Dakmoerbei snoeien: de jaarlijkse beurt en een achterstand inhalen
Een dakmoerbei snoei je elk jaar in februari, uiterlijk in de eerste week van maart, en dan gaan alle roeden van het vorige seizoen terug tot 1 tot 2 cm boven de knobbels op het raamwerk. Zomersnoei als hoofdbeurt werkt bij deze vorm niet: wie in juli tot op het hout terugzet, krijgt roeden die voor de vorst niet verhouten en een dak dat pas het jaar erna weer dichtzit. Is er een winter overgeslagen, knip dan de eerste februari de buitenste rij knobbels leeg en de februari erna het blok rond de stam, want alles in één keer geeft een woud aan waterlot. Hoe oud het hout is, en dus welke beurt je boom nodig heeft, lees je af aan de zijtakken en aan de jaarringen op één proefsnee.
Dit heb je nodig
- Tijd
- één tot drie uur, afhankelijk van de framemaat en de achterstand
- Moeilijkheid
- Goed zelf te doen, bij een achterstand met een zaag erbij
- Kosten
- Niets extra als je scharen, zaag en trap al hebt
Gereedschap
- Handsnoeischaar met twee langs elkaar snijdende bladen, voor roeden tot 20 mm
- Takkenschaar met stelen van 60 tot 80 cm, voor roeden en takken van 20 tot 40 mm
- Snoeizaag met een blad van 30 tot 40 cm, voor tweejarig en ouder hout
- Bordestrap of trapladder met een platform van 60 tot 80 cm
- Werkhandschoenen
- Grondzeil om de afgeknipte roeden op te vangen
Materiaal
- Gekleurd lint om de grens te markeren van wat tot de volgende winter blijft staan
- Alcohol van 70 procent en een doek voor het blad na een snee in ziek of rot hout
- Rekbaar boombandje voor bindingen die bij het nalopen vervangen moeten worden
Wat er van een dakmoerbei blijft staan en wat er elk jaar af gaat
Een dakmoerbei is een grootbladige witte moerbei, meestal verkocht als Morus alba 'Macrophylla', die op een kale stam is geënt en bovenop over een plat frame is uitgebonden. Na de snoeibeurt blijft van zo'n boom alleen het geraamte over: de stam, vier tot acht armen over het frame en op die armen de knobbels.
Alles wat uit die knobbels groeit, gaat elke februari weer weg. Dat is het grote verschil met de andere bomen en heesters in het overzicht van snoeien per soort, per vorm en per maand, waar de regel juist is dat je per winter hooguit een kwart van het levende hout weghaalt.
Die kwartregel geldt hier niet, omdat je bij een dakmoerbei alleen eenjarig hout wegneemt. De sneden zijn klein, in de knobbels liggen slapende knoppen die na precies deze ingreep uitlopen, en het grootste deel van de reserves waarmee de boom in mei opnieuw begint, zit in stam, armen en wortels.
Zodra de roeden ouder zijn dan één jaar, verschuift dat evenwicht. Tweejarig hout is dikker, draagt zelf zijtakken en heeft de boom een extra zomer met een groter dak gegeven, en dan werkt de gewone beurt niet meer in één keer.
Daarom begint elke beurt met de vraag hoe oud het hout is dat je gaat knippen. Een moerbei zonder frame snoei je met een heel andere hand, en die aanpak staat bij het snoeien van een moerbei die als vrije boom zijn eigen kroon houdt.
Aan de roeden zie je welke beurt je dakmoerbei nodig heeft
Voordat je de eerste roede afknipt, stel je vast hoe lang de boom niet gesnoeid is. Dat hoeft geen gok te zijn, want het hout vertelt het op twee manieren.
De eerste is de vorm. Eenjarig hout staat als een rechte, gladde roede op de knobbel met alleen knoppen langs de lengte, en is er een jaar overgeslagen, dan zijn die knoppen de zomer erna uitgelopen en staan er zijtakken op dezelfde roede.
De tweede is de snee zelf. Knip één dikke roede een handbreedte boven de knobbel door en tel de ringen rond het merg: bij eenjarig hout is dat er één, bij tweejarig hout twee. Moerbeihout heeft duidelijke ringen met grove vaten aan het begin van elk groeijaar, dus op een scherpe snee zie je ze zonder loep.
Die proefsnee kost niets, want de roede gaat bij de beurt toch weg. Knip hem daarna alsnog tot 1 tot 2 cm boven de knobbel af.
Kijk daarna naar de dikte aan de voet, want die bepaalt je gereedschap en de grootte van de wond op de knobbel. Tot 3 cm is het een gewone beurt, en boven 5 cm zit je in hout waar een snee pal op de knobbel meer kapotmaakt dan hij oplevert.
