Kleine badkamer inrichten: welke indeling bij jouw maat past

Welke kleine badkamer je hebt, bepaalt waar je begint

Een badkamer wordt klein op het moment dat de vrije vloer van het ene onderdeel over die van het andere valt. Je staat dan voor de wastafel in de instap van de douche, of je knieën komen bij het toilet tegen de deur. In de meeste rijtjeshuizen en appartementen gebeurt dat onder ongeveer 5 m². Waarom juist deze ruimte aan afvoer en ventilatie vastzit, staat bij de keuken en de badkamer als ruimtes die vastliggen.

Deel eerst de lengte door de breedte, want die verhouding vertelt welke beslissing je als eerste neemt. Tot ongeveer 1,5 gedraagt de ruimte zich als een kleine vierkante badkamer, en dan verdeel je de natte onderdelen over twee wanden zodat de afvoer niet rondom hoeft.

Is de ruimte smaller dan 130 cm, dan beslist de breedte over alles, en hoe je daar toilet, fontein en douche over verdeelt staat bij een smalle badkamer die je op de breedte indeelt. Is hij minstens twee keer zo lang als breed, dan werk je met stroken van droog naar nat, uitgetekend in plattegronden voor een lange badkamer met de maten erbij.

Zoek je daarna kleuren, spiegels en opbergideeën die in zo'n ruimte echt centimeters opleveren, dan kijk je bij ideeën voor een kleine badkamer die op de centimeter passen. Twee situaties vallen buiten die vormen, een badkamer onder een schuin dak en een extra badkamer ver van de standleiding, en voor allebei volgen hieronder de maten.

Vorm of situatie	Hoe je hem herkent	Wat de indeling stuurt	Waar het het eerst knelt
Kleine vierkante badkamer	Lengte gedeeld door breedte tot ongeveer 1,5, zoals 170 bij 200 of 180 bij 220 cm	Welke twee wanden de afvoeren krijgen	Een badkamerdeur of douchedeur die draait in het vak waar je voor de wastafel staat
Kleine smalle badkamer	Tussen 90 en 130 cm breed, hoe lang hij ook is	Wat er over de breedte past: 15 cm voorzetwand, 54 cm pot en 60 cm vrij is al 129 cm	Het toilet, dat onder ongeveer 130 cm naar een korte wand moet
Lange smalle badkamer	Minstens twee keer zo lang als breed, zoals 120 bij 300 of 150 bij 320 cm	De volgorde in de lengte, met de douche achterin	De plek van de deur: in de korte of in de lange wand geeft een andere plattegrond
Badkamer onder een schuin dak	Een knieschot van 60 tot 100 cm, met de kap die vanaf daar oploopt	Welk onderdeel op welke hoogte komt	De douche, die over de hele plek waar je staat minstens 210 cm vraagt
Inpandige badkamer zonder raam	Geen gevel, alleen een afzuigventiel en een spleet onder de deur	De afzuiging en het kunstlicht	Kitvoegen die zwart worden en tegels die na het douchen uren nat blijven
Badkamer met wasmachine	4 tot 5 m² waarin ook de was een plek moet krijgen	Een extra afvoer met sifon en een wandcontactdoos buiten de zone rond de douche	De 60 tot 70 cm om te laden, die over de vrije vloer van het toilet valt
Extra badkamer bij de slaapkamer of op zolder	Een douche of toilet op meters afstand van de standleiding	Het afschot van de afvoer, of een pomp	De vloeropbouw: afschot en buis moeten samen onder de vloer passen

Wat er in twee tot zes vierkante meter past

Vierkante meters zeggen weinig over een indeling, maar ze zijn wel een snelle eerste toets. Elk onderdeel vraagt een blok vloer dat bestaat uit het onderdeel zelf plus de ruimte om het te gebruiken. Voor een hangtoilet is dat 80 bij 129 cm, voor een wastafel van 60 cm breed 60 bij 110 cm, en voor een douche van 90 bij 90 cm met 60 cm instap ongeveer 90 bij 150 cm.

