Werkkamer en thuiswerkplek inrichten

Waar de werkplek in huis terechtkomt

Een thuiswerkplek begint zelden in een lege kamer. De vraag is meestal welke hoek van welk vertrek het minst te lijden heeft onder een bureau, een scherm en een stoel op wielen. Dat is een ruimtelijke afweging, en hij valt per ruimte in huis anders uit.

Drie dingen bepalen waar je uitkomt: hoeveel uur per week je er zit, of je in beeld bent bij anderen, en of de kamer daarnaast nog iets moet zijn. Twee dagen per week thuiswerken kan op een blad van 120 cm in een slaapkamer. Vijf dagen met vergaderingen vraagt een deur die dicht kan en een wand waar je tegen praat.

De plek bepaalt bovendien wat er daarna nog te kiezen valt. In een aparte kamer kies je het bureau eerst en de rest daarna; in een slaapkamer of een woonkamerhoek is het bureau juist het laatste meubel dat erbij moet, en past het zich aan wat er al staat.

Wat er nodig is om van een vrije kamer een volwaardige werkruimte te maken, van bureaumaat tot opbergen en geluid, staat bij een kantoor aan huis inrichten. De tabel hieronder helpt om eerst de plek te kiezen.

Plek in huis	Waar het goed gaat	Waar het op vastloopt
Aparte kamer van 7 m² of meer	Alles kan blijven staan, de deur gaat dicht en het geluid blijft binnen	De kamer staat 40 uur per week leeg als je er een paar dagen werkt
Slaapkamer	De ruimte wordt overdag gebruikt en het bed staat er toch al	Het scherm is vanuit bed zichtbaar en je ziet het werk liggen als je gaat slapen
Hoek van de woonkamer	Daglicht en ruimte genoeg, en je hoeft geen meubel te verplaatsen	Iedereen loopt langs je scherm en achtergrondgeluid stopt niet als jij belt
Zolder of vliering	Geen andere functie die eronder lijdt, en meestal ruimte voor een groot blad	Onder een schuin dak sta je pas bij 190 cm rechtop, en in de zomer loopt de temperatuur op
Overloop of nis onder de trap	Verloren vierkante meters die verder niets doen	Zelden een raam, en de route over de overloop gaat pal achter je stoel langs
Logeerkamer met bureau	Het bureau staat er permanent en het bed klapt of schuift weg	Een opklapbed komt 200 tot 215 cm de kamer in en dat vlak moet leeg blijven

Hoeveel vloer een werkplek werkelijk kost

De maat die in de winkel op het bureau staat, is niet de maat die de kamer kwijt is. Achter het blad zit een stoel met een voet van 65 tot 70 cm doorsnee, en die rolt 25 cm achteruit voordat je opstaat. Daarom reken je met 90 cm achter de bladrand als minimum en 120 cm als er nog iemand achter je langs moet.

Tel dat bij de bladdiepte op en je hebt het blok dat je op de plattegrond moet uitzetten. Een bureau van 120 bij 60 cm vraagt dus 120 breed en 150 diep, samen 1,8 m². Bij een blad van 160 bij 80 cm en een doorloop van 120 cm staat er al 3,2 m² vloer vast.

Dat verklaart waarom een werkplek in een kamer van 2,5 bij 3 m meteen de helft van de vrije vloer opeist. Het blad kun je smaller kiezen, het stoelvlak achter je niet, want dat hangt aan de stoel en aan je eigen beweging.

Eén uitzondering scheelt echt ruimte: staat het bureau met de korte zijde tegen de wand, dan deelt de stoelruimte zich met de looproute langs het bureau in plaats van er bovenop te komen. Leg dat blok met je eigen wandmaten uit in de kamerplanner en schuif het bureau tegen de wand voordat je iets bestelt.

