Een serre gezellig inrichten: warmte, licht en textiel die tegen glas kunnen

Waarom een serre kil voelt terwijl de thermometer 20 graden aangeeft

Een serre die om acht uur 's avonds 20 graden aanwijst, voelt toch als een ruimte waar je een vest bij pakt. Dat ligt niet aan de lucht maar aan de vlakken om je heen: je lichaam wisselt warmte uit met elk oppervlak dat het ziet, en in een serre is dat grotendeels glas.

Wat je voelt, ligt ongeveer midden tussen de luchttemperatuur en de gemiddelde temperatuur van die vlakken. Wie een serre gezellig wil inrichten, begint daarom bij het glas. Waar een serre ophoudt en een erker begint en wat kozijn en dak met de temperatuur doen, staat in het overzicht van erkers en glazen aanbouwen.

Reken het voor één stoel uit. Kijk je voor twee derde tegen glas van 15 graden en voor een derde tegen muur en vloer van 20, dan is de gemiddelde temperatuur van de vlakken bijna 17 graden. Lucht van 20 graden voelt dan als ruim 18. Enkel glas komt op een vriesnacht niet ver boven nul, en dan zakt dat gevoel verder dan een kachel kan bijhouden.

Daar komen effecten bij die een thermometer op ooghoogte niet meet. Langs het koude glas zakt afgekoelde lucht naar de vloer, en een tegelvloer trekt warmte sneller uit je voeten dan hout of wol van dezelfde temperatuur. Warme lucht van een kachel stijgt naar de kap en blijft daar hangen.

Gezellig wordt een serre dus niet met meer spullen, maar door die koude vlakken af te schermen of ertegenin te werken. De tabel zet per oorzaak op een rij wat je merkt, wat helpt en waar je vooral geld aan uitgeeft zonder dat je het voelt.

Waar het kille gevoel vandaan komt	Wat je merkt	Wat helpt	Wat weinig uithaalt
Koude glasvlakken rondom	Warme lucht, en toch koude schouders en een koude kant van je gezicht	Gordijnen of plissés dicht zodra het donker is, stralingswarmte gericht op de zithoek, een zitplaats met de rug naar een dichte wand	De kachel hoger zetten: de lucht wordt warmer, het glas nauwelijks
Koudeval langs de ruit	Een koele stroom over je enkels terwijl het op ooghoogte warm is	Een warmtebron laag onder het glas, een kleed onder de zitgroep en geen zitplaats pal voor de ruit	Tochtstrips: er is geen kier, de lucht daalt langs het glas zelf
Tegel of natuursteen onder je voeten	Koude voeten, ook als de vloer net zo warm is als de lucht	Vloerverwarming, of een kleed onder de hele zitgroep	Een klein kleedje voor de bank waar je voeten net naast staan
Warme lucht die onder de kap blijft hangen	Bovenin een graad of vijf warmer dan op zithoogte, en daar lekt de warmte door het dak weg	Warmte die laag begint: vloerverwarming, een lage convector onder het glas of een infraroodpaneel	Een ventilatorkachel die de warme lucht nog sneller naar boven blaast
Harde vlakken die geluid terugkaatsen	Stemmen klinken hol en een lepel op een schotel galmt na	Een groot kleed, gordijnen met plooien en gestoffeerde stoelen	Meer planten: blad dempt geluid nauwelijks
Een zwarte glaswand in de avond	Je ziet jezelf en elke lamp dubbel terug en voelt je bekeken	Afgeschermde lampen laag in de ruimte, een paar lampjes in de tuin, gordijnen	Extra spots aan het dakprofiel: die spiegelen allemaal mee
Licht van 4000 K of koeler	De ruimte ziet er 's avonds uit als een wachtkamer	Lampen van 2200 tot 2700 K, dimbaar, liefst met dim to warm	Een koele lamp in een warm gekleurde kap: de kap kleurt, het licht in de ruimte niet

Zet de zitplaatsen met hun rug naar iets dichts

Mensen zitten het liefst met iets stevigs in de rug en open zicht voor zich, en in een glazen ruimte moet je dat regelen omdat het er niet vanzelf is. Dat is geen norm maar een patroon dat je in elk café terugziet: de plekken langs de muur zijn het eerst bezet, de tafels midden in de ruimte het laatst.

