Patiotuin: indelen, aanleggen en beplanten op weinig meters

Wat een patiotuin is en welke vormen je tegenkomt

Een patiotuin is een tuin die aan drie of vier kanten wordt ingesloten door muren, schuttingen of de gevels van het huis zelf. Het verschil met een gewone achtertuin zit niet in de maat of de stijl, maar in de wanden: die bepalen hoeveel zon er valt, hoe snel de vloer opdroogt en hoe droog en stenig de grond langs het metselwerk is.

Waarom zo'n omsloten tuin windstil, warm en vochtig is, en hoeveel schaduw een muur per seizoen werpt, staat in het overzicht over patio's en binnentuinen. Hier gaat het om de stap daarna: hoe je een patiotuin indeelt, aanlegt en beplant, met de maten die daarbij horen.

In Nederland kom je zes vormen tegen, en elke vorm vraagt een andere eerste beslissing. Bij een patiowoning ligt de tuin in de hoek van een L of in het hart van een U, zodat de woning er aan twee of drie kanten omheen staat. Een stadstuin tussen twee blinde muren is smal en diep, en daar schuift de zon in de loop van de dag van de ene lange muur naar de andere.

Een verdiepte patio voor een souterrain ligt een meter of meer onder de straat, waardoor de keermuur de hoogste wand is. Naast of achter een aanbouw blijft soms een strook van 2 tot 3 m breed over, en dan is er de kleine patiotuin van minder dan 15 vierkante meter, waar elke 10 cm meetelt.

Ligt je tuin aan minstens één kant open, dan wegen de afwegingen voor een gewone tuin en buitenruimte zwaarder dan die van een patio. De wind, het opdrogen en de zon gedragen zich dan als in een open tuin.

Vorm	Gangbare maat	Wat de vorm met zon en toegang doet	De eerste beslissing
Patiotuin in de hoek van een L-vormige woning	15 tot 40 m²	Twee zijden zijn gevel met ramen, dus licht en geluid kaatsen de woning in; toegang door de woning of via een poort	Tegen welk muurvlak de zon valt, want daar hoort de zitplek
Binnenplaats in een U-vormige woning of atrium	6 tot 25 m²	Directe zon vooral rond het middaguur in de zomer; de afvoer loopt vaak onder of door de woning	Waar het regenwater heen gaat, want er is geen tuin om naartoe over te lopen
Stadstuin tussen twee blinde muren	4,5 tot 6 m breed, 6 tot 12 m diep	De zon schuift over de dag van de ene lange muur naar de andere; achterin is het koeler	Of de zitplek bij de pui of achterin komt, afhankelijk van de ligging van de achtergevel
Verdiepte patio voor een souterrain	8 tot 20 m², 100 tot 150 cm onder de straat	De keermuur werpt het hele jaar schaduw en koude lucht zakt erin en blijft liggen	Een afvoer of pomp die ook bij een zware bui het water weg krijgt
Strook naast of achter een aanbouw	2 tot 3 m breed	Een smalle strook waar een meubel en een border elkaar de breedte betwisten	Of er naast een border van 40 cm nog een doorloop van 60 cm overblijft
Kleine patiotuin onder 15 m²	Bijvoorbeeld 300 bij 450 cm	Elke muur schaduwt een groot deel van de vloer; al het materiaal gaat meestal door het huis	Welke ene functie de vloer krijgt: eten voor twee of zitten met opbergruimte

Teken de zon per muurvlak in en niet per tuin

Bij een open tuin volstaat de vraag of hij op het zuiden ligt. In een patiotuin heeft elk muurvlak zijn eigen uren: het vlak dat naar het westen kijkt, krijgt pas zon als de zon pal in het zuiden staat, in de zomertijd rond half twee, en houdt die tot zonsondergang. Voor de plek van een plant of een stoel zegt dat meer dan de ligging van het huis.

