Houten hanglamp: hoogte, maat en wat hout met het licht doet

Wat hout met het licht doet

Een houten hanglamp gedraagt zich anders dan een lamp van glas of geperforeerd metaal, en dat komt door één eigenschap. Hout laat vanaf ongeveer twee millimeter dikte geen licht meer door, dus alles wat de lamp geeft komt uit de onderkant en uit de opening bovenin.

Daarmee is een dichte houten kap een lamp voor een tafel en niet voor een kamer. Boven een eettafel is dat precies goed, maar als enige lichtpunt in een woonkamer blijven het plafond en de hoeken donker. Hoeveel lichtpunten een ruimte nog meer nodig heeft en op welke hoogte die horen, staat bij de opbouw van het licht per kamer.

Het tweede verschil zit in de kleur van wat er terugkaatst. Hout slikt het blauwe deel van het spectrum en gooit rood en geel terug, dus het licht dat via de binnenkant van de kap op tafel valt is warmer dan wat de lichtbron zelf uitstuurt.

Hoeveel licht er terugkomt, hangt af van de afwerking aan de binnenzijde. Een witgelakte binnenkant kaatst het grootste deel terug, blank eiken ongeveer een derde en geolied noten minder dan een vijfde. Dat verschil merk je op tafel sterker dan een stap in lumen.

De tabel zet de gangbare uitvoeringen naast wat ze met het licht doen. Weet je welk effect je zoekt, dan lees je hem van rechts naar links.

Uitvoering van de kap	Wat er met het licht gebeurt	Wat je in de kamer ziet
Dicht hout, vanbinnen wit gelakt	Kaatst het grootste deel van het licht naar beneden terug, vrijwel zonder de kleur te verschuiven	De helderste lichtvlek op tafel, in de kleurtemperatuur die op de doos van de lamp staat
Dicht hout, vanbinnen blank eiken of essen	Kaatst ruwweg een derde terug en verschuift dat naar geel	Zachter licht op tafel dat merkbaar warmer oogt dan de opgegeven 2700 K
Dicht hout, vanbinnen geolied noten of donker gebeitst	Kaatst minder dan een vijfde terug, de rest verdwijnt in het hout	Een smalle harde bundel met een donkere rand eromheen, en een kap die van onderen zwart oogt
Fineer van 0,6 tot 1 mm op een open frame	Laat een deel van het licht door en gloeit amberkleurig op	De kap is zelf een lichtbron en blijft ook van opzij zichtbaar, dus hij vult de kamer meer
Lamellen of latten met ruimte ertussen	Laat strepen licht opzij ontsnappen	Een strepenpatroon op wand en plafond dat breder uitwaaiert naarmate de lamp hoger hangt
Geperforeerd multiplex of gefreesde gaatjes	Houdt de opbrengst naar beneden vrijwel intact en laat puntjes licht opzij door	Een scherpe lichtvlek op tafel met een stippenpatroon op de wand ernaast
Open houten ring of kooi zonder binnenkap	Schermt vrijwel niets af	Licht in de hele kamer, maar je kijkt vanaf elke stoel recht in de lichtbron

Op welke hoogte de lamp komt te hangen

De maat die telt is de onderkant van de kap, niet het midden van de lamp en niet de lengte van het snoer. Boven een eettafel houden wij 80 cm boven het blad aan, met 75 tot 90 cm als bruikbare marge.

Bij een tafelblad op 75 cm komt de onderrand daarmee op 155 cm boven de vloer. Laag genoeg om het blad te verlichten, hoog genoeg om de persoon tegenover je aan te kijken zonder om de lamp heen te schuiven.

Die 80 cm is geen voorschrift maar een maat die uit twee dingen volgt. Het licht moet onder de ooglijn van wie zit blijven, en de verlichtingssterkte neemt af met het kwadraat van de afstand: hang je de lamp van 80 naar 115 cm, dan halveert de hoeveelheid licht op tafel ongeveer.

Boven een kookeiland ga je iets lager zitten, op 75 cm boven het blad. Bij een werkblad van 90 cm komt de onderkant dan op 165 cm en dat is ongeveer ooghoogte, dus de kap moet de lichtbron van onderaf afschermen.

Waar je onderdoor loopt geldt maar één maat: 210 cm boven de vloer, met 200 tot 230 cm als marge. Boven een trap meet je die hoogte vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt, niet vanaf de vloer van de hal.

Hang je op meer plekken iets op, dan kun je de hoogtes van lampen en meubels naast elkaar opzoeken voordat je boort.

Waar de lamp hangt	Onderkant van de kap	Marge die werkt	Waarom die maat
Boven de eettafel	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Bij een blad van 75 cm is dat 155 cm boven de vloer; bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger
Boven een kookeiland	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Bij een werkblad van 90 cm kom je op 165 cm, dus kies een kap die de lichtbron van onderen afdekt
In de hal, boven de trap of in een doorloop	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop; boven een trap meet je vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt
Boven een salontafel tussen twee zitplaatsen	140 cm boven de vloer	135 tot 150 cm	Wie zit heeft zijn ogen op ongeveer 115 cm, dus lager hangt de lamp midden in de zichtlijn
Naast het bed, in plaats van een lamp op het nachtkastje	60 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Op zithoogte in bed valt het licht op je boek; meet vanaf de matras, want een boxspring scheelt 20 cm
In een kamer met een plafond van 240 cm	80 cm boven het blad blijft staan	Kap plus snoer samen hooguit 85 cm	Boven de onderrand op 155 cm is er niet meer ruimte; een hoge kap past dan alleen met een kort snoer
Aan een schuin plafond	Gemeten onder het ophangpunt zelf	Zelfde maten als hierboven	Een schuine baldakijn of een kogelgewricht houdt het snoer verticaal, anders hangt de kap scheef

Hoe breed de kap mag zijn boven je tafel

De breedte van de kap volgt uit de tafel en niet uit de kamer. Houd aan alle kanten minstens 30 cm tussen de kap en de rand van het blad, want anders stoot je je hoofd als je aanschuift of langs de tafel loopt.

Daarmee is de grootste doorsnede simpel te rekenen: de smalste tafelmaat min 60 cm. Bij een tafel van 90 cm diep, de gangbare maat, komt dat neer op een kap van hooguit 30 cm.

Dat valt bij veel mensen tegen, en dat is meteen de reden dat er boven langere tafels vaker twee of drie kleinere lampen hangen. Reken bij meer lampen op 70 tot 90 cm hart op hart, en houd voor de buitenste lamp dezelfde 30 cm aan tot de kopse rand.

Dat legt de tafellengte vast die je nodig hebt. Drie kappen van 25 cm op 70 cm hart op hart beslaan 140 cm tussen de buitenste hartlijnen, plus twee halve kappen en twee keer 30 cm marge: samen ruim 220 cm tafel.