In de meeste serres is de huismuur de enige dichte wand, en staat de serre tegen de erfgrens, dan is een zijmuur vaak ook dicht. Zet daar de bank en de fauteuil met het gezicht naar de tuin, dan kijk je overdag naar buiten en zit je 's avonds niet met je rug naar een zwart vlak.

Hoeveel meubel er in een kleine glazen ruimte past en welke afstand je tot het glas houdt, staat bij de maten en indelingen voor een kleine serre. Voor de gezelligheid telt vooral de afstand tussen de zitplaatsen: houd die onder 200 tot 250 cm van gezicht tot gezicht. Verder weg praat je over de lege vloer heen, en in een ruimte die galmt voelt dat nog groter.

Leg een kleed onder de hele zitgroep, met minstens de voorste poten van bank en fauteuil erop en 20 cm marge naast de bank. Het tekent de zone af, haalt de kou van de tegels onder je voeten weg en dempt de galm, drie dingen die een serre uit zichzelf mist.

Laat de route van de doorgang naar de tuindeuren langs de zithoek lopen en niet erdoorheen. Daarvoor gelden dezelfde loopruimtes als in elke andere kamer: 90 cm voor de hoofdroute en 35 tot 45 cm tussen bank en salontafel.

Is de serre een smalle aanbouw van 200 tot 240 cm diep, dan werkt hij als een smalle hal waar je doorheen loopt. Dan past er één zitplek langs de huismuur met de route ervoor, en geen twee rijen stoelen tegenover elkaar.

Welke verwarming je in een serre echt voelt

Een verwarming voor een serre kies je op de vraag wanneer je er zit, niet op het vermogen alleen. Wie op winteravonden twee uur leest, heeft iets anders nodig dan wie de serre als wintertuin het hele seizoen boven de 10 graden wil houden voor de citrus.

Het verschil zit in de manier waarop de warmte je bereikt. Een heater of convector warmt de lucht, die naar de kap stijgt en zijn warmte daar aan het koudste vlak afgeeft. Een infraroodpaneel warmt de mensen en meubels waar het op gericht is, en vloerverwarming maakt het grootste koude vlak, de vloer, zelf warm.

Hoeveel warmte er weglekt, reken je ruwweg na met de U-waarde van het glas maal het aantal vierkante meter maal het temperatuurverschil tussen binnen en buiten. Voor 22 vierkante meter HR++ met een U-waarde rond 1,1 en 20 graden verschil is dat al 480 watt voor het glas alleen. Een oude serre met enkel glas rond 5,7 komt op hetzelfde oppervlak boven de 2500 watt.

Profielen, vloer en ventilatie komen daar nog bovenop, en dakglas isoleert in liggende stand minder goed dan dezelfde ruit rechtop, omdat de lucht in de spouw dan gaat rondstromen. Vraag de leverancier daarom de U-waarde van het dakglas apart op. Een geprefabriceerde erker met een dicht dak heeft die dakpost niet, en gedraagt zich daardoor meer als een deel van de kamer.

Een open vuur zonder afvoer lijkt de gezelligste warmte, maar is in een serre de lastigste. Bij het verbranden van een liter bio-ethanol komt ongeveer 0,9 liter water vrij, en dat water slaat 's avonds neer op het koudste vlak dat er is: het glas.

