Kosten van een waterontharder: aanschaf, zout en onderhoud

Wat een waterontharder geplaatst kost

De prijs van een waterontharder valt uiteen in drie bedragen die los van elkaar bewegen: het toestel, het aansluiten ervan, en wat hij daarna elk jaar aan zout en spoelwater vraagt. Alleen het eerste bedrag staat op een productpagina, en dat verklaart waarom een offerte hoger uitvalt dan de prijs die je in je hoofd had.

Een kabinetmodel met één harsfles kost tussen ongeveer 500 en 1.200 euro. Een duplextoestel met twee flessen, dat zacht water blijft leveren terwijl de ene fles regenereert, begint rond 1.200 euro en loopt op tot ruim 2.500. Het aansluiten kost daarbovenop 250 tot 600 euro.

Geplaatst kom je voor een gewoon huishouden uit op 1.000 tot 2.500 euro. Daarmee hoort een ontharder bij de apparaten die je één keer koopt en vijftien jaar houdt, en bij dat soort aankopen weegt de jaarrekening zwaarder dan het prijsverschil in de winkel.

Die jaarrekening is 30 tot 100 euro aan zout, spoelwater en stroom. Sluit je een onderhoudscontract af, dan wordt het 120 tot 225 euro, en is de service dus de grootste post van allemaal.

De tabel hieronder zet elke post apart, zodat je een offerte er regel voor regel naast kunt leggen. Ontbreekt er een regel, dan is dat zelden een meevaller: het is meestal een post die later alsnog komt.

Kostenpost	Wat je ervoor krijgt	Wat je ervoor rekent	Waar het bedrag van afhangt
Toestel, kabinetmodel met één harsfles	Hars, zoutvat en regelventiel in één kast	500 tot 1.200 euro	Het harsvolume en het soort ventiel; een ventiel dat op liters regenereert kost meer dan een klokgestuurd
Toestel, duplex met twee harsflessen	Ook zacht water terwijl de andere fles regenereert	1.200 tot 2.500 euro	Zinvol bij een groot huishouden of een bad dat vaak volloopt
Aansluiten door een installateur	De koudwaterleiding openen, koppelen, spoelen en instellen	250 tot 600 euro	Bereikbaarheid van de leiding en of er gesoldeerd of geperst wordt
Omloopleiding met drie kranen	Het toestel eruit kunnen nemen zonder het water af te sluiten	50 tot 150 euro	Zit vaak al in de installatieprijs; vraag ernaar als de regel ontbreekt
Afvoer met trechtersifon maken	Vrije uitloop voor het spoelwater naar het riool	100 tot 300 euro	De afstand tot de dichtstbijzijnde afvoer en of er een vloer open moet
Wandcontactdoos bijplaatsen	Voeding voor het regelventiel en de besturing	75 tot 200 euro	Alleen nodig bij een elektronisch gestuurd toestel
Lekdetectie met afsluiter	Sluit het water af zodra er water onder het toestel staat	100 tot 250 euro	De plek: boven een houten vloer of op zolder weegt dit zwaarder dan in een betonnen bijkeuken
Regeneratiezout	Tabletzout dat het hars terugzet	10 tot 50 euro per jaar	Waterhardheid, waterverbruik en de ingestelde resthardheid
Spoelwater	Water dat tijdens het regenereren het riool in gaat	5 tot 20 euro per jaar	Drie tot acht procent van het water dat door het toestel gaat
Stroom	Ventiel en besturing	2 tot 8 euro per jaar	5 tot 20 kilowattuur per jaar; een watergestuurd toestel gebruikt niets
Jaarlijkse controlebeurt of contract	Hardheid meten, ventiel, injector en zoutvat nalopen	90 tot 175 euro per jaar	Niet verplicht, wel de manier waarop een vastgekoekt zoutvat op tijd wordt gevonden
Nieuw harsbed	Vervanging van het hars na 8 tot 12 jaar	200 tot 400 euro	Het harsvolume en of het toestel ervoor uit elkaar moet

Je eigen waterhardheid bepaalt of het geld oplevert

Of een waterontharder zijn zoutverbruik waard is, hangt aan één getal: de hardheid van het water dat bij jouw meter binnenkomt. Waterbedrijven geven die in millimol per liter, installateurs rekenen in graden Duitse hardheid. Eén millimol per liter is 5,6 graden Duitse hardheid, en dat komt overeen met 100 milligram kalk per liter.

Zoek de waarde op bij je eigen drinkwaterbedrijf, want die staat per postcode of per productiestation vermeld. Meet daarna na met een teststrip aan de koudwaterkraan in de keuken: de leiding naar jouw straat kan water uit twee stations mengen, en dan ligt de werkelijke hardheid tussen twee opgegeven waarden in.

Veel Nederlandse waterbedrijven ontharden centraal en leveren rond 1,5 millimol per liter. Verder omlaag gaan ze niet, want water zonder enige hardheid trekt aan koper en aan cementgebonden materiaal. In de leveringsgebieden waar niet centraal wordt onthard, ligt de hardheid hoger en wordt een eigen toestel pas echt interessant.

De zoutkolom in de tabel gaat uit van drie personen, ongeveer 130 kubieke meter water per jaar door het toestel en een resthardheid van 4 graden Duitse hardheid.

Voor je eigen huishouden reken je het zo na: neem het aantal kubieke meters dat per jaar door het toestel gaat, vermenigvuldig dat met het verschil in millimol per liter dat je eruit haalt, en dan met 0,3. Daar rolt het aantal kilo zout per jaar uit, en dat is meteen de enige post die met je verbruik meegroeit.

