Hoeveel liter is een normale prullenbak?

Hoeveel liter een prullenbak per ruimte meestal is

Prullenbakken worden verkocht in stappen van ongeveer 5, 10, 20, 30, 45 en 60 liter, en per ruimte is steeds maar een deel van dat rijtje gangbaar. In de badkamer is 3 tot 8 liter normaal, bij een bureau 10 tot 20 liter, en in de keuken 15 tot 20 liter per emmer in een uittrekbak of 40 tot 60 liter vrijstaand.

De vraag hoeveel liter een normale prullenbak is heeft dus geen enkel antwoord, maar wel een zwaartepunt. Noem je één maat, dan is dat 60 liter: dat is de grootste bak die nog naast een keukenkast past en tegelijk de inhoud van de gewone huisvuilzak.

Welke bak in het zicht mag blijven staan en welke achter een kastdeur hoort, hangt samen met de rest van het stylen met accessoires en losse spullen. Een vrijstaande bak van 60 liter is ongeveer 36 cm breed en 66 cm hoog, en die valt in een kleine keuken niet weg te werken.

De tabel hieronder lees je ook van rechts naar links. Weet je hoe vaak je wilt of moet legen, dan volgt daaruit welke inhoud je nodig hebt.

Waar de bak staat	Gangbare inhoud	Waarom juist die maat	Hoe vaak hij leeg moet
Badkamer, naast de wastafel	3 tot 8 liter	Zakdoekjes en wattenschijfjes zijn licht en luchtig, maar de bak moet binnen 20 tot 25 cm breedte naast de wastafel blijven	Een keer per week, of eerder bij natte watten
Toilet	3 tot 5 liter	Naast de pot blijft zelden meer dan 25 cm vrije vloer over, dus de hoogte vangt de inhoud op en niet de doorsnede	Een keer per week
Slaapkamer	5 tot 10 liter	Hier komt droog en licht afval in, dus het volume loopt langzaam op en er ontstaat geen geur	Als hij vol is
Bureau, werkkamer of kantoor	10 tot 20 liter	Papier en verpakkingen vullen veel volume bij weinig gewicht, en de bak staat onder een blad van 75 cm	Als hij vol is
Keuken, gft-bakje op of naast het aanrecht	5 tot 10 liter	Etensresten bepalen het legritme en niet het volume, dus klein en vaak leeg werkt beter dan groot	Om de twee tot drie dagen
Keuken, uittrekbak in een onderkast van 60 cm	2 emmers van 15 tot 20 liter	Onder een aanrecht van 90 cm blijft na blad, plint en sifon ongeveer 38 cm vrije hoogte over	Twee keer per week
Keuken, vrijstaande pedaalemmer	40 tot 60 liter	Op 60 liter past de gewone huisvuilzak zonder dat je hem oprolt of dubbelvouwt	Een tot twee keer per week
Bijkeuken of garage voor pmd	60 tot 120 liter	Plastic en drinkpakken zijn licht en houden hun vorm, dus je betaalt in volume en niet in gewicht	Als hij vol is, vaak om de twee tot drie dagen
Minicontainer buiten	140 of 240 liter	Dit zijn vaste maten van de inzameling en geen keuze van jou; 120 en 180 liter komen ook voor	Volgens de ophaalkalender, meestal om de een tot twee weken

Wat een liter is en waarom er minder in gaat dan op de doos staat

Een liter is een kubus van 10 bij 10 bij 10 cm, oftewel 1000 kubieke centimeter. Een prullenbak van 30 liter is dus een bak waar dertig van die blokjes in passen, gemeten tot de bovenrand van de binnenemmer.

Die meting tot de rand is precies waarom de bak in het gebruik kleiner uitpakt. De zak slaat 10 tot 15 cm over de rand naar buiten, en bovenin moet ruimte overblijven om te knopen zonder dat het deksel op het afval drukt.

Reken daarom met ongeveer 80 procent van de opgegeven inhoud. Een pedaalemmer van 60 liter houdt in de praktijk zo'n 48 liter afval, een bak van 30 liter ongeveer 25 liter.

Bij een bak met een losse binnenemmer telt alleen die emmer mee. De buitenmantel is een paar centimeter ruimer, want daaromheen zit het pedaalmechaniek, het scharnier en een luchtspleet.

Liters omrekenen naar iets tastbaars komt vaker terug in huis. Bij verf werkt het net zo, alleen reken je daar met een laagdikte in plaats van een vulhoogte: uit de inhoud van het blik volgt hoeveel vierkante meter je met 10 liter latex verft.

Reken de inhoud van je eigen bak uit

Staat er geen inhoud op de bak, dan reken je hem in een minuut uit met de binnenmaten. Voor een ronde bak is dat de doorsnede maal zichzelf, maal 0,785, maal de binnenhoogte, gedeeld door 1000.

Een ronde bak van 30 cm doorsnee en 45 cm hoog komt zo op 30 maal 30 maal 0,785 maal 45 gedeeld door 1000, afgerond 32 liter. Voor een rechthoekige bak is het korter: breedte maal diepte maal hoogte, gedeeld door 1000.

Meet aan de binnenkant en niet aan de buitenkant. Een wand van 3 mm lijkt weinig, maar over een hele bak scheelt de buitenmaat al gauw een tiende, en bij een dubbelwandige bak met binnenemmer loopt dat op tot een kwart.

Een bak die taps toeloopt reken je met de gemiddelde doorsnede: meet boven en onder, tel op, deel door twee. Meet een bak bovenin 30 cm en onderin 24 cm, dan reken je met 27 cm, en bij dezelfde hoogte van 45 cm zakt de inhoud van 32 naar 26 liter.

Wil je liever zien dan rekenen, vul de bak dan met lege pakken van 1 liter. Vijf pakken naast elkaar laten meteen zien wat 5 liter in een badkamerbakje betekent.