Zoek in de tabel de rij die bij jouw dak past. De rijen lopen van geen achterstand naar veel, en de laatste rij is de grens waar je het werk uit handen geeft.
| Wat je in februari op het dak ziet | Hoe lang er niet gesnoeid is | Welke beurt | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Rechte roeden zonder zijtakken, aan de voet 1 tot 3 cm, één jaarring op de snee | Vorige februari gesnoeid | De gewone beurt: alles terug tot 1 tot 2 cm boven de knobbel | Ook de dikste roede gaat eraf, anders trekt die het sap van de knobbels eromheen naar zich toe |
| Een dak van eenjarige roeden met hier en daar een dikke tak met zijtakken | Bij de vorige beurt een paar knobbels overgeslagen | Alles in één keer terug, ook die paar tweejarige takken | Het is de hoeveelheid oud hout die waterlot geeft; een handvol takken op een verder gesnoeid dak valt daar niet onder |
| Roeden met zijtakken, aan de voet dikker dan 3 cm, twee jaarringen, en in de zomer hing het dak ver over de framerand | Eén winter overgeslagen | Over twee winters: eerst de buitenste rij knobbels, de februari erna het blok rond de stam | Alles in één februari terug geeft een woud aan waterlot uit armen en stam |
| Takken met zijtakken op zijtakken, aan de voet dikker dan 5 cm, drie of vier jaarringen | Twee tot vier winters overgeslagen | Over drie winters, en in hout boven 5 cm zagen op 5 tot 10 cm boven de oude knobbel | Het dak komt daar een paar centimeter hoger te liggen, en dat is minder schade dan een knobbel die niet meer uitloopt |
| Een kaal raster, maar de knobbels zitten op stompjes van 5 tot 10 cm en het dak ligt elk jaar hoger | Wel elk jaar gesnoeid, maar steeds te hoog | De gewone beurt, en het raamwerk daarna in twee winters terug op het oude hout | Knip dit jaar precies boven de knobbel en niet opnieuw boven het stompje |
| Armdikke takken en een frame dat is vergaan of in het hout is gegroeid | Vijf winters of langer | Eerst laten beoordelen | Of de armen het terugzetten nog dragen, zie je niet vanaf de trap |
Twijfel je tussen twee rijen, kies dan de rij met meer achterstand. Een beurt die je over een extra winter spreidt, kost één zomer een minder strak dak, terwijl een beurt die te hard was twee zomers waterlot oplevert.
Waarom februari, en waarom een zomerbeurt het dak niet in model houdt
Een moerbei is een bloeder. Vanaf eind februari bouwen de wortels druk op om sap naar de knoppen te duwen, en omdat een moerbei pas in mei uitloopt, staat die druk wekenlang op een kale boom.
Februari ligt tussen twee problemen in. Snoei je in december, dan liggen de verse sneden twee maanden in vorst en regen zonder de roeden die de knobbels beschutten, en wacht je tot eind maart, dan druppelen tientallen sneden tegelijk.
Een snee in juli bloedt minder, en daarom duikt zomersnoei geregeld op als alternatief. Bij een dakmoerbei gaat dat mis, en dat komt door wat de knobbel na de snee doet.
Zet je het dak in juli terug tot op het hout, dan lopen de knobbels binnen een paar weken opnieuw uit. Die roeden hebben de rest van het seizoen te weinig tijd om te verhouten, staan in oktober nog groen en slap en vriezen bij de eerste nachtvorst terug.
Het dak is de hele nazomer open, en in februari moet je dezelfde knobbels alsnog bijknippen, nu met zwarte toppen erop. Je hebt dan twee beurten gedaan voor het resultaat van één.
Wat in de zomer wel kan, is bijknippen per roede. Na half juli kort je een roede die op hoofdhoogte boven de tafel of tegen de gevel hangt in tot net boven een blad, zodat het dak dicht blijft en de hoofdbeurt in februari blijft liggen.
De maand hoort bij de soort en niet bij de vorm: een bolacacia gaat in augustus onder de schaar, een dakplataan in februari. In de snoeikalender, waar de gewone en de overgeslagen dakmoerbei als twee aparte regels in staan, zie je per soort de goede maand en de maand waarin je er vanaf blijft.
| Wanneer je het dak terugzet | Wat de dakmoerbei doet | Wat je daarvan terugziet |
|---|---|---|
| November of december | De sneden liggen de hele winter open, zonder de roeden die de knobbels beschutten | In een zachte winter weinig, na strenge vorst meer kans op knobbels die in mei traag uitlopen |
| Februari, droog en zonder vorst | Hij staat nog in rust, en de sneden in eenjarig hout drogen op voordat de sapstroom begint | Een dak dat in mei uitloopt en in juli dicht is |
| Eerste week van maart | De worteldruk komt op gang, maar een roede van 2 cm verliest nog weinig sap | Hier en daar een natte snee, verder hetzelfde resultaat |
| Half maart tot en met mei | Sap uit elke snee, en in het raamwerk kunnen nesten zitten | Natte strepen langs armen en stam en sneden die weken open blijven |
| Juli, alles terug tot op het hout | De knobbels lopen opnieuw uit met roeden die niet meer verhouten | Een open dak tot de herfst, zwarte toppen in februari en een beurt die je dan toch nog doet |
| Na half juli, per roede tot een blad | Het dak blijft dicht en de roede blijft tot februari staan | Niets bijzonders; dit is de enige zomerbeurt die bij deze vorm past |
| September en oktober | Wat nog uitloopt, verhardt niet meer voor de vorst | Teruggevroren uitloop, terwijl het blad kort daarna toch valt |
Heb je februari gemist en is het al half maart, sla dan dit jaar over en volg de februari erna het plan voor één overgeslagen winter. Een late beurt kost je sap en misschien een nest, een overgeslagen beurt alleen een extra winter werk.