Hardheid in millimol per liter	In graden Duitse hardheid	Wat je in huis merkt	Zout per jaar bij drie personen	Loont ontharden
Onder 1,0	Onder 5,6	Vrijwel geen aanslag, zeep schuimt meteen	0 tot 10 kilo	Nee, er valt weinig te halen
1,0 tot 1,5	5,6 tot 8,4	Lichte sluier op de douchewand, een waterkoker die na een jaar aanslaat	10 tot 30 kilo	Alleen voor het comfort, niet voor het geld
1,5 tot 2,0	8,4 tot 11,2	Witte randen op kranen en tegels, zichtbare aanslag in de waterkoker	30 tot 50 kilo	Te overwegen; reken eerst de jaarlast uit
2,0 tot 2,5	11,2 tot 14,0	Doffe douchewand binnen een week, sproeigaatjes die dichtslibben	50 tot 70 kilo	Ja, hier wordt het verschil dagelijks merkbaar
Boven 2,5	Boven 14,0	Kalk op het verwarmingselement en op de tapwaterwisselaar van de ketel	70 kilo en meer	Ja, en dan ook met het oog op de apparatuur erachter

Waarom kalk zich juist op het warmste punt afzet

Kalk zit in leidingwater als calciumbicarbonaat, en dat is oplosbaar. Zodra je het water verwarmt, ontsnapt er koolzuurgas en slaat het calcium neer als vaste kalk. Die reactie loopt sneller naarmate het water heter is, dus de kalk kiest altijd het warmste oppervlak in huis.

Dat warmste oppervlak is het element van de boiler, de tapwaterwisselaar van een combiketel of de weerstand in de vaatwasser. Bij een douchekop gebeurt iets anders: daar verdampt water in de sproeigaatjes en blijft de kalk als witte prop achter.

De hoeveelheid valt gewoon uit te rekenen. Bij 1,5 millimol per liter draagt elke liter 150 milligram kalk mee, en drie personen jagen ongeveer 44 kubieke meter water per jaar door een warmwatertoestel. Dat is ruim 6 kilo kalk per jaar die het toestel binnenkomt, waarvan een deel met het water meegaat en een deel achterblijft.

Wat achterblijft, isoleert. Kalk geleidt warmte slecht, dus een element onder een laagje kalk moet heter worden om dezelfde warmte af te geven. Als vuistregel kost een laag van 1 millimeter ongeveer 5 tot 8 procent meer energie voor evenveel warm water, en dezelfde laag trekt het element op den duur ook zelf kapot.

Bij een combiketel merk je het eerder aan het gedrag dan aan de rekening: de douche gaat schommelen in temperatuur en het duurt langer voor er warm water uit komt. Welke toestellen hier het hardst onder lijden, staat in ons overzicht van de apparaten die een huishouden draaiende houden.

Vijf manieren om kalk aan te pakken en wat ze werkelijk doen

Onder de noemer antikalk worden vijf heel verschillende dingen verkocht, en maar één daarvan verlaagt de hardheid van je water echt. Dat verschil bepaalt ook of je achteraf kunt controleren of je iets gekocht hebt dat werkt.

Een ionenwisselaar ruilt calcium en magnesium in het water om voor natrium. Het hars houdt de kalk vast tot het vol is en wordt dan met pekel uit het zoutvat teruggezet. Meet je daarna met een teststrip, dan zie je de hardheid gedaald, en dat is de enige controle die je zelf kunt uitvoeren.

Bij een magnetisch of elektronisch apparaat blijft het calcium in het water zitten. De claim gaat over de vorm waarin het neerslaat, en die vorm is met een teststrip niet te zien. Achteraf vaststellen of het toestel iets gedaan heeft, kun je dus niet.

Polyfosfaat en katalytische korrels zitten daartussen. Ze veranderen de hardheid niet en werken alleen op het toestel dat erachter hangt. Voor de kalkrand op de douchewand en voor zachtere was doen ze niets, want daarvoor moet het calcium zelf uit het water.

Manier van kalk aanpakken	Wat er met de hardheid gebeurt	Wat het kost	Waar het wel en niet voor werkt
Ionenwisselaar met regeneratiezout	De hardheid daalt echt, en dat meet je met een teststrip na	1.000 tot 2.500 euro geplaatst, 30 tot 225 euro per jaar	De hele warmwaterinstallatie plus was, glaswerk en tegels; het enige type dat de kalk uit het water haalt
Magnetisch of elektronisch antikalkapparaat	De hardheid blijft gelijk; de claim gaat over de kristalvorm	100 tot 600 euro, geen jaarlijkse kosten	Niet met een teststrip te controleren, dus achteraf niet vast te stellen of het iets deed
Katalytische korrels in een drukvat	De hardheid blijft gelijk; het calcium zou in zwevende kiemen binden	300 tot 900 euro, korrels om de paar jaar vervangen	Het warmwatertoestel erachter; geen zout en geen spoelwater, maar ook geen zachtere was
Polyfosfaatdoseerder voor de ketel	De hardheid blijft gelijk; fosfaat houdt calcium in oplossing	50 tot 150 euro, patroon een tot twee keer per jaar	Alleen het toestel erachter, meestal de combiketel; niets voor de rest van de woning
Omgekeerde osmose onder het aanrecht	Haalt vrijwel alles uit het water, ook de mineralen die je wilt houden	300 tot 900 euro, membraan en filters jaarlijks	Eén kraan drinkwater; loost een veelvoud aan spoelwater en is niets voor de hele leiding

Wat er in een offerte hoort te staan

Twee offertes zijn pas te vergelijken als er dezelfde posten op staan. Vraag daarom of het toestel, de arbeid, de omloopleiding, de afvoer, de elektra en de eerste zak zout apart benoemd worden. Een prijs per onderdeel is in de bouw gebruikelijk, net als bij de prijs per vierkante meter van een pvc-vloer, waar het leggen ook los geoffreerd wordt.