Warmtebron	Hoe de warmte je bereikt	Past bij	Waar het op vastloopt
Infraroodpaneel aan de muur of een dakbalk	Straalt op de mensen en meubels waar het op gericht is; de lucht blijft koeler	Een zithoek die je 's avonds een paar uur gebruikt	Buiten de straalrichting voel je weinig, en het glas blijft koud, dus koudeval en condens blijven bestaan
Elektrische convector of oliegevulde radiator	Warmt de lucht, die opstijgt en langs het glas weer afkoelt	Planten vorstvrij houden, bijverwarmen op een zachte dag	De warmte hoopt zich op onder de kap; bij 2000 watt hoort een eigen stopcontact en geen verlengsnoer
Ventilatorkachel	Blaast warme lucht de ruimte in	Tien minuten voorverwarmen voordat je gaat zitten	Stuurt de warme lucht nog sneller naar boven, maakt geluid en is als vaste verwarming een grote verbruiker
Vloerverwarming op de cv of warmtepomp	Maakt de vloer zelf warm en straalt van onderaf	Een serre die het hele jaar bij de woonkamer hoort	Traag in het opwarmen, en hij moet bij de bouw mee in de vloeropbouw
Lage convector of radiator onder het glas	Warmt de lucht precies waar die langs de ruit naar beneden zakt	Een serre met een zitplek dicht bij de gevel	Kost een strook vloer langs het glas en moet aan de cv-leiding; houd meubels er minstens 10 cm vandaan
Houtkachel of pelletkachel	Straalt sterk rond de kachel en warmt ook de lucht	Een grote serre die je in de winter veel gebruikt	Vraagt een rookgasafvoer door de kap en 80 tot 100 cm vrije vloer voor de opening
Bio-ethanolhaard	Vlammen zonder afvoer, met warmte vlak rond de haard	Naar vuur kijken, niet de ruimte verwarmen	Elke liter brandstof geeft ongeveer 0,9 liter waterdamp af en verbruikt zuurstof, dus ventileren is een voorwaarde
Terrasheater op gas	Straalt van boven naar beneden	Buiten op het terras	Hoort niet binnen: hij verbrandt zonder afvoer en in een gesloten serre loopt het koolmonoxidegehalte op

Licht voor de avond onder een dak dat niets terugkaatst

In een gewone kamer werkt het plafond als reflector: een wit plafond kaatst het grootste deel van het licht dat erop valt terug, dus een lamp die omhoog schijnt verlicht de hele kamer zacht. Een kap van helder glas laat datzelfde licht grotendeels door naar de nachtlucht en kaatst maar een klein deel terug, dus een uplighter onder glas verlicht vooral de lucht boven je huis.

Het licht moet daarom vallen op iets wat wel terugkaatst: de dichte huismuur, de tafel, de vloer en het blad van de planten. Kies lampen met een kap die de bron afschermt en het licht naar beneden of tegen de muur stuurt, en zet ze op de hoogtes uit de tabel.

Houd de kleurtemperatuur voor de avond op 2200 tot 2700 K en maak elk lichtpunt dimbaar. Een gewone led blijft bij dimmen op zijn kelvinwaarde staan en voelt gedimd kouder aan dan een oude gloeilamp, dus zoek lampen met dim to warm op de verpakking, die bij dimmen naar 2200 K of lager zakken.

Hoe groot de sprong van daglicht naar lamplicht voelt, hangt af van de kant waar het glas op uitkijkt. Op het westen zakt het laatste zonlicht zelf al naar 2000 tot 3000 K en sluit 2700 K er naadloos op aan, op het noorden kom je uit koel hemellicht van rond 6500 K. Zoek op wat jouw windrichting met licht en kleur doet voordat je lampen kiest.

Een serre heeft zelden genoeg stopcontacten, want de huismuur was ooit een buitenmuur. Tel per zone de lampen en kijk waar de snoeren lopen voordat je iets koopt. Houd waar gegoten wordt of condens langs het glas loopt armaturen en stekkerdozen van minstens IP44 aan: dat is onze keuze voor spatwater, geen voorschrift.

