Doorzonwoning, rijtjeshuis en hoekwoning inrichten

Welk woningtype je hebt en wat de plattegrond daarmee al vastlegt

Twee huizen met evenveel vierkante meters kunnen zich bij het inrichten volledig anders gedragen. Het verschil zit in drie dingen die bij de bouw zijn vastgelegd: waar de trap staat, waar de keuken zit en van welke kanten het daglicht binnenkomt. Die drie bepalen samen welke wanden er voor een bank of kast overblijven, en daarmee hoort dit onderwerp bij de ruimtes in huis waarvan de maat al vastligt.

Herken eerst je type in de tabel. De bouwperiodes zijn grove indelingen en de maten zijn wat wij in die woningen doorgaans tegenkomen, geen normen; binnen één wijk kan een huis 30 cm breder of smaller zijn dan zijn buren.

Het meest uitgesproken type is de doorzonwoning, met één kamer van voorgevel tot achtergevel. Hoe je die lange smalle kamer in zones verdeelt zonder hem op te knippen, staat bij de plattegrond en indeling van een doorzonwoning.

Bij latere rijtjeshuizen schuift het probleem op van de lengte naar het midden. Hal, meterkast, toilet en trap nemen de voorste strook in beslag, en de woonkamer ligt daarachter over de volle breedte. Dat levert een ruimere kamer op, maar een die het met één gevel moet doen.

Die volle breedte is in woningen van na ongeveer 1995 meestal 4,8 tot 5,4 m binnenwerks, gemeten tussen de woningscheidende wanden. De plafondhoogte is daar vaak 2,60 m, omdat dat de minimale hoogte is die voor een verblijfsruimte in nieuwbouw geldt. In een jaren 30 woning zit je eerder op 2,70 m of hoger, in een doorzonwoning op 2,40 tot 2,60 m.

Meet het zelf na voordat je een maat uit de tabel gebruikt. Bouwtekeningen geven ontwerpmaten zonder stucwerk en plinten, en in oudere woningen wijkt de werkelijke maat daar 2 tot 5 cm van af.

Type en bouwperiode	Hoe de begane grond is opgebouwd	Wat je voor de woonkamer overhoudt	Waar de inrichting op knelt
Jaren 30 woning, ongeveer 1920 tot 1940	Hal met trap aan de zijkant, voorkamer en achterkamer met en-suitedeuren, keuken aan de tuinzijde	Twee kamers achter elkaar, vaak met een erker aan de straat en plafonds van 2,70 m of hoger	De scheiding tussen voor en achter: open, dicht of verbonden bepaalt of je één zone inricht of twee
Doorzonwoning, ongeveer 1950 tot 1980	Hal met trap, toilet en trapkast, daarnaast een dichte keuken; de kamer loopt van gevel tot gevel	Een kamer van 3,40 tot 4,20 m breed en 6,50 tot 8,50 m diep, plafond 2,40 tot 2,60 m	De verhouding van ongeveer 1 op 2: alles langs de lange wanden maakt van het midden een gang
Rijtjeshuis uit de jaren 70 en 80	Veel variatie: keuken aan de straat, een L-vormige kamer om de keuken heen, soms een halfverdieping	Een L met een binnenhoek, waarvan elk been smaller is dan het huis	De binnenhoek van de L, waar de route de bocht om gaat en geen meubel goed staat
Tussenwoning uit de Vinex-tijd, ongeveer 1995 tot 2010	Hal met meterkast en toilet voorin, trap langs een woningscheidende wand, keuken voor of achter	Een kamer over de volle binnenbreedte van 4,8 tot 5,4 m, plafond meestal 2,60 m	Het midden van het huis: daar staat de trap en daar komt het minste daglicht
Nieuwbouw tussenwoning van na 2015	Vaak een open keuken en een trap in de woonkamer, met vloerverwarming in plaats van radiatoren	Eén open ruimte met minder bruikbare wand dan het oppervlak doet vermoeden	Trap en keuken nemen elk een lange wand, en een dik kleed of een dichte kast remt de vloerverwarming
Hoekwoning	Dezelfde plattegrond als de tussenwoningen in de rij, plus een zijgevel die vaak ramen heeft	Meer daglicht en minder gesloten wand	Een kast tegen de koude zijgevel, of een raam precies waar het scherm moest komen
Twee-onder-een-kapwoning	Eén woningscheidende wand; entree, garage of berging zit vaak aan de zijkant	Meestal breder dan een rijtjeshuis, met licht van drie kanten	Een route vanaf een zij-entree loopt dwars door de kamer in plaats van erlangs

