Shutters in een erker: hoeken, inbouwdiepte en lamellen
Shutters in een erker hangen per glasvlak in een eigen frame, met hoekstijlen die op de gemeten hoek van de erker worden gemaakt, en ze lossen op wat een gordijn daar niet kan: er hoeft geen stof naast het glas te parkeren. Of ze in de dag van het kozijn passen, hangt aan de vrije diepte tot de raamkruk, want een lamel van 89 mm steekt in open stand zo'n 3 cm naar het glas uit en vraagt rond 70 mm diepte. Leg de middenregel op het kalf of op de ooghoogte van wie langsloopt, deel de panelen in op de kozijnstijlen, en zet de lamellen bij enkel glas 's nachts open tegen condens.
Handig bij het plannen
- Tijd
- een uur inmeten per erker
Gereedschap
- Rolmaat van minstens 3 m
- Zwaaihaak of digitale hoekmeter
- Waterpas van 60 cm om te zien of een vlak uit het lood staat
- Ruitjespapier van 5 mm, waarbij een hokje 10 cm is
- Potlood en gum
Materiaal
- Een strook karton ter breedte van een paneel om het draaivlak na te lopen
Waarom shutters het parkeerprobleem van een erker oplossen
Shutters in een erker zijn panelen met kantelbare lamellen die met scharnieren in een eigen frame hangen, per glasvlak op maat gemaakt. Ze lossen op waar elke andere raambekleding in een erker op vastloopt: naast het glas is geen muur om een opzij geschoven gordijn te parkeren. Hoe ze zich verhouden tot plissés, vouwgordijnen en overgordijnen, staat in het overzicht van raambekleding per soort raam.
Bij een shutter regel je licht en inkijk met de stand van de lamellen, en het paneel blijft gewoon voor het glas staan. Open gaat het alleen als je het raam wilt openen of lappen.
Een erker stelt daarbij strengere eisen dan een recht raam. Drie tot vijf vlakken raken elkaar in hoeken van 90 of 135 graden, en de ruimte erachter is meestal maar 80 tot 120 cm diep; wat die maten voor de rest van de inrichting betekenen, lees je bij de vormen en maten van een erker.
Twee eigenschappen die shutters vaak krijgen toegedicht, kloppen maar half. Een binnenshutter houdt geen inbreker tegen die al door het glas is, en hij isoleert beperkt, omdat er langs de randen en tussen de lamellen lucht blijft stromen. Wat hij wel doet, is licht en zicht per vlak en per hoogte regelen zonder stof over het glas.
De tabel zet de uitvoeringen naast elkaar. In een erker valt de keuze meestal tussen volledige hoogte met een middenregel en een café-uitvoering die alleen het onderste deel afdekt.
| Uitvoering | Wat het in een erker doet | Waar het op knelt |
|---|---|---|
| Volledige hoogte, één lamellenveld | Eén paneel per raamdeel van vensterbank tot bovendorpel, alle lamellen kantelen samen | Boven ongeveer 150 cm paneelhoogte wordt het paneel slap en krijgt het meestal toch een middenregel |
| Volledige hoogte met middenregel | De lamellen boven en onder de regel kantel je apart, dus onder dicht en boven open kan | De regel is ongeveer 6 tot 8 cm hoog en zit in je uitzicht als hij op de verkeerde hoogte valt |
| Dubbel paneel, boven en onder los | Het onderste en het bovenste paneel draaien apart open, zodat je boven kunt luchten met onder dicht | Twee stel scharnieren per raamdeel, en waar de panelen elkaar raken zit een dubbele regel |
| Café-uitvoering, alleen het onderste deel | Dekt het glas af tot een hoogte naar keuze en laat bovenlichten en glas-in-lood vrij | Van de overkant of van een hogere verdieping kijk je in de avond over de rand heen naar binnen |
| Dichte panelen zonder lamellen | Sluiten het glas volledig af en dempen licht en koudeval het meest | Alleen open of dicht, en overdag dicht is de erker donker |
Hoe de frames de hoeken van de erker volgen
In een erker krijgt elk glasvlak een eigen shutter, maar de frames staan niet los naast elkaar. In elke hoek komt een hoekstijl: een staander die in de hoek van het kozijn past en waar de panelen van beide vlakken aan kunnen scharnieren.
Die hoekstijl wordt gemaakt op de hoek van jouw erker. Bij een rechthoekige erker is dat 90 graden, en bij een driezijdige erker staan de schuine vlakken onder 45 graden op de gevel en raken ze het voorraam aan de binnenkant onder 135 graden. Is de werkelijke hoek 132 graden, dan sluit een hoekstijl van 135 graden aan één kant niet aan en blijft er over de hele hoogte een lichtspleet, dus die hoek meet je en schat je niet.
