Objecten en beeldjes: stylen zonder rommel

Wat een object doet en wanneer het rommel wordt

Een object heeft in een kamer een van drie taken. Je kijkt ernaar, zoals bij een beeld of een muurcirkel, je gebruikt het en het mag intussen gezien worden, zoals een karaf, een schaal of een klok, of het vult een hoek waar geen meubel meer bij past.

Welke taak het heeft bepaalt waar het hoort en hoe groot het moet zijn. Een kijkobject hoort op ooghoogte tegen een rustige achtergrond, een gebruiksvoorwerp hoort binnen handbereik, en een vulobject mag juist fors zijn omdat het anders wegvalt in de ruimte eromheen. Hoe deze categorie zich verhoudt tot de rest van de aankleding staat in het overzicht van decoratie en licht in huis.

Rommel ontstaat zelden door het aantal objecten en bijna altijd door de afstand ertussen. Staat alles op gelijke afstand van elkaar, dan leest het oog een rij losse dingen, en staan ze in groepjes met lucht ertussen, dan leest het oog een paar vormen.

Wij houden daarom per vlak één groep aan, met 5 tot 8 cm tussen de stukken binnen die groep en minstens 25 cm tot de volgende groep. Laat een schap of een blad voor ongeveer twee derde gevuld: boven drie kwart gaat het lezen als opslag in plaats van als keuze.

De soorten objecten naast elkaar

De meeste vragen over beeldjes en objecten gaan bij nader inzien over maat. Een object dat te klein is voor het meubel eronder valt weg, en een object dat te groot is voor de hoek waarin het staat wordt een obstakel waar je elke dag omheen loopt.

Reken daarom terug vanaf het meubel en niet vanaf het object. Op een dressoir van 80 cm hoog blijft de bovenkant van een staand stuk het prettigst tussen 110 en 125 cm, en dan koop je dus iets van 30 tot 45 cm hoog.

Op afstand telt vervolgens de vorm. Vanaf ongeveer 3 m verdwijnt een object onder 15 cm tussen de meubels, tenzij het op een leeg vlak staat of een kleur heeft die verder nergens in de kamer terugkomt.

De tabel zet de soorten naast elkaar die in deze categorie thuishoren, met de maat waarin ze gangbaar zijn en het punt waarop de keuze in de praktijk meestal misgaat.

Soort object	Gangbare maat	Waar het tot zijn recht komt	Waar het op vastloopt
Staand beeldje	15 tot 30 cm hoog	Op een dressoir, in een boekenkast, naast een stapel boeken	Onder 15 cm valt het op 3 m afstand weg tussen de meubels eromheen
Groot beeld op de vloer	40 tot 80 cm hoog	In een hoek of naast een deuropening, tegen een rustige wand	Het vraagt 50 tot 70 cm vrije vloer rondom, anders staat het in de looproute
Set van 3 aapjes	8 tot 25 cm per figuur	Als blok bij elkaar, met 2 tot 5 cm tussen de figuren	Los verspreid over een plank vertelt de set niets meer
Muurcirkel	40 tot 120 cm doorsnede	Op een lege wand of boven een dressoir	Een cirkel van 40 cm boven een kast van 160 cm leest als een postzegel
Wandklok	25 tot 60 cm doorsnede	Hoog aan een wand die je vanuit de hele kamer ziet	Op 145 cm staat het meubel ervoor, dus hij hoort hoger, rond 180 cm
Karaf	1 tot 1,5 liter	Op tafel, op een dienblad, in het zicht naast de glazen	Vol weegt een karaf van 1,5 liter ruim 2 kg en schenkt zonder oor scheef
Sierzuil of sokkel	60 tot 110 cm hoog, voet 25 tot 35 cm	In een hoek, om een klein stuk op ooghoogte te brengen	Smal en hoog kantelt: het bovenblad moet breder zijn dan wat erop staat
Schaal of dienblad	30 tot 45 cm	Op een salontafel of dressoir, om losse spullen te bundelen	Leeg is het geen decoratie maar een stofvanger
Stalen vogel voor buiten	20 tot 60 cm	In een border, in het gras, met groen als achtergrond	Op lichte bestrating tekent het afspoelende roest zich blijvend af
Vaas zonder bloemen	25 tot 50 cm hoog	Als vorm op zichzelf, in een groep met lagere stukken erbij	Een smalle hals met een lichte bodem valt om bij de eerste stoot

