Schilderij ophangen zonder boren: tot hoeveel kilo dat houdt

Wat een lijst mag wegen als je niet boort

De vraag achter een schilderij ophangen zonder boren is bijna altijd dezelfde: houdt het, en hoe lang. Het antwoord hangt van twee dingen af die je allebei kunt nameten, namelijk het gewicht van de lijst en de laag waar je hem tegenaan plakt.

De kilo's hieronder gelden per bevestigingspunt in een droge, gezonde ondergrond. Ze liggen bewust lager dan de getallen op de verpakking, omdat die uit een testopstelling op glas of gelakt hout komen en niet uit een gesausde muur. Hoe dat voor andere voorwerpen en andere wanden uitpakt, staat op de pagina over ophangen zonder boren in het algemeen.

Lees de tabel als een bovengrens en niet als een streefgewicht. Blijf op ongeveer zeventig procent van de waarde in de kolom zitten, dan heb je de marge te pakken die het verschil maakt tussen een lijst die blijft hangen en een lijst die na drie weken een centimeter is gezakt.

Valt jouw lijst boven de zwaarste kolom uit, dan is dat geen reden om meer strips te plakken. Dan is het een lijst voor een rail, een richel of een plug, en die routes staan verderop.

Wand waar de lijst tegenaan komt	Plakstrip of montagetape, per punt	Spijkerhaakje of X-haak, per punt	Montagekit, per rups van 10 cm	Waar die grens vandaan komt
Gesausd stucwerk	1 kg	2,5 kg met spijkertjes, 4 kg met een geharde nagel	3 kg	De lijm is sterker dan de verf, dus bij bezwijken komt de verflaag mee in plaats van de strip los te laten
Gipsplaat of voorzetwand	1 kg	2 tot 3 kg	2 kg	Onder het kartonlaagje zit kruimelig gips van 12,5 mm, en daar klemt een nagel nauwelijks in
Beton, gesausd	1,5 tot 2 kg	2 kg met een geharde nagel, een spijkerhaakje gaat er niet in	4 kg	Glad, hard en stabiel, dus de lijm heeft een groot contactvlak en er beweegt niets achter
Gladde tegel	2 tot 3 kg	Niet doen, het glazuur springt eraf	4 kg	Glazuur is het gladste en dichtste oppervlak in huis, en daar hecht lijm beter op dan op verf
Kale baksteen, kalkzandsteen of gasbeton	Niets	1 kg in baksteen, 3 kg met een geharde nagel, niets in gasbeton	2 tot 3 kg	Poreus en stoffig: de lijm hecht aan losse korrels die zelf van de wand laten
Hout, multiplex of een betimmering	1,5 tot 2 kg	5 kg	3 kg	Een nagel klemt in de houtvezel, en dat is sterker dan elke lijmlaag op hetzelfde vlak
Holle bouwsteen achter stucwerk	1 kg	1 kg	2 kg	Het buitenwandje is 10 tot 20 mm dik en breekt eerder dan dat de bevestiging loslaat
Behang	Hooguit een lijstje op A4-formaat, en alleen op stevig vinylbehang	2 kg, mits de nagel door het behang in de steen erachter klemt	Niet doen	De behanglijm is de zwakste laag en die laat los zodra er trek op komt

Weeg de lijst, of reken hem uit aan het glas

Bijna iedereen schat het gewicht van een lijst te laag in, en dat komt door het glas. Floatglas weegt 2,5 kg per vierkante meter per millimeter dikte, dus een plaat van 2 mm weegt 5 kg per vierkante meter. In een lijst van 50 bij 70 cm zit daarmee al 1,75 kg aan glas alleen.

Het hout of aluminium eromheen en het achterschot van mdf of hardboard komen daar nog bij op. Bij een smalle houten lijst met een passe-partout is dat ruwweg net zoveel als de glasplaat zelf, en bij een brede profiellijst meer.