De plek zelf verklaart een groot deel van het verschil tussen twee bedragen. Het toestel komt op de koudwaterleiding vlak achter de watermeter en vóór alle aftakkingen, want alles wat je daarvoor aftakt blijft hard water houden.

Er moet een afvoer in de buurt zitten voor het spoelwater, en die aansluiting mag nooit vast in het riool zitten. De slang eindigt vrij boven een trechtersifon met lucht ertussen, zodat er bij onderdruk in de leiding geen rioolwater teruggezogen kan worden.

Een elektronisch gestuurd toestel vraagt ook nog een wandcontactdoos binnen bereik. Ontbreken de afvoer of het stopcontact, dan komt daar 75 tot 300 euro bij, en precies die post zit nooit in een online prijs.

Reken naast wandruimte ook op vloer. Een kabinetmodel is ongeveer 30 tot 35 cm breed en 45 tot 55 cm diep, en je moet er een zak zout van 25 kilo boven kunnen leegkiepen. Houd 60 cm vrij voor de kast, anders til je die zak elke keer over iets heen. Staat het toestel in de koperskeuzelijst van een nieuwbouwwoning, dan loopt het bedrag mee in de posten die we bij de kosten van een nieuwbouwhuis uitsplitsen.

De jaarlijkse kosten van zout, spoelwater en stroom

De jaarlast bestaat uit vier posten, en drie daarvan zijn klein. Zout is de enige die met je waterverbruik en je hardheid meebeweegt.

Neem een huishouden van drie personen met water van 1,8 millimol per liter, een resthardheid van 4 graden en 130 kubieke meter per jaar door het toestel. Je haalt er dan ongeveer 1,1 millimol per liter uit, en met de vuistregel kom je op 130 maal 1,1 maal 0,3: ruim 40 kilo zout per jaar.

Tabletzout kost in zakken van 25 kilo ongeveer 40 tot 80 cent per kilo, dus die 40 kilo is 16 tot 32 euro. Het spoelwater is drie tot acht procent van het behandelde water, hier zo'n 6 kubieke meter, en dat komt op 8 tot 15 euro.

Het extra water betaal je alleen als drinkwater. De zuiveringsheffing van het waterschap wordt voor woningen per vervuilingseenheid berekend, één voor een eenpersoonshuishouden en drie voor elk ander huishouden, en die verandert niet mee met wat er het riool in gaat.

De stroom voor het ventiel en de besturing blijft onder de 20 kilowattuur per jaar, een paar euro dus. Een watergestuurd toestel haalt zijn aandrijving uit de waterdruk en gebruikt helemaal niets.

Zonder onderhoudscontract kom je zo op 30 tot 50 euro per jaar. Over twaalf jaar gerekend wordt het totaal dan: 1.400 euro geplaatst, 480 euro verbruik en één harsbed van 200 tot 400 euro, samen ongeveer 2.200 euro, ofwel 180 euro per jaar. Wie zo'n bedrag in een verbouwbegroting zet, legt het naast de andere posten uit het begroten van werk en inrichting in huis.

Wat een ontharder terugverdient en waar die rekensom stopt

Aan de andere kant van de rekening staan vier besparingen die je kunt narekenen en één die je alleen kunt merken. Samen halen ze bij een gemiddeld huishouden zelden de honderd euro per jaar.

Het wasmiddel is de grootste van de vier. De doseertabel op de verpakking heeft een aparte stap voor zacht water, en tussen die stap en de stap voor hard water zit ongeveer een kwart van de dosering.

Bij de vaatwasser gaat het om zout en om een instelling. Komt het water onder ongeveer 4 graden Duitse hardheid binnen, dan kan de hardheidsstand van de machine omlaag en verbruikt hij nauwelijks nog onthardingszout.

De energiebesparing is kleiner dan hij klinkt. Warm water is bij een gemiddeld huishouden een kwart tot een derde van het gasverbruik, en op dat deel scheelt een schoon element hooguit een paar procent.

Wat je niet in een jaarbedrag vangt, is de levensduur van de toestellen erachter. Dat is echte winst, maar hij komt pas vrij op het moment dat je de boiler of de ketel anders had moeten vervangen.

De som die eruit rolt

Zet je beide kanten naast elkaar, dan staat 35 tot 105 euro aan besparing tegenover 30 tot 225 euro aan jaarlast, met 1.000 tot 2.500 euro aanschaf ervoor. Bij Nederlandse leidingwaterhardheid verdient een waterontharder zichzelf dus niet terug in geld.

Dat is geen reden om er geen te nemen, wel een reden om de aankoop anders te wegen. Je koopt hem voor kalkvrij glas, zachtere was en minder schoonmaakwerk, en dat is dezelfde soort afweging als bij het opnieuw laten bekleden van een bank: de rekensom komt niet uit en de keuze valt toch te verdedigen.

Alleen bij water boven 2,5 millimol per liter kantelt het beeld. Daar loopt de energiepost op, gaan douchekoppen en elementen merkbaar eerder stuk, en wordt de vergelijking een stuk minder scheef.

