Een moerbei dakboom snoeien: elk jaar terug tot op het raamwerk
Een moerbei dakboom snoei je elk jaar in februari, uiterlijk in de eerste week van maart, op een droge dag zonder vorst. Alle scheuten van het vorige seizoen gaan dan terug tot 1 tot 2 cm boven de knobbels op het raamwerk, ook de dikste, zodat er een kaal geraamte overblijft. Van half maart tot in mei blijf je eraf, want dan bloedt de boom en kunnen er nesten in het dak zitten, en in de zomer knip je alleen hangende scheuten in tot een blad. Een jonge boom bouw je in drie tot vier seizoenen op tot een gesloten dak door de armen langs het frame te binden en de zijscheuten op vaste plekken tot knobbels te laten uitgroeien.
Dit heb je nodig
- Tijd
- twee tot drie uur voor een dak van 200 bij 200 cm
- Moeilijkheid
- Goed zelf te doen vanaf een trap met platform
- Kosten
- Alleen bindmateriaal, als je scharen en trap al hebt
Gereedschap
- Handsnoeischaar met twee langs elkaar snijdende bladen, voor scheuten tot 20 mm
- Takkenschaar met stelen van 60 tot 80 cm, voor de dikke scheuten en de knobbels bij de stam
- Kleine snoeizaag voor een afgestorven knobbel of een arm die weg moet
- Bordestrap of trapladder met een platform van 60 tot 80 cm
- Werkhandschoenen
- Grondzeil om de afgeknipte scheuten op te vangen
Materiaal
- Rekbaar boombandje of binddraad met een zachte kunststof mantel
- Verzinkte stalen staaf om een gespleten bamboe staaf te vervangen
- Alcohol van 70 procent en een doek voor het blad na een snee in ziek hout
Wat een moerbei dakboom is en wat er elk jaar af moet
Een moerbei dakboom is een grootbladige witte moerbei die op een kale stam is geënt en boven op die stam over een plat frame wordt geleid. Hij wordt meestal verkocht als Morus alba 'Macrophylla' of als Morus kagayamae, en in de tuin heet dezelfde boom vaak gewoon dakmoerbei.
Wat hem van een gewone moerbei onderscheidt, is dat er van de kroon elk jaar bijna niets overblijft. Hoe die aanpak zich verhoudt tot de andere bomen, heesters en hagen in de tuin, staat in het overzicht van snoeien per soort en per vorm.
Het blijvende deel van een dakboom bestaat uit drie onderdelen: de stam, de armen die over het frame zijn uitgebonden, en de knobbels op die armen. Alles wat daaruit groeit, is eenjarig hout dat in februari weer weggaat.
Dat is ander werk dan het onderhoud van een vrij uitgegroeide moerbeiboom, waar je juist zo weinig mogelijk wegneemt. Bij een dakboom geldt de regel van hooguit een kwart levend hout per winter niet: het jaarlijks terugzetten is de methode, en een overgeslagen jaar is de uitzondering die extra werk kost.
De tabel hieronder loopt de boom van de voet tot het dak af. Bij elk onderdeel staat wat het is en wat er in februari mee gebeurt.
| Onderdeel | Wat het is | Wat je er in februari mee doet |
|---|---|---|
| Voet en onderstam | De zaailing waarop de dakvorm is geënt, onder de veredelingsplaats | Scheuten uit de grond of vlak boven de wortels weg, zo dicht mogelijk bij hun aanzet |
| Stam | Kaal van 180 tot 220 cm, met bovenin de plek waar het raamwerk begint | Elke scheut uit de stam weg; hij hangt onder het dak in de weg en trekt sap weg van de knobbels |
| Frame | Een raster van bamboe of staal waarop de armen liggen, vastgezet aan de stam of aan een paal ernaast | Nakijken op splijtend bamboe, losse verbindingen en roest bij de bindpunten |
| Armen | De vier tot acht takken die vanuit de stam over het frame naar buiten lopen | Laten staan; alleen de bindingen losser zetten waar ze in de schors drukken |
| Knobbels | Verdikkingen op de armen waar elk jaar op dezelfde plek wordt gesnoeid, vol slapende knoppen | Laten staan en er niet in snijden; hieruit komen in mei de nieuwe scheuten |
| Scheuten van het vorige seizoen | Eenjarige twijgen van 100 tot 150 cm lang, aan de voet 1 tot 3 cm dik | Allemaal terug tot 1 tot 2 cm boven de knobbel, ook de dikste |
| Scheut naast een gat in het dak | Een gezonde eenjarige scheut vlak bij een plek waar een knobbel ontbreekt of is afgestorven | Laten staan en langs het frame vastbinden; hij wordt een nieuw stuk arm met een nieuwe knobbel |
Waarom een dakboom in februari onder de schaar gaat
Een moerbei is een bloeder. Vanaf eind februari bouwen de wortels druk op om sap naar de knoppen te duwen, en omdat een moerbei pas in mei uitloopt, staat die druk wekenlang op een kale boom. Een snee in april blijft daardoor nat en druppelt tot het blad het water begint te verdampen.