Tel je die blokken los op, dan kom je op ruim 3 m². Dat een badkamer van 110 bij 225 cm met 2,5 m² toch werkt, komt doordat de blokken elkaar mogen overlappen. De vrije vloer voor het toilet is dezelfde vloer als die voor de wastafel en als de instap van de douche.

Wat niet mag overlappen, is een vlak dat een deur nodig heeft om open te gaan, want dat vlak moet leeg zijn op het moment dat jij er staat. Een badkamerdeur die naar binnen draait of een douchedeur van 60 cm pakt precies de vloer die in een kleine badkamer dubbel moest werken.

De tabel gebruikt binnenmaten na het tegelen en rekent met een hangtoilet op een voorzetwand. Leg je eigen maten met de blokken erbij in de kamerplanner, waarin je de ruimte op schaal uittekent, want een badkamer die op papier 5 cm tekortkomt, komt in het echt ook 5 cm tekort.

Binnenmaat na het tegelen	Voorbeeld	Wat erin past	Wat er afvalt
Tot 1,5 m²	90 bij 160 cm	Een hangtoilet met een fontein van 20 cm diep, of een douche over de volle breedte met een fontein	Alle drie samen: toilet, wastafel en douche vragen bij 110 cm breed al 225 cm lengte
2 tot 2,5 m²	110 bij 225 cm	Hangtoilet op de korte wand, een wastafel van 25 tot 35 cm diep en een douche van 90 cm over de volle breedte	Een wastafelmeubel met laden, en elke deur die naar binnen draait
3 tot 3,5 m²	130 bij 240 of 180 bij 200 cm	Hangtoilet langs de lange wand, een wastafelmeubel van 40 cm diep en een douche van 90 cm met een vast glaspaneel	Een douchedeur die de ruimte in draait, want die 50 tot 60 cm vallen over de doorloop
4 tot 5 m²	200 bij 240 of 150 bij 320 cm	Daarbij een wasmachine van 60 bij 60 cm, of een ruimere douche met een instap van 60 cm naast het glas	Een bad naast een aparte douche, en een tweede wastafel
5 tot 6 m²	150 bij 350 of 170 bij 300 cm	Een bad van 170 cm met de douche erboven, naast een wastafel van 80 cm en een hangtoilet	Een aparte douche naast het bad
Vanaf ongeveer 6,5 m²	180 bij 380 cm	Een bad dwars, een aparte douche van 90 cm, een hangtoilet en een dubbele wastafel van 120 cm	Niets van het programma; hier gaat het om de volgorde in de lengte

Meet de badkamer zoals hij na het tegelen wordt

Een plattegrond van een kleine badkamer klopt pas als hij de maten van de afgewerkte ruimte gebruikt. Tussen de ruwe muren meten scheelt zo weinig dat het onschuldig lijkt, maar het is precies de marge waarop een indeling omslaat.

Reken per betegelde wand 1 tot 2 cm voor tegel en lijm, en voor een voorzetwand met inbouwreservoir en leidingen 15 tot 20 cm. Een ruimte die ruw 130 cm breed is, houdt met tegels aan twee kanten 126 tot 128 cm over. Dan past de som van 15 cm voorzetwand, 54 cm pot en 60 cm vrij niet meer langs de lange wand. Het toilet gaat naar een korte wand, en de hele volgorde schuift mee.

Meet elke wand bij de vloer, op 100 cm en bij het plafond, en meet beide diagonalen. Oudere badkamers zijn zelden haaks, en dat verschil komt uit bij de glazen douchewand, die in zijn wandprofiel meestal maar ongeveer 2 cm kan verstellen.

Noteer daarna wat niet verschuift: de standleiding, meestal in een koker in een hoek, de afvoer van toilet en douche, het afzuigventiel, en de deur met zijn dagmaat en draairichting. Meet ook de plafondhoogte boven de douche, want een regendouchekop hangt op 200 tot 225 cm.