Binnen een breed voorraam deel je de panelen in op de kozijnstijlen die er al zijn. Een tussenstijl van het shutterframe precies voor een stijl van het kozijn valt weg achter materiaal dat al zicht wegneemt, terwijl een tussenstijl midden voor een ruit een nieuwe verticale lijn door je uitzicht trekt.
Laat de lamellen en de middenregel over alle vlakken op dezelfde hoogte doorlopen. Vanuit de kamer lees je de erker dan als één reeks horizontale lijnen, en een regel die op het zijvlak 3 cm hoger zit, zie je vanaf de bank meteen.
Bij de driezijdige erker van een jaren 30 woning komt daar het kalf met de bovenlichten bij. Daar leg je de bovenkant of de middenregel van de shutter op, zodat het glas-in-lood erboven vrij blijft.
Een ronde erker bestaat uit gebogen glas of uit smalle facetten. Onder ongeveer 40 cm facetbreedte blijft er na frame en stijlen nog maar zo'n 25 cm lamel over, en dan werkt een plissé per facet vaak beter dan een shutter.
| Vorm van de erker | Hoe het frame in de hoek aansluit | Waar het op knelt |
|---|---|---|
| Rechthoekig, hoeken van 90 graden | Haakse hoekstijl, of twee frames die tegen elkaar sluiten | Een geopend paneel komt tegen het vlak ernaast te liggen, dus je kiest per hoek welk vlak opzij klapt |
| Driezijdig, schuine vlakken onder 45 graden op de gevel | Hoekstijl van ongeveer 135 graden, gemaakt op de gemeten hoek | Een afwijking van een paar graden geeft een lichtspleet over de hele hoogte van de hoek |
| Vijfzijdig of veelhoekig | Vier hoekstijlen, elk op zijn eigen gemeten hoek | Smalle vlakken laten weinig lamellengte over en de hoekstijlen vormen samen een dichte strook |
| Rond of met gebogen glas | Per facet een recht paneel, of geen shutter | Gebogen glas volgt een recht paneel niet, dus de afstand tot het glas wisselt over de breedte |
| Hoekerker over twee gevels | Haakse hoekstijl op de buitenhoek en een eigen frame per gevel | De twee gevels krijgen op andere uren zon, dus je stelt de lamellen per zijde anders |
| Moderne erker met glas tot de vloer | Frames van vloer tot bovendorpel, met hoekstijlen die tot de vloer doorlopen | Panelen boven 200 cm krijgen een middenregel of een tweedeling, en een vloerconvector moet vrij blijven |
Hoeveel inbouwdiepte de lamellen nodig hebben
Of een shutter in de dag van het kozijn past of ervoor moet staan, hangt af van de manier waarop een lamel draait. De lamel scharniert om twee pennen in het midden van de zijstijlen, dus in open stand steekt hij aan beide kanten uit: naar de kamer en naar het glas, telkens de helft van zijn breedte min de halve paneeldikte.
Bij een paneel van ongeveer 3 cm dik steekt een lamel van 89 mm in open stand zo'n 3 cm naar het glas uit. Zit daar een raamkruk die 40 tot 60 mm uit het glasvlak komt, dan slaat de lamel er bij het kantelen tegenaan, ook als het frame zelf keurig past.
Meet daarom de vrije diepte vanaf de voorkant van het kozijn tot het obstakel dat het verst uitsteekt, met het raam dicht en met het raam open. Een draaikiepraam komt in kiepstand bovenin 10 tot 15 cm de kamer in, en die ruimte is er met een shutter in de dag niet.
In een jaren 30 erker is die diepte vaak 30 mm of minder, omdat het glas dicht aan de binnenkant zit en de sluitingen 40 tot 60 mm uitsteken. Daar komt het frame op de vensterbank voor het kozijn te staan, of op een opbouwlijst die het frame 2 tot 5 cm naar voren haalt.
De diepte in de tabel is gerekend met een paneel van 3 cm en een centimeter speling. De opgave van de leverancier voor zijn eigen paneel gaat voor, en het verschil tussen twee lamelbreedtes is vaak precies de marge waar een raamkruk tussen zit.