Houd daarbij de kant waar een muur staat en de richting waarin zijn vlak kijkt goed uit elkaar. De muur aan de noordkant van de patio kijkt met zijn vlak naar het zuiden en is de warmste wand; de muur aan de zuidkant kijkt naar het noorden en werpt zijn schaduw juist de tuin in. Wie die twee verwisselt, zet de lavendel in de koudste hoek en de varens tegen de hittemuur.

De uren in de tabel gelden voor het muurvlak zelf. Op de vloer ervoor valt minder zon, omdat de muur aan de overkant een deel wegneemt: een schutting van 180 cm aan de zuidkant legt op 21 juni rond het middaguur 1,0 m schaduw, rond 21 maart 2,3 m en op 21 december 7,0 m. Hoe dat per muurhoogte oploopt, staat in de schaduwtabel per muurhoogte voor patio's.

Zet het daarom op je plattegrond met een kleur per muurvlak en schrijf erbij op welk uur je daar zou zitten. Een ontbijtplek hoort bij het vlak dat naar het oosten kijkt, een avondplek bij het vlak dat naar het westen kijkt, en het vlak dat naar het noorden kijkt is de plek voor varens, de klimhortensia en de buitenkist.

Muurvlak kijkt naar	Directe zon op het vlak	Wat daar groeit	Wat je er verder tegen zet
Zuiden, de muur aan de noordkant van de patio	In de zomer van ongeveer acht tot half acht, maar steil van boven; in de winter de hele dag, laag en schuin	Lavendel, rozemarijn, salie, vijg en druif; de muur straalt 's avonds warmte terug	De zitplek voor voorjaar en najaar; in juli is dit de heetste plek van de tuin
Westen, de muur aan de oostkant	In de zomer van half twee tot een uur of tien 's avonds, in de winter van half een tot half vijf	Clematis uit groep 3, doorbloeiende klimroos, druif	De avondplek: de muur geeft de middagwarmte nog af, dus hier zit je in september nog buiten
Oosten, de muur aan de westkant	Van zonsopkomst tot half twee in de zomertijd; in de winter alleen kort en schuin	Hortensia, Japanse anemoon, clematis uit groep 1; ochtendzon zonder de droogte van de middag	De ontbijttafel, die hier in juli niet te warm wordt
Noorden, de muur aan de zuidkant	Alleen tussen eind maart en eind september kort vroeg in de ochtend en laat in de avond	Klimhortensia, hosta, varens, Epimedium	De buitenkist, de regenton en een lichte verf die het hemellicht terugkaatst

Een kleine patiotuin indelen op 12 tot 15 vierkante meter

Een kleine patiotuin van 12 tot 15 vierkante meter richt je in volgens dezelfde volgorde als een kamer: eerst wat vastzit, dan de doorloop, dan het ene meubel dat de vloer krijgt. Vast zitten de pui met zijn dorpel, de regenpijp, het putje of de lijngoot en de stroken langs de muren die je aan grond wilt geven.

Op 300 bij 450 cm blijft na drie borders van 40 en 60 cm ongeveer 9,7 m² verharding over. Daarop passen een zitplek met een tafel voor twee, een doorloop van 145 cm en een leeg vlak van 200 bij 170 cm. Een loungehoek voor vier kost met loopruimte al 280 bij 260 cm en neemt dan de hele vloer.

De zitplek hoort tegen het muurvlak dat de zon ontvangt; in dit voorbeeld is dat de gevel. De tuin ligt op het zuiden en de bank staat ruim 4 m van de schutting van 180 cm, buiten de schaduw die die schutting van maart tot in oktober rond het middaguur werpt. Ligt jouw patio op het noorden, dan ruilen de bank en de klimhortensia van plek.

Een tafel van 70 cm met een bank aan de ene kant en een stoel aan de andere is voor twee mensen de kleinste opstelling die werkt. Houd 75 cm achter de tafelrand vrij om van de stoel op te staan en 60 cm als ondergrens voor elke doorloop, ook langs een border waar de planten 20 cm over de rand hangen.

