bovenkant en trek daar de afstand tot het ophangpunt van af. Controleer de leidingzoeker op de strook boven en onder een stopcontact voordat je aftekent.

5. Boor en zet de bevestiging die bij het gewicht past

   Boor bij stucwerk eerst zonder klopstand door de zachte laag, anders klapt het stuc rond het gat eraf, en zet de klop daarna aan. Blaas of zuig het gat leeg voordat de plug erin gaat, want boorstof halveert de klemming.

6. Zet de tijd gelijk en hang de klok op

   Plaats de batterij en draai de wijzers met het stelwieltje aan de achterkant op de juiste tijd terwijl de klok nog op tafel ligt. Hang hem daarna op en controleer of de secondewijzer vrij loopt en nergens langs de plaat of het glas schuurt.

7. Controleer of hij recht hangt en zet hem vast tegen draaien

   Een ronde klok heeft geen zichtbare horizontale lijn, dus meet vanaf het plafond tot de rand aan de linker- en de rechterkant en vergelijk die twee maten. Plak daarna twee viltjes onder de onderrand, zodat de klok bij een dichtslaande deur niet meer scheef kan draaien.

Ophangwijzer

Kies je wandtype en het gewicht van wat je wilt ophangen. Je ziet welke bevestiging het houdt, tot hoeveel kilo, en wat je beter niet doet. Open de volledige ophangwijzer

Nalopen voordat je boort

• Doorsnede is ongeveer een derde van de vrije wandbreedte en een derde tot de helft van het meubel eronder
• Kijkafstand vanaf de bank of het aanrecht in decimeters komt overeen met de doorsnede in centimeters
• Hartlijn op 180 cm, met minstens 30 cm tot het plafond en 30 cm boven de rugleuning van de bank
• Gewicht van de klok gewogen en afgezet tegen wat deze wand per punt houdt
• Afstand van de bovenrand tot het sleutelgat gemeten en van de bovenkant afgetrokken
• Leidingzoeker gebruikt op de strook boven en onder het dichtstbijzijnde stopcontact
• Uurwerk past bij de wijzerlengte en bij de dikte van de wijzerplaat
• Twee viltjes of bumperdopjes onder de rand, zodat de klok niet kan draaien

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De doorsnede kiezen op de foto in een webshop

Op een productfoto staat de klok alleen op een kale wand, en zonder deur, plint of bank ernaast ontbreekt elke maatstaf. Daardoor lijkt 40 cm groot en 80 cm normaal, terwijl het in de kamer precies andersom uitpakt.

Plak de doorsnede daarom uit papier op de wand en kijk er twee dagen naar. Dat kost een vel papier en voorkomt een retourzending van een pakket dat je in je eentje nauwelijks tilt.

Ophangen aan het haakje dat in de doos zat

Het meegeleverde spijkerhaakje is berekend op de lichtste uitvoering uit de serie en niet op de grootste. In gipsplaat houdt zo'n haakje ongeveer 2 kilo en in stucwerk 2,5, terwijl een dichte klok van 80 cm op 4 tot 7 kilo komt.

Het gaat zelden in één keer mis. Het gips rond het spijkertje verkruimelt langzaam, de klok zakt eerst een paar millimeter, en pas daarna valt hij.

De hartlijn op schilderijhoogte leggen

Voor een schilderij geldt een hartlijn van 145 cm, want dat is ooghoogte van wie ervoor staat. Een klok lees je van de andere kant van de kamer af, dus die hangt op 180 cm, met een bereik van 170 tot 200 cm.

Op 145 cm verdwijnt een grote klok bovendien half achter de bank, de kast of het hoofd van wie er langsloopt. Dan heb je de doorsnede betaald zonder de afleesafstand te krijgen.

Boren zonder te weten wat er achter de wand zit

Leidingen en kabels lopen meestal verticaal boven of onder een wandcontactdoos of schakelaar, en op 180 cm hoogte zit je precies in die strook. Achter een gipsplaten voorzetwand ligt de bedrading los, dus een boor die doorschiet raakt hem makkelijk.

Loop de plek af met een leidingzoeker en verschuif het boorpunt 15 cm opzij als er iets piept. Een klok kan 15 cm opzij, een kabel niet.

Een tikkend uurwerk kiezen voor een stille kamer

Een tikkend uurwerk zet de secondewijzer één keer per seconde met een klik verder. In een woonkamer met stoffering hoor je dat nauwelijks, maar in een slaapkamer of een werkkamer met een harde vloer wordt het een teller die meeloopt met je aandacht.

Een doorlopend uurwerk beweegt in zoveel kleine stapjes dat het geruisloos is. Het vraagt wel meer stroom, dus je vervangt de batterij vaker.

Een klok met losse cijfers op het oog plaatsen

Bij een uitvoering waarbij de cijfers los op de wand komen, staat er in het midden alleen het uurwerk. De twaalf posities liggen 30 graden uit elkaar op een cirkel, en zonder mal zie je een afwijking van een paar graden pas als alles plakt.

Teken die cirkel eerst af met een punaise in het middelpunt en een touwtje van de halve doorsnede. Zet daarna eerst de 12, de 3, de 6 en de 9 uit met de rolmaat en verdeel de rest daartussen.

Een houten wijzerplaat in een vochtige ruimte hangen

Mdf en spaanplaat nemen vocht op en zwellen daarbij vooral aan de randen. In een badkamer, een onverwarmde serre of pal boven een kookplaat gaat de rand daardoor golven en laat een opgeplakte laag los.

Kies op zulke plekken metaal, kunststof of glas, en houd de doorsnede kleiner dan je op een droge wand zou nemen. Een badkamerwand heeft zelden meer dan 120 cm vrije breedte.

Veelgestelde vragen