De gewone beurt: waar de snee komt en waarmee je knipt
Een knobbel is de verdikking die ontstaat doordat je jaar na jaar op dezelfde plek snoeit. Rond elke oude snoeiplek maakt de boom wondweefsel aan, daarin liggen de slapende knoppen dicht op elkaar, en uit die krans komt in mei een hele pluim nieuwe roeden.
Knip elke roede af op 1 tot 2 cm boven de knobbel. Dat ringetje eenjarig hout droogt in de weken erna in tot op de knobbel, terwijl de knoppen eronder heel blijven.
Knip je in de knobbel, dan snijd je die knoppen weg. Laat je er 5 tot 10 cm op staan, dan wordt dat stompje volgend jaar de nieuwe knobbel en schuift het dak omhoog en naar buiten.
Het gereedschap volgt de dikte, en die loopt op één dak ver uiteen. De roeden aan de buitenkant van een knobbel zijn vaak potlooddik, terwijl de middelste en de roeden bij de stam aan de voet 3 cm kunnen halen.
Een handschaar die je door een te dikke roede wringt, knijpt de ring boven de knobbel plat en scheurt hem in tot op de knobbel. Neem daarom voor elke roede die niet in één soepele beweging doorgaat de takkenschaar, en houd het snijdende blad aan de kant van de knobbel, zodat het platgedrukte stuk aan de roede zit die weggaat.
Werk van de rand van het frame naar de stam, dan krijg je na de buitenste roeden vrij zicht op de knobbels verder naar binnen. Hoe je de trap zet en hoe ver je vanaf de rand het dak in reikt, staat bij werkhoogte, trap en frame onder een dakboom op stam.
Kijk na de beurt vanaf een paar meter afstand naar het kale raster. Een knobbel waar nog een roede op staat, valt dan op als een streep tegen de lucht.
| Wat je doorknipt | Dikte aan de voet | Waarmee | Waar het misgaat |
|---|---|---|---|
| Dunne roede aan de buitenkant van een knobbel | Tot 20 mm | Handsnoeischaar met twee langs elkaar snijdende bladen | Een aambeeldschaar knijpt de ring boven de knobbel plat en het weefsel eronder sterft af |
| Dikke eenjarige roede, vaak dicht bij de stam | 20 tot 30 mm | Takkenschaar met stelen van 60 tot 80 cm | Met een handschaar wringen scheurt de ring open tot in de knobbel |
| Tweejarige tak met zijtakken | 30 tot 40 mm | Eerst de zijtakken eraf met de handschaar, daarna de tak met de takkenschaar | Een lange tak met zijtakken hangt zwaar aan de snee en scheurt op het laatst een reep schors van de knobbel mee |
| Ouder hout na meerdere overgeslagen winters | Boven 40 mm | Snoeizaag met een blad van 30 tot 40 cm, in delen | Een zware tak in één keer bij de knobbel afzagen trekt de schors van de arm mee |
| Afgestorven of rotte knobbel | Wisselend | Snoeizaag, net buiten de aanzet op de arm | Door de rotte plek heen zagen laat zacht hout staan, en daar gaat het rot verder |
Hang de takkenschaar aan een koord of een haak aan de trap. Op een platform van 70 cm wissel je dan van gereedschap zonder af te stappen, en dat is precies het moment waarop anders de handschaar door een roede van 3 cm wordt gewrongen.
Een winter overgeslagen: het dak in twee beurten terug op de knobbels
Na een overgeslagen winter staan er op elke knobbel takken van twee jaar oud. Ze zijn aan de voet dikker dan 3 cm, dragen zijtakken, en het dak hing de afgelopen zomer ver buiten de rand van het frame.
Alles in één februari terug tot de knobbel lijkt de snelste weg, maar de boom antwoordt daarop met een woud aan waterlot. Het mechanisme is een kwestie van verhoudingen: met een extra zomer onder een groter dak heeft de boom meer reserves opgebouwd, en die gaan in het voorjaar naar veel te weinig knoppen.
De knobbels kunnen dat niet opnemen, dus lopen ook slapende knoppen in de armen en de stam uit. Dat waterlot staat tussen de knobbels op plekken waar je geen roede wilt, en in de februari erna ben je er langer mee bezig dan met de achterstand zelf.
Verdeel het werk daarom over twee winters, zodat er één zomer lang nog een deel van het oude dak staat dat die reserves opneemt. De eerste februari gaan de takken van de buitenste rij knobbels eraf: de takken die over de rand hangen, boven de tafel of tegen de gevel, en die je vanaf de trap bereikt zonder door het hele dak te reiken.
Wij leggen de grens zo dat ongeveer de helft van het dakvlak blijft staan, en dat is een vuistregel en geen maat van de kweker. Bij een frame van 200 bij 200 cm is dat een strook van 30 cm langs de rand, en bij knobbels op 25 tot 35 cm afstand ligt precies de buitenste rij in die strook.
Het blok rond de stam houdt nog een zomer zijn takken, en die worden een jaar ouder en iets dikker. Dat is de prijs voor een zomer met blad, en de februari erna zet je dat blok terug terwijl de buitenste knobbels hun eerste gewone beurt krijgen.