Wegen is nauwkeuriger dan rekenen. Een keukenweegschaal is te klein voor een grote lijst, maar ga met de lijst in je handen op de personenweegschaal staan en trek daar je eigen gewicht van af. Dat leest af tot op ongeveer een halve kilo nauwkeurig en dat is genoeg voor deze beslissing.

Het glas vervangen door acrylaat is de snelste manier om een lijst binnen de grens te krijgen. Acrylaat van dezelfde dikte weegt ongeveer 2,4 kg per vierkante meter, dus minder dan de helft, en bij een lijst van 70 bij 100 cm scheelt dat bijna 2 kg. Dezelfde rekensom maak je bij een spiegel die je zonder boren wilt ophangen, alleen valt die er meestal bovenuit omdat spiegelglas dikker is.

Lijstmaat	Glasoppervlak	Floatglas van 2 mm	Acrylaat van 2 mm	Ruw totaalgewicht met een smalle houten lijst
A4, 21 bij 29,7 cm	0,06 m2	0,3 kg	0,15 kg	0,4 tot 0,7 kg
30 bij 40 cm	0,12 m2	0,6 kg	0,3 kg	1 tot 1,3 kg
40 bij 50 cm	0,20 m2	1 kg	0,5 kg	1,5 tot 2 kg
50 bij 70 cm	0,35 m2	1,75 kg	0,8 kg	2,5 tot 3,5 kg
60 bij 80 cm	0,48 m2	2,4 kg	1,1 kg	3,5 tot 4,5 kg
70 bij 100 cm	0,70 m2	3,5 kg	1,7 kg	5 tot 7 kg
100 bij 140 cm	1,4 m2	7 kg	3,3 kg	11 tot 16 kg, en met glas van 3 mm loopt dat op

Welke wand je hebt en waarom die de grens zet

De lijm op een plakstrip is sterker dan de meeste mensen denken. Het zwakke punt zit er altijd onder: een verffilm van ongeveer een tiende millimeter die zelf aan stucwerk hangt. Trekt de lijst, dan trekt hij aan die film, en die laat eerder los van het stuc dan de lijm van de verf.

Dat verklaart waarom dezelfde strip op tegels het dubbele houdt van wat hij op een gesausde muur houdt. Glazuur is een gesloten, harde laag die vastzit aan de scherf eronder. Latex is een elastische film die aan poederig stuc hangt.

Tik met je knokkel tegen de wand om te weten waar je mee te maken hebt. Klinkt het hol met om de 40 tot 60 cm een massieve plek, dan is het gipsplaat of een voorzetwand. Klinkt het overal massief en gaat er geen punaise in, dan zit er steen of beton achter het stucwerk.

Doe daarna de tapetest op de plek waar de lijst komt, laag genoeg om onzichtbaar te blijven. Plak een strook schilderstape van 10 cm stevig aan, laat hem een uur zitten en trek hem in één keer recht naar beneden los. Komt er verf, kalk of poeder mee, dan houdt geen enkele plakoplossing het daar, en is een bevestiging die wel de muur in gaat de enige route.

Kalkverf, sausverf op oud stucwerk en spuitwerk met een korrel vallen sowieso af. Bij spuitwerk raakt de strip alleen de toppen van de korrels, en dan is het werkelijke contactvlak een fractie van wat het lijkt.

Op welke hoogte de lijst hangt en waar het haakje dan komt

De hoogte is geen smaakkwestie maar een gewoonte met een reden: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat, en dat komt in Nederlandse woningen uit op 145 cm boven de vloer. Hang je alles in de kamer op diezelfde hartlijn, dan loopt de wand rustig, ook als de lijsten verschillend van formaat zijn.

Boven een bank of een dressoir schuift die lijn omhoog, omdat de onderrand vrij moet blijven van de rugleuning of het blad. Reken 25 cm ruimte daarboven, waardoor de hartlijn bij een bank op 150 tot 165 cm uitkomt. Deze en de andere hoogtes uit onze maattabel zoek je op in de maatwijzer met de hoogtes in huis.