Moet de erker nog gebouwd worden, dan regel je dit vooraf. Kies bij het aanbouwen van een nieuwe erker voor ramen die naar buiten draaien, kozijnstijlen die breed genoeg zijn om een tussenstijl van het frame achter te verbergen, en een vensterbank die 8 tot 10 cm voor het kozijn uitsteekt.
| Lamelbreedte | Uitsteek naar het glas in open stand | Vrije diepte die het ongeveer vraagt | Wat het in een erker betekent |
|---|---|---|---|
| 63 mm | Ongeveer 1,5 tot 2 cm | Ongeveer 60 mm | Past het vaakst in de dag, ook bij een raamkruk dicht op het glas; meer lamellen per meter, dus minder uitzicht in open stand |
| 76 mm | Ongeveer 2,5 cm | Ongeveer 65 mm | Tussenmaat die op smalle zijvlakken van 50 tot 70 cm nog in verhouding blijft |
| 89 mm | Ongeveer 3 cm | Ongeveer 70 tot 75 mm | Ruim uitzicht in open stand op een voorraam van 150 cm of breder; vraagt vaak een frame voor het kozijn |
| 114 mm | Ongeveer 4 cm | Ongeveer 85 tot 90 mm | Alleen bij een diepe dag of een frame op de vensterbank, en op een zijvlak van 60 cm oogt de lamel grof |
De uitsteek geldt aan beide kanten. Een lamel die aan de glaskant vrij draait, steekt aan de kamerkant evenveel uit, en daar liggen kussens, staan planten en hangt soms nog een gordijn dat de lamellen tegenhoudt.
Waar de panelen heen draaien als ze openstaan
Een shutterpaneel draait een kwartcirkel de erker in met een straal van zijn eigen breedte. Een paneel van 50 cm vraagt dus een vrij vlak van 50 bij 50 cm op de hoogte van het paneel, en in een erker van 95 cm diep is dat meer dan de helft van de diepte.
Brede ramen deel je daarom op in smallere panelen die als paar tegen elkaar vouwen. Twee panelen van 50 cm aan één scharnierzijde vouwen tot een pakket van 50 cm breed en ongeveer 6 cm dik, en dat pakket klap je opzij naar de hoek.
In een haakse hoek botsen de panelen van twee vlakken als ze aan dezelfde hoekstijl scharnieren. Het voorpakket legt zich dan tegen het zijvlak en het zijpaneel kan niet meer open, dus laat je het zijpaneel aan de kamerkant scharnieren.
In een hoek van 135 graden draait een paneel verder open en ligt het plat tegen de gesloten shutter van het schuine vlak. Dat dekt dat vlak af zolang het openstaat, maar een shutter staat alleen open als je het raam opent of lapt, en dat hindert minder dan een gordijn dat de hele dag op het zijraam hangt.
Met een zitkussen in de vensterbank telt ook de hoogte. De onderregel van het paneel draait vlak boven de plank rond, dus alles wat erop ligt, van een kussen van 10 cm tot een plantenpot, houdt het paneel tegen; hoe je zo'n zitplek verder inricht, staat bij zitten en decoreren in een brede vensterbank.
Wil je het kussen laten liggen, laat de panelen dan pas 12 tot 15 cm boven de vensterbank beginnen, met een dichte strook in het frame eronder. Dat kost een strook uitzicht onderin, maar daar kijk je vanaf de bank toch over de vensterbank heen.
Houd een strook karton ter breedte van het paneel tegen de scharnierzijde en draai hem boven de vensterbank rond. In een halve minuut zie je wat het paneel raakt: de raamkruk, de hoekstijl, een plantenpot of het kussen.
De vensterbank, de radiator en de hoogte van de middenregel
De meeste erkers hebben een borstwering met een vensterbank rond 90 cm en een radiator eronder. De shutter staat dan op die vensterbank, en twee dingen bepalen of dat samengaat: waar het frame op de plank komt en of de radiator zijn warmte nog kwijt kan.
Staat het frame achter op de plank, dicht bij het glas, dan blijft de voorkant van de vensterbank bruikbaar, maar alleen buiten het draaivlak van de panelen. Staat het op de voorrand, dan verdwijnt de vensterbank achter de shutter: de panelen draaien vrij de kamer in, maar wat erachter staat, krijgt alleen licht door de lamellen en staat in de koudste luchtlaag van de erker.
Een radiator onder het raam heeft 10 cm vrije ruimte onder de vensterbank nodig en een onderkant op 10 tot 15 cm boven de vloer. Wordt de vensterbank verdiept om het frame kwijt te kunnen, laat hem dan niet ver voorbij de voorkant van de radiator uitsteken, want dan blijft de warme lucht onder de plank hangen. Die hoogtes staan met de rest van de maten rond het raam in de maatwijzer voor raam, gordijn en radiator.
De middenregel leg je op de hoogte waar de blik van buiten van richting wisselt. Ligt je vloer 40 cm boven de stoep, dan zit het oog van wie langsloopt op ongeveer 120 cm boven jouw vloer: onder die hoogte kijkt de passant schuin omlaag de kamer in, erboven schuin omhoog.
