Open keuken: doorbreken, indelen en scheiden
Een open keuken begint bij de vraag wat de muur doet en eindigt bij drie maten: 120 cm loopruimte rond het eiland of tussen twee rijen, een afzuigkap die naar buiten afvoert, en 380 tot 390 cm breedte voordat een kookeiland past. Wie minder ruimte heeft, kiest een schiereiland of een bar op 105 cm, en wie geur of geluid vreest een glazen pui die dicht kan. De muur zelf gaat er pas uit nadat een constructeur heeft vastgesteld of hij draagt.
Alle gidsen over open keuken
Open keuken appartement
Een open keuken in een appartement hangt aan drie dingen die je niet zelf verplaatst: de leidingschacht, de mechanische ventilatie…
Van doorgeefopening tot volledig open: de vormen naast elkaar
Een open keuken is geen enkele keuze maar een schaal, van een muur die er helemaal uit gaat tot een doorgeefopening van een meter breed. Waar je op die schaal uitkomt, hangt af van drie dingen: wat de muur constructief doet, hoeveel vloer je hebt, en hoeveel geur en geluid je in de zithoek accepteert.
Deze pagina zet de vormen, de maten en de scheidingen naast elkaar. Hij is het vertrekpunt binnen het bredere overzicht van keuken en badkamer, waar de onderdelen daarbinnen aan bod komen, van apparatuur tot wandafwerking.
De tabel loopt van helemaal open naar bijna dicht. Herken je je eigen twijfel in de rechterkolom, kijk dan een rij lager: daar staat de vorm die dat knelpunt niet heeft.
| Vorm | Wat hij vraagt | Wat hij oplost | Waar hij knelt |
|---|---|---|---|
| Volledig open, keuken tegen één wand | Een vrije wand van minstens 300 cm en een rechte leidingloop | Alle vloer blijft één ruimte en de leidingen blijven aan de wand | Alles staat in het zicht, van afwas tot vetspetters |
| Open met kookeiland | Minstens 380 tot 390 cm breedte: wand, twee routes en het eiland zelf | Je kookt met je gezicht naar de kamer en er komt werkblad bij | Afvoer en stroom gaan door de vloer, dus dit beslis je voor de dekvloer |
| Schiereiland of U-vorm | Eén kopse aansluiting op de keukenwand en 120 cm doorloop om de kop | Scheidt de kookzone zonder muur en levert een barzijde op | De doorloop om de kop wordt de enige route naar beide zijden |
| Bar op 105 cm | Een blad van 40 tot 60 cm diep op het eiland of schiereiland | Verbergt het werkblad vanaf de zithoek en geeft zitplekken | Krukken van de verkeerde hoogte maken hem onbruikbaar |
| Glazen pui of taatsdeuren | Een opening van 180 tot 300 cm en een vlakke vloer eronder | Licht en zicht blijven, geur en geluid blijven in de keuken | Maatwerk in staal of hout, dus per meter de duurste scheiding |
| Doorgeefopening in de muur | Alleen een sparing met een latei erboven | Contact en licht zonder de muur op te geven | De keuken blijft een aparte kamer, met alle loopmeters van dien |
Eerst de muur: wat hij draagt en wat erin zit
Voordat er iets opens ontstaat, moet de muur eruit, en die muur doet vaak meer dan er staan. In een doorzonwoning dragen vooral de woningscheidende muren en is de wand naar de keuken geregeld licht, maar in vooroorlogse huizen en in portiek- en galerijflats draagt juist zo'n binnenwand dikwijls mee.
Aan de dikte alleen zie je dat niet, want ook een wand van 10 cm kan dragen. Een aanwijzing is de richting van de vloerbalken erboven: rusten die op de muur, dan draagt hij, maar zekerheid geeft alleen de berekening van een constructeur.
Gaat een dragende muur eruit, dan komt er een stalen balk of latei voor terug, met opleggingen die de last naar beneden brengen. Voor een binnenmuur is meestal geen omgevingsvergunning nodig, behalve bij een monument; in een flat komt daar bij een constructieve wand vrijwel altijd toestemming van de VvE bij, en wat daar verder anders loopt staat bij een open keuken in een appartement.
Reken er verder op dat er leidingen in de muur zitten: elektra vrijwel zeker, water en een thermostaatkabel geregeld, soms een gasleiding of een ventilatiekanaal. Het verleggen daarvan bepaalt de planning vaker dan het sloopwerk zelf.