Wat je bespaart	Hoe dat werkt	Per jaar bij drie personen
Wasmiddel	De doseertabel op de verpakking heeft een lagere stap voor zacht water	10 tot 30 euro
Vaatwasserzout en glansspoelmiddel	Onder ongeveer 4 graden Duitse hardheid kan de hardheidsstand van de machine omlaag	5 tot 15 euro
Ontkalker en schoonmaakmiddel	Geen azijn of ontkalker meer voor waterkoker, douchekop, glas en tegels	10 tot 30 euro
Energie voor warm water	Een kalklaag van 1 mm op een element kost ongeveer 5 tot 8 procent meer energie	10 tot 30 euro
Langer meegaande toestellen	Minder kalk op elementen en op de tapwaterwisselaar van de ketel	Niet in een jaarbedrag te vangen, wel terug te zien in de levensduur
Hier tegenover: zout, spoelwater en onderhoud	Dit is de kant die erbij komt in plaats van eraf gaat	30 tot 225 euro eraf

De twee instellingen die je jaarlast bepalen

Twee instellingen bepalen wat het toestel per jaar aan zout kost, en ze staan allebei in het menu van het regelventiel. De eerste is de resthardheid, de tweede is de manier waarop het toestel besluit dat het tijd is om te regenereren.

Zet de resthardheid niet op nul. Volledig zacht water smaakt vlak en trekt aan koper en aan cementgebonden materiaal, en elke graad die je extra wegneemt kost recht evenredig meer zout. Zes graden extra wegnemen op 130 kubieke meter per jaar is ruim 40 kilo zout, elk jaar opnieuw.

Vier tot acht graden Duitse hardheid is de stand waar installateurs op uitkomen. Daar blijft de kalkaanslag weg terwijl het water genoeg mineraal houdt om niet aan je leidingen te gaan trekken.

Bij het uitwisselen komt er natrium voor calcium in de plaats. Voor elke millimol per liter hardheid die eruit gaat, komt er ongeveer 46 milligram natrium per liter bij. De Nederlandse norm voor natrium in drinkwater ligt op 150 milligram per liter en daar blijf je met leidingwater ruim onder, maar bij een zoutarm dieet is het een getal om te kennen.

Houd daarom één koudwaterkraan in de keuken op hard water, voor drinken, koken, kamerplanten en een aquarium. Natrium is voor planten geen vervanger van calcium maar een probleem.

Voor de regeneratie is het verschil tussen klok en volume het geld waard. Een klokgestuurd toestel spoelt op vaste dagen, ook als je twee weken weg bent, terwijl een volumegestuurd toestel de liters telt en pas spoelt als het hars vol is. Vrijwel elk toestel forceert daarnaast een spoeling na een aantal dagen stilstand, want stilstaand hars in een warme bijkeuken blijft niet fris.

Huren of kopen, en wat er na tien jaar vervangen wordt

Uit onze eigen levensduurtabel komt een waterontharder op 10 tot 15 jaar, met een harsbed dat 8 tot 12 jaar meegaat. Het hars en het regelventiel zijn los te vervangen, dus een defect betekent bij dit toestel zelden het einde van het geheel.

Wat die termijn bekort is bekend: een zoutvat dat leegloopt waardoor het hars niet meer wordt teruggezet, en ijzer of mangaan in het water dat het hars dichtzet. Dat laatste speelt bij een eigen bron en nauwelijks bij leidingwater.

Hoe die tien tot vijftien jaar zich verhoudt tot de rest van je installatie, lees je af in de tabel met hoelang apparaten gemiddeld meegaan, waar ook de cv-ketel, de boiler en de wasmachine in staan. Dat helpt bij de vraag of je de ontharder voor of na de ketel vervangt.

Huren kan bij veel leveranciers, met onderhoud en zoutlevering in het maandbedrag. Reken dat om voordat je tekent: stel dat de huur 25 euro per maand is, dan is dat 300 euro per jaar en 3.600 euro over de twaalf jaar die een gekocht toestel ook had gehaald.

Daar staat bij kopen ongeveer 1.400 euro aanschaf plus 800 euro aan zout, water en één nieuw harsbed tegenover. Huren is dus vooral een manier om het bedrag te spreiden en het onderhoud uit handen te geven, niet om goedkoper uit te zijn. Dezelfde rekensom maken wij bij het vergelijken van stofzuigers, waar de aanschafprijs ook maar de helft van het verhaal vertelt.

Zit het toestel in een grotere verbouwing of in een verhuizing, dan concurreert het bedrag met alles wat er verder nog moet gebeuren. Hoe zo'n post zich verhoudt tot de rest zie je bij het inrichten van een nieuwbouwhuis, en wat er verder aan techniek in een huis omgaat bij apparaten en energie in en om het huis.

Van waterhardheid naar een offerte die klopt

Elke stap levert het getal waarmee de volgende stap gerekend kan worden.

1. Zoek de hardheid van je eigen leidingwater op

   Kijk bij je drinkwaterbedrijf wat de hardheid in jouw postcodegebied is, in millimol per liter. Meet die waarde na met een teststrip aan de koudwaterkraan, want een straat kan water uit twee productiestations gemengd krijgen.

2. Reken uit hoeveel kalk er per jaar door je warmwatertoestel gaat

   Vermenigvuldig je hardheid in millimol per liter met 100 om op milligram kalk per liter te komen. Reken met ongeveer 40 liter warm water per persoon per dag, dan weet je hoeveel kilo kalk het toestel jaarlijks binnenkomt.

3. Bereken je zoutverbruik voordat je een toestel kiest

   Neem de kubieke meters per jaar, maal het verschil in millimol per liter dat je wegneemt, maal 0,3. Dat aantal kilo zout maal de zakprijs is je grootste jaarlijkse post, en die hangt aan je instelling en niet aan het merk.