Voor een smalle strook, een L-vormige binnenplaats of een patio van 25 m² verandert de verdeling, maar niet de rekensom. Die staat uitgewerkt bij indelingen van patio's in andere maten en vormen.

Meubels die op weinig vloer dubbel werk doen

Op minder dan 10 m² verharding moet elk meubel twee dingen doen of plat tegen de muur kunnen. De bank met een kist eronder is daarvan het bekendste voorbeeld: hij kost 45 cm vloer langs de muur en neemt de kussens, de gieter en de snoeischaar op die anders een eigen hoek zouden vragen.

Een bistrotafel met drie poten of één middenvoet staat op een vloer met afschot altijd stil, omdat drie punten altijd in één vlak liggen. Een tafel met vier poten wiebelt op elke vloer die 1 tot 2 procent van de gevel af loopt, en dat afschot hoort er juist in.

Kies materialen die geen water vasthouden, want in een patio droogt alles traag. Een frame van gepoedercoat aluminium met een zitting van textileen is na een bui snel droog, terwijl hardhout in de schaduwhoek binnen een seizoen groen uitslaat en een kussen met gewoon schuim dagen nat blijft. Donker gecoat metaal wordt in de volle zon te heet om op te zitten, dus tegen een zuidmuur werkt een lichte kleur beter.

Meet voor je bestelt de weg naar binnen. Een patio zonder achterom is alleen bereikbaar door de woning, en dan bepaalt de dagmaat van de smalste deur, vaak 73 tot 83 cm, welke bank er naar buiten kan. Hoe je dezelfde zitplek daarna mediterraan, strak of juist overwoekerd met groen aankleedt, staat bij de stijlen en materialen voor een patio.

Meubel	Gangbare maat	Wat het aan vloer kost	Waar het op knelt
Bank met kist tegen de muur	120 tot 160 cm breed, 45 cm diep, zithoogte 45 cm	De bank plus 60 cm ervoor om het deksel te openen	Het deksel klapt 45 cm omhoog, dus niet onder een vensterbank of een buitenkraan
Bistrotafel met middenvoet	60 tot 70 cm doorsnee, 72 tot 75 cm hoog	Met twee stoelen tegenover elkaar 220 bij 70 cm	Met vier poten wiebelt hij op een vloer met afschot
Wandklaptafel	60 tot 80 cm breed, uitgeklapt 40 tot 50 cm diep	Ingeklapt 5 tot 8 cm, uitgeklapt het blad plus 75 cm voor de stoel	Schroef hem in de steen van een muur of in een staander, niet in een losse plank van de schutting
Klapstoel	45 tot 50 cm breed, ingeklapt 5 tot 8 cm dik	Niets als hij aan de muur hangt	Hang hem onder de dakrand of in de berging, anders is de zitting na elke bui nat
Kruk die ook bijzettafel is	35 tot 45 cm doorsnee, 45 cm hoog	Past naast een stoel zonder eigen loopruimte	Een derde zitplek zonder een derde stoel die de doorloop inneemt
Ligstoel	190 bij 70 cm	200 bij 110 cm met de rugleuning omlaag	In een kleine patio ligt zelden een strook van 2 m lang genoeg in de zon
Hoekbank uit modules	Modules van 70 tot 90 cm breed	Voor vier personen met tafel 280 bij 260 cm	Pas vanaf ongeveer 20 m², en elke module moet los door de smalste deur

Groen in de hoogte: klimplant, draad of plantenwand

In een kleine patiotuin is de muur het grootste plantvlak dat je hebt. Een patio van 300 bij 450 cm heeft 9,7 m² verharding, maar met schuttingen van 180 cm rondom ruim 21 m² wand, en een klimplant kost op de vloer niet meer dan een plantgat van 40 bij 40 cm.

Hoe een klimplant zich vasthoudt, bepaalt wat je aan de muur monteert. Een zelfhechter zoals klimhortensia of klimop heeft niets nodig, maar trekt op zacht kalkvoegwerk van voor 1945 de voeg eruit. Clematis en druif grijpen om draad of gaas, een klimroos moet je aanbinden, en een blauweregen windt zich zo stevig om zijn steun dat een licht rek na een paar jaar krom trekt.