Bij een dakboom valt dat in februari mee, omdat de sneden klein zijn. Je knipt eenjarige twijgen van 1 tot 3 cm door, en uit zo'n dunne doorsnede loopt veel minder sap dan uit een zaagsnede in een gesteltak van een vrije boom.
Dat de beurt in februari valt en niet in december, heeft met de knobbels te maken. Zolang de scheuten erop staan, ligt de knobbel met zijn slapende knoppen de hele winter beschut, terwijl een kaal geknipte knobbel in december twee maanden vorst en regen op een verse snee krijgt. In februari zie je bovendien welke scheuttoppen zijn teruggevroren, en die gaan dan in één beweging mee.
Hoe later in maart, hoe natter elke snee wordt. Vanaf half maart kunnen er ook vogels in het raamwerk gaan nestelen, en de zorgplicht uit de natuurwetgeving, sinds 2024 opgenomen in de Omgevingswet, verbiedt het verstoren van een nest dat in gebruik is.
Heb je februari gemist, zoek dan geen tweede venster in het voorjaar maar laat de boom dat jaar doorgroeien. De achterstand haal je de februari erna in, verdeeld over twee winters.
Staan er meer vormbomen en bloeders in de tuin, dan vind je hun maand per soort in de snoeikalender, waarin de dakmoerbei als aparte vormboom is opgenomen.
| Periode | Wat je aan een moerbei dakboom doet | Waarom |
|---|---|---|
| December en januari | Wachten, ook als het zacht weer is | De scheuten beschutten de knobbels; een kaal geknipte knobbel ligt dan weken in vorst en nat |
| Februari | De jaarlijkse beurt, op een droge dag zonder vorst | De boom staat nog in rust, de sneden zijn klein en teruggevroren toppen zie je meteen |
| Eerste week van maart | Nog net, als februari te koud of te nat was | De worteldruk komt op gang, maar een twijg van 2 cm verliest nog weinig sap |
| Half maart tot en met mei | Niets | Elke snee bloedt, en in het raamwerk kunnen nesten zitten |
| Juni tot half juli | Alleen een gebroken of ingescheurde arm, en pas nadat je hebt gekeken of er een nest zit | Broedseizoen; een half afgebroken arm scheurt bij elke windstoot verder in |
| Half juli tot eind augustus | Hangende scheuten boven een zitplek of tegen de gevel inkorten tot net boven een blad | Nooit tot op het hout: dan blijven de nieuwe scheuten slap en zit het dak pas het jaar erna weer dicht |
| September tot en met november | Niets, en het blad opruimen zodra het valt | Wat nog uitloopt, verhardt niet meer voor de vorst |
Schuif de beurt niet door naar de tweede helft van maart omdat het dan prettiger werkweer is. De knoppen in de knobbels zijn nog dicht, dus je ziet niet dat de sapstroom al op gang is, en tientallen verse sneden druppelen dan tegelijk.
De februaribeurt: elke scheut terug tot net boven de knobbel
De beurt zelf is eenvoudig en ingrijpend tegelijk: alles wat het vorige seizoen is gegroeid, gaat eraf. Na afloop staat er een kaal raster van armen met knobbels, en dat hoort zo.
Begin onderaan. Scheuten uit de voet en uit de stam haal je eerst weg, want die komen uit de onderstam of uit slapende knoppen in de stam en groeien sneller dan het dak als je ze een seizoen laat staan.
Werk daarna arm voor arm, vanaf de stam naar buiten. Knip elke scheut 1 tot 2 cm boven de knobbel af, zodat er een ringetje eenjarig hout blijft staan, en ga dan naar de volgende knobbel op dezelfde arm.
Die 1 tot 2 cm heeft aan twee kanten een reden. Knip je in de knobbel zelf, dan snijd je de slapende knoppen weg waaruit de nieuwe scheuten moeten komen en maak je een wond die groter is dan de twijg dik was. Laat je er 5 tot 10 cm op staan, dan wordt dat stompje de basis van een nieuwe knobbel en schuift het hele dakvlak elk jaar een stukje omhoog en naar buiten.
Laat ook de dikste scheuten niet staan. Een scheut van 3 cm die blijft, wordt het seizoen erop een tak die recht omhoog groeit en het sap van de knobbels eromheen naar zich toe trekt, waardoor die knobbels zwakker uitlopen en het dak scheef dichtgroeit.
De enige scheuten die blijven, zijn scheuten die een gat in het dak moeten vullen. Die bind je meteen horizontaal langs het frame vast, zodat ze niet als losse tak omhoog schieten en je ze bij het knippen niet per ongeluk meeneemt.
Werk per arm met het zeil eronder en gooi de afgeknipte scheuten van die arm naar beneden voordat je aan de volgende begint. Een knobbel die nog tussen de losse twijgen verstopt ligt, sla je anders over, en die zie je in juni terug als een pluk scheuten die boven het dak uitsteekt.
Werkhoogte en gereedschap onder een dak op 220 cm
De knobbels van een dakboom zitten op 180 tot 230 cm, net boven je hoofd. Dat is te hoog om vanaf de grond precies op 1 tot 2 cm te knippen en te laag voor een ladder die je tegen de boom zet.