Hang de eerste februari een lint aan elke arm op de plek waar het blok begint. In juli, met het dak in vol blad, zie je anders niet meer waar je gebleven was.
| Wanneer | Wat eraf gaat | Wat blijft staan | Waarom zo |
|---|---|---|---|
| Eerste februari | De takken van de buitenste rij knobbels tot 1 tot 2 cm, met de takkenschaar en waar nodig de zaag | Het blok rond de stam, ongeveer de helft van het dak | Het oude blad in het midden neemt in de zomer de reserves op die anders als waterlot uitlopen |
| De zomer daarna | Alleen roeden die op hoofdhoogte hangen, na half juli tot een blad, en groene scheuten uit stam en armen | Alles in het midden, plus de nieuwe roeden op de buitenste knobbels | Wie het midden in de zomer terugzet, doet alsnog alles in één jaar |
| Tweede februari | Het blok rond de stam tot de knobbels, en de eenjarige roeden op de buitenste knobbels | Het kale raamwerk | Beide helften staan vanaf nu op hetzelfde ritme |
| Derde februari en verder | De gewone beurt: alles van één seizoen terug tot de knobbels | Het raamwerk | Het dak blijft zo elk jaar op dezelfde maat |
Meer winters doorgegroeid: drie beurten en een dak dat iets hoger ligt
Na twee tot vier overgeslagen winters is het dak geen dak meer maar een kroon op een frame. Op de knobbels staan takken met zijtakken op zijtakken, aan de voet dikker dan 5 cm, en het bamboe eronder is vaak gespleten of doorgebogen.
Wij verdelen het terugzetten dan over drie winters, van buiten naar binnen. Elke februari gaat ongeveer een derde van het dak eraf, zodat er twee zomers lang oude takken blijven die de reserves van de boom opnemen.
Het verschil met één overgeslagen winter zit in de snee. Een zaagsnede van meer dan 5 cm pal op de knobbel groeit jaren niet dicht, en in die tijd drogen de slapende knoppen eronder in of rot de knobbel vanuit de snee.
Zaag hout dat dikker is dan 5 cm daarom af op 5 tot 10 cm boven de oude knobbel, in de jongere tak. De wond is daar kleiner, de oude knobbel blijft heel, en op het stompje maakt de boom een nieuwe knobbel die in mei gewoon uitloopt.
Het dak komt daardoor op die plekken een paar centimeter hoger en breder te liggen. Zit dat niet in de weg, laat het dan zo, en wil je toch terug naar de oude hoogte, wacht dan tot de nieuwe knobbels een paar jaar goed uitlopen en volg de aanpak voor een raamwerk dat is weggelopen weer op hoogte brengen.
Zaag een zware tak in delen. Kort hem eerst op een halve meter boven de knobbel in, met een inkeping aan de onderkant zodat hij niet inscheurt, en zet pas daarna de laatste snee op 5 tot 10 cm.
Kijk in de eerste van die drie winters ook naar het frame. Nu de takken er deels af zijn, zie je welke staven zijn gespleten, en een arm die zonder zijn staaf doorbuigt, bind je aan een nieuwe staaf voordat er weer blad aan komt.
| Winter | Wat eraf gaat | Hoe je zaagt | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Eerste februari | De takken van de buitenste rij knobbels, ongeveer een derde van het dak | Takken in delen inkorten, en de laatste snee op 5 tot 10 cm boven de knobbel waar het hout dikker is dan 5 cm | Het frame nalopen en gespleten bamboe vervangen voordat het blad komt |
| Tweede februari | De middelste ring knobbels, weer een derde, plus de eenjarige roeden op de buitenste rij | Oude takken zoals in de eerste winter, de roeden op de buitenste knobbels gewoon tot 1 tot 2 cm | Waterlot uit de armen bij de aanzet wegknippen |
| Derde februari | Het blok rond de stam, en de gewone beurt op de rest van het dak | Dikke takken bij de stam met de zaag, de rest met de scharen | Na deze winter staat het hele dak weer op één ritme |
| Vanaf de vierde februari | Elke roede van één seizoen tot 1 tot 2 cm boven de knobbel | Ook boven de nieuwe knobbels op de stompjes | Niet opnieuw een stuk boven het stompje knippen, anders schuift het dak elk jaar verder op |
Zet geen trap tegen een frame dat jaren een kroon heeft gedragen. Bamboe dat bij de bindpunten al zacht is, knikt onder het gewicht van een persoon zonder waarschuwing, dus werk vanaf een vrijstaande trap naast het frame.
Wat je in de maanden na de beurt ziet en wanneer je ingrijpt
Een pas gesnoeide dakmoerbei ziet er tot in mei uit alsof hij het niet gehaald heeft. Een moerbei loopt als een van de laatste bomen in de tuin uit, en de knobbels blijven kaal terwijl de haag ernaast al groen is.
Oordeel daarom niet voor eind juni over een knobbel die achterblijft. Is hij dan nog kaal, dan is hij afgestorven of ingerot, en die zaag je de februari erna net buiten zijn aanzet van de arm af.