Naast de doorsnede bepaalt de vorm van de kap hoe groot de lichtvlek wordt. Een kap die dieper is dan zijn opening breed, knijpt de bundel samen tot een strakke vlek in het midden, terwijl een vlakke schaal het licht breed uitgooit en de lichtbron eerder in het zicht laat komen.

Tafel	Eén lamp, grootste doorsnede	Meer lampen	Waar het op knelt
Rechthoekig 120 bij 80 cm	20 cm	Niet zinvol	De diepte van 80 cm bepaalt de maat, niet de lengte; een bredere kap hangt boven de stoelen
Rechthoekig 160 bij 90 cm	30 cm	Twee kappen van 20 cm op 70 cm hart op hart	Bij twee lampen blijft er aan de kopse kanten 35 cm over, dus dat past net
Rechthoekig 180 bij 90 cm	30 cm	Twee kappen van 25 cm op 90 cm hart op hart	De buitenste kap blijft dan precies 32 cm binnen de kopse rand
Rechthoekig 200 bij 100 cm	40 cm	Drie kappen van 20 cm op 50 tot 55 cm hart op hart	Voor 70 cm hart op hart is 200 cm te kort; dan wordt het twee lampen
Rechthoekig 220 cm of langer	40 cm	Drie kappen van 20 tot 25 cm op 70 cm hart op hart	Onder een lange tafel met één kleine lamp blijven de uiteinden in het donker
Rond 120 cm, voor vier personen	60 cm	Niet zinvol	Een ronde tafel vraagt één lamp in het midden; drie lampen op een rij halen de symmetrie eruit
Rond 140 cm	80 cm	Eventueel drie kleine lampen in een driehoek	Een kap van 80 cm weegt fors, dus hier gaat het gewicht eerder knellen dan de maat
Kookeiland 180 bij 90 cm	30 cm	Twee of drie kappen op 70 tot 90 cm hart op hart	Hier hangt de lamp op ooghoogte, dus de afscherming van onderen weegt zwaarder dan de breedte

Massief, fineer of lamellen en hoe het hout door het jaar werkt

Hout krimpt en zwelt met de luchtvochtigheid, en vrijwel alleen dwars op de nerf. In een Nederlandse woning zakt de relatieve luchtvochtigheid in de winter met de verwarming aan van ruwweg 55 tot 65 procent naar 30 tot 40 procent, en het hout zakt mee van ongeveer elf naar zeven procent vocht.

Over de breedte van een massieve kap van 40 cm is dat een verschil van enkele millimeters. Kan het hout die beweging niet kwijt, bijvoorbeeld omdat het in een vaste ring of tussen twee schijven is verlijmd, dan scheurt het langs de nerf. Die scheur loopt altijd in de lengterichting van de vezel en nooit dwars erop.

Een kap van gebogen multiplex of van fineer op een frame heeft dat probleem niet, omdat de lagen kruislings verlijmd zijn en elkaar tegenhouden. Daar zit een ander risico: damp en vet kunnen de lijmnaad op den duur openen, dus zo'n kap hangt beter niet pal boven een fornuis.

Bij lamellen valt de beweging uiteen over veel naden, dus elke lat beweegt maar een paar tienden millimeter. Open naden in februari en dichte naden in augustus horen daar gewoon bij.

Het gewicht verschilt per opbouw sterk, en dat bepaalt weer wat je aan het plafond nodig hebt. Reken voor de meeste meubelhoutsoorten op ongeveer 0,7 kg per liter hout, dus een massieve kap voelt vier tot zes keer zo zwaar als dezelfde vorm in fineer. Hoe verschillende materialen zich in huis gedragen staat ook bij stof, leer en hout naast elkaar.

Opbouw van de kap	Gewicht bij ongeveer 40 cm doorsnede	Hoe het hout beweegt	Waar je op let
Massief, uit één stuk gedraaid of gefreesd	2 tot 4 kg, bij een dikke wand meer	Krimpt en zwelt dwars op de nerf, enkele millimeters over 40 cm tussen zomer en winter	Fijne scheurtjes langs de nerf horen bij massief hout; een vastgelijmde ring scheurt wel echt door
Verlijmde segmenten of losse lamellen	1,5 tot 3 kg	De beweging valt uiteen over de naden, dus per lat een paar tienden millimeter	Naden die in de winter opengaan en in de zomer sluiten, zijn geen mankement
Gebogen multiplex of fineer op een frame	0,5 tot 1,5 kg	Kruislings verlijmde lagen houden elkaar vast, dus vrijwel geen beweging	Damp en vet kunnen de lijmnaad openen; niet boven een fornuis en niet in een doucheruimte
Bamboe, geperst of strand woven	1 tot 3 kg	Dicht en hard, beweegt weinig, maar de lijm tussen de stroken bepaalt de levensduur	Splintert langs de vezel als je er met een pan of een stoelleuning tegenaan komt
Onbehandeld grenen of vuren	1 tot 2,5 kg	Beweegt het meest van alle gangbare soorten en heeft veel kwasten	Vergeelt onder uv binnen een paar jaar zichtbaar, vooral aan de raamzijde van de kap

Wat je plafond houdt en waar je de lamp aan hangt

Een lamp hangt aan een plafond in zuivere trek, en dat is de belasting waar pluggen het slechtst tegen kunnen. Begin daarom bij de vraag wat voor plafond je hebt en niet bij de vraag welke plug in de la ligt.

Tik met je knokkel: klinkt het massief, dan zit er beton of steen boven je. Klinkt het hol met om de 50 tot 80 cm een massieve plek, dan hangt er een plafond aan een houten balklaag en zit dat harde punt op de balk.

De centraaldoos waar het snoer uitkomt is geen ophangpunt. Dat is een kunststof doos voor de bedrading, vaak alleen vastgezet in de plaat of ingestort in beton, en het gewicht van de lamp hoort aan een schroef of haak in de constructie te hangen.

Zit het lichtpunt niet boven de tafel, wat in de meeste Nederlandse woonkamers zo is, dan verplaats je niet het lichtpunt maar de lamp. Een haak boven de tafel, een langer snoer en een lus vanaf de centraaldoos lossen dat op.

Let daarbij op de richting van de kracht. Een lamp die schuin hangt, trekt de haak omlaag en tegelijk opzij. Die zijdelingse trek is wat een plug in een enkele gipsplaat uiteindelijk laat losbreken.