Waarom drie objecten samen één vorm worden

Zet twee objecten naast elkaar en het oog gaat vergelijken: welke is hoger, welke staat scheef. Zet er drie neer met duidelijk verschil in hoogte en het vergelijken stopt, want dan leest het oog de driehoek als één vorm. Dat is het mechanisme achter het oneven aantal, en het is een werkregel uit de interieurpraktijk en geen wet.

Het hoogteverschil moet dan wel groot genoeg zijn. Houd het tweede stuk op ongeveer twee derde van het hoogste en het derde op ongeveer de helft: bij een hoogste stuk van 45 cm komt het tweede rond 30 cm en het derde rond 20 cm. Schelen twee stukken minder dan 5 cm, dan leest dat als een misser en niet als een keuze.

De tweede regel gaat over afstand. Stukken binnen een groep staan dichter bij elkaar dan bij het volgende ding op hetzelfde vlak, en 5 tot 8 cm is de ruimte waarop een groep nog als groep leest. Diezelfde 6 cm houden wij aan tussen de lijsten van een wandcollage, om precies dezelfde reden: boven 10 cm valt de groep uiteen in losse stukken.

De derde regel is herhaling. Eén materiaal dat maar op één plek voorkomt leest als toeval, hetzelfde materiaal op twee of drie plekken in hetzelfde zichtveld leest als bedoeling. Dat geldt voor messing net zo goed als voor hout, glas of steen.

Een set die als geheel bedoeld is, vormt hierop de uitzondering en blijft dus bij elkaar staan. Dat geldt bijvoorbeeld voor de drie aapjes van horen, zien en zwijgen en de betekenis daarachter, waarbij de onderlinge verhouding het verhaal draagt.

Diepte is wat er daarna nog bij kan. Zet niet alles op de voorste lijn maar één stuk 3 tot 5 cm naar achteren, zodat de groep ook vanaf de zijkant nog een vorm heeft in plaats van een rij.

Op welke hoogte een object hangt of staat

Hoogtes aan de wand komen niet uit smaak voort maar uit ooghoogte. Het midden van iets aan de wand hoort op 145 cm, ongeveer de ooghoogte van wie staat, en die hartlijn houd je aan voor alles in dezelfde kamer, ook als de stukken sterk in formaat verschillen.

Hangt er een meubel onder, dan wint het meubel. De onderrand blijft 20 tot 30 cm boven het blad van een dressoir of boven de rugleuning van een bank, zodat er een vaas of een lamp voor kan staan zonder de lijst te raken. De hartlijn schuift daarmee omhoog naar 150 tot 165 cm en dat is hier de juiste uitkomst.

Voor de breedte werkt een verhouding beter dan een vaste maat. Een werk of een cirkel boven een meubel is ongeveer twee derde van de meubelbreedte, dus boven een dressoir van 160 cm kom je op 100 tot 110 cm. Dat haal je met één cirkel van 100 cm, of met een cirkel van 80 cm plus twee kleinere stukken ernaast.

Op het meubel zelf reken je terug vanaf de bovenkant. Een dressoir van 80 cm met stukken van 30 tot 45 cm brengt de top op 110 tot 125 cm, en dat blijft net onder de onderrand van wat erboven hangt.

De hoogtes die verder in huis terugkomen, van de wandklok tot de kapstok en de gordijnrails, kun je per onderdeel opzoeken in de maatwijzer, met de marge die in de praktijk werkt en de reden waarom die maat zo is.