Zet draden en rekken op 5 cm van de muur, zodat er lucht achter blijft en het blad na een bui kan opdrogen. Plant de klimplant 40 cm uit de muur en leid hem schuin naar zijn steun: vlak langs het metselwerk staat hij in de regenschaduw en in het puin van de fundering.

Plantenzakken van vilt en wandsystemen met vakjes werken anders. Elk vak houdt 1 tot 4 liter grond vast, en dat droogt op een zomerdag tegen een warme muur grotendeels uit; zonder druppelslang met een timer en een opvangbak eronder houdt zo'n wand het zelden een zomer vol. Een klimplant in volle grond heeft die zorg niet, omdat zijn wortels onder de verharding door naar vocht zoeken.

De tabel geeft de soorten die in patio's het vaakst tegen de muur komen. Welke snoei bij een andere soort hoort, verschilt per groep en soms per maand, en die snoeimaand zoek je per klimplant op in de snoeikalender.

Klimplant	Hoe hij zich vasthoudt	Muurvlak dat past	Wanneer je snoeit
Klimhortensia	Hecht zichzelf met hechtwortels, geen draad nodig	Noord of oost, ook in diepe schaduw	Na de bloei vanaf half juli, niet in het voorjaar: de knoppen zitten in het hout van vorig jaar
Clematis groep 1, zoals montana	Slaat zijn bladstelen om draad of gaas	Oost, zuid of west, met de voet in de schaduw	Direct na de bloei in mei of juni, alleen wat te lang of te wild wordt
Clematis groep 3, zoals viticella	Slaat zijn bladstelen om draad of gaas	Zuid of west, met de voet in de schaduw	Februari tot begin maart, alles terug tot 20 tot 50 cm boven de grond
Klimroos die doorbloeit	Houdt zich niet vast, je bindt de ranken aan	Zuid of west	Februari tot maart, zijscheuten tot 3 tot 5 knoppen op de hoofdranken
Druif	Grijpt met ranken om draad	Zuid of west, tegen de warmste muur	December tot half januari, en in juli de groene scheuten toppen op 4 bladeren boven de laatste tros
Blauweregen	Windt zijn stengels om een zwaar frame	Zuid of west, alleen tegen een muur van 4 m of hoger	Twee keer: in juli of augustus tot 5 of 6 bladeren, in januari of februari tot 2 of 3 knoppen
Klimop	Hecht zichzelf met hechtwortels	Elk muurvlak, ook het noorden	Buiten het broedseizoen van half maart tot half juli, en elk jaar weg bij de dakrand en de goot

Potten en bakken voor plekken zonder grond

Een pot is in een patiotuin de uitweg als er onder de tegels geen grond zit, zoals boven een kelder, op een verdiepte patio met een betonvloer of tegen een gevel waar de fundering de bodem vult. Het nadeel is de maat: de inhoud groeit met de derde macht van de doorsnee, dus een pot van 60 cm houdt acht keer zoveel grond vast als een van 30 cm en droogt navenant trager uit.

Voor een heester is 40 cm doorsnee het minimum en voor een klimplant 50 cm. Kleiner kan voor kruiden en lavendel, maar tegen een zuidmuur geef je die in juli elke dag water, en de grond aan de zonkant van een donkere pot wordt dan zo warm dat de fijne wortels daar afsterven.

Leg geen laag hydrokorrels of potscherven onderin. Water zakt pas uit fijne potgrond in een grovere laag als de grond erboven verzadigd is, dus zo'n laag tilt de natte zone alleen omhoog naar de wortels en kost je inhoud. Vul de pot van boven tot onder met dezelfde grond, zorg voor een gat in de bodem en zet hem op voetjes van 1 tot 2 cm.