Tussenwoning, hoekwoning of twee-onder-een-kap: wat een extra gevel verandert

Een tussenwoning inrichten is werken met twee lange gesloten wanden en twee korte gevels. Die gesloten wanden zijn de woningscheidende wanden, de enige vlakken zonder deur of raam over de volle diepte, en dus de plek voor de kast, het scherm en de bank. Het nadeel is dat het daglicht alleen van voor en van achter komt.

Een hoekwoning heeft precies het omgekeerde probleem. De zijgevel levert licht op, maar kost de wand waar in de tussenwoning de boekenkast stond. Wat overblijft is één lange woningscheidende wand, en die moet dan zowel het scherm als de opberging dragen.

Die zijgevel is ook een buitenmuur, en dat merk je aan wat ertegenaan staat. Lucht achter een kast koelt af tegen de koude muur, en bij 20 graden en 60 procent luchtvochtigheid ligt het dauwpunt rond 12 graden. Zakt het muuroppervlak daaronder, dan condenseert het vocht achter de kast en begint de schimmel op de plek waar je hem het laatst ziet.

Houd een kast daarom 5 cm van een buitenmuur en kies een model op poten, zodat de lucht erachter kan blijven stromen. Tegen een woningscheidende wand speelt dat niet, want daarachter stookt de buurman. Hoe het verlies over gevel, dak en glas per woningtype verschilt, staat bij waar een huis zijn warmte kwijtraakt.

Bij een tussenwoning speelt het omgekeerde: geluid. Alles wat je star aan de woningscheidende wand schroeft, een tv-beugel, een wandkast of een luidspreker, geeft trillingen als contactgeluid door aan de buren. Een vrijstaand meubel op 2 cm van de wand doet dat niet.

Wat die wand per bevestigingspunt kan dragen, verschilt per bouwperiode. Woningscheidende wanden zijn in de meeste rijtjeshuizen van beton of kalkzandsteen, binnenwanden naar hal en keuken vaak van lichtere blokken; zoek de juiste plug per wand op met de ophangwijzer voor wat een wand houdt.

Positie in de rij	Waar het daglicht vandaan komt	Gesloten wand voor kast en scherm	Waar het op knelt
Tussenwoning	Voor- en achtergevel; de woonkamer krijgt het vaak alleen van de tuinzijde	Twee woningscheidende wanden over de volle diepte	Contactgeluid via wat je aan die wanden vastzet, en een donker midden rond de trap
Hoekwoning met ramen in de zijgevel	Voor, achter en opzij	Eén woningscheidende wand; de zijgevel is buitenmuur met ramen	Een kast tegen de koude buitenmuur, en een raam naast of achter het scherm
Eindwoning met een dichte zijgevel	Voor en achter, net als een tussenwoning	Twee lange wanden, waarvan één buitenmuur	Dezelfde indeling als de buren, maar de zijwand is in de winter kouder dan hij lijkt
Twee-onder-een-kapwoning	Voor, achter en een zijgevel	Eén woningscheidende wand in een breder huis	Een zij-entree trekt de route door de kamer, en een raam binnen 2 m van het erf van de buren mag niet zonder hun toestemming

De woonkamer van een rijtjeshuis inrichten begint bij de breedte

Wie een woonkamer in een rijtjeshuis inricht, rekent over de breedte en niet over de lengte. Scherm en bank komen bijna altijd tegenover elkaar op de twee lange wanden, dus alles wat ertussen moet, telt op in die ene maat. Een tv-meubel van 40 cm, 90 cm doorloop, een salontafel van 60 cm, 45 cm beenruimte en een bank van 95 cm diep maken samen al 330 cm.

In een doorzonkamer van 3,60 m breed blijft er dan 30 cm over, en die zijn meteen op als je een loungebank van 110 cm diep kiest. In een tussenwoning van 5,10 m binnenwerks heb je 180 cm speling, en daar ontstaat juist de omgekeerde vraag: wat je met die ruimte doet zonder de bank in een lege vlakte te zetten.