Lichtpunt	Hoogte	Wat het in een serre doet
Vloerlamp naast de bank	Onderkant van de kap op 130 tot 150 cm	Leeslicht en zacht licht op de muur achter je; een kap die aan de bovenkant dicht is houdt het licht uit de glazen kap
Leeslamp naast een fauteuil	Onderkant van de kap op 100 tot 125 cm	Licht op het boek, net boven je schouder, met de bron onder de kap uit het zicht
Tafellamp op een bijzettafel	Bijzettafel op 55 tot 65 cm, gelijk met de armleuning	Maakt de zithoek 's avonds kleiner en warmer; een stoffen of papieren kap spiegelt als zachte vlek, een kale bol als felle stip
Wandlamp op de huismuur	Hart op 150 tot 170 cm	Licht dat langs de enige dichte wand strijkt en daar terugkaatst; kies een model dat naar boven of beneden schijnt
Hanglamp boven de eettafel	Onderkant 75 tot 90 cm boven het blad, 30 cm binnen de rand	Hangt aan een dakprofiel of balk; vraag de leverancier welk gewicht dat draagt en waar een kabel langs mag
Uplight in een plantengroep	Op de vloer, achter de pot	Strijkt over het blad en tekent schaduwen op de huismuur; richt hem op blad of muur en niet recht de kap in
Lichtsnoer langs een dakbalk	Hoog, langs het profiel	Veel kleine punten die elk zwak spiegelen; kies warm wit rond 2200 K en een snoer dat voor buiten gemaakt is
Tuinverlichting buiten het glas	Laag in de border of tegen de schutting	Buiten is er weer iets te zien, en daardoor wordt het glas een stuk minder spiegel

De glaswand die 's avonds een spiegel wordt

Overdag is het buiten vele malen lichter dan binnen, en dan kijk je door het glas heen. Na zonsondergang draait dat om: buiten is er bijna niets meer te zien, en het kleine deel licht dat elke ruit terugkaatst, is ineens het helderste in dat vlak.

Isolatieglas maakt dat sterker, want elke ruit in het pakket spiegelt apart, en daarom zie je een lamp vaak als twee stippen vlak naast elkaar. Tegelijk is een verlichte serre van buitenaf net zo zichtbaar als een etalage, en dat gevoel van bekeken worden laat een serre 's avonds leeg staan.

Er zijn drie knoppen om aan te draaien: minder felle bronnen binnen, meer licht buiten, of het glas afdekken. De eerste twee staan in de lichttabel hierboven, en een paar zwakke lampjes tegen de schutting of in de border maken het glas al een stuk doorzichtiger.

Afdekken doe je in de gevel met gordijnen of plissés en in het dak met plissés of dakgordijnen die in geleiders lopen. Hang een gordijn met twee keer de railbreedte aan stof en laat het 1 cm boven de vloer eindigen, en houd vitrage minstens 5 cm van het glas, want tegen koud glas wordt de stof vochtig.

Achter een gesloten gordijn wordt het glas 's nachts kouder, omdat de warme lucht er niet meer bij komt, en daar slaat dan meer vocht neer. Schuif de gordijnen 's ochtends meteen open zodat het glas opdroogt.

Boor niet zonder overleg in een aluminium serreprofiel om een rail op te hangen. Achter de afdekkap zitten de afdichting en de afwatering van het profiel, en de leverancier weet waar een schroef kan zonder dat er water langs gaat lopen.

Meubels voor een serre: wat zon, warmte en vocht met het materiaal doen

In een serre kan het in april 's middags boven de 30 graden worden en 's nachts onder de 10, en in de winter loopt er condens langs het glas naar beneden. Een meubel dat daartegen moet, werkt weinig met vocht en temperatuur en heeft een afwerking die in zonlicht niet afbreekt.

Hout werkt met vocht: het zet uit als de lucht vochtig is en krimpt als die warm en droog wordt. In een woonkamer schommelt dat over een jaar, in een serre over een dag, en daarom gaan verlijmde verbindingen, fineer en massieve bladen van binnenmeubels hier eerder open.

Rotan en riet zijn de materialen die mensen bij een serre zoeken, en ze kunnen het ook, zolang je weet waar ze op vastlopen. Natuurlijk rotan droogt in warme droge lucht uit en wordt bros, terwijl kunststof vlechtwerk van polyethyleen tegen zon en vocht kan en goedkoop vlechtwerk van pvc in de zon hard wordt en breekt.