Verse potgrond bevat voeding voor de eerste weken; wat op de zak staat, gaat voor. Geef daarna een langwerkende korrelmest in april, of vloeibare mest om de twee weken van mei tot augustus.

Een pot van 100 liter weegt met natte grond ongeveer 90 kilo. Zet hem dus op een onderzetter met wielen voordat je hem vult en niet erna, want na het vullen verplaats je hem niet meer alleen.

Doorsnee bij hoogte	Inhoud	Wat erin past	Water bij warm, droog weer	Gewicht met natte grond, zonder pot
30 bij 30 cm	ongeveer 20 liter	Kruiden, één lavendel, een vaste plant	Dagelijks, tegen een zuidmuur soms twee keer	ongeveer 20 kg
40 bij 40 cm	ongeveer 50 liter	Een compacte heester of een hortensia	Dagelijks	ongeveer 45 kg
50 bij 50 cm	ongeveer 100 liter	Een klimplant met een rek of draad erachter, een vijg	Om de dag	ongeveer 90 kg
60 bij 60 cm	ongeveer 170 liter	Een meerstammige sierboom tot 3 m, zoals een Japanse esdoorn	Twee tot drie keer per week, en dan diep doorgieten	ongeveer 150 kg
Bak van 100 bij 40 bij 40 cm	ongeveer 160 liter	Twee klimplanten met bodembedekkers ertussen	Twee tot drie keer per week	ongeveer 140 kg

Alles door het huis: hoeveel grond en steen je naar binnen draagt

Een patiotuin zonder achterom leg je aan via de voordeur, de gang en de woonkamer, en dan is de hoeveelheid materiaal de maat van het werk. Voor een vloer met keramische tegels op een splitbed en een puinfundering graaf je ruim 16 cm uit, en alles wat eruit komt en erin gaat, rijdt met de kruiwagen door het huis.

De tabel rekent dat uit per 10 m² vloer, met 60 liter per rit: de hoeveelheid die je nog door een gang met een drempel duwt. Een volle kruiwagen van 90 liter met grond of granulaat weegt al gauw 130 kilo, en die kiept in de eerste bocht om.

Reken de uitgegraven grond ruimer dan het gat, want vaste grond neemt los in de kruiwagen ongeveer een kwart meer ruimte in. Granulaat werkt andersom: voor 10 cm verdichte fundering breng je 12 tot 13 cm los materiaal aan.

Leg in de gang platen hardboard of karton met tape op de vloer en haal de binnendeuren uit hun scharnieren. Laat het materiaal bezorgen in de volgorde van het werk, zodat het granulaat niet al op de stoep staat terwijl de oude grond er nog uit moet. Of een container of big bag op de stoep een melding of ontheffing vraagt, regelt je gemeente.

Wat er door het huis moet	Hoeveel per 10 m²	Gewicht	Ritten met 60 liter
Uitgegraven grond, 16 tot 17 cm diep	1,7 m³ vast, ruim 2 m³ los	ongeveer 2,7 ton	ongeveer 35
Menggranulaat 0/31,5 voor 10 cm fundering	ongeveer 1,3 m³ los	ongeveer 2 ton	ongeveer 22
Split 2/6 mm voor een bed van 4 cm	ongeveer 0,45 m³	ongeveer 650 kg	ongeveer 8
Keramische tegels 60 bij 60 bij 2 cm	28 tegels, zonder snijverlies	ongeveer 460 kg, 16 tot 17 kg per tegel	Niet rijden maar dragen, twee per keer: 14 keer lopen
Betontegels 60 bij 60 bij 5 cm	28 tegels, zonder snijverlies	ongeveer 1,1 ton, rond 40 kg per tegel	Eén per keer op een steekwagen: 28 keer lopen
Border van 60 cm breed en 40 cm diep, per 5 m lengte	1,2 m³ eruit en 1,2 m³ erin	ongeveer 1,9 ton puin en zand eruit, 1,5 ton tuinaarde erin	ongeveer 25 eruit en 25 erin

Het onderhoud van een patiotuin door het jaar

Het werk in een patiotuin zit niet in maaien of harken, maar in vier dingen die elk hun eigen moment hebben: de snoei tegen de muur, de voegen, de afvoer en het water voor de potten. Wie die op de kalender zet, is met een paar korte rondes per maand klaar; wie ze laat liggen, heeft in oktober een verstopte lijngoot en een blauweregen in de dakgoot.