De hoogtes die daarna vastliggen, van een wastafel op 85 cm tot een douchekraan op 100 cm en een handdoekhaak op 140 cm, zoek je op in de maatwijzer met de badkamerhoogtes. Daar staat per maat ook de marge die werkt en waar die van afhangt.

Bij een smalle badkamer beslist eerst de breedte en daarna de lengte

Een smalle badkamer indeling loopt langs vier drempels in de breedte, en elke drempel verandert welk onderdeel waar kan. Onder 90 cm wordt de wastafel een fontein van ongeveer 20 cm diep, vanaf 110 cm past een wastafelmeubel van 35 tot 40 cm, vanaf ongeveer 130 cm hangt het toilet langs de lange wand, en vanaf 160 cm kunnen wastafel en toilet tegenover elkaar.

Pas als de breedte die keuzes heeft gemaakt, komt de lengte aan de beurt. Die tel je op als een reeks stroken: 60 tot 80 cm voor de wastafel, 80 cm voor het toilet, 50 tot 70 cm om na het douchen uit te stappen en 96 cm voor een douche van 90 cm met het glaspaneel erbij. Een ruimte van 150 bij 320 cm is precies die optelsom van 80, 80, 64 en 96 cm.

Bijna alle bruikbare ideeën voor een lange smalle badkamer komen terug op één regel: alle leidingen in één voorzetwand langs een lange wand, en de andere lange wand vrij als doorloop van minstens 70 cm. Hang je aan beide lange wanden sanitair, dan blijft er in 150 cm breedte tussen een meubel van 40 cm en een toilet van 74 cm nog 36 cm over.

Het is dezelfde rekensom als in een kleine woonkamer, waar ook de kortste wand bepaalt wat er past: diepte, gebruiksruimte en doorloop optellen en dat naast de wand leggen die je hebt. Wie de drempels per breedte wil naleggen, vindt ze uitgewerkt bij een kleine smalle badkamer met het toilet op de korte wand.

Wat je verandert zonder de afvoer te verleggen

In een kleine badkamer is het verleidelijk om alles om te gooien, maar de grens tussen een renovatie en een verbouwing ligt bij de afvoer. Een afvoer heeft afschot nodig, in de praktijk ongeveer 1 cm per meter, en een toiletafvoer is 110 mm dik tegen 40 tot 50 mm voor een douche of wastafel.

Alles wat op zijn eigen afvoerpunt blijft, vervang je binnen de bestaande vloer en wand. Een toilet dat naar een andere wand gaat, neemt een buis van 110 mm met afschot mee, en die past op een betonvloer alleen in een opgehoogde vloer of in een voorzetwand.

Op een houten balklaag speelt een tweede grens: een leiding loopt makkelijk tussen twee balken door, maar dwars erop betekent zagen in een balk die de vloer draagt. Kijk daarom onder de vloer welke kant de balken op lopen voordat je het toilet op de tekening verschuift.

De tabel zet de gangbare ingrepen naast elkaar, van een ander meubel tot werk dat de vloer openbreekt. De meeste winst in centimeters zit al in de bovenste rijen.