Metaal gedraagt zich anders dan je verwacht. Aluminium roest niet, maar een armleuning van donker gecoat aluminium in de middagzon wordt te heet om aan te komen, en staal roest zodra er condenswater in een beschadiging van de coating blijft staan.

Kasten van mdf of spaanplaat zijn het kwetsbaarst aan de onderkant. Komt er water langs het glas of met natte voeten naar binnen, dan zuigt de onbeschermde onderrand het op en zwelt het plaatmateriaal blijvend op.

Materiaal	Wat de serre ermee doet	Waar het wel past	Onderhoud
Natuurlijk rotan en riet	Droogt uit in warme droge lucht, wordt bros en gaat kraken; kan schimmelen als het lang vochtig blijft	Een zithoek buiten de volle zonvlek, in een serre die in de winter verwarmd wordt	Af en toe afnemen met een vochtige doek, zodat de vezel niet uitdroogt
Kunststof vlechtwerk van polyethyleen	Kan tegen zon, vocht en vorst, mits het uv-bestendig gemaakt is	Een serre op het zuiden of een wintertuin die niet altijd verwarmd wordt	Afnemen met water en zeep; vlechtwerk van pvc wordt in de zon bros
Teak	Bevat veel eigen olie en heeft weinig last van vocht; buiten wordt het zilvergrijs, achter glas verandert vooral de tint in de zonvlek	Tafels en stoelen die in de zomer ook naar buiten mogen	Kleurverandering is geen schade; wil je de oorspronkelijke tint houden, dan behandel je het met een teakbeschermer
Eiken en ander hout van binnenmeubels	Zet uit en krimpt met elke wisseling tussen dag en nacht; lak en olie vergelen in de zonvlek	Tegen de huismuur, uit de zon en weg van het glas	Een kleurverschil tussen zonkant en schaduwkant is bij massief hout alleen weg te schuren
Gepoedercoat aluminium	Roest niet en is licht, maar wordt in de zon heet, donker gecoat het meest	Stoelen en bijzettafels, met kussens op de zitting	Krassen in de coating bijwerken voor het uiterlijk; het metaal zelf roest er niet door
Gecoat staal	Zwaar en stabiel, maar roest waar de coating beschadigd is	Een tafelonderstel dat niet op een strook staat waar condenswater komt	Beschadigingen meteen bijwerken met lak
Leer	Droogt uit en scheurt in zon en warmte, en de zonkant verbleekt	Alleen buiten de zonvlek, bijvoorbeeld tegen de huismuur in een serre op het noorden	Voeden met lederbalsem en uit het directe licht houden
Mdf en spaanplaat	Zwelt blijvend op waar water tegen de onderrand komt	Op poten of op een plint van massief materiaal, weg van de tuindeur	Een zwelling is niet te herstellen, dus voorkomen is de enige route

Textiel, kleden en de galm van glas

Textiel is in een serre het goedkoopste middel tegen kilte, omdat het drie dingen tegelijk doet: het warmt aan, het dekt koude vlakken af en het dempt geluid. Glas, tegels en een glazen dak kaatsen bijna al het geluid terug, en daardoor klinkt een serre met twee mensen erin holler dan een woonkamer met vijf.

Wat geluid dempt, is zacht, dik en luchtig: een groot kleed met een dichte pool, gordijnen met plooien die een paar centimeter van het glas hangen, en gestoffeerde stoelen. Planten doen daarbij weinig, en een klein kleedje ook, omdat het oppervlak te klein is tegenover alle harde vlakken eromheen.

Kleurstof in stof breekt af door ultraviolet, door het blauwe deel van gewoon zonlicht en door warmte. Gelaagd glas in het dak houdt het meeste ultraviolet tegen, maar zichtbaar licht niet, dus een kussen in de zonvlek verbleekt achter glas langzamer, maar het verbleekt wel.