Vorm en binnenmaat	Inhoud tot de rand	Wat je er werkelijk in kwijt kunt	Waar deze maat voor staat
Rond, 18 cm doorsnee en 24 cm hoog	6 liter	5 liter	Het bakje naast de wastafel of de wc
Rond, 22 cm doorsnee en 30 cm hoog	11 liter	9 liter	Slaapkamer of een kleine badkamer
Rond, 25 cm doorsnee en 35 cm hoog	17 liter	14 liter	Bij een bureau of in een werkkamer
Rond, 28 cm doorsnee en 40 cm hoog	25 liter	20 liter	Losse pedaalemmer in een kleine keuken
Rond, 30 cm doorsnee en 45 cm hoog	32 liter	25 liter	De maat die de meeste mensen normaal noemen
Rond, 33 cm doorsnee en 55 cm hoog	47 liter	38 liter	Keukenbak voor twee personen
Rond, 36 cm doorsnee en 59 cm hoog	60 liter	48 liter	De grote pedaalemmer met een huisvuilzak erin
Rechthoekig, 20 bij 20 bij 30 cm	12 liter	10 liter	Smal bakje tussen kast en wand
Rechthoekig, 25 bij 25 bij 35 cm	22 liter	17 liter	Een emmer in een uittrekbak
Rechthoekig, 30 bij 25 bij 45 cm	34 liter	27 liter	Platte bak tegen een wand of in een nis
Rechthoekig, 35 bij 30 bij 60 cm	63 liter	50 liter	Sorteerbak in de bijkeuken

Van afval per dag naar de maat die je nodig hebt

De maat die bij je huishouden past volgt uit twee getallen: hoeveel liter restafval er per dag bij komt en hoeveel dagen er tussen twee keer legen zitten. Vermenigvuldig die twee en deel de uitkomst door 0,8 voor de vulgraad.

Het eerste getal meet je zelf het nauwkeurigst. Tel een week lang hoeveel zakken er vol raken, vermenigvuldig dat met de inhoud van de zak en deel door zeven en door het aantal personen.

Als vuistregel houden wij 1,5 tot 3 liter restafval per persoon per dag aan in een huishouden dat gft, pmd, papier en glas apart houdt, en 3 tot 5 liter waar dat niet gebeurt. Luiers, kattenbakvulling en afhaalverpakkingen komen daar bovenop.

De uitkomst is een ondergrens en geen streefmaat. Een bak die twee keer zo groot is als nodig raakt niet sneller vol, maar het afval staat er wel twee keer zo lang in, en dat is de plek waar geur begint.

Een tweede bak buiten de keuken verlicht de eerste. Waar zo'n bak in de woonkamer kan staan zonder in de looproute te komen, hoort bij dezelfde afwegingen als het stylen van een woonkamer met losse spullen: een bak van 30 cm doorsnee pakt naast een bureau of een bank net zo hard 30 cm doorloop af.

Huishouden	Restafval per dag	Inhoud bij legen om de drie dagen	Inhoud bij legen om de zeven dagen
Eén persoon die gft, pmd en papier scheidt	2 liter	8 liter	18 liter
Eén persoon die weinig scheidt	4 liter	15 liter	35 liter
Twee personen die scheiden	4 liter	15 liter	35 liter
Twee personen die weinig scheiden	8 liter	30 liter	70 liter
Vier personen die scheiden	8 liter	30 liter	70 liter
Vier personen die weinig scheiden	14 liter	53 liter	120 liter, dus een container buiten
Luiers, reken per twee luiers per dag bij	plus 3 liter	plus 11 liter	plus 26 liter, maar luiers wachten geen week

Welke vuilniszak past op welke bak

Een zak past als hij aan twee maten voldoet: de vlakke breedte moet over de rand heen kunnen en de lengte moet de binnenhoogte plus de omslag halen. De breedte reken je uit door de omtrek van de rand te halveren en er 2 tot 4 cm bij op te tellen.

Voor een ronde bak van 30 cm doorsnee is die omtrek 94 cm, dus komt de zak op minstens 50 cm vlakke breedte. De lengte is de binnenhoogte plus 15 cm voor de omslag en de knoop, bij een bak van 45 cm dus 60 cm.

Een hoekige bak vraagt bij dezelfde inhoud een bredere zak dan een ronde. Een rechthoekige bak van 30 bij 25 cm heeft een omtrek van 110 cm en dus een zak van 58 cm breed, terwijl de ronde bak met vergelijkbare inhoud op 50 cm uitkomt: van alle vormen heeft een cirkel de kortste omtrek bij hetzelfde oppervlak.

De gangbare huisvuilzak is 60 liter en meet vlak ongeveer 65 bij 90 cm. Pedaalemmerzakken lopen in stappen van 10, 20, 30 en 45 liter, en de zakken die gemeenten voor pmd uitdelen houden meestal rond de 60 liter.

De liters op de verpakking zijn ruimer bemeten dan de meetkunde van de zak. Een zak van 65 bij 90 cm vormt opengevouwen een koker met een straal van bijna 21 cm en zou op papier ruim 80 liter houden; het verschil gaat op aan de omslag over de rand en aan de knoop die je nog moet kunnen leggen.

Inhoud van de bak	Vlakke breedte die de zak minstens nodig heeft	Lengte die de zak nodig heeft	Zak die je daarvoor koopt
5 liter, rond 18 cm	31 cm	40 cm	Zakje van 6 tot 10 liter
11 liter, rond 22 cm	38 cm	45 cm	Pedaalemmerzak van 10 tot 15 liter
20 liter, rond 28 cm	47 cm	55 cm	Pedaalemmerzak van 20 liter
32 liter, rond 30 cm	50 cm	60 cm	Pedaalemmerzak van 30 liter
47 liter, rond 33 cm	55 cm	70 cm	Zak van 45 liter
60 liter, rond 36 cm	60 cm	75 cm	Normale vuilniszak van 60 liter, vlak ongeveer 65 bij 90 cm
34 liter, rechthoekig 30 bij 25 cm	58 cm	60 cm	Zak van 45 liter, want de hoekige vorm vraagt een bredere zak dan de inhoud doet vermoeden

Waar de bak komt te staan bepaalt de maat

Onder een aanrecht van 90 cm is de hoogte het knelpunt en niet de breedte. Van die 90 cm gaat een werkblad van 3 tot 4 cm af, een plint van 10 cm, de bodemplaat van de kast en in een spoelkast ook de spoelbak met de sifon eronder.