4. Loop de plek na op leiding, afvoer, stopcontact en ruimte

   Controleer of er vlak achter de watermeter genoeg leiding vrij ligt, of er een afvoer binnen een paar meter zit en of er een stopcontact hangt. Meet 60 cm vrije ruimte voor de kast en 30 cm boven het deksel na.

5. Meet de waterdruk met een manometer op de wasmachinekraan

   Lees de druk af terwijl er een douche loopt, want dat is het moment dat het knelt. Blijft de druk onder 2 bar, kies dan een toestel met een ruimere doorstroomcapaciteit dan het kleinste model dat volgens de tabel nog past.

6. Vraag twee of drie offertes met dezelfde posten erin

   Laat toestel, arbeid, omloopleiding, afvoer, elektra en eerste zak zout apart benoemen, inclusief btw. Laat de installateur eerst komen kijken: een bedrag dat zonder bezoek wordt gegeven, wordt op de montagedag alsnog bijgesteld.

7. Laat aansluiten en stel de resthardheid meteen in

   Spreek 4 tot 8 graden Duitse hardheid af en laat vastleggen dat de buitenkraan vóór het toestel is afgetakt. Vraag ook om één koudwaterkraan in de keuken die hard water blijft geven voor drinken, koken en de planten.

8. Controleer na een week en zet het onderhoud in de agenda

   Meet de hardheid aan de kraan en lees de waterteller af, dan weet je of het toestel doet wat er is afgesproken. Zet daarna een terugkerende herinnering voor zout bijvullen, de jaarlijkse controle en het harsbed over 8 tot 12 jaar.

Levensduurtabel

Per apparaat de gemiddelde levensduur, wat hem verkort, en het punt waarop repareren duurder is dan vervangen. Bekijk alle gegevens

Zoeken Soort Alle Wassen en drogen Koken Koelen Schoonmaken Klimaat en water Installatie Interieur