In juni en juli groeien de roeden hard, en bij een boom die elk jaar is bijgehouden sluit het dak in juli. Tot 15 juli kunnen er merels en duiven in het raamwerk broeden, dus kijk eerst door het dak voordat je er met een schaar in gaat, ook voor één roede.
Scheuten die rechtop uit de stam of tussen de knobbels uit een arm komen, trek je weg zolang ze groen en zacht zijn. Ze breken dan bij hun aanzet los zonder wond van betekenis, terwijl je ze in februari met een schaar moet afknippen.
Na half juli knip je alleen nog roeden die boven de tafel of tegen de gevel hangen in tot net boven een blad. Daarna doe je de rest van de zomer en de hele herfst niets, behalve het blad van het terras vegen zodra het na de eerste nachtvorst valt.
Wat onder het dak in het open plantvak en tussen de tegels opkomt, pak je niet met zout aan. Zout zakt met het regenwater naar de wortels van de moerbei en blijft daar zitten, en waarom het ook verboden is en wat in de voegen wel werkt, staat in de onkruidwijzer, met zout, azijn en kokend water naast elkaar.
| Wat je ziet | Wat het betekent | Wat je doet |
|---|---|---|
| Begin mei nog geen blad op de knobbels | Een moerbei loopt laat uit; dit is normaal | Wachten, en pas eind juni een knobbel beoordelen die kaal blijft |
| Een witte druppel bij elke snee in februari | Melksap, dat een moerbei het hele jaar in zijn weefsel heeft | Niets, het droogt vanzelf op |
| Helder sap dat dagenlang van de sneden drupt | Er is gesnoeid toen de sapstroom al liep | Niets afdekken, laten drogen en volgend jaar eerder in februari beginnen |
| Een dichte pluim dunne roeden op elke knobbel | Zo hoort een knobbel uit te lopen | Niet uitdunnen; in februari gaan ze allemaal terug |
| Rechte scheuten uit de stam of tussen de knobbels op een arm | Slapende knoppen die uitlopen, vaak na een te zware inhaalbeurt | Groen wegtrekken na een blik op nesten, of in februari bij de aanzet afknippen |
| Zwarte, verschrompelde roedetoppen in februari | Late groei die voor de vorst niet verhardde, na een zomerbeurt of mest na juni | Ze gaan mee met de beurt; voortaan geen terugzetten in de zomer en geen mest na juni |
| Eén knobbel die eind juni nog kaal is | Afgestorven, ingerot of ingesnoerd door een binding ernaast | In februari net buiten de aanzet wegzagen en een roede van een buurknobbel naar die plek leiden |
Waarin een dakmoerbei verschilt van een dakplataan en een leiboom
Een dakmoerbei staat zelden alleen. Naast het terras staan vaak dakplatanen, tegen de gevel een leiboom, en dan wordt de beurt van de ene vormboom zonder nadenken op de andere toegepast.
Wat vormbomen gemeen hebben, is het raamwerk. Wat ze onderscheidt, is de maand en de plek van de snee, en die komen uit de soort: een dakplataan gaat in dezelfde weken terug als een dakmoerbei, maar bij de plataan is het broedseizoen de grens en bij de moerbei het sap.
Een leiboom werkt anders. Daar gaat in de winter niet alles terug tot een knobbel, maar knip je de zijscheuten langs de leidraad in tot twee knoppen, en na half juli knip je de slappe scheuten bij die voor het raam hangen.
Dat geldt ook voor een moerbei die als leiboom tegen een gevel of schutting is gezet. De maand blijft die van een moerbei, dus ook als leiboom blijf je er van half maart tot en met mei af.
Bij een bolcatalpa knip je de takken van vorig jaar terug tot 5 tot 10 cm boven de vorige snoeiplek. Die paar centimeter horen bij een bol, maar op een dakmoerbei maken ze van elk stompje een nieuwe knobbel, en ligt het dak na een paar winters zichtbaar hoger.
De rijen voor de dakmoerbei, de dakplataan, de leilinde en de bolcatalpa komen uit onze eigen snoeikalender, en de leimoerbei combineert de maand van een moerbei met de werkwijze van een leiboom. Hoe zo'n vormboom verder past tussen terras, schutting en border, vind je in de gidsen over tuin en buitenruimte.
| Vormboom | Wanneer | Wat eraf gaat | Wanneer juist niet |
|---|---|---|---|
| Dakmoerbei (Morus alba 'Macrophylla') | Februari tot begin maart | Alle roeden van vorig seizoen tot 1 tot 2 cm boven de knobbels, ook de dikke | Niet in april en mei: dan staat hij vol sap en bloedt hij uit elke snee |
| Dakmoerbei die een jaar heeft doorgegroeid | Februari, verdeeld over twee winters | Eerst de takken die over het dak hangen tot de knobbel, de winter erna de rest | Niet in de zomer tot op het hout: de nieuwe roeden blijven slap en het dak zit pas het jaar erna weer dicht |
| Dakplataan (Platanus x hispanica) | Februari tot begin maart, vorstvrij | Alle scheuten van vorig jaar tot op de knobbels; hij loopt daarna in één zomer 1 tot 2 m uit | Niet tussen 15 maart en 15 juli: in dat dichte dak zitten vaak nesten |
| Leimoerbei tegen een gevel | Februari voor het raamwerk, bijknippen na half juli | In de winter de zijscheuten tot twee knoppen op de leidraad, in de zomer de slappe scheuten voor het raam | Niet van half maart tot en met mei vanwege het sap, en tot 15 juli niet zonder eerst op nesten te kijken |
| Leilinde (Tilia europaea, Tilia cordata) | December tot februari voor het raamwerk, bijknippen na half juli | In de winter de zijscheuten tot 2 knoppen op de leidraad, in de zomer alleen de slappe scheuten die voor het raam hangen | Niet tussen 15 maart en 15 juli: in een leiboom tegen de gevel zit vaak een nest |
| Bolcatalpa (Catalpa bignonioides 'Nana') | Maart, voor hij uitloopt | De takken van vorig jaar tot 5 tot 10 cm boven de vorige snoeiplek | Niet in de nazomer: de nieuwe scheuten zijn dan nog zacht en vriezen terug |
Zo snoei je een dakmoerbei in februari
De volgorde begint bij de leeftijd van het hout, want die bepaalt of dit een gewone beurt wordt of de eerste van twee of drie.