Vier indelingen en de ruimte die ze vragen
Binnen de open ruimte zijn er vier basisindelingen: alles tegen één wand, een hoekopstelling, twee rijen tegenover elkaar en een opstelling met een eiland of schiereiland. Welke past is een optelsom van wandlengte en tussenruimte, geen kwestie van smaak alleen.
Een gewoonte uit het keukenontwerp die het schuiven stuurt: de loop tussen koelkast, spoelbak en kookplaat blijft samen tussen de 4 en 8 meter, en er kruist geen route doorheen. In een open keuken is dat laatste het lastigst, want de weg naar de tuindeuren of de eettafel wil nogal eens precies tussen spoelbak en kookplaat door.
Zet de opstelling daarom eerst op schaal, met de openstaande kleppen en laden erbij getekend. Dat kan op ruitjespapier of direct in de kamerplanner voor je plattegrond, die de loopruimtes meteen laat zien.
| Indeling | Minimale maat | Waarom die maat |
|---|---|---|
| Alles tegen één wand | Vrije wand van 300 cm, met 120 cm vloer ervoor | Spoelbak, kookplaat en werkvlak komen in modules van 60 cm; de 120 cm ervoor is een open vaatwasserklep van 55 tot 60 cm plus iemand die erlangs wil |
| Hoekopstelling | Twee wanden van ongeveer 240 en 180 cm | De hoek zelf kost 90 bij 90 cm kastruimte en is alleen bruikbaar met een carrousel of uittrekbeslag |
| Twee rijen tegenover elkaar | 120 cm tussen de bladen, marge 110 tot 140 cm | Een ovendeur en een lade die tegelijk openstaan vragen elk ongeveer 60 cm |
| Kookeiland | Ruimte van 380 tot 390 cm breed | 60 cm keukenwand, 120 cm tussenruimte, 90 cm eiland en een route van 110 tot 120 cm tellen op tot 380 à 390 cm |
| Schiereiland | 120 cm vrije doorloop om de kop | Die doorloop is de enige weg naar beide zijden van het blok en er staat geregeld een klep of lade open |
De maten waar een open keuken op staat of valt
De maten hieronder zijn gangbare bouw- en meubelmaten, geen voorschriften. De enige harde ondergrens komt van de fabrikant: de afstand tussen kookplaat en afzuigkap staat in de handleiding van de kap en die gaat voor.
Twee maten pakken in een open keuken anders uit dan in een dichte. De loopruimte rond een eiland is met 120 cm ruimer dan een gewoon gangpad, omdat er tegelijk gewerkt en gepasseerd wordt terwijl er kleppen openstaan.
En het stopcontact dat boven een werkblad tegen de wand op 115 cm hart zit, kan in een eiland nergens heen. Daar komt de aansluiting in de zijkant van de romp of in het blad, en dat moet vóór de plaatsing zijn bedacht.
Alle hoogtes en afstanden uit huis, van plinthoogte tot hanglamp, zoek je na in de maatwijzer.
| Maat | Streefmaat | Marge | Waarom |
|---|---|---|---|
| Aanrechtblad, bovenkant | 90 cm | 85 tot 95 cm | Vuistregel: ellebooghoogte min 10 tot 15 cm, dus draai de poten uit als je langer bent dan 1,85 m |
| Werkblad, diepte | 60 cm | 57 tot 65 cm | Kookplaten en spoelbakken zijn op 60 cm gemaakt |
| Loopruimte rondom een kookeiland | 120 cm | 100 tot 150 cm | Bij 100 cm kun je de vaatwasser openen en er nog langs, bij 120 cm passeren twee mensen terwijl een lade openstaat |
| Twee keukenrijen tegenover elkaar | 120 cm | 110 tot 140 cm | Een ovendeur en een lade tegenover elkaar hebben elk ongeveer 60 cm nodig |
| Vrije vloer voor een vaatwasser of oven | 100 cm | 100 tot 120 cm | De open klep neemt 55 tot 60 cm en daarboven moet je nog bukken naar de onderste korf |
| Afzuigkap boven gas, onderkant | 70 cm | 65 tot 75 cm | Onder 65 cm boven de pannendrager wordt het vetfilter te heet; de handleiding is leidend |
| Afzuigkap boven inductie, onderkant | 60 cm | 55 tot 65 cm | Geen vlam, dus hij mag lager, en lager hangen vangt meer damp |
| Barblad, hoogte | 105 cm | 100 tot 110 cm | De kruk hoort 25 tot 30 cm lager dan het blad |
| Barkruk bij een blad van 105 cm | 78 cm | 75 tot 82 cm | Tussen zitting en blad passen je bovenbenen: 25 tot 30 cm |
| Barkruk bij aanrechthoogte van 90 cm | 63 cm | 60 tot 67 cm | Een gewone barkruk van 78 cm is hier te hoog en je zit met je knieën omhoog |
| Bar, breedte per persoon | 60 cm | 55 tot 70 cm | Onder 55 cm zit je schouder aan schouder |
| Hanglamp boven het eiland, onderkant | 75 cm boven het blad | 70 tot 85 cm | Dat is ongeveer ooghoogte, dus kies een kap die de lamp van onderaf afschermt |
Een woonkeuken van 400 bij 740 cm indelen
Deze optelsom bepaalt hoeveel plaats er in een gangbare doorbraakruimte overblijft. De keuken blijft aan de straatzijde, waar de aansluitingen al zaten, en het eiland ligt op 120 cm van de keukenwand.