Plafond	Hoe je het herkent	Waar je de lamp aan hangt	Waar je op let
Betonnen verdiepingsvloer	De boor komt moeizaam vooruit en het gruis is fijn en grijs	Nylon plug 6 mm met schroefoog; bij een zware lamp een chemisch anker	In beton zitten wapening en elektrabuizen; stuit je op staal, verplaats het gat 3 tot 5 cm
Houten balklaag met gipsplaat of zachtboard	Hol geluid, met om de 50 tot 80 cm een massief punt	Houtschroef of schroefoog rechtstreeks in de balk, minstens 40 mm diep in het hout	De balk is het sterkste punt in een oud huis; de plaat eronder houdt vrijwel niets
Verlaagd gipsplafond aan metalen profielen	Overal hol, met om de 40 tot 60 cm een dunne harde lijn	Kiepplug of metalen hollewandplug, en alleen voor een lichte kap	De plaat van 12,5 mm hangt zelf al aan het profiel; zwaar werk hoort aan de constructie erboven
Riet en stuc, in woningen van voor 1940	Zacht, brokkelig, en de boor zakt ineens weg	Altijd in de balk, die je opspoort met een priem of aan de spijkerkoppen	Het stucwerk houdt niets en scheurt in banen als je er gewicht aan hangt
Systeemplafond met losse panelen	De panelen liggen los in een metalen raster	Aan de constructie of de originele vloer erboven, met een doorvoer door het paneel	Een paneel draagt alleen zichzelf; het raster is bedoeld voor de tegels en niet voor een lamp

Welke lichtbron in een houten kap hoort

Hout heeft rood en geel pigment, en dat maakt de kleurweergave van de lamp belangrijker dan bij een kap van glas. Kies Ra 90 of hoger boven een eettafel, want bij Ra 80 wordt vaak bezuinigd op het diepe rood in het spectrum en dan zien hout, huid en eten er vlak uit.

Voor de kleurtemperatuur is 2700 K de gangbare keuze binnen. Houd binnen één zichtveld één kelvinwaarde aan: zet je 2700 K en 4000 K naast elkaar, dan ijkt je oog zich op het gemiddelde en lijkt de warme lamp oranje en de koele lamp blauw.

In hoeveelheid licht heb je boven een tafel minder nodig dan mensen denken. Een lamp van 470 lumen, vergelijkbaar met een oude gloeilamp van 40 watt, is op 80 cm afstand al genoeg voor eten en lezen; 806 lumen is de grens waarboven je van een dichte kap een fel schijnsel op het blad krijgt.

Dimmen vraagt bij led een eigen keuze. Een gedimde led blijft op zijn kelvinwaarde staan terwijl een gloeilamp bij het dimmen naar ongeveer 2200 K zakt, dus gedimd ledlicht voelt kouder aan bij dezelfde helderheid. Wil je die warme zak wel, zoek dan lampen waar dim to warm op staat, en kies een dimmer die bij de belasting past. Hoe dat uitpakt bij een dimmer op een vloerlamp en bij een dimbare tafellamp werkt precies zo bij een hanglamp.

Let ook op wat je vanaf je stoel ziet. Hangt de lichtbron onder de rand van de kap, dan kijkt iedereen aan tafel recht in de bron, ook bij een matte lamp. Houd het glas gelijk met de rand of erboven, of kies een lamp met een spiegelende kop.

Warmte is bij een dichte houten kap het laatste punt. Een gloeilamp of halogeenlamp hoort er niet in, want het glas daarvan wordt zo heet dat hout bij langdurige opwarming donker verkleurt, en een led heeft rondom zijn voet ook lucht nodig om zijn elektronica koel te houden.

Hout bij hout in dezelfde kamer

Een houten hanglamp komt zelden als enige hout in een kamer binnen. Er ligt een vloer, er staat een tafel, en de vraag is of die drie zich tot elkaar verhouden of elkaar tegenwerken.

Het oog vergelijkt vooral de ondertoon en pas daarna de soort. Eiken heeft een gele tot licht groene ondertoon, noten een grijs tot paarsbruine, kersen en mahonie trekken naar rood en grenen naar geel. Twee soorten met dezelfde donkerte maar een verschillende ondertoon lezen als een vergissing, terwijl hetzelfde hout of juist een duidelijk verschil in donkerte wel werkt.

De lamp hangt boven de tafel op 80 cm van het blad, dus je oog legt hem naast het tafelblad en niet naast de vloer. Wil je één ding laten matchen, kies dan de tafel. Welke soorten en patronen er op de vloer liggen en hoe die zich gedragen, staat bij een houten vloer en zijn patroon.

Het licht in de kamer verschuift die tonen nog eens. In een kamer met ramen op het noorden krijg je diffuus hemellicht van 6500 K of hoger, en daarin trekt de grijsbruine ondertoon van noten zichtbaar naar grijs, terwijl eiken en kersen hun warmte vasthouden. Wat het licht per windrichting met een kleur doet kun je per kamer nalopen.

Zonlicht verandert het hout zelf ook, en niet allemaal dezelfde kant op. Grenen en kersen worden onder uv geler en donkerder, terwijl noten in direct zonlicht juist verbleekt. Hangt de lamp vlak bij een raam op het zuiden, dan is dat na twee jaar zichtbaar aan de kant die het licht vangt.

Zelf een staande lamp maken van hout

Wie zelf een staande lamp wil maken van hout, maakt in de praktijk het houtwerk en koopt het elektrische deel als geheel. Een snoerset met fitting, trekontlasting en stekker met keurmerk is het enige onderdeel waar je niets aan hoeft te bedenken.

Begin bij de hoogte, want die ligt vast in het gebruik. Naast een bank hoort de onderkant van de kap op ongeveer 140 cm, met 130 tot 150 cm als marge, omdat je hoofd op de bank op zo'n 130 cm zit en je anders in het lampje kijkt. Naast een leesstoel zakt die maat naar 110 cm, met 100 tot 125 cm als bereik, zodat het licht net over je schouder op de pagina valt.

De voet bepaalt of de lamp blijft staan. Een lamp kantelt zodra het zwaartepunt buiten de voet valt, dus de voet moet minstens zo ver reiken als de kap aan die kant uitsteekt. Een plaat van 30 bij 30 bij 4 cm in eiken weegt ongeveer 2,5 kg en dat is voor een rechte staander van 150 cm meestal genoeg.

Het snoer loopt door de staander en dat is het lastigste stuk. Boor 8 tot 10 mm voor een gewoon snoer van twee bij 0,75 mm², of frees een groef in twee helften en lijm die tegen elkaar: over een lengte van meer dan 40 cm is doorboren zonder uitloop vrijwel niet te doen.

Bij het afwerken schuur je van korrel 120 naar 180 en niet fijner, want een te glad oppervlak neemt olie ongelijk op. Eén dunne laag olie die je na een kwartier terugveegt, houdt langer dan een dikke laag die plakkerig blijft.

Elektrisch hoeft een zelfgemaakte lamp van hout geen aarde, zolang er geen aanraakbare metalen delen aan de fitting vastzitten. Zitten die er wel, bijvoorbeeld een metalen buis of een beugel tegen de fitting, dan hoort daar aarde op en gebruik je een driepolig snoer. Hoe zo'n lamp zich verhoudt tot de rest van de inrichting staat in het overzicht van woondecoratie en verlichting.