Werk vanaf een bordestrap of een trapladder met een platform van 60 tot 80 cm hoog. Je schouders komen dan ongeveer op de hoogte van het raamwerk, en dat is de hoogte waarop je met een snoeischaar kracht zet zonder je armen boven je hoofd te houden.
Zet de trap nooit tegen het frame of tegen een arm. Een frame is gemaakt om twijgen en blad te dragen en geen persoon, en een bamboe staaf die bij het bindpunt al splijt, geeft onder dat gewicht in één keer mee.
Vanaf de trap reik je met arm en schaar ongeveer 80 cm het dak in. Bij een frame van 200 bij 200 cm ligt het hart op 100 cm van de rand, dus haal je de knobbels rond de stam vanaf twee kanten of met een takkenschaar met lange stelen.
Voor de scheuten zelf volstaat een handsnoeischaar met twee langs elkaar snijdende bladen tot ongeveer 20 mm. De dikkere scheuten aan de voet knip je met een takkenschaar, want een dikke twijg die je met een handschaar doorwringt, scheurt de ring boven de knobbel open. Een snoeizaag heb je alleen nodig als er een hele knobbel of een stuk arm weg moet.
Een dak van 200 bij 200 cm levert een flinke berg twijgen op, allemaal eenjarig en tot 3 cm dik. Die gaan zonder moeite door een versnipperaar, maar hout van een zieke of afgestorven knobbel voer je apart af en daarna maak je het blad schoon met alcohol van 70 procent.
Een jonge moerbei opkweken tot een gesloten dak
Een dakboom van de kweker heeft meestal al een frame en de eerste armen, maar het dak is dan nog open. Van planten tot een dak dat in juli dichtzit, reken je op drie tot vier seizoenen, en in die jaren bepaal je waar de knobbels komen te zitten.
Zelf opkweken kan ook, met een jonge witte moerbei met een rechte stam. Zet een stevige paal naast de stam, maak het frame daaraan vast op de hoogte waar het dak moet komen, en knip de stam in februari af op of net onder die hoogte, vlak boven een knop. Uit de bovenste knoppen komt dan een krans scheuten waaruit je de armen kiest.
Een moerbei die al jaren vrij groeit, zet je op die manier niet meer om. De sneden in dik hout sluiten niet en rotten in, en hoe je zo'n boom wel onderhoudt, staat bij het snoeien van een moerbeiboom die zijn eigen kroon houdt.
Bij het uitbinden telt de richting. Een scheut die je in de zomer, zolang hij buigzaam is, schuin en later horizontaal langs een staaf van het frame bindt, remt in de top en maakt over zijn hele lengte zijknoppen aan, terwijl een scheut die rechtop blijft zijn kracht in de top zet.
De plek van de knobbels leg je in de tweede en derde winter vast. Wij houden 25 tot 35 cm tussen twee knobbels op dezelfde arm aan, en dat is een vuistregel en geen maat van de kweker: dichter op elkaar lopen de knobbels van een grootbladige moerbei in elkaars schaduw zwakker uit, en verder uit elkaar blijven er gaten die pas laat in de zomer dichtgroeien.
Bind met rekbaar materiaal en kijk de bindingen elke februari na. Een arm die in drie jaar van potlooddik naar duimdik gaat, groeit binnen één seizoen in een strakke lus in.
| Seizoen | Wat je in februari doet | Wat je in de zomer doet | Waarom |
|---|---|---|---|
| Bij het planten | Gebroken twijgen weg en scheuten die al langs het frame liggen losjes vastbinden | Water geven bij droogte, verder niets | De wortels moeten eerst aanslaan, en elk blad dat blijft helpt daarbij |
| Tweede seizoen | Per arm de sterkste scheut in het verlengde laten staan en vastbinden; zijscheuten op 25 tot 35 cm uit elkaar tot twee knoppen inkorten, de rest terug tot de arm | Nieuwe armscheuten schuin langs het frame leiden terwijl ze nog buigen | Hier ontstaan de eerste knobbels, en de verlengscheut maakt de arm langer |
| Derde seizoen | Armen verlengen tot de rand van het frame, alle zijscheuten terug tot 1 tot 2 cm boven de jonge knobbels | Scheuten die recht omhoog uit een arm schieten inkorten tot een blad | De knobbels krijgen hun vaste plek en het dak komt in juli voor het eerst bijna dicht |
| Vierde seizoen | De eindscheut van elke arm ook terug tot een knobbel; vanaf nu de gewone februaribeurt | Hangende scheuten na half juli bijknippen | De armen zijn op lengte, en elke centimeter die je laat staan maakt het dak blijvend groter |
| Daarna | Elke februari alles terug tot de knobbels en de bindingen nalopen | Alleen bijknippen waar het dak in de weg hangt | Het raamwerk blijft zo jaar na jaar op dezelfde maat |
Hang in de tweede winter een gekleurd lint op elke plek waar een knobbel moet komen. In de zomer zie je dan tussen het blad welke zijscheuten je moet sparen, en in februari knip je zonder na te denken alles weg wat niet bij een lint zit.
