Wanneer moet je wat snoeien, en wanneer juist niet

Wat de snoeikalender met je zoekterm doet

De kalender bestaat uit 48 regels over vormbomen, sierbomen, heesters, hagen, klimplanten, fruit, vaste planten en rozen. Elke regel heeft vijf kolommen: de groep, de plant, de maanden waarin je hem snoeit, wat je er dan afhaalt en wanneer je juist afblijft. Er wordt niets uitgerekend, je filtert alleen, net als bij de andere opzoekhulpen en rekenhulpen op deze site.

Het zoekveld kijkt naar de hele regel en niet alleen naar de plantnaam. Typ je moerbei, dan komen er vijf regels boven: vier over de moerbei zelf, plus de regel over berk en esdoorn waarin de moerbei als voorbeeld van een bloeder wordt genoemd.

Dat is de bedoeling, want zo vind je een plant ook terug via zijn Latijnse naam, via een maand of via een woord als nest. De keerzijde is dat de hulp op letters zoekt en niet op hele woorden. Zoek op bes en je krijgt zes regels, waarvan er maar twee over bessenstruiken gaan; de andere vier komen mee door beschermen, beschadigde en natuurbescherming.

Het tweede veld filtert op de groep, en dat filter werkt samen met het zoekveld: een regel moet aan allebei voldoen. Daar gaat het het vaakst mis, want dezelfde plant staat soms in drie groepen tegelijk. Bij de gidsen over snoeien per soort en per seizoen staat dezelfde kalender ingebed en al voorgefilterd op de groep die bij die pagina hoort, dus zet het filter op Alle zodra je iets anders zoekt dan waar die pagina over gaat.

Wat je intypt of kiest	Wat de hulp daarmee doet	Wat er dan bovenkomt
moerbei	Zoekt de letters in alle vijf de kolommen van elke regel	Vijf regels: de dakmoerbei, de doorgeschoten dakmoerbei, de moerbei als vrije boom, de moerbei om de vruchten, en berk en esdoorn omdat de moerbei daar in de tekst staat
morus	Zoekt in hetzelfde veld, dus ook in de Latijnse naam tussen haakjes	Drie regels. De doorgeschoten dakmoerbei valt weg, want in die regel staat geen Latijnse naam
maart	Vindt de maand in elke kolom, ook in de kolom met wanneer je juist niet snoeit	23 regels, en in tien daarvan is maart precies de maand waarin je van de plant af moet blijven
bes	Zoekt op een reeks letters en niet op een heel woord	Zes regels, waarvan twee over rode, witte en zwarte bes; de rest komt mee door beschermen, beschadigde en natuurbescherming
Groep op Vormboom	Laat alleen de regels zien met die groep in de eerste kolom	Zes regels: twee keer dakmoerbei, dakplataan, bolcatalpa, leilinde en bolacacia
Groep op Vormboom en daarbij moerbei intypen	Past de twee filters tegelijk toe, dus een regel moet aan allebei voldoen	Twee regels. De vrije moerbei staat onder Sierboom en de vruchtmoerbei onder Fruit, dus die blijven onzichtbaar
Een leeg zoekveld en groep op Alle	Toont de volledige lijst in de volgorde waarin hij is opgebouwd: eerst de vormen, dan de heesters en hagen, dan klimplanten, fruit, vaste planten en rozen	48 regels, waarvan 12 over fruit gaan en 7 over hagen

Wanneer je een moerbei snoeit, en waarom hij vier keer in de lijst staat

Een moerbei heeft vier regels in de kalender omdat de maand niet bij de soort hoort maar bij de vorm die je aanhoudt. Dezelfde Morus alba is als dakboom een raamwerk dat elk jaar kaal de winter uit komt, en als vrije boom een kroon waar je zo min mogelijk in knipt.

Voor de dakvorm is februari tot begin maart de maand. Je zet alle scheuten van vorig jaar terug tot de knobbels op het raamwerk, ook de dikke, en wat overblijft is een geraamte zonder een enkele zijtak. Die knobbels zijn het littekenweefsel van alle vorige sneden op dezelfde plek, en juist doordat je daar elk jaar terugkomt blijft het dak even groot. De volledige werkwijze staat bij een dakmoerbei terugzetten tot op het raamwerk.

Een vrije moerbei krijgt december tot februari en verder met rust. Elke snee is bij deze soort een wond die traag dichtgroeit, dus haal je dood hout weg, takken die kruisen en scheuten die naar binnen groeien, en daarna stop je. Waarom die boom zo slecht tegen een grote snee kan, staat uitgewerkt bij een moerbeiboom snoeien zonder dat hij leegloopt.

Houd je hem om de vruchten, dan verandert niet de maand maar wat je weghaalt. De vruchten komen aan kort zijhout van vorig jaar, dus wie dat zijhout elk jaar wegknipt houdt een gezonde boom over zonder oogst.