Het antwoord is meestal de bank van de wand halen. Zet hem op de afstand die bij het scherm hoort en gebruik de strook erachter als looproute of voor een console van 25 tot 35 cm diep. Werk dat bijvoorbeeld uit voor een kamer van 510 bij 600 cm.

De inrichting van een woonkamer in een tussenwoning loopt daarna vast op de kijkafstand. Als vuistregel zit je op 1,5 tot 2,5 keer de schermdiagonaal, dus bij de 245 cm uit het schema hoort een scherm van ongeveer 40 tot 65 inch. De loopruimtes achter deze optelsom gelden in elke woonkamer en staan bij elkaar bij de indeling van een woonkamer met zijn loopruimtes.

De tabel zet de gangbare opstellingen naast elkaar met de breedte die ze minstens vragen. Hoe die opstellingen aansluiten op de hal, de trap en de keuken, werken we per plattegrond uit bij de indeling van een rijtjeshuis per verdieping. Wil je je eigen wandmaten proberen, zet de kamer dan eerst op schaal in de kamerplanner en schuif daar met de meubels.

Opstelling	Minimale kamerbreedte	Zo is die maat opgebouwd	Waar het op knelt
Bank tegen de lange wand, scherm op de wand tegenover	330 cm	Bank 95 plus beenruimte 45 plus salontafel 60 plus doorloop 90 plus tv-meubel 40	De kijkafstand blijft 195 cm, en daar hoort een scherm tot ongeveer 50 inch bij
Bank vrij van de wand, met de route erachter	450 cm	Tv-meubel 40 plus kijkafstand 195 plus bank 95 plus console 30 plus route 90	Pas vanaf ongeveer 5 m binnenwerks past er ook een kijkafstand van 245 cm bij
Hoekbank met longchair	330 cm, en langs de wand 260 cm plus 90 cm doorloop	Dezelfde optelsom als een gewone bank, met de longchair van 165 cm naast de salontafel	Ligt de longchair aan de kant van de route, dan sluit hij die af; het model is meestal spiegelbaar, dus kies de kant voordat je bestelt
Twee banken tegenover elkaar	340 cm	Bank 95 plus 45 plus salontafel 60 plus 45 plus bank 95	Er is geen wand voor een scherm dat je vanaf beide banken ziet, en de route moet langs de korte kant
Bank en twee fauteuils rond een kleed	420 cm	Bank 95 plus 45 plus salontafel 60 plus 45 plus fauteuil 85 plus route 90	Past in een tussenwoning van 4,8 m of breder; in een doorzonkamer van 3,60 m loopt de route door de zitgroep
Bank dwars, met de rug naar de eethoek	300 cm	Bank 210 breed plus 90 cm doorloop ernaast	Achter de rugleuning hoort 25 tot 35 cm voor een console of lucht, anders schuren de eetstoelen ertegen

De keuken in een rijtjeshuis: aan de straat, aan de tuin of open

De keuken van een rijtjeshuis zit bijna altijd op één van drie plekken: dicht aan de straatzijde naast de hal, aan de tuinzijde, of open in de woonkamer. Welke van de drie je hebt, bepaalt waar de eettafel komt. De afstand tussen aanrecht en tafel loop je bij een warme maaltijd vier tot zes keer, dus elke meter verkeerd om telt per avond vijf tot tien keer.

Voor de keuken zelf zijn de maten vaste productmaten. Onderkasten en werkblad zijn 60 cm diep, tussen twee rijen tegenover elkaar houd je 110 tot 140 cm aan, en rond een kookeiland 100 tot 150 cm. Die marges komen uit wat er openklapt: een vaatwasserklep steekt 55 tot 60 cm de keuken in, en je moet er nog op kunnen bukken.

Een open keuken in een rijtjeshuis maakt de hele begane grond tot één ruimte, en daarmee reist kookgeur tot aan de bank. In woningen met mechanische ventilatie mag een afzuigkap met een eigen motor niet op het ventilatiesysteem worden aangesloten, want dan duwt hij de kookdamp via de kanalen andere ruimtes in. Je kiest dan een recirculatiekap met koolstoffilter of een motorloze kap die voor dat systeem gemaakt is.