Ingreep	Blijft de afvoer op zijn plek?	Wat er moet gebeuren	Wat het in een kleine badkamer oplevert
Wastafelmeubel van 50 cm diep vervangen door een van 35 tot 40 cm	Ja	Kranen en afvoer blijven; een platte sifon houdt de onderkast bruikbaar	10 tot 15 cm extra doorloop over de hele breedte van het meubel
Staand toilet vervangen door een hangtoilet	Meestal wel, binnen dezelfde wand	Een voorzetwand met inbouwreservoir, waarin de afvoer van 110 mm en de watertoevoer worden omgelegd	Een vloer die onder de pot doorloopt; met 15 tot 20 cm voorzetwand wordt de diepte eerder iets groter dan kleiner
Douchebak vervangen door een inloopdouche	Ja, als de afvoer al in de douchehoek zit	De vloer eruit, afschot van 1 tot 2 cm per meter naar een put of goot, en waterdichting onder de tegels	Geen opstaande rand meer; op een houten balklaag is de opbouwhoogte vaak wat het tegenhoudt
Bad vervangen door een douche van 90 cm	Ja	De badafvoer aanpassen aan een put of goot en de wand waar het bad tegenaan stond opnieuw waterdicht maken	Ongeveer 80 cm wand voor een kast of een wasmachine op de rest van de badlengte
Badkamerdeur naar buiten laten draaien	Speelt niet	Meestal een ander kozijn, want sponning en scharnieren zitten aan de kant waar de deur naartoe draait	Het hele draaivlak van 73 tot 83 cm binnen komt vrij
Schuifdeur langs de wand aan de gangkant	Speelt niet	Een rail boven de opening en ruim een deurbreedte lege wand naast de deur	Het draaivlak binnen, tegen een deur die geluid en geur minder goed tegenhoudt
Wasmachine erbij zetten	Nee, er komt een afvoerpunt bij	Een afvoer met sifon, een kraan en een wandcontactdoos buiten 60 cm van bad of douche, achter een aardlekschakelaar van 30 mA	De was uit de keuken of van zolder, tegen 60 bij 60 cm vloer plus 60 tot 70 cm om te laden
Toilet naar een andere wand	Nee	Een nieuwe afvoer van 110 mm met afschot naar de standleiding, door een opgehoogde vloer of een voorzetwand	Soms de enige manier om de rest te laten passen, tegen hak- en breekwerk en een nieuwe vloer eroverheen

Een kleine badkamer onder een schuin dak

Onder een kap is niet de vloer maar de hoogte de maat die knelt. Bij een dakhelling van 45 graden loopt het plafond per centimeter uit het knieschot een centimeter op, bij een flauwer dak van 30 graden maar ongeveer 6 mm. Een zolderbadkamer heeft daardoor minder bruikbare vloer dan de maat op de tekening doet vermoeden.

De meetnorm NEN 2580 telt vloer onder 1,5 m hoogte niet mee voor de gebruiksoppervlakte, en voor een badkamer is dat een bruikbare eerste streep. Wat eronder ligt, is plek voor een voorzetwand, een laag kastje of een bad, maar niet voor iets waar je bij staat.

Verdeel de onderdelen daarom naar de houding waarin je ze gebruikt. De douche komt waar het overal minstens 210 cm is, en de wastafel tegen een rechte wand waar je rechtop staat. Het toilet komt met zijn rug naar de schuinte en het bad langs het knieschot, omdat je daar zit of ligt.

In deze voorbeeldindeling staat het toilet niet tegen het knieschot maar met zijn voorzetwand 30 cm de ruimte in. Daardoor valt de voorrand van de pot op 184 cm hoogte en kom je overeind op een plek van 200 cm of meer, terwijl de driehoek achter de voorzetwand de leidingen opneemt.

Een spiegel hoort tegen een rechte wand, want op de schuinte kantelt hij voorover en kijk je er vanaf de wastafel onder een hoek in. Een dakkapel boven de douche of de wastafel maakt de strook eronder in één keer op volle hoogte, en daarom komt juist het natte deel vaak onder de kapel.