Bureau	Blad in cm	Vloer inclusief stoelruimte	Waarvoor het genoeg is
Wandblad of smalle console	100 bij 40 tot 50	100 bij 140 cm	Laptop met los toetsenbord, geen tweede scherm
Compact bureau	120 bij 60	120 bij 150 cm	Eén scherm van 24 inch, dat wel dicht op je ogen staat
Standaardbureau	140 bij 70	140 bij 160 cm	Scherm op armlengte plus papier ernaast
Ruim bureau	160 bij 80	160 bij 170 cm	Twee schermen of een scherm met documenten ervoor
Zit-stabureau	140 bij 70 tot 180 bij 80	Zelfde blok als zittend	Het blad gaat omhoog, de plattegrond verandert niet
Hoekbureau	160 bij 160	Twee wanden plus 90 cm achter de hoek	Wie meer legt dan hij typt; de route moet achter je langs
Opklapbureau aan de wand	80 tot 100 bij 40	Dicht 15 cm diep, open 130 cm diep	Een paar uur per week, met een aparte stoel

De hoogtes waar je lichaam op is afgestemd

Bij een bureau is bijna alles smaak, behalve de hoogtes. Die komen uit de lengte van je onderarm en de stand van je ogen, en daar valt weinig aan te schuiven zonder dat je het na een week in je nek of je schouders voelt.

Het uitgangspunt is een blad op 74 cm met je onderarmen horizontaal erop en je schouders laag. Kun je het blad niet verstellen, zet dan de stoel hoger tot die stand klopt en leg je voeten op een steun; het blad verstellen is lastiger dan je eigen zithoogte corrigeren.

Onder het blad moet 68 cm vrije hoogte overblijven, en 60 cm breedte en diepte aan beenruimte. Een kabelgoot of een lade van 8 cm eet die hoogte op, en dan zit je met je bovenbenen tegen het hout terwijl het blad op de goede maat staat.

De bovenrand van je scherm hoort op ooghoogte of net eronder te staan, wat neerkomt op 110 tot 125 cm boven de vloer. Je kijkt dan licht omlaag, en dat is de rustpositie van je ogen. Alle hoogtes uit ons eigen overzicht staan bij elkaar in de maatwijzer met de maten voor werken.

Onderdeel	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Bureaublad, hoogte zittend	74 cm	72 tot 76 cm	Onderarmen horizontaal, schouders laag; een vaste tafel corrigeer je met de stoel
Vrije hoogte onder het blad	68 cm	65 tot 72 cm	Een lade of kabelgoot gaat hiervan af, beenruimte blijft 60 bij 60 cm
Bladdiepte	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm staat het scherm 50 tot 80 cm van je ogen en ligt het toetsenbord er nog voor
Bureaustoel, zithoogte	45 cm	40 tot 52 cm	Voeten plat op de vloer, knieën iets lager dan je heupen; de gasveer dekt dit bereik
Beeldscherm, bovenrand	op ooghoogte of iets lager	110 tot 125 cm boven de vloer	Een laptop op het blad zit ongeveer 20 cm te laag en vraagt een standaard
Toetsenbord tot de bladrand	10 cm	8 tot 15 cm	Daar rusten je handpalmen; zonder die strook trekt het in je schouders
Wandplank boven het blad, onderkant	45 cm boven het bureau	40 tot 60 cm	Een ordner is 32 cm hoog en past er nog onder, en je stoot je hoofd niet bij opstaan
Zit-stabureau, stahoogte	105 cm	95 tot 120 cm	Vuistregel: je lichaamslengte min 75 cm, dus bij 1,80 m kom je op 105 cm
Boekenschap boven het bureau, overspanning	80 cm	70 tot 90 cm	Boeken wegen al gauw 25 kg per meter; bij 18 mm plaat zakt een langere plank zichtbaar door

Een bureau in de slaapkamer zetten

Een bureau in de slaapkamer is de meest voorkomende thuiswerkplek in Nederlandse huizen, en hij loopt bijna altijd op hetzelfde vast: de stoel. Het blad past langs vrijwel elke wand, maar de 90 cm achter dat blad botst met het voeteneind, met een kastdeur of met de route naar het raam.

Daarom werkt een slaapkamer met bureau het beste als die 90 cm gedeeld wordt met ruimte die er toch al moest zijn. Aan het voeteneind van een bed houd je 60 cm vrij en liever 90; leg het bureau daar tegenover, dan is de loopstrook meteen je stoelruimte.

Dezelfde truc werkt voor de kast. Voor een kledingkast met draaideuren blijft 100 cm vrij, want elke deur van 50 cm zwaait de kamer in en jij staat er zelf nog voor. Staat het bureau haaks op die kast, dan overlappen de twee vlakken en verlies je niets.