Zo hang je een houten hanglamp op zijn plek

De volgorde loopt van de tafel naar het plafond, want de maten van de lamp volgen uit de tafel en niet uit de ruimte.

1. Meet de tafel en reken de grootste kapmaat uit

   Neem de smalste maat van het blad en haal daar 60 cm af: dat is de doorsnede die er maximaal boven past. Bij een tafel van 90 cm diep kom je zo op 30 cm, en pas bij een tafel van 100 cm diep of een ronde tafel wordt de kap echt breder.

2. Bepaal de onderkant van de kap in centimeters boven de vloer

   Tel 80 cm op bij de hoogte van het blad. Bij een gangbaar blad van 75 cm komt de onderrand op 155 cm, en die maat schrijf je op, want vanaf nu meet je alles ten opzichte van de vloer.

3. Kijk waar het lichtpunt zit ten opzichte van het midden van de tafel

   Meet de horizontale afstand tussen de centraaldoos en het punt boven het midden van de tafel. Is dat meer dan een handbreedte, dan heb je een haak boven de tafel nodig en een snoer dat de omweg langs het plafond kan maken.

4. Stel het plafondtype vast en kies de bevestiging

   Tik het plafond af en boor een proefgat van een paar centimeter. Grijs poeder met een stroef lopende boor betekent beton, wit poeder met een boor die er zo doorheen zakt betekent gipsplaat, en dan zoek je de balk of het profiel erachter.

5. Weeg de lamp of schat het gewicht voordat je boort

   Zet de lamp op een weegschaal, inclusief kap, snoer en baldakijn. Kun je dat niet, reken dan met ongeveer 0,7 kg per liter hout: een massieve kap van 40 cm komt zo al snel op 2 tot 4 kg en dat is meer dan een plug in een losse gipsplaat houdt.

6. Zet de groep uit en sluit de lamp aan

   Controleer met een spanningszoeker dat er geen spanning meer staat en sluit dan aan: bruin op de fase, blauw op de nul, geelgroen op de aarde als het armatuur aanraakbaar metaal heeft. Monteer de trekontlasting voordat je de baldakijn tegen het plafond schuift.

7. Hang de lamp op en stel de hoogte af terwijl er iemand aan tafel zit

   Laat het snoer een dag uithangen en meet daarna pas de onderkant na. Ga zitten en kijk naar de overkant: zie je het gezicht van de persoon tegenover je over de kap heen, dan hangt hij goed, en zie je de lichtbron zelf, dan moet hij omhoog of heb je een andere lamp nodig.

Maatwijzer

De hoogtes en maten die in een huis kloppen: bar, eettafel, tv, schilderij, wandlamp, kapstok en gordijnrails, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Onderdeel Alle Zitten Eten en bar Aan de muur Licht Keuken Trap, hal en deur Slapen Raam en gordijn Werken Badkamer