Onderdeel	Hoogte die je nodig hebt	Op welke plek je die meet	Waarom daar
Douche	Minstens 210 cm, met een regendouche aan het plafond ongeveer 225 cm	Over de hele vloer waar je staat, ook aan de lage kant	Bij het haren wassen gaan je ellebogen omhoog, en de douchekop hangt op 200 tot 225 cm
Wastafel	Ongeveer 200 cm	50 tot 60 cm voor de wand, waar je hoofd is als je weer rechtop komt	Na het gezicht wassen kom je in één beweging overeind, zonder eerst omhoog te kijken
Toilet	Ongeveer 140 cm boven de pot en 200 cm voor de voorrand	Boven de achterste helft van de pot, en 20 tot 30 cm voor de pot	Zittend is je hoofd bij 1,85 m lengte ongeveer 135 cm hoog, en opstaan doe je voor de pot
Ligbad	Ongeveer 120 cm boven het midden van het bad en 200 cm aan de instapkant	Langs het knieschot, met de instap aan de hoge kant	Rechtop in bad zit je hoofd rond 110 cm, en bij het instappen sta je 10 tot 20 cm boven de vloer
Kast of lade	Vanaf ongeveer 80 cm	Aan de voorkant van de kast	Je pakt er gebukt iets uit, en een lade haalt de diepte uit de schuinte die een deur niet bereikt
Handdoekradiator	Een rechte wand van de radiatorhoogte plus 20 cm	Op een rechte wand of op het knieschot, niet op de schuinte	De onderkant hangt op 20 cm, dus op een knieschot van 80 cm past alleen een laag en breed model

Een badkamer zonder raam droogt alleen via de afzuiging

In een inpandige badkamer komt er geen buitenlucht bij, dus alle damp van een douchebeurt moet door het afzuigventiel weg. Voor nieuwbouw vraagt het Besluit bouwwerken leefomgeving voor een badruimte 14 dm³/s, ongeveer 50 m³ per uur. In een ruimte van 180 bij 200 cm en 240 cm hoog ververs je daarmee de lucht ruim vijf keer per uur.

Dat werkt alleen als er lucht binnen kan komen. Een afzuiging achter een deur die rondom dicht valt, zet de ruimte in onderdruk en haalt veel minder weg dan het ventiel belooft. Daarom hoort er als vuistregel een spleet van 1,5 tot 2 cm onder de deur of een rooster in.

Tegels, glas en spiegel zijn kouder dan de lucht, dus de damp slaat daar neer en droogt pas als de lucht erlangs droger wordt. In de kit langs de douche groeit dan schimmel: een kitrand gaat in een badkamer 2 tot 5 jaar mee, en in een ruimte die slecht droogt zit je aan de korte kant.

Zonder daglicht komt ook de kleur van je gezicht uit de lamp. Kies naast de spiegel twee lampen op ongeveer 160 cm hoogte met een kleurweergave van Ra 90 of hoger, want bij Ra 80 wordt vaak het diepe rood in het spectrum weggelaten en ziet huid er vlak uit.

Beestjes zijn vaak het eerste teken dat het vocht blijft hangen. Een zilvervisje heeft als vuistregel een luchtvochtigheid boven ongeveer 75 procent nodig, een afvoervliegje leeft in het slijm van een doucheputje of een droge sifon, en springstaarten op de vloer wijzen op een natte plek. Met een beestje herkennen aan maat en vindplaats weet je snel met welke van de drie je te maken hebt. Wat de kleinste soorten onder 2 mm over vocht zeggen, staat bij kleine kevertjes en de beestjes die erop lijken.

Welke wandafwerking in een kleine natte ruimte standhoudt

In een kleine badkamer ligt bijna elke wand binnen bereik van het spatwater, dus de wandafwerking weegt zwaarder dan in een ruime badkamer waar alleen de douchehoek nat wordt. Wat daarbij vaak vergeten wordt: tegels en voegen zijn samen niet waterdicht.

Een cementgebonden voeg neemt water op, en wat erdoor zakt, houdt de waterdichting eronder tegen, een laag die je op wand en vloer van de douchezone insmeert of als vlies in de lijm zet. Een lekkage in een betegelde douche loopt daarom bijna altijd via die laag of via een kitvoeg in een hoek, en niet via de tegel.