De vorm die je aanhoudt	Wanneer je snoeit	Wat er dan af gaat	Wanneer je afblijft
Dakmoerbei op een raamwerk, Morus alba 'Macrophylla'	Februari tot begin maart	Alle scheuten van vorig jaar tot op de knobbels, ook de dikke; er blijft een kaal geraamte over	April en mei, want dan staat hij vol sap en bloedt hij uit elke snee
Dakmoerbei die een jaar heeft doorgeschoten	Februari, verdeeld over twee winters	De eerste winter wat over het dak heen hangt tot de knobbel, de winter erna de rest; alles in één keer eraf geeft een woud aan waterlot	In de zomer tot op het hout terugzetten: de nieuwe scheuten blijven slap en het dak zit pas het jaar erna weer dicht
Moerbei als vrije boom, Morus nigra of Morus alba	December tot februari, als hij helemaal in rust is	Dood hout, kruisende takken en scheuten die naar binnen groeien, en verder zo weinig mogelijk	Maart tot mei, want dan loopt het sap langs de stam naar beneden
Moerbei die je om de vruchten houdt, Morus nigra	In de winterrust, en verder niets	Alleen wat in de weg hangt; het korte zijhout waar de vruchten aan komen laat je staan	Het hele voorjaar, en de weken vlak voor de oogst in juli en augustus
Moerbei die net geplant is	De eerste winters alleen dood en gebroken hout	Niets uit de kroon: de boom moet eerst blad maken om wortels te kunnen voeden	Elke vormsnoei in het eerste jaar, want die kost groei die je later mist

De maand komt uit het sap en uit de bloemknop

Achter elke maand in de kalender zit een van vijf redenen. Wie die vijf kent, kan een plant die niet in de lijst staat zelf op de goede maand zetten.

De eerste is worteldruk. In de late winter duwen de wortels sap omhoog terwijl er nog geen blad is dat water verdampt, dus is elke snee een open kraan. Zodra het blad uitloopt neemt de verdamping het over en zakt de druk in de stam. Daarom krijgen de bloeders in deze lijst twee vensters, december tot februari of juli tot september, en nooit het voorjaar ertussenin.

De tweede reden is de plek van de bloemknop. Zit die al in het hout van vorig jaar, dan snoei je meteen na de bloei, want de knoppen voor het volgende seizoen worden in de zomer erna gezet. Komt de bloei aan scheuten van dit jaar, dan mag de plant in februari of maart hard terug.

De derde is verharding. Een late snee lokt uitloop die niet meer afrijpt voor de vorst, en die zachte toppen vriezen terug. De vierde is de vraag of er in kaal oud hout nog slapende knoppen zitten, en de vijfde is de vraag hoe snel een wond in dat seizoen dichtgaat.

Die laatste twee scheiden planten die op elkaar lijken. Taxus loopt als een van de weinige coniferen wel uit oud hout terug, lavendel niet, en een winterwond bij pruim en kers is precies de ingang voor loodglans en bacteriekanker.

Wat er in de plant gebeurt	Welke maanden de kalender daaraan hangt	Planten uit de lijst	Wat er in de verkeerde maand misgaat
Worteldruk voordat er blad is dat water verdampt	December tot februari, of juli tot september	Moerbei en dakmoerbei, walnoot, berk, esdoorn, Japanse esdoorn, bolacacia en druif	Van maart tot mei loopt het sap uit de snee, blijft de wond nat en sluit hij traag
De bloemknoppen zitten al in het hout van vorig jaar	Direct na de bloei, van eind april tot half juli	Boerenhortensia, sering, forsythia, sneeuwbal, klimhortensia, clematis groep 1 en de klimroos die één keer bloeit	Een beurt in de winter of het vroege voorjaar knipt de bloei van dat jaar eraf
De bloei komt aan scheuten van dit jaar	Februari tot half maart	Pluimhortensia en Annabelle, vlinderstruik, clematis groep 3, herfstframboos en de grootbloemige roos	Na half april knip je de scheuten weg waar de bloemen op moesten komen
Nieuwe groei moet verharden voor de eerste vorst	Laatste beurt eind augustus, uiterlijk half september	Buxus, taxus, klimroos die doorbloeit en bolcatalpa; liguster kan tot half oktober door	De late uitloop is nog zacht, vriest terug en laat bruine toppen achter
In kaal oud hout zitten geen slapende knoppen meer	Alleen knippen in de groei van dit of vorig jaar	Lavendel en de meeste coniferen; taxus is de uitzondering en komt wel uit oud hout terug	Een gat in kaal hout groeit niet meer dicht en blijft jaren zichtbaar
Een winterwond blijft nat terwijl de boom niet groeit	Juni tot augustus, bij droog weer	Pruim en kers	Loodglans en bacteriekanker komen bij steenfruit juist door een wond in de winter binnen

Wat er per maand wel en niet aan de beurt is

De kalender is opgezet om op plantnaam te zoeken, maar hij is net zo bruikbaar andersom: je hebt een vrije zaterdag en wilt weten wat er die maand af mag. Typ dan de maand in en lees vooral de laatste kolom, want daar zitten de verrassingen.