Kies het blad daarna ondieper dan in een aparte werkkamer. Met 50 tot 60 cm diepte blijft er vloer over, met als gevolg dat het scherm dichter op je ogen staat dan de 50 tot 80 cm die prettig is. Een laptopstandaard achterop het blad of een monitorarm aan de achterrand haalt dat verschil terug. Hoe je bed, kast en bureau in een kamer van nog geen 9 m² over elkaar heen legt, staat bij een kleine slaapkamer inrichten met bureau, met de opstellingen die daar passen.

Welk type bureau bij welke kamer past

Bureaus verschillen minder in kwaliteit dan in wat ze met de ruimte doen. Het verschil zit in de diepte, in of de stoel eronder kan, en in of het blad verdwijnt als je klaar bent.

Een zwevend wandblad wint vloer omdat er geen poten staan, dus een robot of een stofzuiger gaat eronderdoor en de kamer oogt langer. Daar staat tegenover dat het hele gewicht plus jouw elleboogsteun aan de wand hangt, en dat lang niet elke wand dat houdt.

Een klapbureau of secretaire doet het omgekeerde: hij is dicht 15 tot 20 cm diep en open 40 tot 50 cm. Dat werkt voor een paar uur per week, maar het is geen plek om vijf dagen op te zitten, want het blad ligt zelden op 74 cm en de beenruimte is beperkt.

Een hoekbureau geeft de meeste bladruimte per vierkante meter, en kost je de meeste bewegingsvrijheid: je zit in de hoek, dus elke route moet achter je rug langs. In een smalle kamer is dat precies de plek waar ook de deur zit. Welke vormen in een slaapkamer overeind blijven, en met welke opstelling, staat bij de bureauopstellingen voor een slaapkamer.

Type bureau	Maat	Wanneer het werkt	Waar het op vastloopt
Zwevend wandblad	100 tot 160 bij 40 tot 60 cm	Kleine kamer waar je de vloer vrij wilt houden	De wand moet het dragen; in gipsplaat hang je aan de regels of aan kiepankers
Klapbureau of secretaire	80 tot 100 cm breed, dicht 15 tot 20 cm diep	Een paar uur per week, en de kamer moet 's avonds weer slaapkamer zijn	Het blad zit zelden op 74 cm en je knieën vinden vaak een dwarslat
Smal bureau op poten	100 tot 120 bij 50 cm	Slaapkamer of overloop waar 60 cm diepte niet past	Het scherm komt binnen 50 cm van je ogen zonder standaard of arm
Standaardbureau	140 bij 70 cm	De maat waar alles op is gemaakt, van monitorarm tot ladeblok	Vraagt inclusief stoel een blok van 140 bij 160 cm
Zit-stabureau	120 tot 180 bij 70 tot 80 cm	Vijf dagen per week werken, of een rug die stilzitten slecht verdraagt	Het blad gaat omhoog met alles erop; kabels moeten 60 cm rek hebben
Hoekbureau	Twee bladen van 140 tot 180 bij 60 tot 80 cm	Veel papier, twee schermen, een vaste werkkamer	Je zit in de hoek, dus de looproute gaat achter je stoel langs
Eettafel als bureau	Blad meestal 75 tot 78 cm hoog	Incidenteel, en als er niets anders is	Vier cm te hoog voor de meeste mensen, en je schouders trekken op bij het typen

Wat de wand moet houden bij een zwevend bureau

Bij een plank aan de muur gaat het om het gewicht dat erop staat. Bij een zwevend bureau gaat het om iets anders: jij leunt erop. Zodra je je onderarmen op de voorrand legt, werkt het blad als een hefboom en trekt de bovenste schroef uit de wand terwijl de onderste juist duwt.

Hoe langer het blad naar voren steekt, hoe groter die trekkracht. Een blad van 60 cm diep vermenigvuldigt de kracht op de bovenste bevestiging dus flink ten opzichte van een plank van 25 cm. Dat is de reden dat een zwevend bureau bijna altijd loskomt aan de bovenkant en bijna nooit aan de onderkant.

Welke wand je hebt, bepaalt daarna alles. In gestuukte steen of beton doet een nylon plug van 8 mm met een schroef van 5 bij 60 mm het werk. In een gipsplaten voorzetwand houdt de plaat zelf vrijwel niets, en hang je aan de houten of metalen regels die er elke 40 tot 60 cm achter zitten.