Wat	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Schilderij of muurcirkel, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Ooghoogte van wie staat; een vuistregel en geen norm
Werk boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een vaas of een lamp voor te zetten
Werk boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	De hartlijn schuift daarmee naar 150 tot 165 cm
Breedte van een werk boven een meubel	Twee derde van de meubelbreedte	60 tot 75 procent	Smaller leest als postzegel, breder dan het meubel oogt los
Tussenruimte in een wandcollage	6 cm	5 tot 8 cm	Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes
Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat niemand ervoor staat
Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen
Werk in een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Loodrecht boven de voorkant van de trede waar je staat
Object op een dressoir van 80 cm, hoogte	30 tot 45 cm	25 tot 50 cm	De bovenkant komt daarmee op 110 tot 125 cm
Beeld op een sokkel, bovenkant van het beeld	140 cm	130 tot 155 cm	Sokkelhoogte plus beeldhoogte samen, dus reken terug vanaf 140
Vrije vloer rondom een groot beeld	60 cm	50 tot 70 cm	Minder en het staat in de looproute in plaats van in de hoek

Waar objecten van gemaakt zijn en hoe dat zich houdt

Twee beeldjes die er in de winkel hetzelfde uitzien, kunnen na twee jaar in huis heel verschillend zijn. Het verschil zit in het materiaal en in de laag die eroverheen ligt, en die laag bepaalt ook hoe je het stuk mag schoonmaken.

De meest voorkomende teleurstelling is een dun laagje metaalkleurige lak op polyresin. Die lak zit op een gladde kunststof ondergrond, hecht daar matig op, en slijt precies op de plek waar je het beeldje elke keer beetpakt. Daaronder komt grijze kunststof tevoorschijn en dat is niet meer bij te werken.

Bij echt metaal werkt het omgekeerd. Ongelakt messing loopt in een paar maanden donkerbruin aan doordat het koper in de legering met zuurstof reageert, en dat is geen schade maar patina. Poets je het weg, dan begint dat proces gewoon opnieuw.

Natuursteen heeft weer een ander zwak punt. Marmer en kalksteen zijn poreus en reageren op zuur, dus een druppel wijn, citroen of schoonmaakazijn laat een matte vlek na die in het oppervlak zelf zit en er niet af te poetsen is.

Glas is het enige materiaal in deze rij dat je dagelijks afwast, en juist daar zit de schade in de machine en niet in het gebruik. Wat dat betekent voor de sluiting, de hals en de afwas staat bij een glazen karaf die elke dag op tafel staat.

Materiaal	Hoe je het herkent	Wat er in de loop van de tijd gebeurt	Zo maak je het schoon
Massief messing of brons	Zwaar en koud in de hand, een magneet pakt niet	Loopt in maanden donkerbruin aan; buiten wordt het groenig	Droog afnemen. Poetsmiddel haalt de patina eraf en dan begint het opnieuw
Gelakt messing	Glanst overal gelijkmatig, ook in de holtes	De lak slijt op de aanraakplekken en daar loopt het metaal alsnog aan	Alleen droog of licht vochtig afnemen, nooit poetsen: dat schuurt de lak weg
Goudkleurig gelakte polyresin	Licht in de hand, met een gietnaad en een vlakke bodem	De lak vergeelt in direct zonlicht en krast tot op de grijze kern	Droge microvezeldoek; allesreiniger en alcohol tasten de metaallaag aan
Geglazuurd keramiek	Koel, hard en glanzend, met een onbeglaasde voetrand	Fijne craquelé in het glazuur, chips langs de rand	Vochtige doek, ook afwasmiddel mag
Ongeglazuurd aardewerk of gips	Poederig aanvoelend, zuigt een druppel water meteen op	Vlekt blijvend van vet, water en vingers	Zachte kwast of een plumeau, geen water
Marmer en kalksteen	Zwaar en koud, de aders lopen door de dikte heen	Zuigt olie en wijn in; zuur etst een matte vlek in het oppervlak	Droog afnemen of met water; geen schoonmaakazijn en geen citroen
Glas	Doorzichtig, met een naad of een pontil onderop	Kalkring op de waterlijn, en na veel hete vaatwasbeurten blijvend dof	Met de hand in lauw water; kalk los je op met citroenzuur
Cortenstaal	Ruw roestbruin oppervlak dat op je vingers afgeeft	Vormt in 6 tot 18 maanden een vaste roestlaag en geeft in die tijd af	Niets doen. Laat het afregenen en spoel wat eronder ligt na
Gepoedercoat staal	Egaal mat of zijdeglans, scherpe randen voelen dik aan	Krast tot op het staal en roest van dat krasje uit onder de laag	Vochtige doek; werk een kras meteen bij met lakstift
Massief hout	Warm aanvoelend, de nerf loopt door de vorm heen	Werkt met de luchtvochtigheid en verkleurt in de zon	Droog afnemen, af en toe een dun laagje meubelolie