Wat je daarbij inlevert en hoe je dat terugwint, staat bij een woonkamer met open keuken. Voor de indeling van de keuken zelf, met werkhoogtes en de volgorde van spoelbak, werkblad en kookplaat, ga je naar het inrichten van een keuken.

De keuken van voor naar achter verhuizen lijkt een kwestie van kasten, maar het is een kwestie van de afvoer. Een afvoerleiding heeft afschot nodig, als vuistregel ongeveer 1 cm per meter, dus over 7 m zakt hij 7 cm plus zijn eigen doorsnee. In een betonvloer zonder kruipruimte is die hoogte er niet, en dan eindigt het plan in een verhoogde vloer of een pomp.

Keukenopstelling	Wat hij in de plattegrond vraagt	Waar hij in een rijtjeshuis past	Waar het op knelt
Rechte keuken langs één wand	180 cm: blok van 60 cm plus 120 cm ervoor	In een smalle dichte keuken, of langs een lange wand van een open ruimte	Het werkblad tussen spoelbak en kookplaat raakt als eerste op; houd daar als vuistregel minstens 60 cm blad
Parallelkeuken met twee rijen	240 cm: 60 plus 120 plus 60	In de keukenstrook naast de hal van een doorzonwoning of een woning uit de jaren 70	Vaatwasserklep en ovendeur tegenover elkaar; onder 110 cm tussen de rijen sta je elkaar in de weg
Hoekkeuken	180 cm in beide richtingen	Aan de tuinzijde, met de korte poot als grens naar de eethoek	De kast in de binnenhoek is achterin slecht bereikbaar zonder uittrekmechaniek
Keuken met schiereiland	270 cm: 60 plus 120 plus een schiereiland van 90, plus de route aan de kamerkant	In een open keuken van een tussenwoning van 4,8 m of breder	De kamerkant wordt looproute; houd daar 90 cm vrij, en 120 cm als er krukken aan staan
Keuken met kookeiland	390 cm: 60 plus 120 plus eiland 90 plus 120	Over de volle breedte van een tussenwoning of in een uitbouw	In 5,10 m binnenwerks blijft er naast die 390 cm 120 cm over, en daar moet ook de route naar de tuin langs
Dichte keuken met een nieuwe doorgang	Een opening van 90 tot 120 cm in de tussenwand	In een doorzonwoning of jaren 30 woning met de keuken naast de kamer	Of die wand iets draagt, bepaalt een constructeur en niet de dikte van de muur

Een erker of uitbouw aan een rijtjeshuis en waar de extra meters terechtkomen

Een erker aan een rijtjeshuis zit meestal aan de voorgevel, is 80 tot 120 cm diep en 240 tot 320 cm breed, en levert daarmee 2 tot 3,5 m² vloer op. De grootste winst zit in het licht: de erker steekt voorbij de gevel en vangt ook het licht dat langs die gevel scheert, van drie kanten in plaats van één.

Kijk eerst welke ruimte er achter de voorgevel ligt voordat je een zitbank in de erker tekent. In een jaren 30 woning is dat de voorkamer, maar in een tussenwoning uit de Vinex-tijd of later liggen keuken en hal aan de straat, en daar komt de erker dan uit. Wat er aan een oude erker slijt en wat je ervan bewaart, staat bij de erker van een jaren 30 woning.

De plek aan de gevel bepaalt ook de vergunning. Aan de voorgevel ligt een erker in het voorerfgebied, waar geen landelijk vergunningvrij bouwen bestaat, en veel gemeenten hebben in het omgevingsplan een eigen erkerregeling met een maximale diepte en breedte. Aan de achtergevel telt een erker of uitbouw als bijbehorend bouwwerk en kan hij onder voorwaarden zonder vergunning, waaronder een diepte van hooguit 4 m vanaf de oorspronkelijke achtergevel; controleer het voor je eigen adres via het Omgevingsloket.

Fundering, latei en vloerpeil zijn de onderdelen die je achteraf niet meer rechtzet, en die komen aan bod bij een erker aanbouwen aan de gevel. Wat er in de erker past bij 80, 100 of 120 cm diepte, zoek je op bij het inrichten van een erker of serre.