Wat er dan overblijft is ongeveer 38 cm vrije hoogte, en daar past een emmer van 15 tot 20 liter in en geen van 30. Dat is de reden dat een uittrekbak twee kleinere emmers naast elkaar heeft in plaats van één grote.

De breedte van de kast bepaalt het aantal vakken. Keukenonderkasten lopen in modules van 30, 45, 60 en 80 cm: in 30 cm past één emmer van 10 tot 15 liter, in 45 cm twee van 10 tot 12 liter, in 60 cm twee van 15 tot 20 liter en in 80 cm drie vakken die samen op 45 tot 60 liter uitkomen.

Een vrijstaande pedaalemmer van 60 liter is ongeveer 36 cm breed en 66 cm hoog, dus hij komt tot net onder het werkblad. Reken 40 cm vrije vloer plus 25 tot 30 cm boven de rand voor het deksel, want onder een bovenkast of een wandplank loopt dat deksel vast.

De hoogtes waar je zo'n bak tussen moet passen, van de aanrechthoogte van 90 cm tot de onderkant van een bovenkast, staan met hun marges in de maatwijzer met hoogtes en maten in huis. Staat de bak in het zicht, dan telt hij als los voorwerp mee in de ruimte, en dat is dezelfde afweging als bij de rest van de decoratie en het licht in een kamer.

Waarom een grotere bak eerder gaat ruiken

Geur komt niet van de hoeveelheid afval maar van de tijd die het in de bak staat. Bacteriën en schimmels op etensresten breken bij kamertemperatuur binnen twee tot drie dagen eiwitten en vetten af, en dat levert de zure en zoetige lucht op die je bij het openen ruikt.

Een grotere bak rekt precies die tijd op. Twee personen die een bak van 60 liter pas legen als hij vol is, laten de onderste laag zeven dagen of langer staan, terwijl diezelfde laag in een bak van 20 liter na twee dagen buiten staat.

Vocht versnelt dat proces. Een gesloten deksel houdt de damp uit etensresten binnen, die slaat neer op de koelere binnenwand, en in die film groeit schimmel het snelst.

De uitweg zit in twee bakken en niet in een grotere. Etensresten in een bakje van 5 tot 10 liter dat om de twee dagen leeg gaat, de rest in een grote bak die pas leeg hoeft als hij vol is.

Een bak die eenmaal ruikt, ruikt leeg gewoon verder, want de geurstoffen zitten in de aanslag op de wand en onder de rand van het deksel. Hoe je die laag eraf krijgt, staat bij het schoonmaken van een prullenbak.

Afval scheiden verandert welke maten je nodig hebt

Zodra gft, pmd, papier en glas apart gaan, wordt het restafval minder en verandert ook de vorm ervan. Elke stroom heeft zijn eigen verhouding tussen gewicht en volume, en daar hoort een andere maat bij.

Pmd is de lichtste en de omvangrijkste stroom: een zak van 60 liter vol flessen en folie weegt nog geen 2 kg, maar hij is binnen twee tot drie dagen vol. Glas is het omgekeerde, want een bakje van 10 liter vol flessen weegt al meer dan een volle restafvalzak.

Gft weegt per liter het meest en is de enige stroom die op tijd weg moet. Papier kost weinig volume zodra je dozen plat maakt, en dan is 20 liter per week genoeg voor een klein huishouden.

Buiten gaat het verder in vaste maten. Een minicontainer is meestal 140 of 240 liter, en in die 240 liter gaan drie tot vier volle zakken van 60 liter, want losse zakken laten lucht tussen zich staan.

Bij een ondergrondse container zit de beperking in de inworptrommel. Die neemt vaak 30 tot 60 liter per keer op, dus een propvolle zak van 60 liter gaat er niet altijd doorheen en twee halfvolle zakken werken dan beter dan één. Drie bakken naast elkaar in een bijkeuken vragen 90 tot 120 cm wand en zijn daarmee een meubelstuk geworden, met dezelfde maat- en kleurkeuzes als de rest van de losse spullen en accessoires in een ruimte.

Zo bepaal je in zes stappen welke maat je nodig hebt

Je begint bij wat je afval doet en eindigt bij wat de plek toelaat, want die twee moeten elkaar halen.

1. Tel een week lang je zakken en reken terug naar liters per dag

   Schrijf op hoeveel zakken er vol raken en welke inhoud die zakken hebben. Deel dat totaal door zeven en door het aantal personen, dan heb je je eigen liters per persoon per dag in plaats van een vuistregel.

   Neem er een weekend in mee, want daar wordt vaker gekookt en dat scheelt in een klein huishouden zo de helft.

2. Kies hoe vaak je wilt legen en reken de inhoud uit

   Vermenigvuldig je liters per dag met het aantal dagen tussen twee keer legen en deel door 0,8. Bij 4 liter per dag en legen om de vijf dagen kom je op 25 liter, dus een bak van 30 liter.

3. Haal etensresten uit die som

   Gft en luiers hebben een eigen ritme van twee tot drie dagen, wat je bak ook aankan. Zet daar een apart bakje van 5 tot 10 liter voor neer, dan mag de grote bak gerust een week blijven staan.

4. Meet de plek, met het deksel open erbij

   Meet de vrije hoogte, de breedte en de diepte van de plek, en tel bij een klepdeksel 25 tot 30 cm boven de rand op. Onder een werkblad, een wandplank of een schuine muur is die opening de maat die de bak uitsluit, niet de inhoud.

5. Controleer de zakmaat die erbij hoort

   Meet de omtrek van de rand met een stuk touw, halveer die en tel er 3 cm bij op voor de vlakke breedte van de zak. Voor de lengte neem je de binnenhoogte plus 15 cm, en die twee maten vergelijk je met wat er op de verpakking staat.

6. Kijk wat er buiten past voordat je koopt

   Een zak van 60 liter past in een minicontainer en meestal ook in een inworptrommel, maar niet overal. Neem je een grotere bak, controleer dan eerst of de zak die daarin gaat ook door de opening komt waar je hem kwijt moet.