Doorgeverfd acryl, waarbij het pigment in de vezel zit in plaats van erop, houdt zijn kleur het langst en wordt gemaakt voor markiezen en buitenkussens. Geverfd katoen en velours horen bij de stoffen die het snelst verbleken, en ongeverfd linnen valt het minst op, omdat er weinig kleur is om te verliezen.

Bij kleden telt vooral wat er met water gebeurt. Jute en sisal zuigen vocht op, krijgen waterranden en kunnen gaan schimmelen op een vloer waar condens of natte voeten komen, terwijl een buitenkleed van polypropyleen geen water opneemt en snel droogt. Wol houdt de warmte het best vast en verdraagt wat vocht, maar ligt beter midden in de zithoek dan bij de tuindeur.

Kleur in een ruimte waar het licht van drie kanten komt

In een serre is bijna geen wand om te verven, dus kleur zit in de vloer, de huismuur, het textiel en de meubels. Het licht dat erop valt, komt door glas aan drie kanten en door het dak, en is overdag veel sterker dan in de kamer ernaast.

Direct zonlicht verzadigt wat het raakt, en daarom houden gedempte kleuren met veel pigment het hier beter uit dan felle. In onze kleurgegevens kantelt warm wit onder de middagzon op grote vlakken naar vaalgeel en houdt kalkwit zijn vorm. Zandbeige en terracotta worden op het zuiden vol en warm: op één muur mooi, op meer dan één snel te veel.

De tuin kleurt mee. Een groene heg, een gazon en blad tegen het glas kaatsen van mei tot oktober groen licht naar binnen. Dat schuift koel grijs en grijsblauw naar grauwgroen, terwijl warme neutralen met een gele onderlaag en olijfgroen er gewoon in meegaan.

's Avonds draait het beeld opnieuw om, want lamplicht van 2700 K heeft veel rood en geel en weinig blauw. Blauw en lila vallen dan weg en gele en rode tinten komen naar voren, dus kussens in cognac, oker of terracotta blijven 's avonds warm terwijl een koelblauwe plaid grijs wordt.

De meeste interieurs komen uit op één hoofdkleur, één bijkleur en één accent, en in een serre werkt dat omdat glas en groen al veel beeld leveren; het is een gewoonte uit de interieurwereld en geen wet. Neem de hoofdkleur uit de woonkamer over, zodat de serre als deel van de kamer leest, en kijk voor de overgang bij de doorgang naar kleuren en materialen die door het hele huis doorlopen.

Planten in groepen, op een plek die bij het seizoen past

Planten maken van een glazen aanbouw een wintertuin, maar in groepen werken ze beter dan verspreid. Eén plant per hoek leest als toeval, terwijl een groep van één hoge, twee middelhoge en één lage plant in dezelfde soort pot als één plek leest. Dat is een gewoonte uit de tuinwereld die in een serre goed uitpakt, omdat het glas verder geen randen biedt.

Een groep heeft ook een functie. Tussen de zithoek en de tuingevel vangt hij 's avonds een deel van de spiegeling op, zodat je vanaf de bank blad ziet in plaats van jezelf. Rond de planten blijft de lucht iets vochtiger, waardoor de bladpunten van een kentia minder snel verdrogen.

Welke soort welke minimumtemperatuur verdraagt, verschilt per plant; voor de gezelligheid gaat het vooral om de plek. Hangplanten onder de kap zitten in de zomer in de heetste laag van de ruimte en hangen in de winter vlak onder het dakglas, het vlak dat 's nachts het hardst afkoelt.

Bijna al het water dat je planten geeft, komt via blad en potgrond weer in de lucht terecht. In de zomer is dat verkoeling, in de winter is het vocht dat op het glas neerslaat. Geef in de koude maanden daarom minder en gerichter water en voel eerst met een vinger of de potgrond een paar centimeter diep droog is.

Kies voor een groep één materiaal of één kleur pot, want dat houdt het beeld rustig. Onthoud wel dat terracotta ademt en in de zon snel uitdroogt, terwijl geglazuurd aardewerk en kunststof het vocht langer vasthouden, en dat verschil merk je in een serre sneller dan in de woonkamer.