Wanneer het raamwerk zichzelf draagt en wat de bindingen doen
Het frame van een jonge dakboom is een mal en geen constructie voor altijd. De armen worden elk jaar dikker en stijver, en op een gegeven moment houden ze de vorm zelf vast.
Een bamboe frame gaat buiten een paar seizoenen mee. Het splijt het eerst bij de bindpunten, waar water in de vezels trekt en de draad knelt, en een staaf die zacht of gespleten is, draagt in een natte zomer het gewicht van het blad niet meer.
Of het frame weg kan, test je in februari, als het dak kaal is. Maak de bindingen van één arm los en kijk of die arm op zijn plek blijft liggen: buigt hij niet door, dan heeft het frame onder die arm zijn werk gedaan.
Buigt een arm wel door, vervang het bamboe dan door een staaf van verzinkt staal en bind de arm daaraan opnieuw vast. Een stalen frame kan blijven zitten, zolang je de bindingen elk jaar losser zet.
Het bindmateriaal is de plek waar de meeste schade ontstaat. Een lus die in het voorjaar nog ruim zit, drukt na een seizoen waarin de arm een paar millimeter dikker wordt al in de schors, en boven zo'n insnoering zwelt de arm op terwijl hij eronder dunner blijft.
Zo'n ingesnoerde plek is een breekpunt. Een dak in vol zomerblad vangt wind als een zeil, en bij een zomerstorm breekt de arm juist daar af.
| Bindmateriaal | Hoe het zich gedraagt | Waar je op let |
|---|---|---|
| Rekbaar boombandje van rubber of kunststof | Rekt mee als de arm dikker wordt en snijdt niet in de schors | Wordt na een paar jaar bros in de zon; vervangen zodra het scheurt |
| Binddraad met een zachte kunststof mantel | Houdt goed en is makkelijk te verzetten | Rekt niet mee, dus elke februari de lus losser zetten of een stuk verleggen |
| Kokostouw of jute | Vergaat binnen één tot twee seizoenen vanzelf | Geschikt voor een jonge scheut die je één zomer leidt, niet voor een arm die gewicht draagt |
| Kale ijzerdraad of kabelbinders | Rekt niet mee en snijdt in de schors | Niet gebruiken; ingegroeide draad krijg je er niet meer uit zonder de arm te beschadigen |
| Een stukje tuinslang om de draad | Verdeelt de druk over een bredere strook schors | Alleen een oplossing waar de arm op het frame rust; de draad zelf moet nog steeds elk jaar losser |
Een gat in het dak, een dode knobbel en een raamwerk dat wegloopt
Een dakboom die jaren is bijgehouden, verandert langzaam van vorm zonder dat één beurt verkeerd lijkt. Knobbels worden groter, een arm verliest een knobbel, en het dakvlak kruipt centimeter voor centimeter naar buiten.
Een gat dicht je met een scheut van de knobbel die er het dichtst bij zit. Laat die scheut in februari staan, bind hem langs de staaf van het frame naar het gat toe en kort hem in tot net voorbij de plek waar de nieuwe knobbel moet komen. De februari erna knip je de zijscheuten op die plek tot twee knoppen in, en vanaf dan behandel je hem als elke andere knobbel.
Na veel jaren worden knobbels dikke kluiten die tegen elkaar aan groeien. Dat is geen probleem zolang ze uitlopen, maar een knobbel die rot of hol wordt, zaag je in februari net buiten zijn aanzet van de arm af en vervang je door een scheut uit een buurknobbel.
Een raamwerk dat wegloopt, heeft bijna altijd een snoeiplek die elk jaar een paar centimeter te hoog lag. Je zet het terug door in februari op het oude hout eronder terug te snoeien, tot net boven een lagere knobbel of zijscheut op de goede hoogte, en je verdeelt dat over twee winters zodat de boom niet in één keer al zijn knobbels verliest.
Is er een hele winter overgeslagen, dan zit de achterstand in de scheuten en niet in het raamwerk. Hoe je die lange scheuten weer op de knobbels terugbrengt, staat bij de dakmoerbei die een seizoen heeft doorgegroeid.
| Wat je ziet | Wat er gebeurd is | Wat je in februari doet |
|---|---|---|
| Een knobbel die in mei niet uitloopt terwijl de rest in blad staat | Er is in de knobbel gesneden, de knobbel is ingerot, of een binding ernaast heeft de arm ingesnoerd | Afwachten tot eind juni; blijft hij kaal, dan de februari erna wegzagen en een scheut van een buurknobbel naar die plek leiden |
| Een gat in het dak dat elk jaar even groot blijft | Er ontbreekt een knobbel of een stuk arm | Een scheut van de dichtstbijzijnde knobbel laten staan, uitbinden en net voorbij het gat inkorten |
| Het dak zit elk jaar een paar centimeter hoger en breder | Er is steeds 5 tot 10 cm boven de knobbel geknipt in plaats van 1 tot 2 cm | In twee winters terugsnoeien op het oude hout, tot een lagere knobbel of zijscheut |
| Eén kant van het dak loopt veel sterker uit dan de andere | Aan die kant zijn dikke scheuten blijven staan, of die kant krijgt meer zon | Alles weer terug tot de knobbel, en aan de sterke kant geen enkele scheut laten staan |
| Rechte, krachtige scheuten uit de stam onder het frame | Slapende knoppen in de stam of de onderstam lopen uit | Bij hun aanzet wegknippen, en ze in de zomer al lostrekken zolang ze groen zijn |
| Een arm die boven een binding verdikt en bij de binding dunner is | De binding groeit in de schors | De binding doorknippen, een nieuwe lus een stuk verderop leggen en de arm ondersteunen waar hij doorbuigt |
Wat je in de zomer wel en niet aan een dakboom doet
In de zomer doet een dakboom waarvoor hij er staat: een dicht dak van groot blad boven een zitplek. De scheuten worden in één seizoen 100 tot 150 cm lang en buigen onder hun eigen blad naar buiten en naar beneden, en de buitenste hangen tot een halve meter buiten de framerand.