Maatwijzer

De hoogtes en maten die in een huis kloppen: bar, eettafel, tv, schilderij, wandlamp, kapstok en gordijnrails, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Onderdeel Alle Zitten Eten en bar Aan de muur Licht Keuken Trap, hal en deur Slapen Raam en gordijn Werken Badkamer

Onderdeel	Wat	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Zitten	Bank, zithoogte	44 cm	40 tot 48 cm	Meet tot de ingezakte zitting, niet tot het bolle kussen. Hoger kom je makkelijker op en af, lager zit je meer achterover.
Zitten	Bank, zitdiepte	60 cm	55 tot 65 cm	Boven 70 cm hangen je voeten vrij en zit je gedwongen onderuit. Loungebanken gaan tot 100 cm en zijn bedoeld om op te liggen.
Zitten	Bank, totale hoogte met rugleuning	80 cm	75 tot 90 cm	Staat de bank voor een raam, dan blijft hij onder de vensterbank als hij niet hoger is dan 80 cm.
Zitten	Fauteuil, zithoogte	45 cm	42 tot 48 cm	Een paar centimeter hoger dan de bank scheelt bij het opstaan. Een lage lounge-fauteuil zakt naar 38 cm.
Zitten	Salontafel, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Vuistregel: gelijk aan of net onder de zithoogte van de bank. Dan zet je je kopje neer zonder voorover te buigen.
Zitten	Salontafel, afstand tot de bank	40 cm	35 tot 45 cm	Minder en je knieën stoten tegen de rand, meer en je moet opstaan om je glas te pakken.
Zitten	Bijzettafel naast de bank, hoogte	60 cm	55 tot 65 cm	Gelijk met de armleuning, dan pak je je glas zonder te kijken.
Zitten	Poef of voetenbank, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Iets lager dan de zitting waar je op zit, anders drukt de rand in je kuiten.
Zitten	Doorloop tussen bank en meubel	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm loop je er met een volle wasmand langs. 60 cm is te krap om elkaar te passeren.
Zitten	Tv-meubel, hoogte	45 cm	40 tot 55 cm	Hierop komt het midden van een 55 inch scherm op ongeveer 80 cm. Wil je het midden op ooghoogte, dan hang je de tv aan de wand.
Eten en bar	Barblad, hoogte	105 cm	100 tot 110 cm	De barkruk moet 25 tot 30 cm lager zijn dan het blad.
Eten en bar	Barblad, diepte	40 cm	30 tot 60 cm	40 cm is een bord plus een glas. Wil je er ook snijden of een laptop neerzetten, dan 60 cm.
Eten en bar	Barblad, overstek voor je knieën	25 cm	20 tot 30 cm	Zonder overstek zitten je knieën tegen het kastje. Boven 30 cm moet het blad onderstut worden, anders kantelt het als iemand erop leunt.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij een blad van 105 cm	78 cm	75 tot 82 cm	Het verschil tussen zitting en blad blijft 25 tot 30 cm, want daar passen je bovenbenen.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij aanrechthoogte (90 cm)	63 cm	60 tot 67 cm	Hetzelfde verschil van 25 tot 30 cm. Een gewone barkruk van 78 cm is hier te hoog en je zit met je knieën omhoog.
Eten en bar	Bar, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Met 60 cm stoot je je elleboog niet tegen je buurman. Onder 55 cm zit je schouder aan schouder.
Eten en bar	Eettafel, hoogte blad	75 cm	72 tot 78 cm	Vaste maat in de meubelbranche, geen norm. Een dik hardstenen of houten blad telt mee, dus meet de bovenkant.
Eten en bar	Eettafel, vrije hoogte onder het blad	68 cm	65 tot 72 cm	Hier zitten je bovenbenen. Een dikke tafelrand, een schuiflade of een dwarsbalk eet die ruimte op.
Eten en bar	Eetstoel, zithoogte	45 cm	44 tot 47 cm	Het verschil met het tafelblad moet 28 tot 32 cm zijn. Bij een tafel van 78 cm hoort dus een stoel van 46 tot 48 cm.
Eten en bar	Eettafel, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Een placemat is 45 cm breed, de rest is ruimte voor je ellebogen en je glas. Aan de kopse kant reken je een extra plek van 60 cm.
Eten en bar	Eettafel, diepte	90 cm	80 tot 100 cm	Bij 80 cm raken de borden tegenover elkaar bijna. Bij 90 cm past er een schaal of een kaars in het midden.
Eten en bar	Ronde eettafel, diameter	120 cm voor 4 personen	110 tot 150 cm	Reken 60 cm omtrek per persoon en houd het midden vrij voor de schalen. Vanaf 140 cm zitten er zes mensen omheen.
Eten en bar	Ruimte achter een eetstoel	100 cm	75 tot 110 cm	75 cm om de stoel achteruit te schuiven en op te staan, 100 cm om er ook achterlangs te lopen met een schaal.
Aan de muur	Schilderij, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Vuistregel, geen norm: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat. Hang alles in de kamer op dezelfde hartlijn, dan loopt de wand rustig.
Aan de muur	Schilderij boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager en het lijkt of het werk op de bank leunt. Door de bank schuift de hartlijn omhoog naar 150 tot 165 cm, en dat mag hier.
Aan de muur	Schilderij boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een lamp of een vaas voor te zetten zonder dat die de lijst raakt.
Aan de muur	Wandcollage, ruimte tussen de lijsten	6 cm	5 tot 8 cm	Gelijke tussenruimte laat de groep als een vlak lezen. Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes.
Aan de muur	Schilderij in een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Meet loodrecht boven de voorkant van de trede waar je staat. Dan loopt de rij lijsten mee met de trap in plaats van scheef te lijken.
Aan de muur	Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen, anders ziet die zijn kruin niet.
Aan de muur	Spiegel boven de wastafel, onderkant	20 cm boven het blad	15 tot 25 cm	Ruimte voor de kraan en een zeeppompje. Bij 20 cm kijk je nog recht in je gezicht in plaats van tegen je hals.
Aan de muur	Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat je hem van de andere kant van de kamer ziet en er niemand voor staat.