Het haakje komt niet op de hartlijn te zitten. Tel bij de hartlijn de halve hoogte van de lijst op en haal daar af hoever het ophangpunt onder de bovenrand zakt. Bij D-ringen is dat de afstand van de bovenrand tot de ring, bij een gespannen draad de diepste stand van die draad als je hem met een vinger omhoog trekt.

Een voorbeeld met ronde getallen: een lijst van 70 cm hoog op een hartlijn van 145 cm, met D-ringen die 12 cm onder de bovenrand zitten. Het haakje komt dan op 145 plus 35 min 12, dus op 168 cm. Meet die draad onder spanning na, want een slap gemeten draad zet de lijst drie centimeter te laag.

Bij meerdere lijsten naast elkaar houd je 6 cm tussenruimte aan, met een marge van 5 tot 8 cm. Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes en leest het oog geen vlak meer. Wat er in die lijsten komt is een andere vraag, en daarvoor staan er ideeën voor wat je aan de wand hangt klaar.

Waar de lijst hangt	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Vrije wand, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Vuistregel en geen norm: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat
Boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager lijkt het of het werk op de bank leunt; de hartlijn schuift daarmee naar 150 tot 165 cm
Boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een lamp of een vaas voor te zetten zonder dat die de lijst raakt
In een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Loodrecht boven de voorkant van de trede meten, dan loopt de rij mee met de trap
Meerdere lijsten als groep, tussenruimte	6 cm	5 tot 8 cm	Gelijke tussenruimte laat de groep als één vlak lezen
Afstand van de bovenrand tot het ophangpunt	Meten, niet aannemen	8 tot 15 cm bij D-ringen	Een draad zakt onder spanning dieper door dan hij slap doet; meet met een vinger onder de draad

Twee punten in plaats van één, en waarom dat geen dubbel gewicht is

Eén haakje in het midden is de verleidelijkste oplossing en de slechtste. De lijst draait om dat ene punt, dus hij gaat scheef hangen zodra iemand er langsloopt of de deur dichtslaat, en al het gewicht komt op een contactvlak van een paar vierkante centimeter.

Twee punten lossen allebei die problemen op. De lijst kan niet meer draaien en het gewicht staat op het dubbele oppervlak. Verdeel je de belasting, reken dan niet met tweemaal de waarde uit de tabel maar met anderhalf keer, want de lijst hangt nooit precies gelijk aan beide punten.

Waar die punten komen hangt af van het ophangsysteem achterop de lijst. Zitten er D-ringen op, zet de haakjes dan op een derde van de breedte vanaf elke zijkant. Hangt de lijst aan een draad, dan gaan twee haakjes 10 tot 20 cm uit elkaar en pakt de draad ze allebei, wat de lijst meteen recht houdt.

Wil je weten welke bevestiging bij jouw combinatie van wand, gewicht en voorwerp past, vul die drie dan in bij de ophangwijzer met de kilo's per wandtype. Die rekent met dezelfde waarden als de tabel hierboven en zet de plakoplossingen naast de boorbare, zodat meteen zichtbaar is waar de grens tussen die twee ligt.

Plak bij een lijst breder dan 50 cm ook twee viltjes of foambuffers onder de onderste hoeken. Die houden de onderrand van de wand af, waardoor de lijst niet tegen het stucwerk schuurt en de luchtstroom achter het glas vocht niet laat staan.

Waarom een plakverbinding loslaat en wat je daaraan doet

Een plakstrip kent twee manieren van belasten en het verschil daartussen is groot. Hangt de lijst plat tegen de wand, dan staat de lijmlaag op afschuiving: het gewicht schuift langs het vlak en de hele laag draagt mee. Steekt er iets van de wand af, dan komt er trek op de bovenrand van de strip en pelt hij van boven naar beneden los.

Pellen kost een fractie van de kracht die afschuiving kost, en dat is precies waarom een schilderij zich wel laat plakken en een plank niet. Een lijst van 2 cm dik zet nauwelijks hefboom, terwijl een plank die 20 cm uit de wand steekt het gewicht met een factor tien op de bovenrand zet.