Horen, zien en zwijgen: wat de drie aapjes zeggen

De bekendste set beeldjes in deze categorie is die van de drie aapjes: de een houdt zijn handen op zijn oren, de tweede voor zijn ogen, de derde voor zijn mond. In het Nederlands heet de set horen, zien en zwijgen, en je komt hem net zo vaak tegen als zien, horen, zwijgen of gewoon als de 3 aapjes.

De 3 apen komen uit Japan. Ze staan gesneden in een houten paneel aan de stal van de heilige paarden bij het Tosjogoe-heiligdom in Nikko, een complex uit de zeventiende eeuw, in een reeks panelen die een mensenleven verbeeldt.

Hun namen verklaren de vorm. Mizaru ziet niet, Kikazaru hoort niet en Iwazaru zegt niet, en de uitgang zaru is in het Japans de ontkennende vorm van het werkwoord terwijl saru aap betekent. Het beeld is dus een woordgrap die alleen in het Japans helemaal opgaat.

De uitleg loopt sindsdien twee kanten op: het niet meedoen aan kwaad, en het wegkijken van kwaad. Wat er precies mee bedoeld wordt en hoe die twee lezingen zich verhouden, staat uitgewerkt bij de betekenis van horen, zien en zwijgen.

Voor het neerzetten telt de volgorde. Zet een beeldje horen zien en zwijgen in de volgorde van de zin die je uitspreekt, vanaf de kant waar je kijkt van links naar rechts: eerst de oren, dan de ogen, dan de mond. Houd de figuren 2 tot 5 cm uit elkaar, want als set horen ze bij elkaar en niet verspreid over een plank.

Een horen zien zwijgen schilderij of print werkt anders dan de beeldjes, want daar is de volgorde al bepaald door de maker. Hang dat werk op de gewone hartlijn van 145 cm en kies een rustige of donkere wand, want de drie silhouetten moeten los van elkaar te herkennen blijven.

Gouden beeldjes en wat licht met goud doet

Een gouden beeld is bijna nooit van goud. In de praktijk kom je drie uitvoeringen tegen: massief messing of brons met een warme gele glans, een verguld stuk met bladgoud op een ondergrond, en goudkleurige lak op polyresin of keramiek. Wat je in handen hebt merk je aan het gewicht en aan de onderkant, waar een gietnaad of een vlakke bodem het kunststof verraadt.

Het gedrag in de kamer volgt uit de glans. Een hoogglanzend goud beeld is in feite een bolle spiegel met een warm filter: het laat vooral zien wat ertegenover staat, dus in een noordkamer met diffuus hemellicht van rond 6500 K slaat het om naar grijsgroen en blijft het dof. Geborsteld of mat goud strooit diezelfde weerkaatsing over het hele oppervlak en houdt daardoor overal zijn kleur.

Daaruit volgt ook waar je het neerzet. Tegen een lichte, drukke wand verdwijnt een beeldje goud in zijn eigen reflecties, tegen een matte donkere wand tekent het silhouet zich juist af met een lichtrand langs de vorm.

Voor een gouden beeld groot genoeg om de kamer te dragen, zeg vanaf 40 cm, gelden twee extra maten: 50 tot 70 cm vrije vloer rondom en een wand zonder verdere invulling. Een groot glanzend stuk telt voor het oog dubbel, want het brengt de halve kamer in beeld.