De snoeimomenten in de tabel komen uit onze eigen snoeikalender en gelden voor de soorten die in patio's het vaakst tegen de muur staan. Houd bij elke dichte klimplant tussen half maart en half juli rekening met een nest: zolang dat bewoond is, blijf je er met de schaar uit.

Tegen onkruid tussen de tegels werken vegen en krabben in een patio beter dan middelen. Een ronde met de voegenkrabber in het voorjaar en een eind augustus houdt de voegen een seizoen schoon, en kokend water werkt goed op tegels en langs de voet van een muur.

Zout en azijn hebben geen toelating als onkruidmiddel en tasten bovendien voegmortel en metselwerk aan. Welke aanpak wel mag en bij jouw ondergrond past, zoek je op in de onkruidwijzer voor tegels, grind en muren.

De afvoer is in een omsloten tuin het onderdeel dat het vaakst tekortschiet. Een lijngoot vol blad laat het water staan tot het de laagste drempel bereikt, en dat is in een patio de dorpel van de pui.

Wanneer	Wat je doet	Waarom juist dan
December tot half januari	Druif terug tot 2 knoppen op de vaste tak; terracotta potten droog of binnen zetten	Een druif komt vroeg in het sap en loopt later leeg uit de snee; water in de poriën van een pot zet bij vorst uit
Februari	Blauweregen de zijscheuten tot 2 of 3 knoppen, clematis groep 3 terug tot 20 tot 50 cm, doorbloeiende klimroos, siergras terug tot 10 tot 15 cm	Alles staat nog in rust en de knoppen zijn te zien, terwijl de nieuwe scheuten er nog niet zijn
Maart	Lijngoot en putje leeg, eerste ronde met de voegenkrabber	Het winterblad ligt nog in de afvoer en de kiemplanten in de voegen hebben nog nauwelijks wortel
April	Lavendel licht terug tot een bol van 10 tot 15 cm, boerenhortensia alleen de uitgebloeide bollen eraf, Carex uitkammen, potten voeden	De zwaarste vorst is voorbij en de nieuwe groei komt op gang
Mei en juni	Clematis groep 1 na de bloei, taxus eind juni, druppelslang en timer aan voor potten en plantenwand	Vanaf nu verdampen potten meer dan er regen in valt
Juli	Klimhortensia na de bloei, blauweregen de zweepscheuten tot 5 of 6 bladeren, druif toppen boven de tros, klimroos die één keer bloeit	De zomersnoei remt de groei die anders tot in de goot doorloopt; kijk eerst of er een nest in zit
Augustus	Lavendel na de bloei met 2 tot 3 cm blad, tweede ronde voegen krabben	Lavendel die je na september nog knipt, loopt uit kaal hout niet meer uit
Oktober en november	Blad uit lijngoot, putje en regenton, buitenkraan aftappen, potten op voetjes en dicht bij elkaar	Een patio loopt bij een verstopte afvoer niet over naar het gras, maar vol tot de dorpel

Een patiotuin aanleggen van onder naar boven

Wat onder de grond zit gaat eerst, want elke laag die je daarna legt, maakt de vorige onbereikbaar.

1. Meet de patio op en zet de zon per muurvlak op papier

   Meet de lengte en hoogte van elke muur, de hoogte van de dorpel ten opzichte van de huidige bestrating en de plek van de regenpijp, het putje en de buitenkraan. Meet ook de dagmaat van elke deur op de weg door het huis, want die bepaalt de maat van alles wat je koopt.

   Op ruitjespapier van 5 mm is een hokje 10 cm, dus een patio van 300 bij 450 cm wordt 15 bij 22,5 cm. Kleur daarop per muurvlak in wanneer het zon krijgt.