Aan de muur	Tv, midden van het scherm	105 cm	100 tot 115 cm	Op ooghoogte als je op de bank zit: bij een zitting van 44 cm zit je oog op ongeveer 115 cm. Boven een schouw kijk je omhoog en dat voel je na een film in je nek.
Aan de muur	Tv, kijkafstand	2 keer de schermdiagonaal	1,5 tot 2,5 keer	Een 55 inch scherm is 140 cm diagonaal, dus 2 tot 3,5 m. Bij 4K mag je dichterbij zitten omdat je de pixels niet meer ziet.
Aan de muur	Stopcontact, hart boven de vloer	30 cm	25 tot 35 cm	Gewoonte, geen norm: NEN 1010 schrijft geen hoogte voor, alleen de zones in de badkamer. Achter een dressoir zet je hem net zo goed op 15 cm, boven een werkblad juist hoog.
Aan de muur	Schakelaar, hart boven de vloer	105 cm	90 tot 110 cm	Ook een gewoonte. 105 cm is de oude Nederlandse standaard: je vindt hem in het donker met je hand op heuphoogte. Voor kinderen en vanuit een rolstoel werkt 90 tot 100 cm beter.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, onderkant	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Laag genoeg om het blad te verlichten, hoog genoeg om iemand tegenover je aan te kijken. Bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, breedte	30 cm binnen de rand van het blad	30 tot 40 cm binnen de rand	Anders stoot je je hoofd als je langs de tafel loopt of een stoel aanschuift.
Licht	Hanglamp boven een kookeiland, onderkant	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Boven een blad van 90 cm kom je dan op 165 cm, ongeveer ooghoogte. Kies dus een kap die de lamp van onderaf afschermt. Bij twee of drie lampen reken je 70 tot 90 cm hart op hart.
Licht	Hanglamp in de hal of boven de trap, onderkant	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop, niemand stoot zijn hoofd. Boven een trap meet je vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt.
Licht	Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte. Schijnt de lamp opzij of omhoog, dan mag hij lager hangen. In een open lamp op ooghoogte kijk je recht in de bron.
Licht	Leeslamp naast een stoel, onderkant van de kap	110 cm	100 tot 125 cm	Net boven je schouder als je zit, dan valt het licht op de pagina en niet in je ogen.
Licht	Vloerlamp naast de bank, onderkant van de kap	140 cm	130 tot 150 cm	Je hoofd zit op de bank op ongeveer 130 cm. Blijft de kap daarboven, dan kijk je niet in het lampje.
Licht	Bedlamp aan de wand, hart	65 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Op zithoogte in bed, zodat het licht op je boek valt. Meet vanaf de matras en niet vanaf de vloer, want een boxspring scheelt 20 cm.
Licht	Spiegellamp badkamer, twee lampen naast de spiegel	160 cm hart	155 tot 170 cm	Licht van de zijkant geeft geen schaduw onder je ogen en je kin. Een enkele lamp boven de spiegel doet dat wel.
Licht	Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk, verder weg blijft de wand donker. Onderling 100 tot 150 cm, afhankelijk van de stralingshoek.
Licht	Buitenlamp naast de voordeur, hart	190 cm	170 tot 210 cm	Boven je hoofd, zodat je niet in de lamp kijkt terwijl je het slot zoekt. Op ooghoogte ben je juist blind.
Keuken	Aanrecht, hoogte bovenkant blad	90 cm	85 tot 95 cm	De Nederlandse standaard: onderkast, verstelbare poten en een blad van 3 tot 4 cm samen. Vuistregel: ellebooghoogte min 10 tot 15 cm, dus ben je langer dan 1,85 m, draai de poten dan uit.
Keuken	Werkblad, diepte	60 cm	57 tot 65 cm	Kookplaten en spoelbakken zijn op 60 cm gemaakt. Een diep blad van 70 cm geeft ruimte achter de kookplaat, maar je reikt verder naar de bovenkastjes.
Keuken	Bovenkastjes, onderkant boven het werkblad	55 cm	50 tot 60 cm	Onder 50 cm past je keukenmachine er niet onder en sta je met je hoofd tegen de deur. Boven 60 cm kom je niet bij het bovenste schap.
Keuken	Bovenkastjes, diepte	35 cm	32 tot 40 cm	Ondieper dan het werkblad, zodat je er niet tegenaan stoot als je over het blad buigt om te snijden.
Keuken	Afzuigkap boven een gaskookplaat, onderkant	70 cm	65 tot 75 cm	De vlam en de hete lucht moeten weg kunnen: onder 65 cm boven de pannendrager wordt het vetfilter te heet. Houd altijd de minimummaat uit de handleiding aan, dat is een eis van de fabrikant.
Keuken	Afzuigkap boven inductie, onderkant	60 cm	55 tot 65 cm	Geen vlam, dus hij mag lager, en lager hangen vangt meer damp. Ook hier is de handleiding leidend, want die maat hoort bij het apparaat.
Keuken	Kookeiland, loopruimte rondom	120 cm	100 tot 150 cm	Bij 100 cm kun je de vaatwasser openen en er nog langs. Bij 120 cm passeren twee mensen elkaar terwijl er een lade open staat.
Keuken	Twee keukenrijen tegenover elkaar, afstand	120 cm	110 tot 140 cm	Een ovendeur en een lade die tegenover elkaar open staan hebben allebei ongeveer 60 cm nodig.
Keuken	Oven op werkhoogte, bodem van de ovenruimte	90 cm	80 tot 100 cm	Je tilt een hete bakplaat er recht uit in plaats van gebogen. Boven 100 cm til je een schaal boven je middel en zie je niet meer wat erin staat.
Keuken	Vaatwasser, nismaat	60 cm breed, 82 cm hoog	60 tot 60,5 cm breed	Een onderbouwmodel schuift onder een blad van 90 cm. Een vrijstaand model heeft zijn eigen bovenblad en is ongeveer 85 cm hoog.
Keuken	Inbouwkoelkast, nishoogte	88, 122 of 178 cm	vaste maten per model	De kast volgt de nismaat, dus meet de nis en niet het apparaat. Achter en boven het apparaat moet ventilatieruimte vrij blijven.
Keuken	Stopcontact boven het werkblad, hart	115 cm	110 tot 120 cm	Dat is 20 tot 30 cm boven het blad, dus vrij van spetters en niet weggewerkt achter de waterkoker. Houd minstens 30 cm afstand tot de spoelbak.
Keuken	Keukenplint, hoogte	10 cm	10 tot 15 cm	De poten zijn verstelbaar en met de plint stel je de aanrechthoogte fijn in. De plint staat 5 cm terug, zodat je met je tenen onder het kastje kunt.