Februari is de drukste maand van de lijst met achttien planten die aan de beurt zijn, december de rustigste met vijf. Maart ziet er druk uit met 23 treffers, maar tien daarvan zijn waarschuwingen. In mei kantelt het helemaal: zes regels geven groen licht en acht zeggen dat je moet wachten.

De rij hieronder vat dat samen per maand, met links wat er aan de beurt is en rechts waar je juist van af blijft. Hij loopt van januari naar december, zodat je een heel tuinjaar in één keer kunt overzien en je snoeiwerk kunt inplannen naast de rest van het onderhoud dat de tuin door het jaar heen vraagt.

Voor het werk op de grond eronder loopt een vergelijkbare kalender: welke ronde tegen onkruid in welke maand iets uithaalt, staat in de opzoekhulp voor onkruid per plek. Die twee kalenders vallen in maart, mei en augustus samen, en dat zijn dus de weekenden waarin je het meeste in één keer afwerkt.

Maand	Wat er dan aan de beurt is	Waar je met de schaar vandaan blijft
Januari	Japanse esdoorn in volle rust, blauweregen terug tot 2 of 3 knoppen, druif tot half januari, peer	Berk en esdoorn, die vanaf januari al in het sap komen
Februari	De drukste maand: dakmoerbei, dakplataan, leilinde, pluimhortensia, clematis groep 2 en 3, appel, peer, herfstframboos, rode en witte bes, klimroos, siergrassen en de vaste planten in de border	Sneeuwbal en braam, waar de bloei van dit jaar al in de knop zit, en laurierkers zolang het vriest
Maart	Bolcatalpa voor hij uitloopt, vlinderstruik, boerenhortensia vanaf eind maart, grootbloemige roos zodra de forsythia bloeit, siergrassen tot half maart	Tien van de 23 treffers zijn verbodsregels: moerbei, leilinde, bolacacia, Japanse esdoorn, haagbeuk en elke haag met een nest
April	Boerenhortensia tot half april, lavendel licht bijknippen tot een bol, forsythia direct na de bloei, taxus terugzetten in oud hout, laurierkers, wintergroene grassen uitkammen	Zeven regels zeggen nee, onder andere dakmoerbei, blauweregen, appel en peer in bloei, en herfstframboos
Mei	Sering na de bloei, buxus vanaf eind mei, liguster de eerste beurt, laurierkers, clematis groep 1 zodra hij is uitgebloeid	Meer regels dan er groen licht geven: moerbei, bolacacia, pluimhortensia na half mei, blauweregen en walnoot
Juni	Sneeuwbal meteen na de bloei, buxus, taxus eind juni, beuk en haagbeuk in vorm, clematis groep 2, pruim, en salvia, nepeta en geranium na de eerste bloei	Japanse esdoorn, en elke haag of leiboom waar nog een nest in zit
Juli	Na 15 juli gaan de hagen los: leilinde bijknippen, liguster, klimhortensia, de zweepscheuten van blauweregen, kers na de oogst, zomerframboos, klimroos die één keer bloeit	De vruchtmoerbei vlak voor de oogst, en de dakplataan tot 15 juli
Augustus	Bolacacia, lavendel na de bloei, de tweede beurt van buxus en taxus, haagbeuk, laurierkers, walnoot, pruim, kers, zomerframboos en zwarte bes	Salvia, nepeta en geranium na half augustus, want die tweede bloei komt dan niet meer af
September	Berk en esdoorn tot eind september, liguster de derde beurt, braam na de oogst	Buxus, taxus en lavendel na half september: die uitloop verhardt niet meer
Oktober	Braam: de ranken die gedragen hebben eruit en de nieuwe aanbinden	Liguster na half oktober, en de border kaalknippen als je zaad voor vogels en schuilplek voor insecten wilt houden
November	Japanse esdoorn zodra het blad eraf is	Laurierkers, van november tot februari
December	De rustige maand om mee te beginnen: moerbei als vrije boom, leilinde, druif, appel, rode en witte bes	Pruim en kers, want bij steenfruit is een winterwond de ingang voor loodglans

De twee data die niet uit de plant komen: 15 maart en 15 juli

Acht van de 48 regels noemen een nest of de broedperiode, en die twee data staan er niet omdat de plant er last van heeft. Ze komen uit de zorgplicht die in de Wet natuurbescherming stond en sinds 2024 in de Omgevingswet is opgenomen: een nest dat in gebruik is, mag je niet verstoren.