-
Knip één dikke roede door en tel de jaarringen
Knip een handbreedte boven de knobbel en kijk naar het snijvlak. Eén ring betekent de gewone beurt, twee ringen het plan over twee winters, en drie of meer het plan over drie winters met de zaag erbij.
-
Wacht op een droge dag in februari zonder vorst
Een droge snee trekt in voordat er water in blijft staan, en bevroren hout scheurt makkelijk mee met de schaar. Lukt februari niet, dan kan het nog in de eerste week van maart, en daarna sla je het jaar over.
-
Leg een zeil neer en haal de scheuten uit voet en stam weg
Knip ze bij hun aanzet af. Ze komen uit de onderstam of uit slapende knoppen in de stam, en als ze blijven staan, trekken ze sap weg van de knobbels.
-
Begin aan de rand van het frame
Knip eerst de roeden die over de rand hangen, zodat de trap dichterbij kan en je vrij zicht krijgt op de knobbels verder naar binnen. Bij een achterstand is deze buitenste rij knobbels meteen het deel dat dit jaar aan de beurt is.
-
Knip per knobbel alles terug tot 1 tot 2 cm
Gebruik de handschaar tot 20 mm en de takkenschaar daarboven, met het snijdende blad aan de kant van de knobbel. Bij een achterstand stop je bij de grens van dit jaar en hang je daar een lint aan de arm.
-
Zaag hout boven 5 cm in delen en boven de knobbel
Kort een zware tak eerst op een halve meter in, met een inkeping aan de onderkant, en zet de laatste snee op 5 tot 10 cm boven de knobbel. Zo trekt het gewicht geen schors van de arm mee en blijft de knobbel heel.
-
Loop het kale raamwerk na
Kijk van een paar meter afstand of er nog roeden op een knobbel staan, zet bindingen losser die in de schors drukken en vervang gespleten staven voordat het blad komt. Hout van zieke of rotte knobbels voer je apart af.
Onkruidwijzer
Kies de plek en het soort onkruid. Je ziet welke aanpak werkt, wat er wettelijk mag op verharding en in de tuin, en wat zout en azijn echt doen met je bodem. Open de volledige onkruidwijzer
Nalopen voordat je de trap wegzet
Uit de praktijk
Na het terugzetten staan de armen vol rechte scheuten tussen de knobbels
Het symptoom: in juni lopen de knobbels uit zoals het hoort, maar ook op de kale stukken arm tussen de knobbels en onderaan de stam staan rechte, snelle scheuten. Dat volgt bijna altijd op een beurt waarbij een achterstand van meer dan één seizoen in één februari is weggeknipt.
In de overgeslagen zomers heeft de boom een groter dak gedragen en meer reserves in wortels, stam en armen opgeslagen. Na de beurt is er voor al die reserves alleen de krans knoppen in de knobbels, en wat daar niet in past, zoekt een uitweg via slapende knoppen elders in het hout.
Trek die scheuten weg zolang ze groen zijn en knip wat overblijft in februari bij de aanzet af. Laat de knobbels zelf met rust, en houd bij een volgende achterstand het plan over twee of drie winters aan.
In februari zijn de toppen van de roeden zwart en verschrompeld
Zwarte, ingedroogde toppen over de hele buitenkant van het dak zijn meestal geen ziekte maar vorstschade aan hout dat niet op tijd klaar was. Een roede verhoutt van de voet naar de top, en wat na augustus nog groeit, is bij de eerste nachtvorst groen en vol water.
Die late groei komt uit een zomerbeurt waarbij het dak tot op het hout is teruggezet, of uit mest in de zomer die de roeden laat doorgroeien. Verkleuren de jonge toppen pas in een nat voorjaar en krullen ze om, dan is het wel een aantasting die via kleine wondjes binnenkomt.
De bevroren toppen gaan bij de februaribeurt vanzelf mee, dus aan de boom hoef je niets extra te doen. Wat verandert, is de zomer ervoor: niet terugzetten, alleen per roede bijknippen tot een blad, en geen mest meer na juni.