Soort	Apparaat of onderdeel	Gaat gemiddeld mee	Wat hem korter maakt	Repareren of vervangen
Wassen en drogen	Wasmachine	8 tot 12 jaar	Te vol laden, te lage wastemperaturen waardoor er biofilm ontstaat, hard water zonder ontkalken	Onder de 6 jaar bijna altijd repareren; boven de 10 jaar is een reparatie boven 250 euro zelden de moeite
Wassen en drogen	Wasdroger, condens	10 tot 14 jaar	Pluis dat achter het filter in de behuizing komt, drogen in een klein halletje zonder ventilatie, en de trommel vol laden in plaats van driekwart	Verwarmingselement, thermostaat en riem zijn losse onderdelen en meestal de moeite; onder de 8 jaar repareren
Wassen en drogen	Wasdroger, warmtepomp	8 tot 12 jaar	De warmtewisselaar achter de klep niet schoonmaken, waardoor de compressor tegen een dichtgeslibde wisselaar aan blijft werken	Ventilator, sensoren en pomp zijn te repareren; een defecte compressor betekent vervangen, want het koudemiddelcircuit zit dicht
Koken	Oven, inbouw en elektrisch	10 tot 15 jaar	Vet dat op het element inbrandt, pyrolyse op 500 graden vaker dan een paar keer per jaar, en een deur die je dichtslaat waardoor het scharnier verzakt	Element, thermostaat, scharnier en deurglas zijn los te krijgen: bijna altijd repareren, ook omdat een nieuwe oven in dezelfde inbouwmaat moet passen
Koken	Combimicrowave	8 tot 10 jaar	Leeg of met heel weinig eten aanzetten, vet op het micaplaatje voor de golfgeleider, en met de deur rammelen waardoor de deurschakelaars het opgeven	De deurschakelaar is de meest voorkomende storing en een goedkope reparatie; onder de 5 jaar repareren, daarboven wegen een nieuwe magnetronbuis plus arbeid zelden op
Koken	Inductiekookplaat	10 tot 15 jaar	De ruimte onder de plaat dichtzetten met een volle lade, zodat de elektronica zijn warmte niet kwijt kan; overkoken tot er vocht onder het glas komt; een zware pan die valt	Een vermogensmodule of de touchbediening is per zone te vervangen; gebarsten glas betekent bijna altijd een nieuwe plaat
Koken	Gasfornuis	15 tot 20 jaar	Overkoken in de branders, een vuile vonkontsteking en een dichtgeslibd thermokoppel, waardoor de vlam niet blijft staan	Branderdeksels, thermokoppel en gaskraantjes zijn goedkope onderdelen: repareren. Nieuwbouw krijgt sinds 1 juli 2018 geen gasaansluiting meer (Wet VET), dus daar is elektrisch koken de reden om te vervangen
Koken	Afzuigkap	10 tot 15 jaar	Vetfilters die niet in een sopje of de vaatwasser gaan en een verzadigd koolstoffilter bij recirculatie, waardoor de motor tegen weerstand in blijft draaien	Motor, schakelaar en verlichting zijn te vervangen: onder de 8 jaar repareren. Filters zijn onderhoud en geen reparatie: koolstof elk half jaar tot jaar
Koken	Airfryer	3 tot 5 jaar	De korf in de vaatwasser, waardoor de antiaanbaklaag eraf gaat, en de uitblaas aan de achterkant tegen een wand of onder een keukenkastje	Niet repareren: de behuizing zit geklonken of geplakt en het arbeidsloon komt boven de prijs van een nieuwe uit
Koken	Waterkoker	3 tot 6 jaar	Kalk op het verwarmingselement bij hard water, en koken met minder water dan de onderste streep waardoor het element droogloopt	Niet repareren. Ontkalken is het onderhoud: bij hard water ongeveer maandelijks, bij zacht water een paar keer per jaar
Koken	Koffiemachine, volautomaat	5 tot 10 jaar	Niet ontkalken, de zetgroep nooit uitnemen en invetten, en melkleidingen die na het schuimen niet worden doorgespoeld	Zetgroep, pomp en aftapventiel zijn losse onderdelen en revisie bij een reparateur is gangbaar; onder de 6 jaar bijna altijd repareren
Koken	Kokendwaterkraan	7 tot 10 jaar	Hard water zonder filter, waardoor het reservoir onder de gootsteen verkalkt, en een filterpatroon dat langer dan een jaar blijft zitten	Reservoir en kraan zijn losse onderdelen: bij een defect reservoir hoeft de kraan niet mee, en omgekeerd ook niet
Koelen	Koelkast met vriesvak	10 tot 15 jaar	Naast de oven of in de zon staan, stof op de condensor aan de achterkant, en een deurrubber dat hard is geworden waardoor de compressor blijft doorlopen	Thermostaat, ventilator en deurrubber zijn te vervangen; een lek in het koudemiddelcircuit of een defecte compressor betekent vervangen
Koelen	Vrieskist of losse vriezer	15 tot 20 jaar	Een ijslaag dikker dan een halve centimeter, die merkbaar stroom kost, en een plek in een onverwarmde garage die kouder wordt dan zijn klimaatklasse (SN, N of T) toestaat	Thermostaat en deurrubber zijn losse onderdelen en de mechaniek is eenvoudig; bij een kist zit de winst vooral in ontdooien, niet in repareren
Schoonmaken	Vaatwasser	8 tot 12 jaar	Geen zout of een verkeerd ingestelde waterhardheid bij hard water, de zeef onderin nooit uithalen, en glasscherven of pitten die in de pomp komen	Pomp, aquastop en element zijn losse onderdelen; vuistregel: boven de 8 jaar en een reparatie boven een derde van de prijs van een nieuwe, dan vervangen
Schoonmaken	Stofzuiger met sleepslang	8 tot 12 jaar	Doorzuigen met een volle zak of een dichtgeslibd motorfilter, want de motor koelt op de lucht die erdoor gaat en loopt dan warm	Motorkolen, snoerhaspel en slang zijn te vervangen; zolang de motor goed is, is repareren bijna altijd goedkoper dan een nieuwe
Schoonmaken	Steelstofzuiger op accu	4 tot 7 jaar	De accu bepaalt de leeftijd: na ongeveer 500 tot 1000 laadcycli merk je het. Continu in de lader hangen en zuigen tot hij uitvalt maakt dat sneller	De accu vervangen is de reparatie. Kun je de accu er niet uit halen zonder de behuizing te breken, dan is het apparaat ten einde
Schoonmaken	Robotstofzuiger	4 tot 6 jaar	Haren om de zijborstel en de wielassen, een volle stofbak in het dokstation, en drempels waar hij zich elke ronde op stukdraait	Accu, borstels, wielen en filters zijn onderdelen: een nieuwe accu na 2 tot 4 jaar is bijna altijd goedkoper dan een nieuwe robot
Klimaat en water	Luchtreiniger	8 tot 10 jaar	Een hepa-filter dat te lang blijft zitten: de ventilator draait dan tegen weerstand in en er gaat minder lucht door	Ventilator en sensoren zijn te vervangen, maar de kosten zitten in de filters: reken op een filterwissel elk half jaar tot jaar
Klimaat en water	Ventilator, staand of plafond	Staand 5 tot 10 jaar, plafond 15 tot 20 jaar	Stof op de bladen, want dat brengt ze uit balans en dat kost het lager; een staande ventilator die de winter buiten doorstaat	Een staande ventilator repareer je niet; bij een plafondventilator zijn de motor en de aanloopcondensator wel te vervangen