2. Breek de oude bestrating op en zet de hoogtes uit

   Leg de bovenkant van de nieuwe vloer 5 cm onder de dorpel en laat hem 1 tot 2 procent van de gevel af lopen naar de laagste lijn. Over 4 m bij 1 procent is dat 4 cm verval; span een koord tussen twee piketten en zet het afschot er met de waterpas in.

   Graaf daarna ruim 16 cm onder dat koord uit en haal in dezelfde ronde de borderstroken tot 40 cm diep leeg. Het puin en het schrale zand gaan dan in één keer door het huis naar buiten.

3. Leg afvoer, grondkabel en een lege mantelbuis voordat er iets dicht gaat

   Zet de lijngoot of het putje op de laagste lijn en sluit hem aan op de hemelwaterafvoer, een infiltratiekrat of een grindkoffer onder de border. Leg voor verlichting een grondkabel in een mantelbuis onder de fundering door, met een tweede lege buis ernaast.

   Die lege buis kost nu een paar meter materiaal en voorkomt dat je later de vloer opbreekt als er een pomp, een kraan of een extra lamp bij moet.

4. Breng de fundering in twee lagen aan en verdicht elke laag

   Leg gronddoek op de bodem en breng daarop 10 cm menggranulaat aan in twee lagen van 5 cm, elk apart verdicht. Eén dikke laag verdicht vooral aan de bovenkant, en het losse deel eronder zakt na de eerste winter weg onder de tegels.

   Werk de fundering al op afschot af. Dan reid je het splitbed daarna in dezelfde helling af en blijft het overal 4 cm dik.

5. Zet de kantopsluiting en leg de tegels vanaf de pui

   Zet een opsluitband tussen verharding en border, anders spoelt het split de border in en de tuinaarde over de tegels. Reid het splitbed af en begin met een hele tegel tegen de dorpel van de pui.

   Zo vallen de snijtegels tegen de achterste border en de zijmuren, waar ze onder het blad verdwijnen, en niet op de plek waar je elke dag naar buiten stapt.

6. Vul de borders pas nu met nieuwe grond en plant

   Met de trilplaat en het split de tuin uit vul je de borderstroken met tuinaarde, gemengd met compost. Doe je dat eerder, dan loopt er split in de nieuwe grond en rijd je hem met de trilplaat vast.

   Plant klimplanten 40 cm uit de muur en geef alles in de eerste twee zomers water, ook na een bui, want de strook langs de muur krijgt daar weinig van.

7. Monteer de draden en zet als laatste de meubels

   Schroef de draadhouders met afstandhouders van 5 cm in de steen en niet in de voeg, want specie is zachter dan de steen en een plug loopt daarin door. Bind de klimplanten los aan en leid ze schuin naar de draad.

   Zet pas daarna de bank, de tafel en de potten neer, zodat je bij het boren en planten nergens omheen hoeft te werken.

Onkruidwijzer

Kies de plek en het soort onkruid. Je ziet welke aanpak werkt, wat er wettelijk mag op verharding en in de tuin, en wat zout en azijn echt doen met je bodem. Open de volledige onkruidwijzer

Nalopen voordat de eerste tegel ligt

• Elk muurvlak met zijn zonuren op de plattegrond, per vlak apart ingekleurd
• Bovenkant van de vloer 5 cm onder de dorpel, met 1 tot 2 procent afschot van de gevel af
• Lijngoot of putje aangesloten, grondkabel en een lege mantelbuis gelegd
• Borderstroken 40 cm diep ontgraven en vrij van puin en specie
• Doorloop van minstens 60 cm en 75 cm achter elke stoel om op te staan
• Klimplanten ingetekend op 40 cm uit de muur, draden op 5 cm van de muur
• Dagmaat van de smalste deur op de weg door het huis naast de grootste module en tegel gelegd
• Potten van minstens 40 cm doorsnee voor een heester, met een gat in de bodem en zonder laag korrels onderin

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De patio indelen op de ligging van het huis in plaats van per muurvlak

Een huis met de tuin op het zuiden heeft in een patio toch een koude, schaduwrijke strook: vlak voor de schutting aan de zuidkant, die zijn schaduw de tuin in werpt. Wie alleen op de ligging let, zet daar de ligstoel neer.