Een uitbouw over de volle breedte heeft een bijwerking die zelden op de tekening staat. Hij schuift het glas naar achteren, en het daglicht schuift mee: een kamer van 5,5 m diep die er 3 m bij krijgt, heeft zijn raam daarna 8,5 m van de haldeur, terwijl daglicht als vuistregel 4,6 tot 5,7 m ver komt. Het voorste deel van de oude kamer wordt daardoor donkerder dan het voor de verbouwing was.

Een daklicht of lichtstraat in de uitbouw, direct tegen de oude gevel, haalt dat terug. Licht van boven hangt niet af van de afstand tot de gevel en valt precies op de plek waar het oude raam zat.

Uitbreiding	Wat het oplevert	Wat er binnen verandert	Waar het op knelt
Erker aan de voorgevel	80 tot 120 cm diep en 240 tot 320 cm breed, samen 2 tot 3,5 m²	Licht van drie kanten in de ruimte aan de straat: de voorkamer in een jaren 30 woning, vaak de keuken in een latere tussenwoning	Vergunning bijna altijd nodig; onder 80 cm diep blijft het een diepe vensterbank
Erker aan de achtergevel	Dezelfde maten, aan de tuinzijde	De zithoek of eethoek schuift een meter richting het licht	Warmte moet mee naar buiten, anders is de erker de koudste plek van de kamer
Uitbouw over de volle breedte, 2,5 tot 4 m diep	Ongeveer 12 tot 20 m² vloer aan de tuinzijde	Keuken of eethoek kan naar achteren en de kamer wordt 8 tot 10 m diep	Het oude midden van de kamer krijgt minder daglicht dan voor de verbouwing
Uitbouw met daklicht tegen de oude gevel	Dezelfde vloer, met licht van boven op de aansluiting	Het donkere midden krijgt daglicht, onafhankelijk van de gevel	Op het zuiden warmt een daklicht in de zomer flink op; reken op zonwerend glas of een screen
Erker of raam in de zijgevel van een hoekwoning of twee-onder-een-kap	Licht uit een extra windrichting	Een zitplek of eettafel aan de zijkant van de kamer	Een raam binnen 2 m van het erf van de buren met rechtstreeks uitzicht mag niet zonder hun toestemming

Daglicht in een huis dat alleen voor en achter ramen heeft

In een rijtjeshuis komt het daglicht van twee kanten binnen, maar de woonkamer krijgt vaak maar één van die twee. Hal, meterkast, toilet en keuken liggen aan de straat, en hun wanden houden het licht van de voorgevel tegen voordat het de kamer bereikt. Wat overblijft is een kamer die het van zijn achtergevel moet hebben.

Als vuistregel komt daglicht 2 tot 2,5 keer de hoogte van de bovenkant van het raam de kamer in. Bij een pui tot 230 cm is dat 4,6 tot 5,7 m, dus in een kamer van 6 m diep ligt de strook bij de haldeur al aan de rand van wat het daglicht haalt. In een uitbouw of een diepe open plattegrond schuift dat donkere deel naar het midden van het huis.

Zet daarom wat licht nodig heeft dicht bij het glas en wat zonder kan in het midden. Een leesplek en een werkplek horen in de eerste 2 m, een scherm juist verder weg omdat het daar minder spiegelt, en een kast of de trap in de strook waar het daglicht ophoudt. De eettafel mag in het midden staan als je vooral 's avonds eet, want dan brandt de hanglamp toch.

Voorgevel en achtergevel liggen in een rij tegenover elkaar, dus ligt de tuin op het zuiden, dan ligt de straat op het noorden. Een tuinkamer op het zuiden krijgt harde zon waarin elke kleur voluit verzadigt, een tuinkamer op het noorden diffuus hemellicht rond 6500 K waarin licht koel grijs grauw wordt. Welke tinten bij jouw ligging standhouden, zoek je op in de lichtwijzer per windrichting en moment van de dag.

Vloer en plafond bepalen hoe ver dat licht nog doorloopt. Licht dat op een lichte vloer valt, kaatst naar het plafond en vandaar dieper de kamer in, terwijl een donkere vloer over 9 m diepte het grotendeels opslokt. Houd het plafond op een lichtreflectiewaarde boven 70 en kies de kleur van de achterste wand bij lamplicht, want die wand ziet weinig daglicht; hoe dat per vertrek uitpakt staat bij de keuze van een muurkleur.