Dat hangende blad is het enige waar je na half juli iets aan doet. Hangt een scheut boven de tafel op hoofdhoogte of tegen de gevel, knip hem dan in tot net boven een blad, zodat de scheut blijft staan en het dak dicht blijft.
Wat je in de zomer niet doet, is terugknippen tot op het raamwerk. De knobbels lopen dan opnieuw uit met scheuten die voor de herfst niet meer verharden, het dak blijft de rest van het seizoen open, en de beurt van februari moet je daarna toch nog doen.
Kijk voordat je begint door het dak. In de dichte kransen op de knobbels zitten tot in juli nesten van merels en duiven, en de data van 15 maart tot 15 juli zijn een vuistregel: een nest dat in augustus nog in gebruik is, laat je ook met rust.
Een jonge dakboom heeft de eerste twee tot drie zomers water nodig bij droogte, want de kluit reikt dan nog niet diep. Mest spaarzaam, want een flinke gift stikstof geeft lange, slappe scheuten die zwaarder over het terras hangen en in de herfst terugvriezen.
Na de eerste nachtvorst laat een moerbei zijn blad in korte tijd vallen. Veeg het van het terras voordat het in de voegen wegrot, want in dat laagje kiemt in het voorjaar onkruid, en welke aanpak tussen tegels werkt en welke niet mag, staat in de onkruidwijzer voor voegen en terrassen.
Knip bij het bijwerken in juli per scheut en niet met een heggenschaar over het hele dak. Een heggenschaar snijdt de grote bladeren half door, en die randen worden binnen een week bruin boven je zitplek.
Stamhoogte, framemaat en de afstand tot gevel en erfgrens
Hoeveel werk een dakboom elk jaar geeft, ligt voor een groot deel vast op de dag dat hij wordt geplant. Een dak dat te laag hangt, te dicht bij de gevel staat of over de schutting reikt, knip je elke zomer opnieuw bij.
Begin bij de stamhoogte. Boven een terras waar je onderdoor loopt, kies je een stam van 220 cm, want het zomerblad hangt onder het raamwerk en bij 180 cm loop je daar met je hoofd doorheen; 180 tot 200 cm werkt boven een border of een bank waar je alleen zit.
De framemaat volgt uit wat eronder staat. Een tafel van 160 bij 90 cm met stoelen aan de lange zijden beslaat ongeveer 160 bij 240 cm, en een frame van 200 bij 200 cm geeft met de overhangende scheuten een dak van zo'n 300 bij 300 cm. Dat houdt tafel en stoelen rond het middaguur in de schaduw, terwijl de schaduw er in de avondzon aan één kant af schuift.
Houd tussen de rand van het frame en de gevel minstens 100 cm vrij. Daar moet in februari een trap staan, en in de zomer hangen de buitenste scheuten een halve meter die kant op, tegen het kozijn of in de goot van een aanbouw.
Bij de erfgrens houdt het Burgerlijk Wetboek 2 m aan voor een boom, gemeten vanaf het midden van de stam, tenzij de gemeente of de plaatselijke gewoonte minder toestaat. Wat er verder speelt met overhangende takken, nesten en de gemeente, staat bij de regels rond snoeien bij de erfgrens.
Voor een dakboom is die 2 m het minimum en niet het doel. Met een frame van 250 cm komt de framerand dan op 75 cm van de schutting en het zomerblad tot vlak ertegenaan, dus kies je daar beter 250 cm tussen stam en erfgrens.