Een oude knobbel wordt zacht rond een grote zaagsnede
Het teken: rond een platte zaagsnede op een knobbel wordt het hout donker en zacht, en de knobbel loopt elk jaar minder uit. De snee is dan groter geweest dan de knobbel kon overgroeien, meestal bij een inhaalbeurt waarbij een tak van meer dan 5 cm pal op de knobbel is afgezaagd.
Een wond groeit vanaf de rand dicht, met een paar millimeter tot een centimeter per jaar. Op een vlakke snee van die doorsnede blijft jarenlang regenwater staan, en via dat natte kopse hout gaat het rot de knobbel in, precies waar de slapende knoppen zitten.
Een zachte knobbel knap je niet meer op: zaag hem in februari net buiten zijn aanzet van de arm af en leid een roede van de buurknobbel naar die plek. Zaag dikke takken voortaan op 5 tot 10 cm boven de knobbel, licht schuin zodat het water eraf loopt.
Veelgemaakte fouten
De dakmoerbei in juli terugzetten omdat hij dan minder bloedt
Een snee in juli druppelt minder dan een snee in april, maar bij een dakmoerbei is het sap niet het enige wat telt. De knobbels lopen na een zomerbeurt opnieuw uit, en die roeden verhouten niet meer voor de vorst.
Het dak blijft de rest van de zomer open en de beurt in februari moet toch. Knip in de zomer alleen per roede tot een blad, en pas na half juli.
Na een overgeslagen jaar alles in één februari terugzetten
Het lijkt de kortste weg, maar de reserves van een extra zomer gaan dan naar veel te weinig knoppen. Wat niet in de knobbels past, loopt als waterlot uit de armen en de stam.
Knip de eerste februari de buitenste rij knobbels leeg en laat het blok rond de stam nog een zomer staan.
Tweejarig hout met de handschaar doorwringen
Een handschaar is gemaakt voor twijgen tot ongeveer 20 mm. Wie er een tak van 3 cm mee doorwringt, knijpt de ring boven de knobbel plat en scheurt de schors in tot op de knobbel.
Neem de takkenschaar voor alles wat niet in één beweging doorgaat, en de zaag boven 40 mm.
Een dikke tak pal op de knobbel afzagen
Bij eenjarig hout is 1 tot 2 cm boven de knobbel precies goed. Bij een tak van meer dan 5 cm levert dezelfde plek een wond die jaren openligt, midden in het weefsel waar de nieuwe roeden uit moeten komen.
Zaag dik hout op 5 tot 10 cm boven de knobbel af en neem voor lief dat het dak daar een paar centimeter hoger komt.
De beurt naar december halen omdat het blad dan al gevallen is
In december is het dak kaal en overzichtelijk, maar dan liggen de verse ringen boven de knobbels twee maanden open in vorst en regen. De roeden die er in februari nog staan, beschutten de knobbels juist in die maanden.
In februari zie je bovendien meteen welke toppen zijn teruggevroren. Wacht tot dan, ook als december droog en zacht is.
Een paar dikke roeden laten staan voor schaduw in het voorjaar
Een roede die blijft staan, geeft in mei geen dak, want moerbeiblad komt ook daaraan pas laat. Het seizoen erna groeit zo'n roede door als tak, trekt het sap van de knobbels ernaast naar zich toe en maakt het dak scheef.
Knip ze allemaal terug, op een roede na die je bewust langs het frame bindt om een gat in het dak te vullen.
Mest geven om het dak sneller dicht te krijgen
Een gift stikstof maakt de roeden langer en slapper. Ze hangen in juli verder over het terras en verhouten in de herfst later, zodat de toppen terugvriezen.
Een dunne laag compost in het voorjaar is genoeg, en een jonge boom heeft de eerste zomers vooral water nodig bij droogte.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet je een dakmoerbei snoeien?
In februari, op een droge dag zonder vorst, en als februari te koud of te nat is uiterlijk in de eerste week van maart. De boom staat dan nog in rust, de sneden in eenjarig hout drogen op voordat de sapstroom begint, en teruggevroren toppen zie je meteen.
Van half maart tot en met mei blijf je eraf. De maand voor de andere bomen en hagen rond je terras zoek je op in de snoeikalender voor achtenveertig soorten.
Hoe ver snoei je een dakmoerbei terug?
Tot 1 tot 2 cm boven de knobbel, bij elke roede van het vorige seizoen en ook bij de dikste. Dat ringetje hout droogt in tot op de knobbel, terwijl de slapende knoppen eronder heel blijven.
Alleen in hout dat dikker is dan 5 cm, na een paar overgeslagen winters, zaag je hoger af, op 5 tot 10 cm. Een snee van die doorsnede pal op de knobbel groeit jaren niet dicht en laat de knobbel inrotten.
Wat doe je als je de dakmoerbei een jaar niet hebt gesnoeid?
Verdeel het terugzetten over twee winters. De eerste februari knip je de takken van de buitenste rij knobbels tot de knobbel terug, de takken die over de rand van het frame hangen, en het blok rond de stam laat je nog een zomer staan.
De februari erna gaat dat blok terug en krijgen de buitenste knobbels hun eerste gewone beurt. Alles in één keer terugzetten geeft een woud aan waterlot uit armen en stam.
Kun je een dakmoerbei in de zomer snoeien in plaats van in februari?