Met de regel precies daar heeft elk deel van de shutter één kijkrichting, en dus één lamellenstand die hem tegenhoudt. Hoe die zichtlijn bij een hogere vloer of een overbuur op de verdieping uitvalt, is uitgerekend bij de hoogte waarop inkijk vanaf de stoep stopt.
Heeft het kozijn een kalf, dan wint het kalf. Een middenregel die 10 cm onder de kalflijn zit, geeft een dubbele horizontale streep, en die zie je vanuit de kamer eerder dan het verschil in inkijk.
Lamellen kantelen tegen inkijk en voor daglicht
Tussen twee lamellen zit een schuin kanaal, en je kijkt er alleen doorheen in de richting waarin dat kanaal loopt. Voor licht geldt hetzelfde, en daarmee is de stand van de lamel een keuze over wie er binnen kan kijken en waar het daglicht landt.
Staat de binnenkant van de lamel omhoog, dan loopt het kanaal vanaf het glas omhoog de kamer in. Van buiten en van beneden kijk je dan tegen het plafond, van boven kijk je tegen de lamellen, en van binnen kijk je zelf schuin omlaag naar de straat of de tuin.
Staat de binnenkant omlaag, dan loopt het kanaal omlaag de kamer in. Wie van beneden kijkt, ziet dan alleen lamellen, jij kijkt naar de lucht, en het hemellicht valt schuin op de vensterbank en de vloer.
Welke stand werkt, hangt af van waar de kijker staat, en in een erker verschilt dat per vlak. Het voorraam kijkt recht op de stoep, de zijvlakken kijken schuin langs de gevel naar de voordeur van de buren.
In de avond draait het beeld om. Zodra het binnen lichter is dan buiten, zie je vanaf de straat elk kanaal als een lichte streep, en dan houdt alleen een stand die bijna dicht is het zicht tegen; overdag zie je van buiten vooral de lamellen zelf en is een halfopen stand vaak genoeg.
Op het zuiden en westen komt er iets bij. De zon staat daar in de late middag laag en schijnt bijna horizontaal naar binnen, dus een horizontale lamel laat hem gewoon door; op welke uren de zon op elk vlak van jouw erker staat, zoek je op in de lichtwijzer met de zon per windrichting.
| Stand van de lamellen | Waar je van binnen naar kijkt | Wat het van buiten tegenhoudt | Waar het daglicht heen gaat |
|---|---|---|---|
| Horizontaal open | Recht naar buiten, met om de 5 tot 11 cm een lamel in beeld | Weinig: van gelijke hoogte kijk je tussen de lamellen door | Recht naar binnen, met de minste demping |
| Binnenkant omhoog, half gekanteld | Schuin omlaag, naar de stoep of de tuin | Wie van boven kijkt, zoals een overbuur op de verdieping | Direct zonlicht valt op de bovenkant van de lamel en komt via die kaatsing gedempt binnen |
| Binnenkant omlaag, half gekanteld | Schuin omhoog, naar de lucht | Wie van beneden kijkt, zoals een passant bij een hoge vloer | Het hemellicht valt schuin op vensterbank en vloer |
| Onder omhoog en boven omlaag, met middenregel | Onder naar de straat, boven naar de lucht | De passant op ooghoogte, zowel onder als boven de regel | Boven komt het meeste licht binnen, onder blijft het gedempt |
| Bijna dicht | Nauwelijks nog naar buiten | Ook in de avond met de lampen aan | Er blijft een smalle lichtstreep langs de randen en tussen de lamellen |
| Paneel opengedraaid | Het hele glasvlak | Niets | Volledig daglicht, terwijl het paneel zelf het vlak ernaast afdekt |
Beoordeel de stand vanaf de stoep, 's avonds met de lampen aan. Wat je binnen denkt te zien, zegt weinig over wat de straat ziet, en één blik van buiten laat meteen zien welk vlak nog een lichte streep geeft.
Warmte, kou en condens achter een gesloten shutter
Een shutter aan de binnenkant houdt zonnewarmte pas tegen als die al door het glas is. Het licht warmt de lamellen op en die geven hun warmte af aan de lucht in de erker; een witte lamel kaatst een deel terug door het glas naar buiten, een donkere bijna niets.
Wil je in een erker op het zuiden of westen de warmte buiten houden, dan hoort er een markies of een screen aan de buitenkant bij. De shutter binnen regelt dan alleen nog licht en zicht.
In de winter werkt een gesloten shutter de andere kant op. Hij houdt de warme kamerlucht weg bij het glas, en daardoor koelt de binnenkant van de ruit verder af dan zonder shutter.
Bij isolatieglas blijft de ruit dan meestal boven het dauwpunt, want lucht van 20 graden met 50 procent vocht slaat pas neer op een vlak kouder dan ongeveer 9 graden. Enkel glas of oud dubbel glas zakt op een koude nacht wel onder die grens, en dan loopt het condenswater achter de gesloten panelen naar de onderdorpel en de vensterbank.