Trap, hal en deur	Trapleuning, hoogte	90 cm	80 tot 100 cm (norm)	Norm: het Bouwbesluit, sinds 2024 het Besluit bouwwerken leefomgeving, eist een leuning tussen 80 en 100 cm, gemeten vanaf de voorkant van de trede. Een leuning is verplicht als je over de trap meer dan 1 m stijgt.
Trap, hal en deur	Optrede, hoogte van een trede	maximaal 18,8 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw tot 22 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl, voor een woning. Oude trappen zijn vaak 20 tot 21 cm en dat mag blijven zolang je de trap niet vernieuwt.
Trap, hal en deur	Aantrede, diepte van een trede	minimaal 22 cm bij nieuwbouw	22 cm is de ondergrens (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Bij een draaiende trap geldt die maat op de looplijn, dus in de punt van een kwartdraai mag de trede smaller zijn.
Trap, hal en deur	Trap, vuistregel voor comfortabel lopen	2 x optrede + aantrede = 60 cm	58 tot 64 cm	Geen norm maar een oude vuistregel. 17 op en 26 aan loopt rustig (60), 20 op en 22 aan is een gewone Nederlandse trap (62). Daarbuiten struikel je op de maat.
Trap, hal en deur	Trap, vrije breedte	80 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 70 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Onder 80 cm krijg je een matras of een bank niet naar boven.
Trap, hal en deur	Trap, vrije hoogte erboven	230 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 190 cm (norm)	Norm, gemeten loodrecht boven de voorkant van de trede. Bij een dichtgezette zoldertrap is dit de maat waar je tegen de balk loopt.
Trap, hal en deur	Vloerafscheiding langs een trapgat of vide	100 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 90 cm (norm)	Norm: verplicht zodra het verval meer dan 1 m is. Openingen mogen niet groter zijn dan 10 cm en tussen 20 en 70 cm boven de vloer mag er niets zijn waar een kind op kan klimmen.
Trap, hal en deur	Binnendeur, dagmaat van het kozijn	83 x 201,5 cm	78, 83, 88 of 93 cm breed; 201,5, 211,5 of 231,5 cm hoog	Industriestandaard, geen norm. Na montage houd je ongeveer 3 cm minder vrije doorgang over, dus voor een rolstoel of rollator kies je een blad van 93 cm.
Trap, hal en deur	Deurkruk, hoogte	100 cm	95 tot 105 cm	Gewoonte: het slot zit in een standaardkozijn op die hoogte. Verplaatsen kan alleen als je het slotgat in het blad meeverhuist.
Trap, hal en deur	Kapstok, hoogte van de haken	170 cm	160 tot 180 cm	Een lange jas hangt ongeveer 100 cm af, dus op 170 cm blijft hij vrij van de vloer. Een kinderkapstok komt op 110 tot 120 cm.
Trap, hal en deur	Hal, vrije loopruimte	100 cm	90 tot 120 cm	Onder 90 cm kun je niet met twee mensen langs elkaar en past er geen kinderwagen naast de kapstok.
Trap, hal en deur	Drempel, hoogte	maximaal 2 cm	0 tot 2 cm	Boven 2 cm struikel je eroverheen en kom je er met een rollator of rolstoel niet zonder helling over. Een schuine aanloop haalt de rand eraf.
Slapen	Bed, bovenkant matras	55 cm	45 tot 65 cm	Zit je op de rand met je voeten plat op de vloer en je knieën in een hoek van 90 graden, dan is de hoogte goed. Een boxspring komt vaak op 60 tot 65 cm, een laag frame op 45.
Slapen	Matras, standaardmaten	140 x 200 cm	80, 90, 120, 140, 160 of 180 cm breed; 200 of 210 cm lang	Ben je langer dan 1,90 m, neem dan 210 cm. Twee losse matrassen van 90 x 210 vullen samen een bed van 180 x 210.
Slapen	Nachtkast, hoogte bovenblad	60 cm	55 tot 70 cm	Gelijk met of iets boven de matras, dan zet je liggend je glas neer zonder te kijken. Bij een boxspring van 65 cm hoort dus een hoge nachtkast.
Slapen	Loopruimte naast het bed	70 cm	60 tot 90 cm	60 cm is genoeg om langs te lopen, 70 cm om het bed op te maken zonder tegen de kast te stoten.
Slapen	Kledingroede voor lange kleding	160 cm	150 tot 170 cm	Een jas of lange jurk hangt 120 tot 140 cm af, dus eronder blijft nog ruimte voor een lade of een schoenenbak.
Slapen	Kledingroede voor korte kleding	100 cm	95 tot 110 cm	Hemden en dubbelgevouwen broeken hangen 70 tot 90 cm af. Met twee roedes boven elkaar, op 100 en 195 cm, verdubbel je de hangruimte.
Slapen	Kast, diepte voor hangende kleding	60 cm	55 tot 65 cm	Een hanger is 45 cm breed en met 60 cm diepte sluit de deur zonder dat de mouwen klem zitten. Is de kast ondieper dan 55 cm, zet de roede dan in de lengte.
Slapen	Kast, legborddiepte voor truien en broeken	40 cm	35 tot 45 cm	Een opgevouwen trui is ongeveer 30 cm breed. Met 40 cm valt de stapel niet naar voren als je de deur opent.
Slapen	Kast, hoogste bruikbare schap	200 cm	190 tot 210 cm	Verder reik je niet zonder trapje. Wat boven 210 cm staat, is opslag voor koffers die je twee keer per jaar pakt.
Slapen	Hoogslaper, vrije hoogte boven de matras	100 cm	90 tot 110 cm	Genoeg om rechtop in bed te zitten. Meet van de bovenkant van de matras tot het plafond, niet tot de bodem van het bed.
Raam en gordijn	Gordijnrails, hoogte boven het kozijn	12 cm	10 tot 15 cm	Boven het kozijn laat het raam groter lijken en houdt de rail het gordijn uit het glas. Zit het plafond dichtbij, monteer de rail dan 5 tot 10 cm onder het plafond of direct tegen het plafond.
Raam en gordijn	Gordijnrails, uitloop naast het kozijn	20 cm per zijde	15 tot 25 cm	Daar staat het opzij geschoven gordijn geparkeerd, zodat het niet voor het glas blijft hangen en je het daglicht niet inlevert.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vloer	1 cm boven de vloer	0 tot 2 cm	Net vrij van de vloer: het sleept niet en hangt toch recht. Wil je het gordijn op de vloer laten vallen, maak het dan 5 tot 10 cm langer dan de maat tot de vloer.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vensterbank	2 cm boven de bank	1 tot 3 cm	Vrij van de bank, zodat het gordijn niet omkrult op de plank en de warmte van de radiator eronder langs kan.