Afstand tot het glas	Wat er aan daglicht is	Wat daar goed staat	Wat je er beter niet zet
Tot 2 m	Genoeg om zonder lamp te lezen en kleur te beoordelen, ook op een grijze dag	Leesstoel, bureau haaks op het raam, planten	Een scherm met het raam erachter of er recht tegenover
2 tot ongeveer 4,5 m	Overdag genoeg om te zitten en te eten, merkbaar minder dan bij het raam	Zithoek en eettafel	Een werkplek waar je de hele dag zit
4,5 tot 5,7 m bij een pui tot 230 cm	De rand van de vuistregel: op een zonnige dag nog licht, op een grijze dag schemerig	Tv-meubel, kast, een eettafel onder een hanglamp	Een koele lichtgrijze wandkleur, die daar grauw wordt
Voorbij die rand, bij hal, trap en keukenwand	Geen bruikbaar daglicht; de ruimte leeft op lamplicht	Trap, bergkast, garderobe, een wand met kunst die je aanlicht	Een plant die licht nodig heeft, of een leesplek
Onder een daklicht in een uitbouw	Licht van boven, los van de afstand tot de gevel	Eettafel of werkplek midden in een diepe plattegrond	Een scherm recht eronder, of stof en hout die in direct zonlicht verkleuren

Vloerverwarming, koude muren en geluid tussen de buren

Tussenwoningen die na ongeveer 2015 zijn opgeleverd, zijn vaak gasloos en worden verwarmd met een warmtepomp en vloerverwarming. Zo'n systeem werkt met een lage watertemperatuur, dus elke laag die de warmte uit de vloer afremt, weegt zwaarder dan bij een radiator die heet genoeg wordt om het verschil goed te maken.

De vuistregel die vloerleveranciers aanhouden is een warmteweerstand van de hele vloerafwerking onder 0,15 m²K/W, ondervloer inbegrepen. Een vloerkleed ligt daar bovenop, en een dik kleed met een vilten onderkleed kan die grens in zijn eentje al halen. Vraag de warmteweerstand op voordat je koopt, en vergelijk vloersoorten op dit punt met de vloerwijzer voor vloeren per situatie.

Met meubels speelt hetzelfde. Een kast of bank met een dichte bodem pal op de vloer dekt dat stuk vloer af: de warmte blijft onder het meubel hangen, het hout droogt uit en die vierkante meter levert niets aan de kamer. Kies op vloerverwarming meubels op poten van een paar centimeter, en schroef niets in de vloer vast zonder te weten waar de leidingen lopen.

In oudere rijtjeshuizen zit de warmte in radiatoren onder het raam, en daar geldt de omgekeerde regel. Houd 10 cm vrij voor en boven de radiator, want een bank ertegenaan vangt de warmte in zijn rug op en houdt de luchtstroom tegen die de koude lucht langs het glas moet opvangen.

Geluid tussen buren loopt voor een groot deel via de constructie. Een luidspreker of subwoofer op de vloer tegen de woningscheidende wand zet trillingen in de muur, en die komen bij de buren harder aan dan het geluid door de lucht. Zet ze op een ontkoppelde voet en een eind van de wand; wat je aan wandplanken of een tv-beugel wilt ophangen, hang je bij voorkeur aan een binnenwand.

Een trap langs de woningscheidende wand geeft voetstappen op dezelfde manier door, en daar verandert inrichting weinig aan. Een loper op de treden dempt het tikken van hakken, maar de dreun van het lopen zelf gaat via de bevestiging van de trap de muur in.

Opbergen in een rijtjeshuis zonder bijkeuken of kelder

Een gewoon rijtjeshuis heeft op de begane grond drie plekken voor spullen: de trapkast, de meterkast en wat de hal nog overlaat. De meterkast valt meteen af, want die moet vrij bereikbaar blijven voor de netbeheerder en voor jezelf als er een groep doorslaat. Een doos voor de groepenkast kost je dan een halve minuut zoeken in het donker.

De trapkast is de enige echte bergruimte, en de maat die daar telt is de hoogte op de plek van het element. Onder 110 cm sta je niet rechtop, en achterin een trapkast kom je met een draaideur niet verder dan je arm lang is. Hoe je die diepte met laden en uittrekelementen bereikbaar maakt, staat bij een trapkast met laden en uittrekelementen.