Klimaat en water	Airco, vaste split	10 tot 15 jaar	Filters die niet elke paar maanden schoon worden gemaakt, een buitendeel in de volle zon of tegen een schutting, en koudemiddelverlies dat je laat lopen	Ventilator, print en sensoren zijn te repareren; aan het koudemiddel mag alleen een bedrijf met F-gassencertificaat werken, dat is wettelijk verplicht
Klimaat en water	Waterontharder	10 tot 15 jaar	Het zoutvat laten leeglopen, waardoor het harsbed niet meer regenereert, en ijzer of mangaan in het water dat het hars dichtzet	Het harsbed en het regelventiel zijn los te vervangen, dus een storing is zelden het einde van het toestel; het hars zelf gaat 8 tot 12 jaar mee
Klimaat en water	Mechanische ventilatiebox	15 tot 20 jaar	Een ventilatorwiel en kanalen die nooit worden schoongemaakt, en ventielen die dichtgedraaid blijven staan zodat de box tegen een dicht systeem aan draait	Motor en print zijn per merk los te krijgen; laat bij twijfel eerst meten, het Besluit bouwwerken leefomgeving vraagt voor een badkamer 14 dm³/s, ongeveer 50 m³ per uur
Installatie	Cv-ketel, hr-combi	15 tot 20 jaar	Waterdruk die koud onder 1 bar zakt, jaren geen onderhoud, kalk op de tapwaterwisselaar, en steeds bijvullen: dat brengt zuurstof in het water en dat geeft roest	Onder de 12 jaar repareren, onderdelen zijn gangbaar; boven de 15 jaar is een reparatie die richting een kwart van een nieuwe ketel gaat zelden de moeite
Installatie	Boiler, elektrisch	10 tot 15 jaar	Kalk op het element, en een magnesiumanode die nooit is nagekeken: die beschermt de binnenketel en is na een paar jaar opgelost	Element en anode vervangen is normaal onderhoud; een lekkende binnenketel is niet te repareren. Houd het water op minstens 60 graden tegen legionella
Installatie	Zonnepanelen	25 tot 30 jaar	Schaduw van een dakkapel, schoorsteen of boom over één paneel, wat de hele string meetrekt, en over de panelen lopen: dat geeft microscheurtjes in de cellen	Een paneel is per stuk te vervangen. Reken op ongeveer een half procent opbrengstverlies per jaar; dat is veroudering en geen defect
Installatie	Omvormer van de zonnepanelen	10 tot 15 jaar	Een warme, dichte meterkast of zon op de kast: de condensatoren binnenin gaan bij hoge temperatuur sneller achteruit	Bijna altijd vervangen in plaats van repareren, en per stuk. Ga ervan uit dat je er in de looptijd van de panelen één keer een nieuwe onder zet
Installatie	Warmtepomp, lucht-water	15 tot 20 jaar	Pendelen: een pomp die te groot is voor de afgifte slaat kort aan en uit, en dat kost de compressor. Een buitendeel dat is ingebouwd krijgt zijn lucht niet weg	Ventilator, sensoren, expansieventiel en circulatiepomp zijn onderdelen; een defecte compressor betekent meestal een nieuw buitendeel, en aan het koudemiddel mag alleen een F-gassengecertificeerd bedrijf werken
Installatie	Led-lamp	15.000 tot 50.000 branduren	Een inbouwspot in een dicht, geïsoleerd plafond waar de warmte niet weg kan, en een dimmer die niet voor led is bedoeld: de elektronica in de voet gaat kapot, niet de led zelf	Niet repareren, wel gericht kopen: op de verpakking staan de branduren en het aantal schakelcycli. 25.000 uur is bij 3 uur per dag ruim 20 jaar
Interieur	Matras, pocketvering	8 tot 10 jaar	Vocht, want je verliest per nacht een derde tot een halve liter, en een bodem met latten verder dan 6 centimeter uit elkaar waardoor de vering plaatselijk doorzakt	Niet te repareren. Een blijvende kuil is het signaal; een topper erop maskeert die maar haalt hem er niet uit
Interieur	Topper	3 tot 6 jaar	Altijd dezelfde kant boven laten liggen, en polyether onder een zwaarder gewicht; koudschuim en latex houden hun veerkracht langer	Niet te repareren, wel los te vervangen. Dat is ook de reden om er een op te leggen: je vernieuwt de bovenste laag zonder een nieuw matras
Interieur	Bank met polyether zitting	7 tot 10 jaar	Altijd op dezelfde plek zitten. Polyether zakt de eerste jaren wat in en daarna blijft de kuil; een zitting van SG 35 of hoger houdt zijn vorm langer dan SG 25	De kussens zijn opnieuw te vullen met nieuw schuim en dat scheelt de halve bank; een doorgezakt frame van plaatmateriaal is het einde
Interieur	Bank met veren	12 tot 20 jaar	Op de armleuning of de voorrand zitten, waar geen vering onder zit, en nagels van huisdieren op de stof: de vering gaat langer mee dan de bekleding	Opnieuw stofferen en veren vervangen is gangbaar bij een massief houten frame, en dan gaat hij nog een ronde mee
Interieur	Laminaat	10 tot 20 jaar	Water in de naden, want de kern is hdf en die zwelt onherstelbaar op, en zand dat als schuurpapier werkt als er geen mat bij de voordeur ligt	Niet te schuren. Een beschadigde plank is te vervangen door de klikvloer vanaf de wand open te leggen; koop op slijtageklasse, AC4 voor een gang
Interieur	Pvc, klik of verlijmd	15 tot 25 jaar	Een toplaag van 0,3 mm in een gang waar 0,55 mm hoort, zware meubels zonder viltjes, en een ondervloer die niet vlak is	Een verlijmde plank is er per stuk uit te halen; bij klik moet je openleggen tot die plank. Houd daarom een paar planken over
Interieur	Gietvloer	20 tot 30 jaar	Scheuren in de ondervloer, die door de gietvloer heen doortrekken, en te veel restvocht in de zandcement of anhydriet op het moment van gieten	De toplaag is opnieuw aan te brengen, als vuistregel elke 10 jaar; een scheur is te vullen maar blijft meestal zichtbaar
Interieur	Houten vloer, massief of meerlaags	40 jaar of langer	Te droge lucht in de winter: hout wil 45 tot 60 procent luchtvochtigheid en krimpt daaronder tot naden. Water en hondennagels doen de rest	Schuren en opnieuw afwerken is de reparatie. Massief kan dat vaak vijf keer of meer, een meerlaagse vloer met een toplaag van 3 tot 4 mm twee tot drie keer
Interieur	Behang	10 tot 15 jaar	Zon die op één wand de kleur eruit trekt, vocht in keuken en badkamer, en een wand die niet is voorgestreken: bij het strippen komt het gips mee	Niet te repareren. Een hele baan vervangen kan als je een rol met hetzelfde batchnummer hebt overgehouden, anders zie je kleurverschil
Interieur	Binnenmuurverf	5 tot 10 jaar	Matte verf schoonmaken, want die is niet schrobvast; condens in de badkamer; en niet ontvetten of schuren voor het verven, waardoor de laag niet pakt	Bijwerken kan, maar bij mat blijven de aanzetten zichtbaar: rol een wand in één keer nat in nat, van boven naar beneden
Interieur	Kitrand in de douche	2 tot 5 jaar	Zeepresten waarin schimmel groeit, schoonmaakmiddel met chloor, en niet ventileren na het douchen; de schimmeldoder in de kit wast er in de loop van jaren uit	Niet te repareren: snij hem eruit, maak de naad vetvrij en droog, en zet nieuwe sanitairkit op siliconenbasis. Acrylaatkit hoort niet in een natte ruimte