Een gouden beeld dier is de meest gezochte vorm, van haas en hert tot vogel en olifant. Kies daarbij een houding die in silhouet leesbaar blijft, want de details verdwijnen in de glans en wat overblijft is de omtrek. Welke maten, diersoorten en afwerkingen in de praktijk werken, staat bij de keuze van een gouden beeldje.

Combineren met ander metaal mag, mits je het herhaalt. Eén goudkleurig stuk tussen chroom en nikkel leest als een vergissing, terwijl datzelfde goud op twee of drie plekken in hetzelfde zichtveld leest als een gekozen lijn.

Muurcirkels en wat de wand werkelijk houdt

Een muurcirkel is een ronde print op plaatmateriaal, meestal dibond van 3 mm: twee dunne aluminium huiden om een kunststof kern. Zoek je op een merknaam als een Seemly muurcirkel, dan is dat dezelfde soort wanddecoratie, en wat je wilt weten staat niet in de merknaam maar in de productgegevens: doorsnede, plaatsoort, dikte en het ophangsysteem dat erop zit.

Het gewicht is eenvoudig te schatten en dat heb je nodig voordat je gaat boren. Dibond van 3 mm weegt ongeveer 4 kg per vierkante meter, dus een cirkel van 60 cm komt rond 1,1 kg uit, een van 80 cm rond 2 kg, een van 100 cm rond 3 kg en een van 120 cm rond 4,5 kg. Een print op pvc-schuim is lichter, acrylaat en glas juist zwaarder.

De maat kies je op de wand en niet op de cirkel. Boven een meubel houd je ongeveer twee derde van de meubelbreedte aan, en op een vrije wand is 40 tot 50 procent van de vrije wandbreedte een maat die niet verdrinkt. De hartlijn blijft ook hier 145 cm.

Dat een ronde vorm vaak beter valt dan een rechthoek heeft een reden: een cirkel heeft geen horizontale of verticale randen die met de lijnen van de kamer gaan concurreren. In een smalle gang of onder een schuine wand versterkt een rechthoekige lijst juist de vorm die je liever niet benadrukt.

De meeste cirkels hangen aan één ophangprofiel achterop. Dat houdt de plaat vlak tegen de wand maar laat hem draaien, dus bij een print met een duidelijke boven- en onderkant wil je een profiel van minstens 20 cm breed of twee punten naast elkaar. De tabel zegt per wandsoort wat er nodig is.

Wandsoort	Hoe je hem herkent	Tot 2 kg, dus een cirkel tot 80 cm	Zwaarder, vanaf een cirkel van 100 cm of een spiegel
Gipsplaat of voorzetwand	Klinkt hol, en om de 40 tot 60 cm klinkt het massief waar een regel zit	X-haak met geharde nagel, tot ongeveer 3 kg per punt	Metalen hollewandplug tot 10 kg, of een schroef recht in de houten regel erachter
Gestuukte steen	De boor gaat door 5 tot 15 mm zacht en stuit dan op iets hards	X-haak tot 4 kg, of een spijkerhaakje tot 2,5 kg	Nylon plug met schroef in de steen erachter, tot 15 kg; boor de stuclaag extra diep
Beton	Een spijker gaat er niet in en het gruis is fijn en grijs	Montagekit tot 4 kg, of meteen een plug	Nylon plug met schroef tot 25 kg, steenboor met klopstand aan
Kalkzandsteen	Grijswit fijn gruis, gangbaar in binnenwanden van na 1970	X-haak tot 2 kg	Nylon plug met schroef tot 20 kg; klopstand uit en het gat eerst leegblazen
Baksteen	Roodbruin gruis, de boor voelt afwisselend hard en zacht	X-haak tot 3 kg	Nylon plug in de steen zelf en niet in de voeg, tot 15 kg
Gasbeton of cellenbeton	Wit en zo licht dat je een blok met één hand optilt	Montagekit tot 2 kg	Gasbetonplug met grove draad tot 10 kg; verdeel het gewicht over twee punten
Tegels	Voegen zichtbaar, een tik klinkt hard en helder	Montagetape tot 3 kg	De plug van de wand áchter de tegel; boor de tegel zonder klopstand door
Holle bouwsteen	De boor valt na een of twee centimeter plots door in een holte	Montagekit tot 2 kg	Kiepplug of injectiemortel met zeefhuls, tot 10 kg
Hout of betimmering	De boor maakt krullen in plaats van gruis	Spijkerhaakje tot 5 kg	Houtschroef zonder plug, tot 30 kg in massief hout

Karaffen en glas dat je elke dag in het zicht hebt

Een karaf is het duidelijkste voorbeeld van een object dat werkt omdat je het gebruikt. Hij staat op tafel, hij is doorzichtig, en zolang er water in zit vraagt niemand zich af waarom hij daar staat.