In de hal houd je tussen de voordeur en de onderste trede meestal een strook van 80 tot 120 cm over voor jassen en schoenen. Een schoenenkast van 30 tot 35 cm diep past daar, want een schoen maat 45 is ongeveer 30 cm lang; dieper gaat ten koste van de doorloop van 90 cm.

In de woonkamer zelf is de woningscheidende wand de plek voor opberging. Kies daar 30 tot 35 cm diepte in plaats van 60 cm, want op een kamerbreedte van 3,60 m is dat het verschil tussen een doorloop van 90 cm en een van 60 cm. Een ondiepe kast van 30 cm houdt pockets, ordners en borden, en alleen kunstboeken vragen 35 tot 40 cm.

Wasmachine, droger, voorraad en schoonmaakspullen staan in veel rijtjeshuizen op zolder of in de badkamer, omdat er beneden geen plek voor is. Heeft je huis een berging of een aanbouw aan de keuken, dan is die als bijkeuken meer waard dan als rommelhok, en hoe je daar een wasplek en voorraadkast in kwijt raakt staat bij het inrichten van een kleine bijkeuken.

In welke volgorde je een rijtjeshuis inricht

Bij een rijtjeshuis inrichten na de sleuteloverdracht ligt de volgorde vast door één regel: elke stap beschadigt of bedekt het werk van de vorige. Wie eerst schildert en daarna een wand laat weghalen, schildert twee keer, en wie eerst de vloer legt en daarna de keuken verplaatst, zaagt een nieuwe vloer open.

Begin daarom bij wat de plattegrond verandert: een wand eruit, de keuken naar een andere gevel, een trap die draait. Pas als die beslissingen liggen, weet je waar de bank en de eettafel komen, en pas dan weet de elektricien waar stopcontacten en lichtpunten horen. Zet die indeling dus eerst op papier; de aanpak daarvoor staat bij de volgorde waarin je een kamer indeelt.

Bij de vloer en de keuken hangt de volgorde af van het soort vloer. Tegels en een gietvloer leg je eerst en de keuken komt erop; een zwevende klikvloer leg je juist na de keuken tot tegen de plint, want onder het gewicht van een keukenblok kan hij niet meer werken en gaat hij elders bol staan. Hoe je de hele verbouwing plant, staat bij de planning van een verbouwing.

Meet voordat je meubels koopt de route naar binnen. In een rijtjeshuis is dat de voordeur, een hal van 90 tot 120 cm breed en voor de verdieping een trap die bij nieuwbouw minstens 80 cm en in bestaande woningen minstens 70 cm breed hoort te zijn. Hoe een smalle hal met een haakse hoek naar de kamer die route beperkt, staat bij een smalle hal met doorloop naar de kamer.

Stap	Waarom op dit moment	Wat er misgaat als je hem later doet
1. Wanden, keuken en trap op hun plek	Dit verandert de plattegrond, en alles daarna hangt aan die plattegrond	Nieuwe vloer, stucwerk en leidingen gaan er weer uit
2. Indeling op papier, met meubels op schaal	Bepaalt waar stopcontacten, lichtpunten en aansluitingen komen	Een verlengsnoer over de looproute naar het enige stopcontact
3. Leidingen, afvoer en elektra	Ze verdwijnen in wand, vloer en plafond	Sleuven hakken in net gestuct werk
4. Stucwerk en een eerste laag verf op plafond en wanden	Stof en spetters vallen nog op een vloer die eruit gaat	Latex op de nieuwe vloer en afplakken over een hele kamer
5. Vloer en keuken, in de volgorde die bij de vloer hoort	Een vaste vloer draagt de keuken, een zwevende vloer stopt bij de plint van de keuken	Een klikvloer die onder het keukenblok klem zit en elders opbolt
6. Laatste laag verf, plinten en kozijnen	De beschadigingen van de vloerlegger en de keukenmonteur zijn dan al gemaakt	Deuken en krassen in verf die al klaar was
7. Meubels, daarna kleed, gordijnen en lampen	Pas met de meubels op hun plek zie je welke maat kleed en welke hoogte lamp klopt	Een kleed dat 40 cm te klein is voor de zitgroep die er later omheen komt

Veelgestelde vragen