Over de breedte klopt de rekensom precies: 110 cm route links, 180 cm eiland en 110 cm route rechts is samen 400 cm. Smaller kan alleen door één route op te geven, en dan is een schiereiland eerlijker dan een eiland waar je maar aan één kant langs kunt.
De eettafel werkt als buffer tussen koken en zitten. Wie aan tafel zit, blijft met 110 cm afstand buiten het werkgebied achter de krukken, en de bank staat nog eens 110 cm verder.
Wat er binnen de keukenwand zelf gebeurt, van de kastindeling tot de vraag of er nog een smalle keukentafel bij past, valt onder het inrichten van de keuken.
Afzuiging bepaalt of de open keuken bevalt
In een dichte keuken is de afzuigkap comfort, in een open keuken is hij de voorwaarde. Er is geen deur meer die damp en vet tegenhoudt, dus wat de kap niet vangt, slaat neer op de bank, de gordijnen en het stucwerk van de hele ruimte.
Kies waar het kan voor afvoer naar buiten. Een recirculatiekap haalt met een koolfilter een deel van de geur uit de lucht, maar vocht en warmte blaast hij terug de kamer in, en juist dat vocht draagt de geur de volgende dag nog.
Voor de capaciteit rekent een dichte keuken met de inhoud van de ruimte keer tien verversingen per uur, en die som slaat in een open ruimte nergens meer op: 45 vierkante meter onder een plafond van 2,6 m is al 117 kubieke meter en zou 1170 kubieke meter per uur vragen. Reken daarom met de kookzone in plaats van de ruimte, zet de kap aan voordat het vet de pan in gaat en laat hem na het koken tien tot vijftien minuten doordraaien.
Let bij de keuze ook op de plek van de motor. Een kap met de motor op het dak of op zolder scheelt hoorbaar in een ruimte waar je tegelijk zit te praten.
Een bar of schiereiland als halve scheiding
Een bar of schiereiland is de middenweg: de ruimte blijft één geheel, maar het werkblad verdwijnt uit het zicht en er komt een zitrand bij. Dat werkt alleen als de hoogtes kloppen, en die liggen vast in één verschil dat altijd terugkomt.
Het blad ligt op 90 cm als het doorloopt in het werkblad, of op 105 cm als aparte bar. Het verschil tussen zitting en blad blijft in beide gevallen 25 tot 30 cm: bij 105 cm hoort dus een kruk van 75 tot 82 cm, bij 90 cm een lage kruk van 60 tot 67 cm.
De zichtlijn bepaalt hoeveel de bar verbergt. Wie op de bank zit, kijkt vanaf 110 tot 120 cm hoogte; een barblad op 105 cm haalt pannen en flessen op het werkblad van 90 cm uit beeld, en pas een opstand van 120 tot 125 cm verbergt ook de kraan.
Reken verder 60 cm bladbreedte per kruk, een overstek van 25 cm voor je knieën, en onderstutting zodra het overstek boven de 30 cm komt. Anders kantelt het blad wanneer iemand erop leunt.
Half open: een pui, taatsdeuren of en suite
Hoe verder de opening dicht kan, hoe meer je per moment kunt kiezen. Een glazen pui of een stel taatsdeuren laat daglicht en zichtlijn door, maar houdt bakgeur en het geluid van de vaatwasser in de keuken zodra hij dicht is.
Een keuken en suite doet hetzelfde met schuifdeuren en een kastenwand ertussen, en een brede doorgang zonder deuren is de lichtste vorm: geen scheiding, wel een portaal dat de zones markeert.