De maat die het meest gezocht wordt is de karaf van 1,5 liter, goed voor zes glazen van 250 ml. Zo'n karaf is meestal 25 tot 30 cm hoog met een doorsnede van 10 tot 12 cm, en vol weegt hij ruim 2 kg omdat bij de inhoud nog het glas zelf komt.

Dat gewicht is precies waarom een oor of een taille verschil maakt. Zonder houvast schenk je 2 kg met een gestrekte arm en dan kantelt de karaf de laatste centimeters te snel, met een straal die naast het glas komt.

Meet de vrije hoogte in je koelkast voordat je koopt. Tussen twee schappen zit vaak minder ruimte dan de karaf hoog is, en in de deur staat hij bij het openen bovendien te schudden. Welke vorm, sluiting en maat in dagelijks gebruik standhouden, staat bij de eigenschappen van een waterkaraf met deksel.

Voor het schoonhouden telt vooral de hals. Een smalle hals droogt binnenin niet en laat een kalkring achter op de waterlijn, en die verwijder je met citroenzuur of azijnwater en een halfuur wachten, niet met schuren. Krijg je hem niet schoon met een borstel, dan werkt een handvol rijst met water en wat afwasmiddel: die schuurt mee zonder het glas te krassen.

De vaatwasser is de andere valkuil. Glas wordt in een hete machine met zacht water op den duur blijvend dof doordat het oppervlak zelf wordt aangetast, en dat is niet meer weg te poetsen. Een karaf met een gouden of geschilderde rand hoort er sowieso niet in, want die laag lost er in een paar beurten af.

Objecten in de tuin: stalen vogels en cortenstaal

Buiten gelden dezelfde regels over maat en groepering, maar het materiaal bepaalt er veel meer. Stalen vogels zijn de meest verkochte tuinobjecten in deze hoek, meestal uit 2 tot 3 mm plaat gesneden en op een pen in de grond gezet.

Cortenstaal is daarbij geen roestvrij staal, en dat wordt vaak verkeerd verteld. Het is staal met koper, chroom, nikkel en fosfor in de legering, en dat vormt bij afwisselend nat en droog worden een vasthechtende roestlaag die het staal eronder afschermt. Roesten doet het dus wel, alleen veel langzamer zodra die laag er eenmaal zit.

Die laag heeft 6 tot 18 maanden nodig, en in die periode spoelt er los roest af. Dat is het mechanisme achter de bruine slierten op terrassen: poreuze ondergronden als beton, gevelstuc, hout en lichte natuursteen nemen het pigment op en die vlek gaat er niet meer uit.

Zet een nieuwe stalen vogel daarom het eerste seizoen in het gras, op grind of in een border, en houd 20 tot 30 cm afstand tot een lichte muur. Wil je hem toch bij de bestrating, laat hem dan eerst een paar maanden op een onopvallende plek uitregenen.

Het tweede punt is water dat blijft staan. De beschermende laag ontstaat alleen als het staal tussendoor kan drogen, dus in een schaal met water, in een vijver of ingegraven in natte grond roest cortenstaal gewoon door. Aan de kust werkt het om dezelfde reden minder goed, want zout houdt de laag actief.

Verder is er geen onderhoud. Niet schilderen, niet in de olie zetten voordat de patina volgroeid is, en de eerste maanden niet met lichte kleding tegen het beeld aan leunen. Laser gesneden platen hebben bovendien scherpe randen, dus zet ze een halve meter uit de looproute waar kinderen spelen.