| Maat | Wat wij aanhouden | Waarom |
|---|---|---|
| Stamhoogte boven een looppad of terras | 220 cm | Het zomerblad hangt onder het raamwerk; bij een lagere stam loop je erdoorheen |
| Stamhoogte boven een border of een bank | 180 tot 200 cm | Wie zit, komt niet in het blad, en het dak is vanaf een lagere trap te snoeien |
| Frame voor één zitplek of een kleine tafel | 120 bij 120 tot 150 bij 150 cm | Weinig knobbels, dus een korte beurt, en het dak zit sneller dicht |
| Frame boven een tafel voor zes | 200 bij 200 cm | Met de overhang van de scheuten erbij een schaduwvlak van zo'n 300 bij 300 cm |
| Grootste gangbare frame | 250 bij 250 cm | Het hart ligt op 125 cm van de rand, verder dan je vanaf een trap reikt; bij de stam werk je met een takkenschaar met lange stelen |
| Hart op hart bij meer dakbomen naast elkaar | Framebreedte plus 20 tot 30 cm | De frames raken elkaar net niet, en na drie tot vier seizoenen sluit het dak |
| Framerand tot gevel | Minstens 100 cm | Ruimte voor een trap in februari en voor de scheuten die in de zomer die kant op hangen |
| Stam tot erfgrens | Minstens 200 cm, bij een frame van 250 cm liever 250 cm | De afstand uit het Burgerlijk Wetboek, plus de overhang die anders boven het erf van de buren hangt |
| Open plantvak rond de stam in een terras | Minstens 100 bij 100 cm | Regenwater moet bij de wortels komen; tegels tot tegen de stam laten de boom droog staan |
Zo snoei je een moerbei dakboom in februari
De volgorde begint onderaan en eindigt bij de bindingen, zodat je geen knobbel overslaat en geen scheut laat staan die het dak scheef trekt.
-
Kies een droge dag in februari zonder vorst
Op een droge dag droogt de snee boven de knobbel op voordat er water in blijft staan, en bij vorst scheurt het ringetje eenjarig hout makkelijk mee. Is februari te koud of te nat, dan kan het nog in de eerste week van maart.
-
Zet een trap met platform naast het frame
Kies een platform van 60 tot 80 cm, zodat je schouders op de hoogte van het raamwerk komen, en zet de trap vrij naast het frame en nooit ertegen. Leg een zeil onder het dak, dan hoef je de twijgen niet uit de border te vissen.
-
Haal eerst de scheuten uit de voet en de stam weg
Knip ze bij hun aanzet af. Ze komen uit de onderstam of uit slapende knoppen in de stam, en als ze blijven staan, groeien ze harder dan het dak en nemen ze sap weg van de knobbels.
-
Kies de scheuten die een gat moeten vullen
Kijk van een paar meter afstand waar het dak de afgelopen zomer open bleef en laat bij elk gat één gezonde scheut van de dichtstbijzijnde knobbel staan. Bind hem direct langs het frame, dan zie je bij het knippen meteen welke scheut niet weg mag.
-
Knip per arm elke scheut terug tot 1 tot 2 cm
Begin bij de stam en werk naar buiten, knobbel voor knobbel, en laat boven elke knobbel een ringetje eenjarig hout staan. Gebruik voor de dikste scheuten de takkenschaar en laat er geen enkele staan, want een scheut die blijft trekt het seizoen erna het sap van de knobbels eromheen weg.
-
Loop het frame en de bindingen na
Nu het dak kaal is, zie je elke lus. Zet bindingen die in de schors drukken losser of verleg ze, en vervang een bamboe staaf die bij een bindpunt splijt voordat er in mei weer blad aan komt.
-
Ruim de scheuten op en voer ziek hout apart af
Gezonde eenjarige scheuten gaan door de versnipperaar en kunnen als laag van 5 cm in de border. Hout van een afgestorven of rotte knobbel voer je af, en het blad van schaar en zaag maak je daarna schoon met alcohol van 70 procent.
Onkruidwijzer
Kies de plek en het soort onkruid. Je ziet welke aanpak werkt, wat er wettelijk mag op verharding en in de tuin, en wat zout en azijn echt doen met je bodem. Open de volledige onkruidwijzer
Nalopen voordat je van de trap stapt
Uit de praktijk
Een knobbel loopt in mei niet meer uit
Het symptoom: het dak staat in blad, maar op één plek blijft een knobbel kaal en ontstaat een gat. De oorzaak zit bijna altijd in de knobbel zelf en niet in het weer.
Is er in de knobbel gesneden in plaats van erboven, dan zijn de slapende knoppen weggeknipt waaruit de scheuten moesten komen. Een knobbel met een zachte, donkere plek is vanuit een oude stomp ingerot, en een knobbel achter een ingegroeide binding krijgt te weinig sap omdat de arm op die plek is dichtgeknepen.
Wacht tot eind juni, want een verzwakte knobbel loopt soms laat uit. Blijft hij kaal, zaag hem dan in februari net buiten zijn aanzet van de arm af en leid een scheut van de buurknobbel naar die plek.
In juli hangt het blad tot op hoofdhoogte boven het terras
Het teken is een dak dat in juni nog vlak ligt en in juli als een paraplu naar beneden hangt. Grootbladige scheuten van 100 tot 150 cm buigen onder het gewicht van hun blad door, en hoe langer en slapper de scheut, hoe verder hij zakt.
Drie dingen maken dat erger: een stam van 180 cm boven een plek waar je loopt, een flinke gift stikstof die de scheuten lang en zacht maakt, en schaduw van een gevel of schutting waardoor de scheuten naar het licht rekken.
Knip de hangende scheuten na half juli in tot net boven een blad en laat de mest voortaan weg. De stamhoogte verander je niet meer, dus onder een lage stam verleg je eerder het looppad dan dat je elke zomer blijft bijknippen.