Gasbeton en kalkzandsteen vragen weer iets eigens: gasbeton is te zacht om te klemmen en wil een lange plug met grove draad, kalkzandsteen scheurt van de spreidkracht van een keilbout en wil voor zwaar werk een chemisch anker. Zoek per wandtype op wat één punt houdt in de ophangwijzer voor jouw soort wand, en verdeel het blad altijd over minstens vier punten.

Wand	Wat erin gaat	Wat één punt ongeveer houdt	Waar je op let
Gestuukte steen	Nylon plug 8 mm met schroef	Tot ongeveer 15 kg	De stuclaag is niet de drager; de schroef moet in de steen erachter grijpen
Beton	Nylon plug, voor zwaar werk een keilbout of chemisch anker	Tot ongeveer 25 kg	In beton zit wapening; stuit je op staal, verplaats het gat 3 tot 5 cm
Kalkzandsteen	Nylon plug, zwaar werk met chemisch anker	Tot ongeveer 20 kg	Geen keilbout, want de spreidkracht doet de steen scheuren; blijf 5 cm van hoeken en voegen
Baksteen	Nylon plug in de steen, niet in de voeg	Tot ongeveer 15 kg	Een oude, zachte steen boor je zonder klopstand, anders breekt de rand uit
Gipsplaat, langs de regel	Schroef direct in de houten regel	Tot ongeveer 15 kg	Kom minstens 40 mm in het hout; dan hang je aan het frame en niet aan de plaat
Gipsplaat, tussen de regels	Kiepplug of metalen hollewandplug	10 tot 12 kg	Boor nooit blind: leidingen lopen meestal verticaal boven of onder een wandcontactdoos
Gasbeton	Gasbetonplug met grove draad of injectiemortel	Tot ongeveer 10 kg	Poreus en zacht; verdeel over meer punten en blijf 10 cm van hoeken en randen

Licht, de richting van het raam en de stand van het scherm

Het verschil tussen een werkplek waar je de hele dag zit en een waar je na een uur weggaat, zit zelden in het meubel. Het zit in de hoek tussen je scherm en het raam.

Met het scherm naar het raam toe kijk je tegen het licht in en valt de zon in je ogen. Met het raam in je rug spiegelt datzelfde raam in het glas van je scherm, en dan draai je de helderheid op tot je aan het eind van de dag je ogen voelt. Met de zijkant van het bureau naar het glas heb je allebei die problemen niet, en dat werkt voor iedere windrichting.

Daarnaast bepaalt de richting hoe constant het licht is. Op het noorden komt bijna geen directe zon binnen en krijg je diffuus hemellicht van rond 6500 K dat de hele dag hetzelfde blijft, wat voor schermwerk de rustigste omstandigheid is. Op het zuiden en westen wandelt er juist een zonvlek over je blad.

Voor de avond geldt één regel die veel oplevert: houd één kleurtemperatuur per zichtveld. Zet je een lamp van 2700 K naast een van 4000 K, dan ijkt je oog zich op het gemiddelde en lijkt de ene oranje en de andere blauw. Wat het licht op jouw raamrichting doet, staat per windstreek in de lichtwijzer per uur en seizoen.

Raam op	Wat het licht doet	Hoe je het bureau zet
Noord	Diffuus hemellicht rond 6500 K, geen slagschaduw, nauwelijks verandering over de dag	Vrij te plaatsen; de rustigste richting voor schermwerk en voor kleur beoordelen
Noordoost tot oost	Zon vanaf zonsopkomst tot het middaguur, eerst warm en daarna bijna neutraal	Zijkant naar het glas, anders zit je tot tien uur in de zon of tegen je eigen schaduw aan
Zuidoost	Zon wandelt van de ochtend tot in de middag over het blad	Zijkant naar het raam plus verticale lamellen; je houdt het daglicht en verliest de zonvlek
Zuid	Direct zonlicht, veel en hard, met scherpe schaduwranden	Lamellen of een screen zijn hier eerder nodig dan handig, ook met de zijkant naar het glas
Zuidwest tot west	Tot het middaguur vlak hemellicht, daarna lage zon die tot achter in de kamer schijnt	Zijkant naar het raam en een screen dat je dicht kunt doen, want de zon schijnt horizontaal het scherm in
Noordwest	Het grootste deel van de dag noordlicht, laat in de middag lage zon in het zomerhalfjaar	Goed voor schermwerk tot een uur of vier; daarna komt de zon van de zijkant

Stroom en kabels achter het blad

Een wandcontactdoos zit in Nederlandse woningen meestal met het hart op 30 cm boven de vloer. Dat is een gewoonte en geen norm: NEN 1010 schrijft voor gewone ruimtes geen hoogte voor en legt alleen de zones in de badkamer vast. Achter een bureau werkt die 30 cm slecht, want je komt er niet bij zodra het blad er staat.