De tweede oorzaak is kruip. Acrylaatschuim in montagetape is taai maar niet stijf, dus onder een constante last vervormt het langzaam. Blijf je onder ongeveer zeventig procent van de grenswaarde, dan komt die vervorming tot stilstand; zit je er vlak onder, dan zakt de lijst maandenlang door tot hij eraf valt.

Temperatuur telt mee bij het aanbrengen en daarna. Onder een graad of tien wordt de lijm stug en vloeit hij niet in de oneffenheden van de verf, en op een wand waar in de zomer de zon op staat wordt hij juist week. Een buitenmuur aan de noordzijde in februari is dus geen wand om iets op te plakken.

Drukken is het derde punt. De hechting ontstaat doordat de lijm onder druk uitvloeit, dus dertig seconden stevig aandrukken per strip doet meer voor de sterkte dan een strip extra. Daarna heeft de verbinding nog 24 uur nodig voor montagetape en 24 tot 72 uur voor montagekit voordat er gewicht aan mag.

Behang, vers stucwerk en andere wanden waar het misgaat

Op behang hangt de lijst aan de behanglijm en niet aan de muur. Die lijm is opnieuw oplosbaar in water en geeft mee bij trek, dus alles wat zwaarder is dan een lijstje op A4-formaat trekt vroeg of laat een baan los. Bij papierbehang scheurt het papier zelf.

Op stevig vinylbehang gaat een licht lijstje vaak wel goed, maar het weghalen is het probleem: de strip laat niet los zonder de toplaag van het vinyl mee te nemen. Een nagelhaakje is daar de betere keuze, omdat de nagel door het behang heen in het stucwerk klemt en er maar een gaatje van 2 mm overblijft.

Vers stucwerk moet uitdrogen voordat er verf op mag en de verf moet daarna uitharden, en samen kost dat weken. Een muur die een paar dagen geleden is gestuukt voelt hard aan maar geeft nog vocht af, en vocht tussen lijm en ondergrond is het einde van elke hechting.

Een badkamer of een keuken vraagt aandacht om dezelfde reden. Op gladde tegels hecht een strip prima, maar zeepresten en kalk zitten in een onzichtbaar laagje op het glazuur, dus daar ontvet je twee keer. In een onverwarmde ruimte zoals een schuur of een gang zonder radiator slaat vocht neer op het koudste vlak, en dat is meestal precies de buitenmuur waar de lijst tegenaan hangt.

Blijft er twijfel over de ondergrond, hang de lijst dan laag genoeg dat vallen geen schade doet, en controleer hem na een week door hem voorzichtig een paar millimeter opzij te duwen. Voelt hij sponzig of beweegt hij mee, dan is de verbinding aan het kruipen.

Zonder lijm en zonder gat: leunen, klemmen en aan een rail hangen

Niet elke lijst hoeft aan de muur vast. Voor alles boven een kilo of vijf, en voor elke wand waar de tapetest slecht uitpakt, is dragen in plaats van plakken de route die geen schade maakt.

Laten leunen is de eenvoudigste vorm. Een lijst die op een dressoir, een vensterbank of een richel staat en met de bovenrand tegen de muur leunt, draagt zijn gewicht verticaal af op het blad. Houd de leunhoek klein, ongeveer vijf graden, en leg een viltje onder de onderrand zodat de lijst niet wegglijdt.

In woningen van voor 1940 zit vaak nog een houten schilderijlijst vlak onder het plafond of een stucprofiel dat daarvoor bedoeld is. Daar hangen haken in die over de rand grijpen, en aan die haken hangt de lijst aan een draad of koord. Die constructie draagt tientallen kilo's en maakt geen enkel gat.

Verder zijn er klemsystemen tussen vloer en plafond en smalle rails die je op een bestaande richel legt. Welke vorm waarvoor werkt staat bij het ophangsysteem zonder boren, en voor losse haken zonder gat bij de haakjes zonder boren.