Onderdeel	Wat	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Zitten	Bank, zithoogte	44 cm	40 tot 48 cm	Meet tot de ingezakte zitting, niet tot het bolle kussen. Hoger kom je makkelijker op en af, lager zit je meer achterover.
Zitten	Bank, zitdiepte	60 cm	55 tot 65 cm	Boven 70 cm hangen je voeten vrij en zit je gedwongen onderuit. Loungebanken gaan tot 100 cm en zijn bedoeld om op te liggen.
Zitten	Bank, totale hoogte met rugleuning	80 cm	75 tot 90 cm	Staat de bank voor een raam, dan blijft hij onder de vensterbank als hij niet hoger is dan 80 cm.
Zitten	Fauteuil, zithoogte	45 cm	42 tot 48 cm	Een paar centimeter hoger dan de bank scheelt bij het opstaan. Een lage lounge-fauteuil zakt naar 38 cm.
Zitten	Salontafel, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Vuistregel: gelijk aan of net onder de zithoogte van de bank. Dan zet je je kopje neer zonder voorover te buigen.
Zitten	Salontafel, afstand tot de bank	40 cm	35 tot 45 cm	Minder en je knieën stoten tegen de rand, meer en je moet opstaan om je glas te pakken.
Zitten	Bijzettafel naast de bank, hoogte	60 cm	55 tot 65 cm	Gelijk met de armleuning, dan pak je je glas zonder te kijken.
Zitten	Poef of voetenbank, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Iets lager dan de zitting waar je op zit, anders drukt de rand in je kuiten.
Zitten	Doorloop tussen bank en meubel	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm loop je er met een volle wasmand langs. 60 cm is te krap om elkaar te passeren.
Zitten	Tv-meubel, hoogte	45 cm	40 tot 55 cm	Hierop komt het midden van een 55 inch scherm op ongeveer 80 cm. Wil je het midden op ooghoogte, dan hang je de tv aan de wand.
Eten en bar	Barblad, hoogte	105 cm	100 tot 110 cm	De barkruk moet 25 tot 30 cm lager zijn dan het blad.
Eten en bar	Barblad, diepte	40 cm	30 tot 60 cm	40 cm is een bord plus een glas. Wil je er ook snijden of een laptop neerzetten, dan 60 cm.
Eten en bar	Barblad, overstek voor je knieën	25 cm	20 tot 30 cm	Zonder overstek zitten je knieën tegen het kastje. Boven 30 cm moet het blad onderstut worden, anders kantelt het als iemand erop leunt.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij een blad van 105 cm	78 cm	75 tot 82 cm	Het verschil tussen zitting en blad blijft 25 tot 30 cm, want daar passen je bovenbenen.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij aanrechthoogte (90 cm)	63 cm	60 tot 67 cm	Hetzelfde verschil van 25 tot 30 cm. Een gewone barkruk van 78 cm is hier te hoog en je zit met je knieën omhoog.
Eten en bar	Bar, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Met 60 cm stoot je je elleboog niet tegen je buurman. Onder 55 cm zit je schouder aan schouder.
Eten en bar	Eettafel, hoogte blad	75 cm	72 tot 78 cm	Vaste maat in de meubelbranche, geen norm. Een dik hardstenen of houten blad telt mee, dus meet de bovenkant.
Eten en bar	Eettafel, vrije hoogte onder het blad	68 cm	65 tot 72 cm	Hier zitten je bovenbenen. Een dikke tafelrand, een schuiflade of een dwarsbalk eet die ruimte op.
Eten en bar	Eetstoel, zithoogte	45 cm	44 tot 47 cm	Het verschil met het tafelblad moet 28 tot 32 cm zijn. Bij een tafel van 78 cm hoort dus een stoel van 46 tot 48 cm.
Eten en bar	Eettafel, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Een placemat is 45 cm breed, de rest is ruimte voor je ellebogen en je glas. Aan de kopse kant reken je een extra plek van 60 cm.
Eten en bar	Eettafel, diepte	90 cm	80 tot 100 cm	Bij 80 cm raken de borden tegenover elkaar bijna. Bij 90 cm past er een schaal of een kaars in het midden.
Eten en bar	Ronde eettafel, diameter	120 cm voor 4 personen	110 tot 150 cm	Reken 60 cm omtrek per persoon en houd het midden vrij voor de schalen. Vanaf 140 cm zitten er zes mensen omheen.
Eten en bar	Ruimte achter een eetstoel	100 cm	75 tot 110 cm	75 cm om de stoel achteruit te schuiven en op te staan, 100 cm om er ook achterlangs te lopen met een schaal.
Aan de muur	Schilderij, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Vuistregel, geen norm: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat. Hang alles in de kamer op dezelfde hartlijn, dan loopt de wand rustig.
Aan de muur	Schilderij boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager en het lijkt of het werk op de bank leunt. Door de bank schuift de hartlijn omhoog naar 150 tot 165 cm, en dat mag hier.
Aan de muur	Schilderij boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een lamp of een vaas voor te zetten zonder dat die de lijst raakt.
Aan de muur	Wandcollage, ruimte tussen de lijsten	6 cm	5 tot 8 cm	Gelijke tussenruimte laat de groep als een vlak lezen. Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes.
Aan de muur	Schilderij in een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Meet loodrecht boven de voorkant van de trede waar je staat. Dan loopt de rij lijsten mee met de trap in plaats van scheef te lijken.
Aan de muur	Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen, anders ziet die zijn kruin niet.
Aan de muur	Spiegel boven de wastafel, onderkant	20 cm boven het blad	15 tot 25 cm	Ruimte voor de kraan en een zeeppompje. Bij 20 cm kijk je nog recht in je gezicht in plaats van tegen je hals.
Aan de muur	Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat je hem van de andere kant van de kamer ziet en er niemand voor staat.
Aan de muur	Tv, midden van het scherm	105 cm	100 tot 115 cm	Op ooghoogte als je op de bank zit: bij een zitting van 44 cm zit je oog op ongeveer 115 cm. Boven een schouw kijk je omhoog en dat voel je na een film in je nek.
Aan de muur	Tv, kijkafstand	2 keer de schermdiagonaal	1,5 tot 2,5 keer	Een 55 inch scherm is 140 cm diagonaal, dus 2 tot 3,5 m. Bij 4K mag je dichterbij zitten omdat je de pixels niet meer ziet.
Aan de muur	Stopcontact, hart boven de vloer	30 cm	25 tot 35 cm	Gewoonte, geen norm: NEN 1010 schrijft geen hoogte voor, alleen de zones in de badkamer. Achter een dressoir zet je hem net zo goed op 15 cm, boven een werkblad juist hoog.
Aan de muur	Schakelaar, hart boven de vloer	105 cm	90 tot 110 cm	Ook een gewoonte. 105 cm is de oude Nederlandse standaard: je vindt hem in het donker met je hand op heuphoogte. Voor kinderen en vanuit een rolstoel werkt 90 tot 100 cm beter.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, onderkant	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Laag genoeg om het blad te verlichten, hoog genoeg om iemand tegenover je aan te kijken. Bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, breedte	30 cm binnen de rand van het blad	30 tot 40 cm binnen de rand	Anders stoot je je hoofd als je langs de tafel loopt of een stoel aanschuift.
Licht	Hanglamp boven een kookeiland, onderkant	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Boven een blad van 90 cm kom je dan op 165 cm, ongeveer ooghoogte. Kies dus een kap die de lamp van onderaf afschermt. Bij twee of drie lampen reken je 70 tot 90 cm hart op hart.
Licht	Hanglamp in de hal of boven de trap, onderkant	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop, niemand stoot zijn hoofd. Boven een trap meet je vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt.
Licht	Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte. Schijnt de lamp opzij of omhoog, dan mag hij lager hangen. In een open lamp op ooghoogte kijk je recht in de bron.
Licht	Leeslamp naast een stoel, onderkant van de kap	110 cm	100 tot 125 cm	Net boven je schouder als je zit, dan valt het licht op de pagina en niet in je ogen.