Het water zelf is daar het probleem niet, het materiaal dat het opneemt wel. Water dat bij een pen of een beschadiging onder de lak trekt, laat hout en mdf zwellen en de lak rond de pen barsten; zet bij enkel glas de lamellen 's nachts dus open, zodat de kamerlucht het glas blijft bereiken.
Voor je stookkosten doet een shutter weinig. Hij remt de koudeval langs het glas een beetje, maar er stroomt lucht langs de randen en door de lamellen. Beter glas of een isolatie van vloer en borstwering doet meer, en waar dat loont staat bij de koude plekken van een erker en wat je eraan isoleert.
Sluit de panelen niet voor een ruit waar al condens op staat, in de hoop dat het vocht uit het zicht blijft. Achter een dicht paneel droogt het glas langzamer op, en de onderregel staat dan urenlang in het water op de vensterbank.
Hout, kunststof of mdf, en welke kleur bij het kozijn past
Het materiaal kies je op de erker en niet op de foto. Twee dingen trekken in een erker aan een shutter: condens aan de glaskant en zonnewarmte achter het glas, en elk materiaal verdraagt een van die twee slechter.
Licht hardhout, zoals linde of paulownia, is licht van gewicht en stijf, en daarom kan een houten paneel breder worden zonder door te buigen. Kunststof, meestal een profiel met een versterkte kern, verdraagt water zonder te zwellen, maar het is zwaarder en kan in volle zon achter glas gaan doorbuigen, dus houden leveranciers de panelen smaller.
Mdf met een laklaag is strak en goedkoper, maar zwelt blijvend op waar water door een beschadiging in de plaat trekt. De paneelbreedtes in de tabel zijn de grenzen die leveranciers gangbaar aanhouden, en de opgave voor het eigen systeem gaat voor.
Voor de kleur is er een lichtreden om wit te kiezen: een gelakte witte lamel kaatst het daglicht in halfopen stand de kamer in, terwijl een zwarte of donkere houttint het opvangt. Bij dezelfde lamellenstand is een erker met donkere shutters dus merkbaar donkerder, en in de zon worden donkere lamellen ook warmer.
Kies je wit, leg het lakstaal dan tegen het kozijn en niet tegen de muur. Zuiver wit RAL 9010 is iets romiger en verkeerswit RAL 9016 helderder en koeler, en een shutter in het ene wit voor een kozijn in het andere maakt het kozijn blauwig of de shutter geel. Wat wit, grijs en houttint verder met wand en plafond doen, staat bij de afwerking van wanden, plafond en raam.
| Materiaal | Wat het goed doet | Waar het op knelt | Past in een erker met |
|---|---|---|---|
| Licht hardhout, gelakt | Licht en stijf, panelen tot ongeveer 80 à 90 cm breed, slanke regels | Water dat bij een pen of een beschadiging onder de lak trekt | Isolatieglas en een droge kamer, ook op het zuiden |
| Hout in houttint of gebeitst | De nerf blijft zichtbaar en sluit aan op een houten kozijn | Zon laat de glaskant na verloop van tijd lichter worden dan de kamerkant | Een noord- of oostgevel, of een erker met buitenzonwering |
| Kunststof met versterkte kern | Verdraagt condens en een natte doek zonder te zwellen | Zwaarder, panelen tot ongeveer 60 à 75 cm, en kans op doorbuigen in volle zon | Enkel glas, een noordgevel of condens op de onderdorpel |
| Mdf met laklaag | Strak lakwerk tegen een lagere prijs | Zwelt blijvend op waar water in een beschadiging trekt, en is zwaar | Een droge erker met isolatieglas |
| Aluminium | Vormvast en ongevoelig voor vocht | Voelt koud aan en is binnen minder gangbaar | Een badkamer of een erker die als tuinkamer dienst doet |
Inmeten, bestellen en monteren zonder dat de maat misgaat
Shutters voor een erker worden per vlak op maat gemaakt, en dat heeft gevolgen voor wie het risico draagt. Een product dat volgens jouw specificaties is gemaakt, valt buiten het wettelijke herroepingsrecht bij kopen op afstand, dus een verkeerde maat die jij zelf doorgeeft, is jouw schade.
Laat de leverancier daarom inmeten, of meet zelf alleen om een eerste prijs te vragen. Wie inmeet, is verantwoordelijk voor de maat, en in een erker met hoeken die zelden precies kloppen is dat het grootste risico van de hele bestelling.