Niet als hoofdbeurt. Zet je het dak in juli terug tot op het hout, dan lopen de knobbels opnieuw uit met roeden die voor de vorst niet verhouten, en zit het dak pas het jaar erna weer dicht.
Na half juli, en na een blik op nesten, kun je wel per roede bijknippen tot net boven een blad. Dat houdt de doorgang onder het dak vrij zonder dat het ritme van de februaribeurt verandert.
Hoe zie je of de roeden van een dakmoerbei één of twee jaar oud zijn?
Aan de zijtakken en aan de jaarringen. Eenjarig hout staat als een gladde, rechte roede op de knobbel met alleen knoppen erlangs, terwijl op tweejarig hout de scheuten van de afgelopen zomer als zijtakken staan.
Twijfel je, knip dan één dikke roede een handbreedte boven de knobbel door en tel de ringen rond het merg. Eén ring is een gewone beurt, twee ringen het plan over twee winters.
Waarom komt er sap uit mijn dakmoerbei na het snoeien?
Er zijn twee soorten sap. Een witte druppel uit elke snee is melksap, dat een moerbei het hele jaar in zijn weefsel heeft, net als de vijg; dat droogt vanzelf op en zegt niets over de maand.
Helder sap dat dagenlang van de sneden drupt, is bloeden door worteldruk, en dan is er gesnoeid toen de sapstroom al liep. Dek niets af, laat het drogen en begin het jaar erna eerder in februari.
Hoe lang duurt het voordat een dakmoerbei na het snoeien weer dicht is?
Na een gewone beurt loopt een dakmoerbei in mei uit en zit het dak in juli weer dicht. Tot eind juni ziet de boom er daardoor kaler uit dan de rest van de tuin, en dat hoort zo.
Na een inhaalbeurt over twee winters is de buitenrand de eerste zomer dunner, omdat die knobbels opnieuw beginnen, terwijl het midden nog zijn oude takken heeft. Vanaf de derde zomer sluit het dak weer gelijkmatig.
Moet je een dakmoerbei echt elk jaar snoeien?
Ja, als je de vorm wilt houden. Het jaarlijks terugzetten tot de knobbels is de methode zelf: elke roede die blijft staan, wordt een tak die het dak zwaarder, hoger en breder maakt.
Een overgeslagen jaar is geen ramp, maar het kost twee winters in plaats van één beurt. Na vijf jaar of langer zonder beurt is het raamwerk meestal niet meer zelf terug te brengen.
Kun je een dakmoerbei kleiner maken?
Het dak maak je smaller door de armen in te korten tot een knobbel die verder naar binnen ligt. Zaag in februari het stuk arm daarbuiten weg, een paar centimeter buiten die knobbel zodat hij heel blijft, en kort de staven van het frame in tot dezelfde maat.
Doe per winter hooguit de helft van de armen, zodat de boom niet in één keer veel knobbels verliest. Lager maken gaat niet: het raamwerk zit boven op de stam, dus wie de stam inkort, zaagt het hele dak eraf.
Mag je de dakmoerbei van de buren bijknippen als hij over de schutting hangt?
Niet zomaar. Je vraagt de buren eerst om de overhangende takken zelf weg te halen, en pas als dat binnen een redelijke termijn niet gebeurt, mag je ze tot de erfgrens verwijderen; hoe dat verder zit met afstanden en nesten, staat bij de snoeiregels rond erfgrens, buren en vogels.
Spreek bij een dakmoerbei ook de maand af. Wie in april of juni knipt, krijgt bloedende sneden of stoort een nest, terwijl de roeden in februari toch al terug moeten.
Wat doe je met de afgeknipte takken van een dakmoerbei?
Eenjarige roeden tot 3 cm gaan zonder moeite door een versnipperaar, en de snippers kun je als laag van 5 cm in de border leggen. Houd rond de stamvoet 10 cm vrij, want natte schors onder een hoop snippers gaat rotten.
Hout van een afgestorven of rotte knobbel versnipper je niet maar voer je af. Het blad van schaar en zaag maak je daarna schoon met alcohol van 70 procent.
Is een dakmoerbei hetzelfde als een moerbei dakboom?
Ja. Dakmoerbei is de naam die in tuinen het meest valt, kwekers spreken vaak van een dakboom, en in beide gevallen gaat het om een grootbladige witte moerbei op een stam van 180 tot 220 cm met een frame erboven.
Hoe je zo'n boom vanaf het planten opbouwt tot een gesloten dak, met de bindingen en de afstand tot gevel en erfgrens, staat bij het opkweken en onderhouden van een moerbei als dakboom.
Wanneer je beter een vakman belt
De jaarlijkse beurt en een achterstand van een paar winters haal je zelf in vanaf een trap. Een dakmoerbei die vijf jaar of langer niet is teruggezet, met takken zo dik als een arm op elke knobbel, is ander werk: daar moet eerst beoordeeld worden welke armen het terugzetten nog dragen en waar de nieuwe knobbels komen, en dat laat je aan een hovenier of boomverzorger.
Dat geldt ook voor een stalen frame dat in de armen is gegroeid, een scheur in de stam onder het frame of paddenstoelen op de stamvoet. Knip een ingegroeid frame niet zelf los, want vanaf de trap zie je niet welke arm dan zijn steun verliest.