Een variant die weinig mensen overwegen: zet een smalle plank of richel op een kast en laat daar een rij lijsten op leunen, deels overlappend. Je verandert de compositie dan in een minuut, en geen enkele lijst hangt ergens aan vast.

De lijst weer weghalen zonder de verf mee te trekken

Het weghalen is waar de schade meestal ontstaat, en de richting waarin je trekt bepaalt alles. Een strip met een uitrekbare lip haal je eraf door die lip recht naar beneden te trekken, langzaam en vlak langs de muur, waardoor de lijmlaag zich uitrekt en loslaat in plaats van pelt.

Trek je schuin van de muur af, dan zet je de lijm juist op pellen en neemt hij de verflaag mee. Dat is het verschil tussen een schone muur en een wit vlak van vier bij vier centimeter.

Dubbelzijdige montagetape heeft die lip niet. Verwarm de plek dan met een föhn op de laagste stand tot de lijst handwarm is, wacht een halve minuut en zaag daarna met een stuk vislijn of flosdraad achter de lijst langs. Het schuim scheurt daarbij doormidden en de rest haal je met een kunststof spatel weg.

Wat er aan lijm achterblijft rol je het makkelijkst weg met je duim, warm en droog. Helpt dat niet, dan werkt wasbenzine op een doekje, mits je eerst op een onopvallende plek test of de verf dat verdraagt. Aceton en terpentine niet, want die tasten latex aan.

Blijft er toch een vlak zonder verf achter, dan is dat oppervlakkig werk: het vlak licht opschuren, stofvrij maken en met dezelfde muurverf bijwerken. Werk daarbij tot aan de hoeken van de wand, want een bijgewerkt vlak midden op een gesausde muur blijft zichtbaar onder strijklicht.

Zo hang je de lijst op zonder een gat te maken

Elke stap levert het getal op waarmee je de volgende stap kunt nemen.

1. Weeg de lijst

   Ga met de lijst in je handen op de personenweegschaal staan en trek je eigen gewicht ervan af. Een lijst van 50 bij 70 cm met glas komt meestal rond 3 kg uit, en dat getal bepaalt de rest van de keuzes.

2. Stel vast wat voor wand je hebt

   Tik met je knokkel: hol met massieve plekken om de 40 tot 60 cm is gipsplaat, overal massief is steen of beton achter stucwerk. Prik een punaise in een onopvallende hoek, want wit poeder verraadt gips en weerstand verraadt steen.

3. Doe de tapetest op de plek waar de lijst komt

   Plak 10 cm schilderstape stevig aan, laat hem een uur zitten en trek hem recht naar beneden los. Komt er verf of poeder mee, dan is plakken hier geen optie en ga je verder met leunen, een rail of een plug.

4. Kies de bevestiging op zeventig procent van de grens

   Leg het gewicht naast de waarde voor jouw wand en verdeel het over twee punten, waarbij twee punten anderhalf keer de waarde van één punt dragen. Blijf onder zeventig procent daarvan, want dat is de marge waarbinnen de verbinding niet gaat kruipen.

5. Reken de haakhoogte uit en zet hem af

   Neem de hartlijn van 145 cm, tel de halve lijsthoogte erbij op en haal daar af hoe diep het ophangpunt onder de bovenrand zit. Zet de twee punten waterpas af met een potloodstreepje en plak er een strook schilderstape onder als hulplijn.

6. Ontvet de wand en de achterkant van de lijst

   Neem beide vlakken af met spiritus op een pluisvrije doek en laat ze een paar minuten drogen. Deze stap bepaalt in de praktijk vaker of het houdt dan de keuze van het product zelf.

7. Druk aan en laat het met rust

   Druk elke strip dertig seconden stevig aan, eerst op de wand en daarna op de lijst. Laat montagetape 24 uur en montagekit 24 tot 72 uur belastingvrij, en steun de lijst in die tijd met schilderstape of een latje.