Raam en gordijn	Gordijn, stofbreedte	2 keer de railbreedte	1,5 tot 2,5 keer	Bij 1,5 keer hangt de stof vlak, bij 2,5 keer krijg je volle plooien. Een wave-rail vraagt 2 tot 2,5 keer, anders staat de golf niet.
Raam en gordijn	Rolgordijn of plissé in de dag, speling	0,5 cm per zijde	0,3 tot 1 cm	Meet de dagmaat op drie hoogtes en neem de kleinste maat, want een kozijn staat zelden haaks.
Raam en gordijn	Vitrage, afstand tot het glas	5 cm	3 tot 10 cm	Tegen koud glas wordt de stof vochtig en krijg je vlekken. Verder naar binnen botst hij op de vensterbank of de raamkruk.
Raam en gordijn	Vensterbank binnen, diepte	20 cm	15 tot 30 cm	Volgt de dikte van de muur plus een overstek van 2 tot 3 cm. Vanaf 20 cm staat een plant er stabiel op.
Raam en gordijn	Vensterbank buiten, overstek	4 cm	3 tot 5 cm	Met een waterhol aan de onderkant. Zonder dat overstek loopt regenwater terug over de gevel en krijg je vuilstrepen onder het raam.
Raam en gordijn	Radiator onder het raam, onderkant	12 cm boven de vloer	10 tot 15 cm	Er moet lucht onderlangs kunnen, daar begint de convectie. Houd ook 3 tot 5 cm tussen radiator en wand en 10 cm vrij onder de vensterbank.
Werken	Bureau, hoogte blad zittend	74 cm	72 tot 76 cm	Je onderarmen liggen horizontaal op het blad en je schouders blijven laag. Kun je het blad niet verstellen, zet dan de stoel hoger en je voeten op een steun.
Werken	Zit-stabureau, stahoogte	105 cm	95 tot 120 cm	Ellebooghoogte staand. Vuistregel: je lichaamslengte min 75 cm, dus bij 1,80 m kom je op 105 cm.
Werken	Bureaustoel, zithoogte	45 cm	40 tot 52 cm	Voeten plat op de vloer, knieën iets lager dan je heupen. De gasveer van een bureaustoel dekt dat bereik zelf.
Werken	Vrije hoogte onder het bureaublad	68 cm	65 tot 72 cm	Je bovenbenen moeten eronder passen, ook met een lade of een kabelgoot. Houd daarnaast 60 cm breed en 60 cm diep beenruimte vrij.
Werken	Bureaublad, diepte	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm staat het scherm op armlengte, 50 tot 80 cm van je ogen, en ligt je toetsenbord er nog voor.
Werken	Beeldscherm, bovenrand	op ooghoogte of iets lager	110 tot 125 cm boven de vloer	Je kijkt dan licht naar beneden en dat is de rustpositie van je ogen. Een laptop op het blad zit ongeveer 20 cm te laag, dus zet hem op een standaard met een los toetsenbord.
Werken	Toetsenbord, afstand tot de bladrand	10 cm	8 tot 15 cm	Daar rusten je handpalmen. Zonder die strook hangen je armen in de lucht en trekt het in je schouders.
Werken	Wandplank boven het bureau, onderkant	45 cm boven het blad	40 tot 60 cm	Een A4-ordner is 32 cm hoog, dus die past er nog onder, en je stoot je hoofd niet als je opstaat.
Werken	Boekenschap, diepte	25 cm	20 tot 30 cm	Een pocket is 12 cm diep, een gebonden boek 16 tot 20 cm. Bij 25 cm staan ze allemaal binnen de rand.
Werken	Boekenschap, overspanning zonder steun	80 cm	70 tot 90 cm	Boeken wegen al snel 25 kg per meter schap. Bij 18 mm plaatmateriaal blijf je onder 80 cm, anders zakt het schap zichtbaar door.
Keuken	Schap voor borden, diepte	32 cm	30 tot 35 cm	Een plat bord is 26 tot 28 cm in doorsnee. Met 32 cm houd je een vinger ruimte om de stapel te pakken zonder te schuiven.
Badkamer	Wastafel, bovenkant	85 cm	80 tot 95 cm	Vuistregel: heuphoogte, dan buig je niet voorover om je handen te wassen. Gebruiken kinderen de wastafel, dan is 80 cm prettiger.
Badkamer	Opzetkom, hoogte van het meubel	75 cm	70 tot 80 cm	Tel de kom van 10 tot 15 cm erbij op, dan komt de bovenrand op 85 tot 95 cm. Vergeet die optelsom en je wast je handen op keukenhoogte.
Badkamer	Handdoekhaak naast de wastafel	140 cm	120 tot 160 cm	Binnen handbereik met natte handen, dus naast de wastafel en niet aan de andere kant van de ruimte.
Badkamer	Handdoekradiator, onderkant	20 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Daar zitten de aansluitingen en je kunt eronder dweilen. Hang de bovenkant niet hoger dan 180 cm, anders kom je niet bij de handdoek. Een smalle handdoekradiator geeft weinig vermogen, dus reken hem niet als enige verwarming.
Badkamer	Douchekraan, hart	100 cm	95 tot 110 cm	Heuphoogte, zodat je de kraan kunt bedienen zonder onder de koude straal te gaan staan.
Badkamer	Badkraan, hart	65 cm	60 tot 75 cm	Ongeveer 20 cm boven de badrand, dan kun je bijmengen terwijl je in bad zit.
Badkamer	Regendouchekop	210 cm	200 tot 225 cm	Minstens 20 cm boven het hoofd van de langste gebruiker, want je staat er recht onder. Bij een schuin dak meet je op het punt waar je echt staat.
Badkamer	Handdouche aan een glijstang, bovenste stand	190 cm	180 tot 200 cm	De stang is 60 tot 90 cm lang, dus de onderste stand komt rond 110 cm. Daarmee spoel je het bad, een kind of de hond af.
Badkamer	Toilet, zithoogte	40 cm	38 tot 48 cm	Standaard is 40 cm. Een verhoogd toilet van 45 tot 48 cm zit op stoelhoogte en daar sta je makkelijker van op. Bij een hangend toilet bepaal je de hoogte zelf met het inbouwframe.
Badkamer	Toilet, vrije ruimte voor de pot	60 cm	55 tot 70 cm	Daar staan je knieën en voeten. Zijwaarts wil je 80 cm breedte, anders zit je met je schouder tegen de muur.
Badkamer	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 75 cm hoog; 20 tot 30 cm voor de voorkant van de pot	Zittend pak je de rol zo zonder te draaien. Hang je hem naast of achter je, dan verdraai je je rug elke keer.
Badkamer	Fonteintje in het toilet, bovenkant	85 cm	80 tot 90 cm	Dezelfde hoogte als een wastafel. Let op de draairichting van de deur, want een fonteintje van 40 cm breed vraagt een vrije hoek.
Badkamer	Stopcontact in de badkamer	buiten 60 cm van bad of douche	norm, geen gewoonte	NEN 1010 verdeelt de badkamer in zones: binnen 60 cm van de rand van een bad of douche mag geen wandcontactdoos. Alle wandcontactdozen moeten achter een aardlekschakelaar van 30 mA.