Licht	Vloerlamp naast de bank, onderkant van de kap	140 cm	130 tot 150 cm	Je hoofd zit op de bank op ongeveer 130 cm. Blijft de kap daarboven, dan kijk je niet in het lampje.
Licht	Bedlamp aan de wand, hart	65 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Op zithoogte in bed, zodat het licht op je boek valt. Meet vanaf de matras en niet vanaf de vloer, want een boxspring scheelt 20 cm.
Licht	Spiegellamp badkamer, twee lampen naast de spiegel	160 cm hart	155 tot 170 cm	Licht van de zijkant geeft geen schaduw onder je ogen en je kin. Een enkele lamp boven de spiegel doet dat wel.
Licht	Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk, verder weg blijft de wand donker. Onderling 100 tot 150 cm, afhankelijk van de stralingshoek.
Licht	Buitenlamp naast de voordeur, hart	190 cm	170 tot 210 cm	Boven je hoofd, zodat je niet in de lamp kijkt terwijl je het slot zoekt. Op ooghoogte ben je juist blind.
Keuken	Aanrecht, hoogte bovenkant blad	90 cm	85 tot 95 cm	De Nederlandse standaard: onderkast, verstelbare poten en een blad van 3 tot 4 cm samen. Vuistregel: ellebooghoogte min 10 tot 15 cm, dus ben je langer dan 1,85 m, draai de poten dan uit.
Keuken	Werkblad, diepte	60 cm	57 tot 65 cm	Kookplaten en spoelbakken zijn op 60 cm gemaakt. Een diep blad van 70 cm geeft ruimte achter de kookplaat, maar je reikt verder naar de bovenkastjes.
Keuken	Bovenkastjes, onderkant boven het werkblad	55 cm	50 tot 60 cm	Onder 50 cm past je keukenmachine er niet onder en sta je met je hoofd tegen de deur. Boven 60 cm kom je niet bij het bovenste schap.
Keuken	Bovenkastjes, diepte	35 cm	32 tot 40 cm	Ondieper dan het werkblad, zodat je er niet tegenaan stoot als je over het blad buigt om te snijden.
Keuken	Afzuigkap boven een gaskookplaat, onderkant	70 cm	65 tot 75 cm	De vlam en de hete lucht moeten weg kunnen: onder 65 cm boven de pannendrager wordt het vetfilter te heet. Houd altijd de minimummaat uit de handleiding aan, dat is een eis van de fabrikant.
Keuken	Afzuigkap boven inductie, onderkant	60 cm	55 tot 65 cm	Geen vlam, dus hij mag lager, en lager hangen vangt meer damp. Ook hier is de handleiding leidend, want die maat hoort bij het apparaat.
Keuken	Kookeiland, loopruimte rondom	120 cm	100 tot 150 cm	Bij 100 cm kun je de vaatwasser openen en er nog langs. Bij 120 cm passeren twee mensen elkaar terwijl er een lade open staat.
Keuken	Twee keukenrijen tegenover elkaar, afstand	120 cm	110 tot 140 cm	Een ovendeur en een lade die tegenover elkaar open staan hebben allebei ongeveer 60 cm nodig.
Keuken	Oven op werkhoogte, bodem van de ovenruimte	90 cm	80 tot 100 cm	Je tilt een hete bakplaat er recht uit in plaats van gebogen. Boven 100 cm til je een schaal boven je middel en zie je niet meer wat erin staat.
Keuken	Vaatwasser, nismaat	60 cm breed, 82 cm hoog	60 tot 60,5 cm breed	Een onderbouwmodel schuift onder een blad van 90 cm. Een vrijstaand model heeft zijn eigen bovenblad en is ongeveer 85 cm hoog.
Keuken	Inbouwkoelkast, nishoogte	88, 122 of 178 cm	vaste maten per model	De kast volgt de nismaat, dus meet de nis en niet het apparaat. Achter en boven het apparaat moet ventilatieruimte vrij blijven.
Keuken	Stopcontact boven het werkblad, hart	115 cm	110 tot 120 cm	Dat is 20 tot 30 cm boven het blad, dus vrij van spetters en niet weggewerkt achter de waterkoker. Houd minstens 30 cm afstand tot de spoelbak.
Keuken	Keukenplint, hoogte	10 cm	10 tot 15 cm	De poten zijn verstelbaar en met de plint stel je de aanrechthoogte fijn in. De plint staat 5 cm terug, zodat je met je tenen onder het kastje kunt.
Trap, hal en deur	Trapleuning, hoogte	90 cm	80 tot 100 cm (norm)	Norm: het Bouwbesluit, sinds 2024 het Besluit bouwwerken leefomgeving, eist een leuning tussen 80 en 100 cm, gemeten vanaf de voorkant van de trede. Een leuning is verplicht als je over de trap meer dan 1 m stijgt.
Trap, hal en deur	Optrede, hoogte van een trede	maximaal 18,8 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw tot 22 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl, voor een woning. Oude trappen zijn vaak 20 tot 21 cm en dat mag blijven zolang je de trap niet vernieuwt.
Trap, hal en deur	Aantrede, diepte van een trede	minimaal 22 cm bij nieuwbouw	22 cm is de ondergrens (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Bij een draaiende trap geldt die maat op de looplijn, dus in de punt van een kwartdraai mag de trede smaller zijn.
Trap, hal en deur	Trap, vuistregel voor comfortabel lopen	2 x optrede + aantrede = 60 cm	58 tot 64 cm	Geen norm maar een oude vuistregel. 17 op en 26 aan loopt rustig (60), 20 op en 22 aan is een gewone Nederlandse trap (62). Daarbuiten struikel je op de maat.
Trap, hal en deur	Trap, vrije breedte	80 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 70 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Onder 80 cm krijg je een matras of een bank niet naar boven.
Trap, hal en deur	Trap, vrije hoogte erboven	230 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 190 cm (norm)	Norm, gemeten loodrecht boven de voorkant van de trede. Bij een dichtgezette zoldertrap is dit de maat waar je tegen de balk loopt.
Trap, hal en deur	Vloerafscheiding langs een trapgat of vide	100 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 90 cm (norm)	Norm: verplicht zodra het verval meer dan 1 m is. Openingen mogen niet groter zijn dan 10 cm en tussen 20 en 70 cm boven de vloer mag er niets zijn waar een kind op kan klimmen.
Trap, hal en deur	Binnendeur, dagmaat van het kozijn	83 x 201,5 cm	78, 83, 88 of 93 cm breed; 201,5, 211,5 of 231,5 cm hoog	Industriestandaard, geen norm. Na montage houd je ongeveer 3 cm minder vrije doorgang over, dus voor een rolstoel of rollator kies je een blad van 93 cm.
Trap, hal en deur	Deurkruk, hoogte	100 cm	95 tot 105 cm	Gewoonte: het slot zit in een standaardkozijn op die hoogte. Verplaatsen kan alleen als je het slotgat in het blad meeverhuist.
Trap, hal en deur	Kapstok, hoogte van de haken	170 cm	160 tot 180 cm	Een lange jas hangt ongeveer 100 cm af, dus op 170 cm blijft hij vrij van de vloer. Een kinderkapstok komt op 110 tot 120 cm.
Trap, hal en deur	Hal, vrije loopruimte	100 cm	90 tot 120 cm	Onder 90 cm kun je niet met twee mensen langs elkaar en past er geen kinderwagen naast de kapstok.
Trap, hal en deur	Drempel, hoogte	maximaal 2 cm	0 tot 2 cm	Boven 2 cm struikel je eroverheen en kom je er met een rollator of rolstoel niet zonder helling over. Een schuine aanloop haalt de rand eraf.
Slapen	Bed, bovenkant matras	55 cm	45 tot 65 cm	Zit je op de rand met je voeten plat op de vloer en je knieën in een hoek van 90 graden, dan is de hoogte goed. Een boxspring komt vaak op 60 tot 65 cm, een laag frame op 45.
Slapen	Matras, standaardmaten	140 x 200 cm	80, 90, 120, 140, 160 of 180 cm breed; 200 of 210 cm lang	Ben je langer dan 1,90 m, neem dan 210 cm. Twee losse matrassen van 90 x 210 vullen samen een bed van 180 x 210.
Slapen	Nachtkast, hoogte bovenblad	60 cm	55 tot 70 cm	Gelijk met of iets boven de matras, dan zet je liggend je glas neer zonder te kijken. Bij een boxspring van 65 cm hoort dus een hoge nachtkast.
Slapen	Loopruimte naast het bed	70 cm	60 tot 90 cm	60 cm is genoeg om langs te lopen, 70 cm om het bed op te maken zonder tegen de kast te stoten.
Slapen	Kledingroede voor lange kleding	160 cm	150 tot 170 cm	Een jas of lange jurk hangt 120 tot 140 cm af, dus eronder blijft nog ruimte voor een lade of een schoenenbak.
Slapen	Kledingroede voor korte kleding	100 cm	95 tot 110 cm	Hemden en dubbelgevouwen broeken hangen 70 tot 90 cm af. Met twee roedes boven elkaar, op 100 en 195 cm, verdubbel je de hangruimte.