De periode van 15 maart tot 15 juli is een vuistregel en geen wettelijke datum. Een merel kan in februari al zitten en een houtduif broedt in augustus nog, dus de regel die telt is dat je eerst door de haag of de kroon kijkt en pas daarna de schaar pakt. Zit er een nest in gebruik, dan wacht je, ook als de plant die maand in de kalender staat.

Bij een paar planten botst dat. Forsythia wil direct na de bloei terug, eind april tot half mei, en dat valt midden in de broedtijd. Sering staat op eind mei tot begin juni en sneeuwbal op juni. In die drie gevallen kies je tussen een jaar minder bloei en een nest dat uitvliegt, en dat is geen afweging.

Een dicht bladerdak trekt bovendien juist de vogels aan die je niet ziet zitten. Een dakplataan, een leilinde tegen de gevel en een klimhortensia tegen een muur zijn alle drie favoriete nestplekken, en in een besloten patio of binnentuin staat zo'n leiboom vaak op armlengte van het raam waar je hem elke dag langs loopt.

Wat de kalender niet weet, en wanneer je van de maand afwijkt

De hulp kent de naam van je plant en verder niets. Zes dingen weet hij niet, en die zijn vaak doorslaggevend.

Het weer van dit jaar. De maanden zijn richtlijnen voor het Nederlandse klimaat en schuiven een paar weken mee met de temperatuur. Kijk naar de knop en niet naar de datum: in een warm voorjaar loopt alles twee tot drie weken eerder uit, en in de stad is dat nog eens een week vroeger dan op het open land.

Het weer van vandaag. Bevroren hout scheurt onder de schaar en een snee die daarna dichtvriest, trekt verder open. Plataan, druif en appel staan er niet voor niets met het woord vorstvrij bij. Buxus knip je juist niet in de volle zon en niet bij nat weer, want de snijvlakken verbranden en vocht helpt buxusziekte vooruit.

De staat van de plant. Een dakmoerbei die een jaar is overgeslagen is in de lijst een andere regel dan een die is bijgehouden, precies omdat je die over twee winters verdeelt. Hoe dat raamwerk daarna weer sluit, staat bij een moerbei als dakboom in vorm houden.

Hoeveel er in één keer af mag. Bij een vrije boom is een kwart tot een derde van de kroon per winter de bovengrens. Een vormboom op knobbels is de uitzondering: daar haal je elk jaar alles weg, maar altijd op dezelfde plek en nooit in het oude raamwerk.

Waar de plant staat. Tegen een zuidmuur loopt hij weken eerder uit dan midden in de tuin, en een plant in een pot heeft een kluit die veel sneller doorvriest. Op een terras of balkon in een pot snoei je daarom liever een paar weken later dan de kalender zegt.

Wat je met de plant wilt. Vorm of vrucht is bij dezelfde boom een ander antwoord, en dat verschil zit in wat je weghaalt en niet in de maand.

De fouten die met deze kalender worden gemaakt

Bijna alles wat misgaat komt niet door een verkeerde schaar maar door een regel die te snel is gelezen.

• De eerste regel pakken die bovenkomt. Zoek op hortensia en je krijgt er drie met tegengesteld advies: de boerenhortensia alleen de uitgebloeide bollen eind maart, de pluimhortensia terug tot 20 tot 40 cm in februari, de klimhortensia pas na de bloei vanaf half juli. Behandel je de eerste als de tweede, dan kost dat een heel jaar bloei.
• Een maand intypen en elke treffer als groen licht lezen. Van de 23 regels die bij maart bovenkomen, zeggen er tien dat je juist moet wachten. Lees dus altijd de kolom rechts voordat je de schuur in loopt.
• De maand als afspraak in de agenda zetten. Februari is een richtlijn, geen datum. Staat er een week van min vijf graden, dan verschuift het werk en niet de plant.
• Op de groep filteren voordat je weet waar je plant in valt. Een moerbei staat onder Vormboom, Sierboom en Fruit tegelijk, dus met een filter op Vormboom mis je twee van de vier regels.
• Alleen op de Latijnse naam zoeken. Morus levert drie regels, moerbei vijf. Niet elke regel heeft een naam tussen haakjes.
• In het kale hout van lavendel snijden. Daar zit geen slapende knop meer, dus het gat blijft. Knip in augustus de bloemstelen met 2 tot 3 cm blad eraf en houd hem in april op een bol van 10 tot 15 cm hoog.
• Een haag in oktober nog even bijwerken. Die laatste beurt lokt uitloop die niet meer verhardt, en in maart sta je dan met bruine koppen te kijken naar iets wat je zelf hebt veroorzaakt.

Veelgestelde vragen