Een arm breekt bij harde wind af op de plek van de binding
Een arm die bij harde wind afbreekt terwijl hij verder gezond is, breekt zelden in het midden. De breuk zit op de plek waar een binding in de schors is gegroeid: daar is het hout dunner gebleven en is de arm aan beide kanten dikker geworden.
Een dak in vol blad vangt de wind over het hele vlak, en die kracht komt als een hefboom op de armen terecht. De zwakste plek op elke arm geeft dan als eerste mee.
Knip bindingen die de schors raken in februari door en leg een nieuwe lus van rekbaar materiaal een stuk verderop. Een insnoering die al diep zit, ondersteun je met een extra staaf onder de arm tot het hout eromheen is bijgegroeid.
Veelgemaakte fouten
In de knobbel zelf knippen
Wie zo dicht mogelijk op de knobbel wil knippen, snijdt er vaak een stukje van af. Daarmee gaan de slapende knoppen weg waaruit de nieuwe scheuten komen, en de wond is groter dan de twijg dik was.
Laat een ringetje van 1 tot 2 cm eenjarig hout staan. Dat ringetje droogt in, terwijl de knoppen eronder intact blijven.
Stompjes van 5 tot 10 cm laten staan
Een stompje dat blijft, loopt het voorjaar erna uit en wordt zelf een knobbel, een stukje hoger en verder naar buiten dan de oude. Na een paar winters ligt het dakvlak zichtbaar hoger en hangt de rand verder over het terras.
Knip daarom elk jaar op dezelfde plek terug, en breng een raamwerk dat al is weggelopen in twee winters terug op het oude hout.
De dikste scheuten laten staan omdat ze sterk lijken
Een dikke scheut die blijft, gedraagt zich het seizoen erna als tak en trekt het sap naar zich toe. De knobbels eromheen lopen zwakker uit, en het dak groeit aan die kant bol en aan de andere kant dun.
Knip ook de dikste terug, met een takkenschaar in plaats van een handschaar, zodat de ring boven de knobbel niet inscheurt.
De beurt uitstellen tot april
In april staat de worteldruk op zijn hoogst en is er nog geen blad dat water verdampt. Tientallen verse sneden druppelen dan tegelijk, en in het dichte raamwerk kan al een nest zitten.
Is februari voorbij en maart al half, sla de beurt dan over en verdeel de achterstand de februari erna over twee winters.
In de zomer het hele dak terugzetten tot op het raamwerk
Een dakboom die in juli kaal wordt geknipt, loopt opnieuw uit met scheuten die voor de herfst niet verharden. Die blijven slap, vriezen terug, en het dak zit pas het jaar erna weer dicht.
Knip in de zomer alleen per scheut bij tot een blad, en bewaar het terugzetten voor februari.
Scheuten uit de voet en de stam laten doorgroeien
Scheuten uit de voet komen uit de onderstam, die meestal harder groeit dan de geënte dakvorm. Laat je ze staan, dan nemen ze sap weg van het raamwerk en groeit er onder het dak een tweede boom.
Knip ze elke februari bij hun aanzet af, en trek jonge groene scheuten in de zomer al met de hand los.
Een ladder tegen het frame zetten
Een frame is gebouwd om twijgen en blad te dragen. Een ladder die ertegen leunt, drukt op één staaf, en een bamboe staaf die bij een bindpunt al splijt, knikt dan zonder waarschuwing.
Werk vanaf een vrijstaande trap met platform naast het frame, en verzet hem liever vaker dan dat je ver het dak in reikt.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet je een moerbei dakboom snoeien?
In februari, op een droge dag zonder vorst, en als het dan te koud of te nat is uiterlijk in de eerste week van maart. De boom staat dan nog in rust, de sneden in eenjarig hout zijn klein en teruggevroren toppen zie je meteen.
Van half maart tot in mei blijf je eraf, want dan bloedt hij uit elke snee en kunnen er nesten in het dak zitten. De goede maand voor de rest van de tuin zoek je op in de snoeikalender voor achtenveertig bomen, heesters en hagen.
Hoe ver knip je de scheuten van een moerbei dakboom terug?
Tot 1 tot 2 cm boven de knobbel, bij elke scheut van het vorige seizoen en ook bij de dikste. Dat ringetje eenjarig hout beschermt de slapende knoppen in de knobbel, waaruit in mei de nieuwe scheuten komen.
Knip je in de knobbel, dan verdwijnen die knoppen. Laat je er 5 tot 10 cm op staan, dan wordt het stompje een nieuwe knobbel en schuift het dak elk jaar een stukje omhoog en naar buiten.
Is een moerbei dakboom hetzelfde als een dakmoerbei?
Ja, het zijn twee namen voor dezelfde vorm: een grootbladige witte moerbei die op een stam van 180 tot 220 cm is geënt en over een frame wordt geleid. Kwekers spreken meestal van een dakboom, in de tuin heet hij vaak dakmoerbei.
De snoei is onder beide namen dezelfde. Elke februari gaat alles van het vorige seizoen terug tot op de knobbels, en in de zomer knip je alleen hangende scheuten bij tot een blad.