Slapen	Kast, diepte voor hangende kleding	60 cm	55 tot 65 cm	Een hanger is 45 cm breed en met 60 cm diepte sluit de deur zonder dat de mouwen klem zitten. Is de kast ondieper dan 55 cm, zet de roede dan in de lengte.
Slapen	Kast, legborddiepte voor truien en broeken	40 cm	35 tot 45 cm	Een opgevouwen trui is ongeveer 30 cm breed. Met 40 cm valt de stapel niet naar voren als je de deur opent.
Slapen	Kast, hoogste bruikbare schap	200 cm	190 tot 210 cm	Verder reik je niet zonder trapje. Wat boven 210 cm staat, is opslag voor koffers die je twee keer per jaar pakt.
Slapen	Hoogslaper, vrije hoogte boven de matras	100 cm	90 tot 110 cm	Genoeg om rechtop in bed te zitten. Meet van de bovenkant van de matras tot het plafond, niet tot de bodem van het bed.
Raam en gordijn	Gordijnrails, hoogte boven het kozijn	12 cm	10 tot 15 cm	Boven het kozijn laat het raam groter lijken en houdt de rail het gordijn uit het glas. Zit het plafond dichtbij, monteer de rail dan 5 tot 10 cm onder het plafond of direct tegen het plafond.
Raam en gordijn	Gordijnrails, uitloop naast het kozijn	20 cm per zijde	15 tot 25 cm	Daar staat het opzij geschoven gordijn geparkeerd, zodat het niet voor het glas blijft hangen en je het daglicht niet inlevert.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vloer	1 cm boven de vloer	0 tot 2 cm	Net vrij van de vloer: het sleept niet en hangt toch recht. Wil je het gordijn op de vloer laten vallen, maak het dan 5 tot 10 cm langer dan de maat tot de vloer.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vensterbank	2 cm boven de bank	1 tot 3 cm	Vrij van de bank, zodat het gordijn niet omkrult op de plank en de warmte van de radiator eronder langs kan.
Raam en gordijn	Gordijn, stofbreedte	2 keer de railbreedte	1,5 tot 2,5 keer	Bij 1,5 keer hangt de stof vlak, bij 2,5 keer krijg je volle plooien. Een wave-rail vraagt 2 tot 2,5 keer, anders staat de golf niet.
Raam en gordijn	Rolgordijn of plissé in de dag, speling	0,5 cm per zijde	0,3 tot 1 cm	Meet de dagmaat op drie hoogtes en neem de kleinste maat, want een kozijn staat zelden haaks.
Raam en gordijn	Vitrage, afstand tot het glas	5 cm	3 tot 10 cm	Tegen koud glas wordt de stof vochtig en krijg je vlekken. Verder naar binnen botst hij op de vensterbank of de raamkruk.
Raam en gordijn	Vensterbank binnen, diepte	20 cm	15 tot 30 cm	Volgt de dikte van de muur plus een overstek van 2 tot 3 cm. Vanaf 20 cm staat een plant er stabiel op.
Raam en gordijn	Vensterbank buiten, overstek	4 cm	3 tot 5 cm	Met een waterhol aan de onderkant. Zonder dat overstek loopt regenwater terug over de gevel en krijg je vuilstrepen onder het raam.
Raam en gordijn	Radiator onder het raam, onderkant	12 cm boven de vloer	10 tot 15 cm	Er moet lucht onderlangs kunnen, daar begint de convectie. Houd ook 3 tot 5 cm tussen radiator en wand en 10 cm vrij onder de vensterbank.
Werken	Bureau, hoogte blad zittend	74 cm	72 tot 76 cm	Je onderarmen liggen horizontaal op het blad en je schouders blijven laag. Kun je het blad niet verstellen, zet dan de stoel hoger en je voeten op een steun.
Werken	Zit-stabureau, stahoogte	105 cm	95 tot 120 cm	Ellebooghoogte staand. Vuistregel: je lichaamslengte min 75 cm, dus bij 1,80 m kom je op 105 cm.
Werken	Bureaustoel, zithoogte	45 cm	40 tot 52 cm	Voeten plat op de vloer, knieën iets lager dan je heupen. De gasveer van een bureaustoel dekt dat bereik zelf.
Werken	Vrije hoogte onder het bureaublad	68 cm	65 tot 72 cm	Je bovenbenen moeten eronder passen, ook met een lade of een kabelgoot. Houd daarnaast 60 cm breed en 60 cm diep beenruimte vrij.
Werken	Bureaublad, diepte	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm staat het scherm op armlengte, 50 tot 80 cm van je ogen, en ligt je toetsenbord er nog voor.
Werken	Beeldscherm, bovenrand	op ooghoogte of iets lager	110 tot 125 cm boven de vloer	Je kijkt dan licht naar beneden en dat is de rustpositie van je ogen. Een laptop op het blad zit ongeveer 20 cm te laag, dus zet hem op een standaard met een los toetsenbord.
Werken	Toetsenbord, afstand tot de bladrand	10 cm	8 tot 15 cm	Daar rusten je handpalmen. Zonder die strook hangen je armen in de lucht en trekt het in je schouders.
Werken	Wandplank boven het bureau, onderkant	45 cm boven het blad	40 tot 60 cm	Een A4-ordner is 32 cm hoog, dus die past er nog onder, en je stoot je hoofd niet als je opstaat.
Werken	Boekenschap, diepte	25 cm	20 tot 30 cm	Een pocket is 12 cm diep, een gebonden boek 16 tot 20 cm. Bij 25 cm staan ze allemaal binnen de rand.
Werken	Boekenschap, overspanning zonder steun	80 cm	70 tot 90 cm	Boeken wegen al snel 25 kg per meter schap. Bij 18 mm plaatmateriaal blijf je onder 80 cm, anders zakt het schap zichtbaar door.
Keuken	Schap voor borden, diepte	32 cm	30 tot 35 cm	Een plat bord is 26 tot 28 cm in doorsnee. Met 32 cm houd je een vinger ruimte om de stapel te pakken zonder te schuiven.
Badkamer	Wastafel, bovenkant	85 cm	80 tot 95 cm	Vuistregel: heuphoogte, dan buig je niet voorover om je handen te wassen. Gebruiken kinderen de wastafel, dan is 80 cm prettiger.
Badkamer	Opzetkom, hoogte van het meubel	75 cm	70 tot 80 cm	Tel de kom van 10 tot 15 cm erbij op, dan komt de bovenrand op 85 tot 95 cm. Vergeet die optelsom en je wast je handen op keukenhoogte.
Badkamer	Handdoekhaak naast de wastafel	140 cm	120 tot 160 cm	Binnen handbereik met natte handen, dus naast de wastafel en niet aan de andere kant van de ruimte.
Badkamer	Handdoekradiator, onderkant	20 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Daar zitten de aansluitingen en je kunt eronder dweilen. Hang de bovenkant niet hoger dan 180 cm, anders kom je niet bij de handdoek. Een smalle handdoekradiator geeft weinig vermogen, dus reken hem niet als enige verwarming.
Badkamer	Douchekraan, hart	100 cm	95 tot 110 cm	Heuphoogte, zodat je de kraan kunt bedienen zonder onder de koude straal te gaan staan.
Badkamer	Badkraan, hart	65 cm	60 tot 75 cm	Ongeveer 20 cm boven de badrand, dan kun je bijmengen terwijl je in bad zit.
Badkamer	Regendouchekop	210 cm	200 tot 225 cm	Minstens 20 cm boven het hoofd van de langste gebruiker, want je staat er recht onder. Bij een schuin dak meet je op het punt waar je echt staat.
Badkamer	Handdouche aan een glijstang, bovenste stand	190 cm	180 tot 200 cm	De stang is 60 tot 90 cm lang, dus de onderste stand komt rond 110 cm. Daarmee spoel je het bad, een kind of de hond af.
Badkamer	Toilet, zithoogte	40 cm	38 tot 48 cm	Standaard is 40 cm. Een verhoogd toilet van 45 tot 48 cm zit op stoelhoogte en daar sta je makkelijker van op. Bij een hangend toilet bepaal je de hoogte zelf met het inbouwframe.
Badkamer	Toilet, vrije ruimte voor de pot	60 cm	55 tot 70 cm	Daar staan je knieën en voeten. Zijwaarts wil je 80 cm breedte, anders zit je met je schouder tegen de muur.
Badkamer	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 75 cm hoog; 20 tot 30 cm voor de voorkant van de pot	Zittend pak je de rol zo zonder te draaien. Hang je hem naast of achter je, dan verdraai je je rug elke keer.
Badkamer	Fonteintje in het toilet, bovenkant	85 cm	80 tot 90 cm	Dezelfde hoogte als een wastafel. Let op de draairichting van de deur, want een fonteintje van 40 cm breed vraagt een vrije hoek.
Badkamer	Stopcontact in de badkamer	buiten 60 cm van bad of douche	norm, geen gewoonte	NEN 1010 verdeelt de badkamer in zones: binnen 60 cm van de rand van een bad of douche mag geen wandcontactdoos. Alle wandcontactdozen moeten achter een aardlekschakelaar van 30 mA.