Opbergen, accessoires en wat je met een klein budget het eerst doet

Door het licht van alle kanten valt in een serre elk los voorwerp op, en een stapel plaids of een gieter op de vloer ziet er hier rommeliger uit dan dezelfde spullen in de woonkamer. Geef wat je elke dag gebruikt een vaste plek in een mand of een poef met opbergruimte, en haal de rest eruit.

Tuinspullen horen niet in de zithoek. Gieters, potgrond en de snoeischaar liggen beter in een goed ingedeelde bijkeuken. De zomerkussens overwinteren droger in een kast binnen, bijvoorbeeld in een slim ingedeelde trapkast, dan in een serre waar het 's nachts vochtig wordt.

Houd serre decoratie beperkt tot een handvol dingen die iets doen: een windlicht, een mand, een vaas met takken. Kaarsen buigen in een warme serre door, geven roet dat zich op koude ruiten afzet en voegen waterdamp toe, dus led-kaarsen doen hier zomer en winter minder schade.

Met een klein budget verandert de volgorde van kopen meer dan het bedrag. Eerst een kleed onder de hele zitgroep en twee of drie dimbare lampen met een kap, daarna plaids en kussens met afneembare hoezen, dan gordijnen of plissés voor de avond, en pas als laatste meubels.

Wie een serre stijlvol wil inrichten zonder alles nieuw te kopen, heeft aan tweedehands rotan of teak met nieuwe hoezen een goede tussenstap. Buig bij tweedehands rotan een vlechtband licht op: blijft hij soepel, dan is het meubel in orde, en breekt hij, dan is het rotan uitgedroogd en gaat het verder kapot bij gebruik.

Zo maak je een serre bruikbaar voor de avond

Elke stap pakt een koud of kaal vlak aan, en de volgorde loopt van wat je voelt naar wat je ziet.

1. Zit er op een koude avond een uur en noteer wat je merkt

   Ga zitten op de plek waar de bank moet komen, met de lampen aan die er nu zijn. Noteer welke kant van je lichaam koud wordt, of je enkels een koele stroom voelen, waar lampen als stip in het glas terugkomen en hoe stemmen klinken, want elk van die vier waarnemingen hoort bij een andere oplossing.

2. Zet de zitplaatsen tegen een dichte wand en trek de route erlangs

   Zet de bank met de rug naar de huismuur en de fauteuil tegen een dichte zijwand of met een plantengroep erachter. Teken de serre met glaswanden, doorgang en tuindeuren eerst na in de kamerplanner met je eigen wandmaten, en houd 90 cm vrij voor de route van de doorgang naar de tuin.

3. Leg een kleed onder de hele zitgroep

   Meet de zitgroep en tel er 20 cm aan weerszijden van de bank bij, zodat minstens de voorste poten van alle zitmeubels op het kleed staan. Kies bij de tuindeur of op een vloer waar condens komt een materiaal dat geen water opneemt.

4. Kies de warmtebron bij het uur waarop je er zit

   Voor een paar uur per avond richt je een infraroodpaneel op de zithoek, voor dagelijks gebruik door het hele jaar is vloerverwarming of een convector op de cv de rustigste bron. Reken eerst uit wat het glas verliest, zodat je geen kachel koopt die op een koude avond niet tegen het glas op kan.

5. Zet de lampen laag, afgeschermd en op 2200 tot 2700 K

   Richt het licht op de huismuur, de tafel en de planten en niet op de kap. Doe daarna alle lampen aan en kijk vanaf je zitplek in het glas: elke felle stip krijgt een andere kap, een lagere plek of een dimmer.

6. Hang gordijnen of plissés en zet een paar lampjes in de tuin

   Met licht buiten wordt het glas weer doorzichtiger, met gordijnen dek je het af voor de uren dat het echt donker is. Houd vitrage 5 cm van het glas en schuif alles 's ochtends open, zodat het glas kan opdrogen.