Wandpanelen slaan de voegen over, maar verplaatsen het zwakke punt naar de naden en de randen, en ze houden zelf niets vast: een spiegelkast of handdoekradiator moet door het paneel heen in de wand erachter. Welke plekken dat zijn en wat er achter een paneel op een koude buitenmuur gebeurt, lees je bij de zwakke plekken van wandpanelen in een natte ruimte.

Voor de vloer geldt hetzelfde principe, met één verschil: daar blijft water staan. Keramiek, vinyl op rol en een epoxy gietvloer kunnen daartegen en laminaat en hout niet, en welke vloer ook bij vloerverwarming en een inloopdouche past, zoek je op in de vloerwijzer voor een badkamer of bijkeuken.

Wandafwerking	Wat hij aan de wand toevoegt	Wat het water tegenhoudt	Waar hij in een kleine badkamer op stukloopt
Keramische tegel tot 30 bij 60 cm	1 tot 2 cm met de lijm	De waterdichting eronder, want tegel en voeg zijn samen niet waterdicht	Veel voegen per vierkante meter, en smalle snijstroken in de hoeken van een smalle ruimte
Grote tegel van 60 bij 120 cm	1,5 tot 2 cm met de lijm	Hetzelfde, met minder voeg	De wand moet vlak zijn, en rond een nis of leidingkoker blijft weinig hele tegel over
Wandpaneel van pvc of acrylaat	10 tot 14 mm per wand met de lijm	De naden en de kitrand langs douchebak en hoeken	Een glazen douchewand met 2 cm verstelbereik past niet meer, en aan het paneel zelf hangt niets
Microcement of waterdicht stucwerk	2 tot 3 mm, met het voorwerk meer	De sealer erop en de waterdichting in de douchezone	Een scheur in de ondergrond tekent door, en de sealer moet periodiek opnieuw
Vochtbestendige muurverf	Minder dan 1 mm	Niets tegen spatwater, alleen tegen condens	Hoort buiten de spatzone; binnenmuurverf gaat 5 tot 10 jaar mee, en in een badkamer die slecht droogt korter

Een extra badkamer ver van de standleiding

Een douche bij de slaapkamer of een toilet op zolder is vaak een kleine badkamer van 2 tot 3 m², en daar beslist de afvoer over de plek. Water loopt alleen weg met afschot, en bij 1 cm per meter moet het begin van de afvoer op 5 m afstand al 5 cm hoger liggen dan de aansluiting op de standleiding.

Daar komt de buis zelf nog onder. Een toiletafvoer van 110 mm vraagt op 5 m afstand samen met het afschot ruim 16 cm onder de vloer, en op een houten balklaag lukt dat alleen evenwijdig aan de balken. De tabel telt alleen afschot en buis; bochten, een douchegoot en de dekvloer erop komen er nog bij.

Een verhoogde vloer in de nieuwe badkamer lost het hoogteverschil op, maar maakt een drempel bij de deur en haalt onder een schuin dak stahoogte weg. Kan vrij verval niet, dan perst een toilet met vermaler en pomp het afvalwater door een dunne leiding naar de standleiding, ook omhoog. Fabrikanten schrijven zo'n toilet meestal voor als extra toilet naast een toilet op de gewone afvoer.

Let bij een lange afvoer ook op de beluchting. Water dat na het doortrekken de buis vult, trekt onderdruk achter zich aan, en die onderdruk zuigt het waterslot uit de sifon van een douche of wastafel op dezelfde leiding. Gorgelen na het doortrekken en rioollucht zijn daarvan het gevolg, en een beluchter op het hoogste punt van de leiding voorkomt het.

Afstand tot de standleiding	Hoogteverschil bij 1 cm afschot per meter	Met een toiletafvoer van 110 mm eronder	Met een douche- of wastafelafvoer van 50 mm eronder
1 m	1 cm	12 cm	6 cm
3 m	3 cm	14 cm	8 cm
5 m	5 cm	16 cm	10 cm
8 m	8 cm	19 cm	13 cm

Veelgestelde vragen