Nalopen voordat je boort

• Onderkant van de kap op 80 cm boven het tafelblad, gemeten vanaf het blad en niet vanaf de vloer
• Kap aan alle kanten minstens 30 cm binnen de rand van het blad
• Bij meer lampen 70 tot 90 cm hart op hart, en de buitenste ook 30 cm binnen de kopse rand
• Plafondtype vastgesteld en de bevestiging in de constructie, niet in de centraaldoos
• Gewicht van de lamp bekend, inclusief kap, snoer en baldakijn
• Lichtbron van 2700 K met Ra 90 of hoger, en het glas gelijk met de rand van de kap of erboven
• Trekontlasting gemonteerd en gecontroleerd met een ruk aan het snoer
• Tweede lichtpunt in de kamer geregeld voor het licht dat een dichte kap niet omhoog geeft

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

De lamp uitzoeken voordat de tafel vaststaat

De grootste doorsnede van de kap volgt uit de smalste tafelmaat min 60 cm, dus zonder tafel kun je die maat niet bepalen. Wie eerst de lamp koopt, hangt straks een kap van 50 cm boven een tafel van 90 cm diep en stoot bij het aanschuiven zijn hoofd.

Verandert de tafel later alsnog, dan is het aantal lampen makkelijker aan te passen dan de maat. Drie kleine kappen verdelen een langere tafel wel, één grote kap wordt nooit smaller.

Een gloeilamp of halogeenlamp in een dichte houten kap

Het glas van een gloeilamp of halogeenlamp wordt zo heet dat hout dat er langdurig dicht tegenaan zit donker verkleurt en uitdroogt. In een afgesloten kap blijft die warmte bovendien hangen, want er is geen opening waardoor de lucht weg kan.

Een led geeft veel minder warmte, maar de elektronica in de voet heeft nog steeds lucht nodig. Laat de bovenkant van de kap open of kies een fitting die de lamp een paar centimeter vrij van het hout houdt.

De lamp aan de centraaldoos hangen

De kunststof doos waar het snoer uit het plafond komt is bedoeld voor de bedrading en niet voor gewicht. In gipsplaat zit hij vaak alleen met twee klemmetjes vast, en in beton is hij ingestort met een rand van enkele millimeters.

Hang het gewicht van de lamp aan een schroefoog of haak die in de balk, het profiel of het beton vastzit, en gebruik de baldakijn alleen om de doos af te dekken. Een lamp die aan de doos hangt, komt er meestal pas uit als er iemand langs loopt en het snoer raakt.

Eén hanglamp als enige licht in de kamer

Een dichte houten kap stuurt vrijwel al het licht naar beneden, dus het plafond en de hoeken van de kamer blijven donker. De kamer lijkt daardoor kleiner dan hij is, ook al staat er genoeg lumen op de doos.

Verdeel het licht over meer punten en meer hoogtes: de hanglamp boven de tafel, iets op ooghoogte rond 160 cm en iets laag bij de zithoek. Richting doet in een kamer meer dan vermogen.

Twee houtsoorten kiezen die net niet gelijk zijn

Een eiken vloer met een lamp in een noten look zit dicht bij elkaar in donkerte maar verschilt in ondertoon: geel tegenover grijspaars. Het oog leest dat verschil als een mislukte poging tot matchen en niet als een keuze.

Neem dan dezelfde soort, of ga juist duidelijk uit elkaar. Een lichte essen kap boven een donkere vloer geeft rust omdat het contrast opzettelijk is.

De lamp ophangen waar het lichtpunt zit

In de meeste woonkamers zit de centraaldoos in het midden van de ruimte en staat de tafel daar niet onder. Wie de lamp toch aan dat punt hangt, krijgt een lichtvlek naast de tafel en een tafel die in het donker staat.

Verplaats de lamp en niet het lichtpunt: een haak boven het midden van de tafel, een langer snoer en een lus naar de centraaldoos is het werk van een kwartier. Houd er rekening mee dat de haak dan ook zijwaarts belast wordt.

Het snoer op maat trekken in plaats van op maat maken

Een snoer dat je met een knoop of een klem korter maakt, hangt zelden precies waterpas en die knoop komt bij elke aanraking weer los. Kort het snoer af bij de baldakijn met de stroom eraf, en sluit het daar opnieuw aan.

Laat de lamp daarvoor eerst een dag hangen, want een opgerold snoer zakt nog een tot twee centimeter uit. Kort je meteen af, dan hangt de kap na een week hoger dan je had bedoeld.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een lamp aansluiten op een bestaand lichtpunt doe je zelf, met de groep uit en na controle met een spanningszoeker. Voor drie dingen ligt de grens anders.

Een nieuw lichtpunt bijmaken betekent werken in de groepenkast of een aansluitdoos aanpassen, en alles achter de hoofdzekering hoort bij een elektricien. Datzelfde geldt voor verlichting binnen de zones rond bad en douche, waar eisen aan het armatuur en aan de groep gelden.

Hangt er een zware kap aan een plafond van riet en stuc of aan een verlaagd systeemplafond, laat dan een timmerman kijken waar de constructie zit. Een balk opsporen en een draagpunt maken is daar meer werk dan een gat boren, en een uitgescheurd stucplafond herstel je niet met vulmiddel.