7. Voeg als laatste textiel, planten en een handvol accessoires toe

   Kussens met afneembare hoezen, een plaid voor de rugleuning aan de glaskant, een plantengroep tussen zithoek en tuingevel en een paar dingen die je echt gebruikt. Wat er daarna nog bij komt, beoordeel je op een avond en niet op een zonnige middag.

Nalopen voordat de serre af is

• Elke zitplaats heeft een dichte wand, een hoge rugleuning of een plantengroep in de rug
• Tussen de zitplaatsen niet meer dan 200 tot 250 cm van gezicht tot gezicht
• Kleed onder de hele zitgroep, met de voorste poten erop en 20 cm marge naast de bank
• Geen uplighter en geen kale lamp gericht op de glazen kap
• Alle avondlampen op 2200 tot 2700 K en dimbaar
• Elektrische kachel op een eigen stopcontact, zonder verlengsnoer
• Geen open vuur zonder afvoer en geen gasheater binnen
• Gordijnen of plissés die je bij het donker worden sluit en 's ochtends weer opent

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een uplighter of spots aan het dakprofiel als basislicht

Onder een kap van helder glas kaatst bijna niets terug: het licht van een uplighter gaat voor het grootste deel naar buiten, en spots aan het profiel spiegelen dubbel in het isolatieglas. Je krijgt een serre die van buitenaf verlicht is en van binnen donker blijft.

Laat het licht vallen op de huismuur, de tafel en de planten, want die kaatsen het wel terug de ruimte in.

De zithoek midden in de serre, met de rug naar het glas

Een bank met zijn rugleuning naar de ruit krijgt aan de achterkant koudeval en condens, en wie erop zit kijkt 's avonds de ruimte in terwijl achter zijn rug een zwart vlak spiegelt. Zet de zitplaatsen tegen de huismuur of een dichte zijwand, of zet er een plantengroep of een lage kast achter als dat niet kan.

Een elektrische kachel als enige verwarming bij enkel glas

Enkel glas verliest ruim vijf keer zoveel warmte als HR++. Op 22 vierkante meter bij 20 graden verschil is dat meer dan 2500 watt voor het glas alleen, meer dan een gewone kachel levert en ruim twee derde van wat een groep van 16 ampère aankan.

Zo'n serre wordt met een kachel op een koude avond niet warm maar hooguit minder koud, en de lucht die wel warm wordt, blijft onder de kap hangen.

Een kleed van jute of sisal bij de tuindeur

Natte voeten uit de tuin en condenswater dat langs het glas naar de vloer loopt, zijn in een serre geen uitzondering. Jute en sisal zuigen dat water op, krijgen randen en kunnen aan de onderkant gaan schimmelen, en die vlekken gaan er met schoonmaken niet meer uit.

Warm en koel licht door elkaar, of 4000 K voor de avond

Zet je 2700 K en 4000 K in hetzelfde zichtveld, dan ijkt je oog zich op het gemiddelde en lijkt de warme lamp oranje en de koele blauw. Onder glas valt dat nog meer op, want de koele lamp spiegelt als blauwe stip in de donkere ruit.

Maak verschil met helderheid en richting, niet met kelvin.

Hangplanten hoog onder de kap

Onder het dakglas hangt in de zomer de heetste lucht van de ruimte, en in een winternacht hangt de plant vlak onder het vlak dat het hardst afkoelt. Hangplanten drogen daar sneller uit dan dezelfde plant een meter lager, dus zet ze liever op een plantenstandaard of een wandrek tegen de huismuur.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Een extra lamp of stopcontact op een bestaande groep aansluiten mag je zelf, maar een eigen groep voor een kachel of elektrische vloerverwarming en alles in de groepenkast is werk voor een elektricien. Een kachel van 2000 watt neemt alleen al meer dan de helft van wat een gewone groep van 16 ampère levert.

Vloerverwarming of een convector aansluiten op de cv-installatie of de warmtepomp laat je aan een installateur, net als een houtkachel of pelletkachel met een rookgasafvoer door de kap. Bij een glazen dak moet die doorvoer in het dakpaneel worden voorzien, en dat kan alleen de leverancier van de serre beoordelen.