Nalopen voordat je tekent

• Hardheid van je eigen leidingwater opgezocht bij het waterbedrijf en nagemeten met een teststrip
• Zoutverbruik per jaar uitgerekend: kubieke meters maal het verschil in millimol per liter maal 0,3
• Offertes naast elkaar gelegd met toestel, arbeid, omloopleiding, afvoer en elektra als aparte regels, alles inclusief btw
• Gecontroleerd of er een afvoer met vrije uitloop en een stopcontact op de gekozen plek zitten
• Waterdruk gemeten terwijl er een douche liep, en boven 2 bar bevonden
• 60 cm vrije ruimte voor de kast en 30 cm boven het deksel nagemeten
• Resthardheid afgesproken op 4 tot 8 graden Duitse hardheid, niet op nul
• Buitenkraan afgetakt vóór het toestel, en één koudwaterkraan in de keuken op hard water gehouden

Uit de praktijk

Veelgemaakte fouten

Kiezen op de aanschafprijs en de jaarlast overslaan

Het verschil tussen twee toestellen in de winkel is vaak een paar honderd euro, terwijl het verschil in zoutverbruik over twaalf jaar groter kan uitpakken. Een toestel dat zuinig doseert en op liters regenereert, wint dat terug in zout en spoelwater.

Reken daarom eerst je eigen jaarlast uit en zet die maal twaalf naast het prijsverschil. Pas daarna weet je welk toestel werkelijk het duurste is.

Een klokgestuurd ventiel nemen dat ook spoelt als je weg bent

Een klokgestuurd ventiel regenereert op vaste dagen, ongeacht hoeveel water er doorheen ging. In een week vakantie spoelt zo'n toestel twee of drie keer voor niets, met zout en spoelwater erbij.

Een volumegestuurd ventiel telt liters en spoelt pas als het hars vol is. Dat kost bij aanschaf meer en over de levensduur minder, zeker bij een huishouden dat wisselend thuis is.

De resthardheid op nul zetten

Water zonder enige hardheid smaakt vlak en trekt aan koper en aan cementgebonden materiaal. Het zoutverbruik loopt er ook nog eens recht evenredig mee op: elke graad extra kost hetzelfde beetje zout per kubieke meter.

Zes graden Duitse hardheid extra wegnemen kost op 130 kubieke meter per jaar ruim 40 kilo zout. Zet de stand op 4 tot 8 graden en je houdt het kalkvrije resultaat zonder die rekening.

De buitenkraan en de toiletspoeling mee laten ontharden

Tuinwater en spoelwater voor het toilet hoeven niet zacht te zijn, en toch lopen ze in veel installaties gewoon door het toestel. Elke kubieke meter die je voor niets onthardt kost zout.

Laat de buitenkraan vóór het toestel aftakken. Bij een tuin die in de zomer gesproeid wordt, gaat het al gauw om tien tot vijftien kubieke meter per jaar.

Strooizout of grof zout in het zoutvat doen

Regeneratiezout is vrijwel zuiver natriumchloride in tabletvorm. Strooizout en onzuiver zout bevatten antiklontermiddelen en onoplosbaar gruis, en dat gruis zakt naar de bodem van het pekelvat en komt in het regelventiel terecht.

Het gevolg is een ventiel dat niet meer goed afsluit en een injector die dichtslibt. Koop zout dat voor het regenereren van ionenwisselaars bedoeld is, dan weet je dat het gruisgehalte laag blijft.

De vaatwasser en de wasmachine op de oude hardheid laten staan

Een vaatwasser heeft een eigen ontharder met een eigen hardheidsstand. Blijft die op hard water staan terwijl er zacht water binnenkomt, dan gebruikt de machine zout voor niets en kan het glaswerk juist dof worden, want zacht water tast glas bij hoge temperatuur sneller aan.

Stel de machine na de installatie opnieuw in en zet de wasmiddeldosering een stap lager. Anders betaal je het zout twee keer en spoel je het wasmiddel niet meer uit de was.

Het toestel achter een aftakking plaatsen

Alles wat vóór de ontharder van de leiding aftakt, blijft hard water krijgen. Zit de aftakking naar de keuken of naar de cv-ketel er al af, dan onthardt het toestel precies de plekken niet waar het om gaat.

De plaats is dus vlak achter de watermeter en vóór elke aftakking, met één bewuste uitzondering: de buitenkraan en eventueel één koudwaterkraan in de keuken.

Veelgestelde vragen

Wanneer je beter een vakman belt

Het uitzoeken en doorrekenen doe je zelf, het aansluiten niet. Het toestel komt in de drinkwaterleiding vlak achter de watermeter, en werk aan die leiding valt onder de regels voor drinkwaterinstallaties in NEN 1006. Daar hoort een terugstroombeveiliging bij en een afvoer met een vrije uitloop, zodat er nooit rioolwater of pekel de leiding in kan.

Praktisch gezien moet de hoofdkraan dicht, wordt de koperen of kunststof leiding opengeknipt en komt er een omloop met drie kranen omheen. Een koppeling die op dat punt gaat lekken staat onder volle waterdruk en loopt door tot de hoofdkraan weer dichtgaat. Ontbreekt er op die plek nog een stopcontact, dan is dat werk voor een elektricien.