Meet je zelf, meet dan per vlak de dagmaat boven, halverwege en onderin en neem de kleinste, meet de twee diagonalen van elk vlak, en meet elke hoek met een zwaaihaak of een digitale hoekmeter. Noteer ook de vrije diepte tot de raamkruk en de draairichting van elk raam.
Bij de montage gaat het om waar de schroeven in komen. In een kunststof of aluminium kozijn schroef je niets, want de profielen zijn hol, er zit stalen versterking in en de rand van het glaspakket ligt vlak achter de glaslat. Het frame komt dan op de vensterbank, tegen de dagkant of op een houten aftimmering, en welke plug in jouw dagkant of plafond hoort, zoek je op in de ophangwijzer per wandsoort.
Een erker die als element van de fabriek komt, heeft een eigen aandachtspunt. Bij een prefab erker met standaardmaten kan het kozijn van kunststof zijn met draaikiepramen naar binnen, en dan bepaalt de draairichting de plek van het frame nog voordat je aan lamellen denkt.
Vraag bij het inmeten om de maten per vlak op papier, met de hoeken en de vrije diepte erbij. Dan laat je een tweede offerte op precies dezelfde uitvoering maken, en zie je meteen of een leverancier een hoek als standaard 135 graden heeft genoteerd.
Zo meet je een erker in voor shutters
Elke stap legt een maat vast waar de volgende stap op rekent, dus de volgorde voorkomt dat je een lamel kiest die niet kan kantelen.
-
Teken de erker in bovenaanzicht met de hoeken erin
Zet de erker op ruitjespapier van 5 mm, waarbij één hokje 10 cm is, en teken elk glasvlak, elke kozijnstijl en elke hoek. Meet de hoeken met een zwaaihaak of een digitale hoekmeter, want een hoekstijl wordt op die maat gemaakt en een erker die 3 graden afwijkt, geeft anders een lichtspleet.
-
Meet elk vlak op drie hoogtes en over de diagonalen
Meet de dagmaat boven, halverwege en onderin en noteer de kleinste, en meet ook de hoogte links, midden en rechts. Verschillen de twee diagonalen van een vlak meer dan 5 mm, dan staat het niet haaks en moet het frame dat met zijn lip opvangen, dus geef beide maten door.
-
Noteer de vrije diepte en hoe elk raam opengaat
Meet vanaf de voorkant van het kozijn tot het verste obstakel: de raamkruk, een espagnolet of het glaslatje. Doe dat met het raam dicht en open, en noteer per raam of het naar buiten draait, naar binnen draait of kiept, want dat bepaalt of het frame in de dag of ervoor komt.
-
Leg de paneelverdeling en de hoogte van de regel vast
Laat de tussenstijlen op de kozijnstijlen vallen en maak een paneel niet breder dan de vrije ruimte waarin het moet opendraaien. Leg de middenregel op het kalf, of zonder kalf op de ooghoogte van de passant, bij een vloer 40 cm boven de stoep rond 120 cm.
-
Loop per hoek na welk paneel waarheen draait
Houd een strook karton ter breedte van het paneel tegen elke scharnierzijde en draai hem rond. Raakt hij de hoekstijl, het zijpaneel of wat er op de vensterbank ligt, verplaats het scharnier dan naar de andere kant of kies twee smallere panelen die vouwen.
-
Kies materiaal en kleur op het glas en de zon
Bij enkel glas of condens op de onderdorpel kies je kunststof, bij isolatieglas kan hout. Ligt de erker op het zuiden of westen, blijf dan bij een lichte kleur en leg het lakstaal tegen het kozijn, want RAL 9010 en 9016 naast elkaar lees je meteen als twee verschillende witten.
-
Laat de bevestiging en de inhoud van de offerte vastleggen
Spreek af waar het frame vastkomt: op de vensterbank, in de dagkant of op een aftimmering, en niet in een kunststof of aluminium kozijn. Laat in de offerte staan wie inmeet en of frames, hoekstijlen, middenregels en montage erin zitten, want pas dan zijn twee prijzen te vergelijken.
Nalopen voordat je shutters voor de erker bestelt
Uit de praktijk
De lamellen tikken halverwege tegen de raamkruk
Kantelen de lamellen tot halverwege en stoppen ze daar met een tik, dan raakt de achterrand van een lamel de raamkruk of de espagnolet. Een lamel draait om zijn middenpen en steekt in open stand de helft van zijn breedte min de halve paneeldikte naar het glas uit, bij 89 mm zo'n 3 cm.
Het speelt meestal maar bij één of twee lamellen, precies op de hoogte van de kruk, en daarom valt het bij het inmeten niet op. Een platte of kortere raamkruk lost het soms op, net als een opbouwlijst van 2 tot 5 cm achter het frame; anders blijft alleen een smallere lamel over.