8. Hang op, stel waterpas en controleer na een week

   Hang de lijst pas na de wachttijd op en leg de waterpas op de bovenrand. Kijk er na een week nog eens naar: is hij een halve centimeter gezakt, dan zit je te dicht bij de grens en moet er een punt bij of een andere oplossing komen.

Ophangwijzer

Kies je wandtype en het gewicht van wat je wilt ophangen. Je ziet welke bevestiging het houdt, tot hoeveel kilo, en wat je beter niet doet. Open de volledige ophangwijzer

Nalopen voordat je iets vastplakt

• Lijst gewogen op de weegschaal, niet geschat aan de maat
• Wandsoort vastgesteld door te tikken en met een punaise te prikken
• Tapetest gedaan en geen verf of poeder aan de tape
• Verf minstens twee tot vier weken oud, en stucwerk volledig droog
• Gewicht onder zeventig procent van de waarde per punt, verdeeld over twee punten
• Haakhoogte uitgerekend uit hartlijn, halve lijsthoogte en de zak van de draad
• Beide vlakken ontvet met spiritus en niet met allesreiniger
• Wachttijd van 24 tot 72 uur gerespecteerd voordat de lijst wordt losgelaten

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Het kilogetal van de verpakking als streefgewicht nemen

De draagkracht op een verpakking komt uit een testopstelling op glas of gelakt hout, bij kamertemperatuur en met de voorgeschreven aandruktijd. Een gesausde muur haalt daar de helft tot een derde van.

Neem het getal op de verpakking als absoluut maximum in de gunstigste omstandigheden, en gebruik de waarde per wandtype als werkgetal. Blijf daar dan nog eens zeventig procent onder.

Eén bevestigingspunt midden achter de lijst

Met één punt kan de lijst draaien en staat het volledige gewicht op een paar vierkante centimeter lijm. Elke keer dat er een deur dichtslaat gaat hij weer iets schever hangen.

Twee punten op gelijke afstand van het midden houden de lijst recht en halveren de last per punt. Reken daarbij met anderhalf keer de waarde van één punt, want de verdeling is nooit exact.

Plakken op verf die er net op staat

Latexverf voelt na enkele uren droog, maar de film heeft twee tot vier weken nodig om op sterkte te komen. In die periode is de verflaag zelf de zwakste schakel en trekt de strip hem bij het weghalen in zijn geheel mee.

Moet de lijst eerder hangen, gebruik dan een nagelhaakje dat door de verflaag heen klemt of laat de lijst leunen op een meubel tot de verf zover is.

Ontvetten met een allesreiniger

Allesreiniger bevat glansmiddelen en zeepresten die een dun filmpje achterlaten. Dat filmpje is precies de laag waar de lijm niet doorheen komt, dus de verbinding start al zwak.

Spiritus of isopropylalcohol verdampt zonder rest en laat een schoon, droog vlak achter. Op tegels in een badkamer neem je twee rondes, want kalk en zeep zitten daar in een onzichtbare laag.

De lijst meteen na het plakken loslaten

Lijm en tape hebben tijd nodig om in de oneffenheden van de ondergrond te vloeien. Montagetape haalt zijn sterkte in ongeveer 24 uur, montagekit in 24 tot 72 uur, en in die periode is er nog nauwelijks houdkracht.

Steun de lijst in die tijd met stroken schilderstape of een latje eronder. Wie dat overslaat ziet de lijst vaak al binnen een dag zakken, en dan is de lijmlaag vervormd en niet meer te herstellen.

Een zware of scherpe lijst boven een bed of een zithoek hangen

Een plakverbinding geeft geen waarschuwing vooraf: hij houdt tot hij loslaat. Boven een hoofdeinde, een kinderbed of een bank waar mensen onder zitten is dat een risico dat je niet neemt met glas erin.

Hang daar de lichtste lijsten met acrylaat in plaats van glas, of gebruik een bevestiging die de muur in gaat. Op andere wanden is een plakoplossing prima, en dat is een afweging per plek in de kamer.

Veelgestelde vragen