Elk muurvlak heeft eigen zonuren, en de zitplek hoort tegen het vlak dat de zon ontvangt, niet tegen de muur aan de kant waar de zon vandaan komt.

Een plantenwand van vilt ophangen zonder druppelsysteem

Een vak in een viltwand bevat 1 tot 4 liter grond. Tegen een warme muur verdampt dat op een zomerdag grotendeels, en grond die eenmaal is uitgedroogd neemt water uit een gieter slecht op, zodat het langs de voorkant wegloopt.

Zonder druppelslang met timer en een opvangbak eronder staat zo'n wand in augustus half kaal, en het water dat er wel uitloopt trekt in de muur als er geen waterdichte achterplaat achter zit.

De border langs de muur smaller maken dan 40 cm

Een border van 25 cm langs een muur bestaat bijna helemaal uit de droge strook: de regenschaduw loopt 30 tot 50 cm de tuin in en de fundering steekt er vaak 10 tot 15 cm onder uit. Er blijft dan geen grond over waarin een wortel vocht vindt.

Vanaf 40 cm kun je de plant uit de muur zetten en schuin naar de draad leiden, zodat zijn wortels onder de verharding door naar vocht kunnen groeien.

Kunstgras leggen in een kleine patiotuin

Kunstgras wordt in de volle zon aan het oppervlak heter dan 60 graden, en tussen muren die zelf warmte afgeven koelt het 's avonds traag af. Aan de schaduwkant blijft het juist lang nat, en blad en stof blijven in de vezels hangen tot er mos op groeit.

Er groeit verder niets in en het vangt geen water op zoals een border dat doet. Als het versleten is, draag je een rol kunststof van tientallen kilo's door het huis naar buiten.

Grond, granulaat en tegels tegelijk laten bezorgen

Bij een patio zonder achterom staat alles wat bezorgd wordt op de stoep tot het door het huis is. Komt het granulaat al terwijl de oude grond er nog uit moet, dan staan er twee big bags naast elkaar en loop je dezelfde gang met volle kruiwagens in twee richtingen.

Plan de bezorging in drie keer: eerst een container voor de grond, dan het granulaat en het split, en de tegels en de tuinaarde als laatste.

Een donkere pot tegen een zuidmuur zetten

Een zwarte of antraciet pot in de volle zon tegen een warme muur wordt aan de zonkant zo heet dat de grond daar in juli ruim boven de 40 graden komt. De fijne haarwortels aan die kant sterven af, en de plant hangt 's middags slap, ook met natte grond.

Kies tegen een zuid- of westmuur een lichte of dubbelwandige pot, of zet een kleinere pot in een grotere houten bak, zodat de zon niet direct op de wand van de pot valt.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een patiotuin leg je grotendeels zelf aan, maar drie dingen niet. Een buitengroep met aardlekschakelaar bijplaatsen is werk in de meterkast achter de hoofdzekering en hoort bij een installateur; de grondkabel ingraven en de armaturen aansluiten op een bestaande buitengroep doe je zelf.

Staat er in de patio een oude berging of een afdak met golfplaten van voor 1994, dan kunnen die asbest bevatten. Hechtgebonden golfplaten tot 35 m² mag een particulier onder voorwaarden en na een melding bij de gemeente zelf verwijderen; bij twijfel over het materiaal, of bij een grotere oppervlakte, gaat het naar een gecertificeerd bedrijf.

De keermuur van een verdiepte patio en een tuinmuur die hoger wordt dan 2 m laat je door een constructeur doorrekenen, want die moeten grond en wind tegenhouden, en kijk in het omgevingsplan of er een vergunning nodig is.