Water op de vensterbank achter de gesloten panelen
Staat er 's ochtends water op de vensterbank of de onderdorpel achter de shutters, dan is de ruit die nacht onder het dauwpunt gezakt. De gesloten panelen houden de warme kamerlucht weg bij het glas, en bij enkel glas of oud dubbel glas is het verschil tussen droog en nat maar een paar graden.
Het water loopt naar de laagste plek, en dat is de onderregel van het paneel en de achterkant van de vensterbank. Zet de lamellen 's nachts open, lucht de kamer 's ochtends kort door, en kijk na een koude week of de lak rond de onderste pennen nog dicht is.
Een verticale lichtstreep langs de hoekstijl
Zie je in de avond vanaf de straat een verticale lichtstreep in de hoek van de erker, dan sluit de hoekstijl niet op beide vlakken aan. Een hoekstijl op 135 graden in een hoek van 132 graden laat aan één kant een spleet over de hele hoogte; wordt de spleet naar boven toe breder, dan staat een van de vlakken uit het lood.
Na plaatsing is een hoekstijl niet meer bij te buigen. Een afdeklat op de spleet werkt, maar de nette oplossing zit voor het bestellen: de hoek meten met een hoekmeter en elk vlak met een waterpas controleren.
Veelgemaakte fouten
Eén maat per vlak doorgeven
Een erkerkozijn staat zelden haaks, en een vlak dat bovenin 1 cm breder is dan onderin, krijgt met één maat een frame dat onderin klemt of bovenin een kier laat. Meet elk vlak op drie hoogtes en over beide diagonalen, en geef de kleinste breedte door, want het frame vangt het verschil op met zijn lip.
De lamelbreedte kiezen op het uitzicht in plaats van op de diepte
Een brede lamel geeft in open stand meer uitzicht, maar hij steekt ook verder naar het glas uit. Is de vrije diepte tot de raamkruk 60 mm, dan kantelt een lamel van 89 mm niet vrij, en dat ontdek je pas als de shutter hangt.
Tussenstijlen midden voor het glas zetten
Een verdeling in gelijke panelen die geen rekening houdt met het kozijn, zet een stijl van 4 tot 6 cm voor een ruit en laat de kozijnstijl ernaast gewoon zichtbaar. Je hebt dan twee verticale lijnen in je uitzicht waar er één had kunnen zijn.
De middenregel op het midden van het paneel leggen
Het midden van het paneel is een maat van de fabriek en niet van de straat of het kozijn. Bij een kozijn van 90 tot 230 cm komt die regel op 160 cm, boven de ooghoogte van de passant en onder het kalf, en dan werkt hij voor geen van beide.
Donkere shutters kiezen voor een erker in de volle zon
Een zwarte of donkere lamel neemt het zonlicht op in plaats van het terug te kaatsen, dus de erker wordt warmer en bij dezelfde stand donkerder. Kunststof lamellen in een donkere kleur kunnen in volle zon achter glas ook gaan doorbuigen.
Het frame vastschroeven in een kunststof kozijn
In een hol kunststof of aluminium profiel pakt een schroef alleen de dunne wand, en daarachter zit stalen versterking of de afdichting van het glas. Een schroef daar geeft weinig houvast en kost soms de waterdichtheid van het kozijn, dus het frame hoort op de vensterbank, de dagkant of een aftimmering.
Veelgestelde vragen
Wat zijn shutters in een erker precies?
Het zijn panelen met kantelbare lamellen die met scharnieren in een frame hangen, per glasvlak van de erker op maat gemaakt. In de hoeken komt een hoekstijl op de gemeten hoek, zodat de frames op elkaar aansluiten.
Je regelt licht en inkijk met de stand van de lamellen en opent het paneel alleen om het raam open te zetten of te lappen. Daardoor hoeft er, anders dan bij een gordijn, geen stof naast het glas te parkeren.
Passen shutters in een driezijdige erker met schuine ramen?
Ja, met een hoekstijl van ongeveer 135 graden tussen het voorraam en elk schuin vlak. Laat die hoek opmeten in plaats van hem aan te nemen, want een erker die een paar graden afwijkt, geeft met een standaardhoek een lichtspleet over de hele hoogte.
Een smal schuin vlak van 50 tot 70 cm krijgt meestal één paneel. Kies dan een lamel van 63 of 76 mm, zodat de lamel op dat smalle vlak in verhouding blijft met die op het voorraam.
Welke lamelbreedte kies je voor shutters in een erker?
Dat hangt af van de vrije diepte tot de raamkruk. Een lamel van 63 mm vraagt ongeveer 60 mm en past het vaakst in de dag, een lamel van 89 mm vraagt 70 tot 75 mm en geeft in open stand meer uitzicht.