Er is één combinatie die om zo'n scheiding vraagt: een afzuigkap en een open haard in de woonkamer in dezelfde open ruimte. Beide verbruiken lucht uit de kamer en de sterkste wint: gaat de kap op de hoogste stand, dan keert de trek in het rookkanaal om. Wat daartegen helpt, van een buitenluchtaansluiting tot een deur ertussen, staat in het overzicht van open haarden en kachels.
| Situatie | Scheiding die past | Waarom |
|---|---|---|
| Dagelijks bakken of wokken op hoog vuur | Pui of taatsdeuren die dicht kunnen | Tegen dagelijkse baklucht in stoffering wint geen enkele kap het van een dichte deur |
| Open haard of houtkachel in de zithoek | Halfopen, met de deur dicht tijdens het koken | Kap en haard trekken aan dezelfde lucht en de kap wint, met rook in de kamer als gevolg |
| Thuiswerken aan de eettafel | Glazen pui | Zicht en licht blijven, het geluid van de vaatwasser en kokend water niet |
| Klein appartement | Bar of schiereiland | Een pui kost een strook vloer en licht; een bar levert juist werkblad en zitplekken op |
| Koken terwijl de kinderen in de kamer spelen | Volledig open, met het eiland als werkplek | Je kookt met je gezicht naar de ruimte en houdt de zichtlijn vrij |
De overgang naar de woonkamer: vloer en kleur
Na de doorbraak zijn keuken en kamer één ruimte, en de vloer beslist of het er ook zo uitziet. Eén doorlopende vloer maakt de ruimte optisch het grootst; een overgangsprofiel op de oude muurlijn knipt hem precies daar doormidden waar je net een muur hebt weggehaald.
Doorleggen vraagt vaak meer dan een nieuwe toplaag. Onder een oude keukenvloer ligt nogal eens een dikkere tegel- of specielaag, en dat hoogteverschil werk je weg in de dekvloer, niet met een drempel op de drukste route van het huis.
Voor kleur werkt één basis over de hele ruimte, met de keuken als afwijkende zone in plaats van een tweede kamer. Hoe je aan de andere kant de zithoek, de tafel en de routes indeelt, staat bij de woonkamer met een open keuken.
Wil je de keuken juist laten afsteken, concentreer kleur en patroon dan op één vlak: de achterwand of het eiland. Hoe ver je daarin kunt gaan zie je bij een keuken met Marokkaanse tegels en kleur: patroon op één wand, rust op de rest.
Geluid en galm in één open ruimte
Een muur weghalen haalt ook een geluidsscherm weg. De vaatwasser, de kap en de koelkast staan voortaan in dezelfde akoestische ruimte als het gesprek en de televisie, en harde vlakken kaatsen dat geluid rond.
Kies apparaten daarom mede op hun geluidsniveau in decibel. Rond 40 dB hoor je een vaatwasser alleen wanneer het stil is, boven 48 dB praat hij mee met elk gesprek, en een verschil van 10 dB ervaar je ongeveer als twee keer zo hard.
De galm zelf bestrijd je met zachte vlakken. Een vloerkleed onder de zithoek, gordijnen tot de vloer en een stoffen bank dempen samen meer dan één akoestisch paneel, omdat ze de twee grootste kale vlakken van de ruimte bedekken: de vloer en het glas.
Plan lawaai ook in de tijd. Een vaatwasser met uitgestelde start draait wanneer er niemand meer in de kamer zit, en dat kost niets.
Veelgestelde vragen
Mag je de muur tussen de keuken en de woonkamer zelf weghalen?
Een niet-dragende wand mag je zelf slopen en daarvoor is binnenshuis meestal geen omgevingsvergunning nodig, behalve bij een monument. Of de wand draagt, laat je vooraf vaststellen door een constructeur; die berekent ook de balk die een dragende muur vervangt.
In een appartement komt daar vrijwel altijd toestemming van de VvE bij, omdat de wand in de splitsingsakte tot het gebouw kan horen.
Hoeveel ruimte heb je nodig voor een kookeiland?
Reken op minstens 380 tot 390 cm breedte: 60 cm keukenwand, 120 cm tussenruimte, 90 cm eiland en een route van 110 tot 120 cm aan de andere zijde. Het eiland zelf is meestal 180 tot 240 cm lang en 90 tot 100 cm diep, en met een baroverstek voor krukken groeit die diepte naar 110 tot 120 cm.
Wat is het verschil tussen een kookeiland en een schiereiland?
Een eiland staat vrij en heeft rondom loopruimte nodig, het liefst 120 cm; een schiereiland zit met één kop aan de wand of aan het keukenblok vast en kost daardoor één route minder. De leidingen lopen bij een schiereiland bovendien langs de wand in plaats van door het midden van de vloer. In ruimtes smaller dan ongeveer 390 cm is het schiereiland daarom bijna altijd de betere vorm.