Wat doe je als je een winter niet gesnoeid hebt?
Knip de achterstand niet in één keer weg. Scheuten van twee seizoenen zijn dikker en hebben zelf zijtakken, en alles tegelijk tot de knobbel terugzetten geeft een woud aan waterlot.
Neem de eerste februari de scheuten die over het dak hangen tot de knobbel terug en de winter erna de rest. Hoe dat per arm gaat, staat bij het terugzetten van een dakmoerbei over twee winters.
Kun je een moerbei dakboom in de zomer snoeien?
Bijknippen mag, terugzetten niet. Na half juli, en nadat je hebt gekeken of er geen nest in het dak zit, kort je scheuten die op hoofdhoogte of tegen de gevel hangen in tot net boven een blad.
Tot op het raamwerk terugknippen doe je in de zomer niet. De knobbels lopen dan opnieuw uit met slappe scheuten die voor de vorst niet verharden, en het dak zit pas het jaar erna weer dicht.
Hoe lang duurt het voordat het dak van een dakboom dicht is?
Reken vanaf het planten op drie tot vier seizoenen. In de eerste twee jaar leg je de armen langs het frame en ontstaan de eerste knobbels, en pas als elke arm tot de rand van het frame reikt en om de 25 tot 35 cm een knobbel draagt, sluit het blad in juli.
Staan er meer dakbomen naast elkaar op framebreedte plus 20 tot 30 cm hart op hart, dan groeien de daken in diezelfde periode naar elkaar toe.
Kun je een gewone moerbei zelf tot dakboom opkweken?
Met een jonge witte moerbei met een rechte stam kan dat. Je zet een frame op een paal naast de stam, knipt de stam in februari af op of net onder de hoogte van het frame en bindt de scheuten die daar uitkomen in de zomer langs de staven.
Een oude of zwarte moerbei zet je niet meer om, want sneden in dik hout sluiten niet en de stompen rotten in. Zo'n boom houd je beter in model zoals bij het kleiner maken van een vrij uitgegroeide moerbei.
Draagt een moerbei dakboom vruchten?
Nauwelijks. Het hout van het vorige seizoen gaat er elke februari af, en daarmee verdwijnt het hout waaraan een moerbei zijn vrucht zet. Boven een terras is dat een voordeel, want rijpe moerbeien geven donkere vlekken op tegels en kussens.
Wil je wel oogsten, dan past een zwarte moerbei als vrije boom aan de rand van de tuin beter dan een dakvorm boven de zitplek.
Welke stamhoogte kies je voor een dakboom boven een terras?
Boven een terras of pad waar je onderdoor loopt, kies je 220 cm. In de zomer hangt het blad onder het raamwerk, en bij een stam van 180 cm loop je met je hoofd door de onderste bladeren.
Boven een border, een bank of een zitplek waar je alleen zit, is 180 tot 200 cm genoeg. Het dak is dan ook vanaf een lagere trap te snoeien.
Wanneer mag het bamboe frame van een dakboom af?
Als de armen hun vorm zelf vasthouden. Maak in februari de bindingen van één arm los en kijk of die op zijn plek blijft liggen; buigt hij niet door, dan kan het frame onder die arm weg.
Buigt hij wel door, of splijt het bamboe al bij de bindpunten, vervang de staaf dan door verzinkt staal en bind de arm opnieuw vast met rekbaar materiaal.
Hoeveel ruimte houd je tussen een dakboom en de gevel of de erfgrens?
Tussen de framerand en de gevel minstens 100 cm, zodat er in februari een trap past en de zomerscheuten niet tegen het kozijn of in de goot hangen. Tot de erfgrens houdt het Burgerlijk Wetboek 2 m aan vanaf het midden van de stam, tenzij de gemeente minder toestaat.
Bij een frame van 250 cm is 250 cm tot de grens de ruimere keus. Hoe de boom verder past naast schutting, border en zitplek, vind je in het overzicht van tuin en terras.
Moet je een moerbei dakboom na het snoeien bemesten?
Meestal niet. Een dakboom loopt elk jaar uit met scheuten van 100 tot 150 cm, en een flinke gift stikstof maakt die scheuten langer en slapper, waardoor ze in juli verder over het terras hangen en in de herfst terugvriezen.
Een dunne laag compost in het voorjaar is genoeg. Een jonge boom heeft de eerste twee tot drie zomers vooral water nodig bij droogte.
Wanneer je beter een vakman belt
De jaarlijkse beurt doe je zelf vanaf een trap. Een dakboom die vijf jaar of langer niet is teruggezet, met scheuten die tot armdikke takken zijn uitgegroeid, is een ander verhaal: daar moet het raamwerk opnieuw worden opgebouwd op dikke sneden, en een hovenier of boomverzorger beoordeelt eerst welke armen dat nog kunnen dragen.
Laat de boom ook beoordelen bij een scheur in de stam onder het frame, bij paddenstoelen op de stamvoet of bij een stalen frame dat met de armen is vergroeid en eruit moet. Een frame dat vastzit in het hout knip je niet zelf los zonder te weten welke arm er dan zijn steun verliest.