Kies één breedte voor alle vlakken, zodat de lamellen in de hoeken op één lijn doorlopen. Past de brede lamel alleen op het voorraam, dan is een smallere lamel over de hele erker rustiger dan twee maten naast elkaar.
Kunnen shutters in een erker met ramen die naar binnen draaien?
Dat kan, maar het frame moet dan buiten de draaicirkel van het raam blijven, dus op de vensterbank of op een opbouwlijst voor het kozijn. Je opent eerst de panelen en daarna het raam.
Kiepen met de shutters dicht lukt meestal niet, want het raam komt in kiepstand bovenin 10 tot 15 cm naar binnen. Wil je 's nachts kunnen luchten met de panelen dicht, dan werkt een dubbel paneel waarvan je alleen het bovenste opendraait.
Houden shutters in een erker de warmte buiten?
Maar ten dele. Het zonlicht is al door het glas voordat het de lamellen raakt, dus de warmte zit dan al in de erker; witte lamellen kaatsen een deel terug naar buiten, donkere vrijwel niets.
Voor een erker op het zuiden of westen houdt een markies of een screen aan de buitenkant de warmte tegen, en regelen de shutters binnen alleen nog het licht en de inkijk.
Kun je een slaapkamer met een erker donker krijgen met shutters?
Helemaal donker niet. Ook met de lamellen dicht blijft er een smalle lichtstreep langs de randen van de panelen, bij de hoekstijlen en tussen de lamellen, en bij een straatlantaarn voor de erker zie je die strepen op het plafond.
Voor een slaapkamer die echt donker moet, is een verduisterend gordijn over de hele erkeropening de betere laag, met de shutters erachter voor overdag.
Kun je shutters in een erker zelf inmeten en monteren?
Zelf inmeten voor een prijsopgave gaat goed, maar laat de definitieve maat bij voorkeur door de leverancier opnemen. Maatwerk valt buiten het herroepingsrecht, dus een verkeerde maat die jij doorgeeft, blijft voor jouw rekening.
Monteren op een vensterbank of in een stenen of houten dagkant is te doen. In een kunststof of aluminium kozijn laat je de bevestiging aan de leverancier over.
Wat bepaalt de prijs van shutters voor een erker?
Het oppervlak in vierkante meters, het materiaal, het aantal frames en vooral het aantal hoekstijlen, want elke hoek wordt op een eigen maat gemaakt. Een middenregel, een dubbel paneel en een afwijkende vorm zoals een ronde erker tellen ook mee.
Vergelijk offertes pas als erin staat of inmeten, frames, hoekstijlen en montage zijn inbegrepen. Twee prijzen voor verschillende uitvoeringen zeggen niets over welke leverancier goedkoper is.
Kan er ook een gordijn bij shutters in de erker?
Ja, maar dan niet in de erker zelf, want daar botst de stof met de draaiende panelen en de kantelende lamellen. Hang het gordijn op een rechte rail over de erkeropening, met 20 cm uitloop per zijde, zodat het overdag naast de erker staat en in de avond de hele nis afsluit.
Welke andere lagen je bij shutters kunt combineren, staat bij raambekleding per raam en per laag.
Hoe maak je shutters in een erker schoon?
Stof de lamellen af met een microvezeldoek, eerst met de lamellen dicht naar de ene kant en daarna naar de andere kant. Neem vlekken weg met een licht vochtige doek en droog gelakt hout of mdf direct na; kunststof mag natter.
Kantelen de lamellen te licht of blijven ze niet in hun stand staan, dan zit er bij veel shutters een stelschroef in de zijstijl waarmee je de weerstand bijstelt.
Werken shutters in een erker van een jaren 30 huis met glas-in-lood?
Ja, meestal als café-uitvoering tot het kalf, zodat het glas-in-lood in de bovenlichten vrij blijft en het daglicht erdoor binnenkomt. De inbouwdiepte is in zo'n erker vaak 30 mm of minder, dus het frame komt op de vensterbank voor het kozijn.
Waar je bij een originele erker uit de jaren 30 verder op let, van stalen ramen tot de erkerkap, staat op die pagina.
Wanneer je beter een vakman belt
Shutters inmeten en kiezen doe je zelf, maar drie dingen eromheen niet. De bevestiging in een kunststof of aluminium kozijn laat je aan de leverancier van het kozijn of de shutters over, omdat een schroef door de verkeerde kamer van het profiel de versterking of de afdichting van het glas raakt.
Enkel glas vervangen door isolatieglas om condens achter de panelen te voorkomen is werk voor een glaszetter, want de sponning van een oud kozijn is vaak te ondiep voor gewoon isolatieglas. Moet de radiator onder de erker weg of korter voor shutters tot de vloer, dan is dat werk aan de cv-leiding voor een installateur.