Welke afzuigkap werkt in een open keuken?
Een kap die naar buiten afvoert, ruim bemeten voor de kookzone, en met de motor op het dak of op zolder als geluid meeweegt. Hang de onderkant op 65 tot 75 cm boven gas en 55 tot 65 cm boven inductie, met de handleiding van de kap als harde ondergrens. Recirculatie met een koolfilter is de terugvaloptie voor wanneer een kanaal naar buiten echt niet kan.
Hoe houd je kookgeuren uit de rest van de ruimte?
Zet de kap aan voordat het vet de pan in gaat en laat hem na het koken tien tot vijftien minuten doordraaien, want geur komt vooral vrij in de eerste en de laatste minuten. Kook met deksels waar het kan en gebruik de achterste zones van de kookplaat, omdat de kap daar het meeste vangt. Lucht na een baksessie kort en hard dwars door de ruimte, in plaats van lang met één raam op een kier.
Kun je een open keuken combineren met een open haard?
Het kan, maar kap en haard verbruiken lucht uit dezelfde ruimte, dus er moet toevoer tegenover staan: een raam op een kier tijdens het koken, of een haard met eigen buitenluchtaansluiting. Houd de zithoek verder buiten de looproute tussen keuken en vuur; het indelen van een zithoek rond de haard is een eigen puzzel met eigen afstanden.
Hoe hoog maak je de bar tussen de keuken en de woonkamer?
Op 90 cm als het blad doorloopt in het werkblad, op 105 cm als aparte bar die het aanrecht afschermt. De kruk hoort 25 tot 30 cm onder het blad: 75 tot 82 cm bij een bar van 105 cm, 60 tot 67 cm bij aanrechthoogte. Reken 60 cm bladbreedte per persoon en een overstek van 25 cm voor je knieën.
Moet de vloer in de keuken en de woonkamer hetzelfde zijn?
Het hoeft niet, maar één doorlopende vloer maakt de ruimte optisch groter en er ligt dan geen profiel op de oude muurlijn. Kies in dat geval een vloer die ter plekke van de keuken tegen water en vet kan. Wil je toch twee vloeren, leg de grens dan onder het eiland of de bar, waar hij bij een zone hoort, en niet op de sloopnaad.
Hoe maak je een open keuken naderhand weer gedeeltelijk dicht?
Een glazen pui of taatsdeuren in de bestaande opening houden het licht en het zicht, maar sluiten geur en geluid af; ze vragen een vlakke vloer en maatwerk in de sparing. Een kastenwand met schuifdeuren scheidt en bergt tegelijk, en een bar of schiereiland dempt het zicht op het aanrecht zonder iets af te sluiten. Sloopwerk is voor geen van deze opties nodig.
Is een open keuken verstandig in een appartement?
Vaak wel, omdat elke binnenmuur op een klein oppervlak relatief veel ruimte kost, maar de spelregels zijn anders. Wanden zijn er dikwijls van beton en constructief, de VvE moet meebeslissen, en op centrale mechanische ventilatie mag meestal geen kap met eigen motor worden aangesloten. Die afwegingen staan bij elkaar in de gids over de open keuken in een flat of appartement.
Waar zet je de eettafel in een open keuken?
Tussen de kookzone en de zithoek, als buffer. Houd 110 tot 120 cm tussen het eiland of de krukken en de tafel, zodat een uitgeschoven stoel en een passant elkaar niet raken, en 100 cm achter elke tafelzijde waar iemand met een schaal langs moet. De tafel vangt zo het verkeer op voordat het de zithoek bereikt.
Hoe houd je het aanrecht uit het zicht vanaf de bank?
Wie zit, kijkt vanaf 110 tot 120 cm hoogte. Een barblad op 105 cm verbergt dus alles wat los op het werkblad van 90 cm staat, en een opstand van 120 tot 125 cm haalt ook de kraan uit beeld. Werkt dat niet in jouw indeling, leg de spoelbak dan in de achterwand en houd het eiland voor koken en werkblad, zodat de afwas nooit in de zichtlijn staat.
Hoe beperk je het geluid van de keuken in de zithoek?
Kies apparaten op hun geluidsniveau, want rond 40 dB hoor je een vaatwasser alleen in stilte en boven 48 dB praat hij mee. Zet de motor van de afzuigkap op het dak of op zolder, laat de vaatwasser met uitgestelde start draaien en demp de galm met een vloerkleed en gordijnen. Afstand helpt ook: cluster de luidruchtige apparaten aan de kant die het verst van de bank ligt.