Nalopen voordat je een prullenbak koopt

• Binnenmaten gemeten, niet de buitenmaten van de mantel
• Liters per persoon per dag geteld over een hele week, inclusief een weekend
• Inhoud uitgerekend als liters per dag maal dagen tussen legen, gedeeld door 0,8
• Vrije hoogte onder het werkblad nagemeten, met blad, plint, bodemplaat en sifon eraf
• Ruimte voor het opengeklapte deksel gecontroleerd, ook onder een bovenkast of wandplank
• Zakbreedte vergeleken met de halve omtrek van de rand plus 3 cm, en de lengte met de binnenhoogte plus 15 cm
• Etensresten ondergebracht in een apart bakje van 5 tot 10 liter
• Nagegaan of de zak die erin gaat past in de kliko of de inworptrommel buiten

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De buitenmaat voor de inhoud aanzien

De opgegeven liters slaan op de binnenemmer tot de rand. Bij een dubbelwandige bak zit daar een mantel, een pedaalmechaniek en een luchtspleet omheen, en dan is de buitenmaat een kwart groter dan de inhoud doet vermoeden.

Reken bij het meten dus met de binnenmaat en bij het passen met de buitenmaat. Dat zijn twee verschillende getallen die je allebei nodig hebt.

Een zak kopen op liters in plaats van op centimeters

De liters op een pak zakken zeggen niets over de omtrek van jouw bak. Twee bakken van 30 liter, de ene rond en de andere hoekig, vragen zakken die 8 cm in breedte verschillen.

Kijk daarom naar de vlakke breedte en de lengte in centimeters, die op elk pak staan. Die twee maten bepalen of de zak past, en de liters zijn niet meer dan een ruwe aanduiding.

Eén grote bak nemen voor alles bij elkaar

Met etensresten erin bepaalt de geur wanneer de bak leeg moet, en dat is na twee tot drie dagen. Een bak van 60 liter is dan na twee dagen een kwart vol en gaat toch naar buiten, dus je betaalt in zakken wat je in ruimte wint.

Splits liever in een klein gft-bakje en een grote restbak. De grote bak mag dan een week blijven staan omdat er niets in rot.

De ruimte boven de bak vergeten

Een klepdeksel zwaait 25 tot 30 cm boven de rand open en een pedaaldeksel iets minder. Onder een wandplank, een bovenkast of een schuine muur stopt het deksel dan halverwege, en dat betekent elke keer met één hand het deksel vasthouden.

Meet de vrije hoogte boven de plek dus mee, of kies een bak met een schuifdeksel of een inwerpklep. Die hebben boven de rand niets nodig.

De bak tot aan de rand vullen

Dan is er niets meer over om de zak mee dicht te knopen en drukt het deksel op het afval. Je perst de zak bij het uittillen langs de rand, en juist daar scheurt hij open.

Houd de laatste 10 tot 15 cm vrij, wat neerkomt op de 80 procent vulgraad waar de maatberekening mee rekent. Zit een bak steeds tot de rand vol, dan is hij een maat te klein.

Een smalle hoge bak kiezen omdat hij minder plek lijkt te kosten

In de formule telt de doorsnede twee keer mee en de hoogte maar één keer. Een bak van 20 cm doorsnee en 60 cm hoog houdt 19 liter, terwijl een bak van 30 cm doorsnee en 40 cm hoog op 28 liter komt met dezelfde vloeroppervlakte in de smalle richting.

Smal en hoog werkt in een nis of tussen twee kasten, maar reken er niet op dat er evenveel in gaat. En bij dezelfde inhoud vraagt de hogere bak een langere zak.

Veelgestelde vragen