Praktischer is een doos naast of boven het blad, op ongeveer 100 tot 110 cm, zoals dat in een keuken boven het werkblad ook gebeurt. Je ziet dan wat erin zit en je kunt een stekker eruit halen zonder onder het bureau te kruipen.

Tel voordat je iets besluit de aansluitingen die permanent bezet zijn: scherm, laptopvoeding, dockingstation, bureaulamp, telefoonlader, en bij een zit-stabureau ook de motor. Dat zijn er zes, en een enkele doos met twee gaten wordt dan een verdeelblok dat los op de vloer ligt.

Werk je met een zit-stabureau, laat de kabels dan minstens 60 cm speling houden en bundel ze in een goot of een sleeve die met het blad meebeweegt. Een kabel die op stahoogte strak komt te staan, trekt de stekker uit het verdeelblok of het verdeelblok van de wand. Wat er verder bij een vaste werkruimte komt kijken, van opbergen tot akoestiek, staat bij het inrichten van een vaste werkkamer.

Werken en slapen in dezelfde kamer uit elkaar houden

Een slaapkamer met bureau werkt of werkt niet om redenen die weinig met inrichting te maken hebben. Het gaat om zicht en om licht: wat je vanuit bed ziet liggen, en welk licht er 's avonds nog aan is.

Zorg dat het scherm niet in je blikveld staat als je in bed ligt. Dat lukt met de stand van het bureau, met een blad dat je dichtklapt, of met een scherm dat je een kwartslag draait. Een bureau dat in het verlengde van het bed staat is vanuit liggende houding onzichtbaar; een bureau tegenover het hoofdeinde is dat nooit.

Voor het licht geldt hetzelfde onderscheid. Een werklamp van 4000 K sluit overdag aan op het daglicht, maar is precies het licht dat je 's avonds niet wilt in een kamer waar je gaat slapen. Gebruik daarom twee aparte lichtpunten met twee schakelaars, en niet één lamp die alles doet.

Een zone afbakenen helpt vooral visueel. Een vloerkleed onder het bureau, een andere kleur op die ene wand of een open kast als scheiding maakt van de werkplek een apart stuk kamer. Dat lost de geluidsvraag niet op, maar het scheelt in wat je ziet als je binnenkomt. Voor een kamer waar bed en bureau elkaar echt raken, staan de opstellingen bij bed en bureau in dezelfde kleine kamer.

Videobellen in een kamer die daar niet voor gemaakt is

Twee dingen verraden een geïmproviseerde werkplek in beeld: tegenlicht en galm. Allebei zijn ze op te lossen zonder iets te kopen.

Zit je met het raam in je rug, dan meet de camera op het felste in beeld en dat is het raam. Je gezicht wordt daardoor donker, hoe goed de camera ook is. Het licht hoort van voren of schuin van voren te komen, dus draai het bureau een kwartslag of zet een lamp naast het scherm.

Galm komt door harde oppervlakken die het geluid heen en weer kaatsen. Een kleine kamer met een harde vloer, een gladde kast en geen gordijnen is akoestisch de moeilijkste ruimte in huis, want de wanden staan dicht bij elkaar en de weerkaatsing komt snel terug.

Het meeste effect halen zachte vlakken op de wanden waar het geluid tussen stuitert: een gordijn, een vloerkleed, een boekenkast met ongelijke inhoud. Een boekenwand werkt beter dan een gladde kastdeur omdat de ruggen het geluid verstrooien in plaats van het terug te kaatsen. Kijk daarna ook wat er achter je in beeld staat: een kastdeur die openstaat of een bed in het vizier valt de kijker eerder op dan jou.

Veelgestelde vragen