Een zuil of sokkel om iets op ooghoogte te zetten

Een sierzuil is geen decoratie maar gereedschap: hij brengt een klein object naar de hoogte waarop je het echt ziet. Zoek je op een merknaam als een Richmond zuil, dan gaat het om hetzelfde meubelstuk, en de vragen die ertoe doen zijn de hoogte, de maat van het bovenblad, de voetmaat en het eigen gewicht.

Gangbare hoogtes zijn 60, 80, 100 en 110 cm, met een blad van 25 bij 25 tot 35 bij 35 cm. Reken terug vanaf wat erop komt: een zuil van 100 cm met een beeld van 35 cm brengt de bovenkant op 135 cm, en daarmee zit het stuk vlak onder de hartlijn van 145 cm die je aan de wand ook aanhoudt.

Kantelen is het enige echte risico. De stabiliteit hangt af van de verhouding tussen de voetmaat en de hoogte van het zwaartepunt, dus een smalle zuil van 110 cm met een zwaar stuk erbovenop gaat om bij de eerste duw van een hond of een stofzuiger. Verzwaar de voet van binnenuit met een stoeptegel of zand, of zet de zuil in een hoek waar niemand er langs hoeft.

Het object zelf blijft binnen het blad. Steekt het over de rand, dan stoot je er langs en dan trek je het vroeg of laat mee. Houd 60 cm doorloop vrij naast een zuil in een looproute, precies zoals bij elk ander smal meubel.

Wat erop staat mag klein zijn, want de zuil doet het werk. Een stuk van 20 tot 35 cm op ooghoogte tegen een rustige wand leest sterker dan datzelfde stuk op een dressoir tussen vijf andere dingen. Dat is ook de plek waar een glanzend beeldje in messing of verguld kunststof zijn lichtrand krijgt, want daar staat niets anders in de weerkaatsing.

Waar in huis welk object het beste landt

Niet elke plek in huis verdraagt hetzelfde soort object. Dat komt door drie dingen: het licht dat erop valt, de afstand waarop je het ziet en de kans dat er iemand tegenaan loopt.

Een vensterbank is daarvan het lastigste voorbeeld. Alles wat daar staat krijgt tegenlicht en wordt dus een silhouet, dus glans, kleur en detail vallen er weg terwijl de omtrek juist scherp wordt. Kies daar vormen met een duidelijke contour en zet glas of een opengewerkt stuk neer, want dat leeft van licht dat erdoorheen valt.

In een hal geldt het omgekeerde: je loopt er langs op 50 cm afstand en er is meestal weinig daglicht. Kleine stukken werken daar goed, mits ze niet op de hoek van een kastje staan waar mouwen en tassen langskomen.

Op een dressoir tegen een binnenwand heb je de meeste vrijheid, want daar is de kijkafstand 2 tot 4 m en valt het licht van opzij. Dat is de plek voor een groep van drie in de verhouding 45, 30 en 20 cm, met een werk of een cirkel erboven op de vaste hartlijn.

In een boekenkast telt vooral de achtergrond. Een beeldje voor een rij boekruggen verdwijnt, hetzelfde beeldje op een leeg stuk plank of voor een gesloten achterwand komt los. Laat per schap minstens een derde leeg, anders wordt de kast één patroon waarin niets meer opvalt.

Op een salontafel ligt de grens bij de hoogte. Blijf onder 25 cm, want daarboven kijk je vanaf de bank tegen het object aan in plaats van naar de mensen ertegenover. Hoe dat samenhangt met de rest van de aankleding van een kamer staat in het overzicht van verlichting, planten en woonaccessoires.

Maatwijzer

De hoogtes en maten die in een huis kloppen: bar, eettafel, tv, schilderij, wandlamp, kapstok en gordijnrails, met de marge die in de praktijk werkt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Onderdeel Alle Zitten Eten en bar Aan de muur Licht Keuken Trap, hal en deur Slapen Raam en gordijn Werken Badkamer

Onderdeel	Wat	Maat	Marge die werkt	Waar het van afhangt
Zitten	Bank, zithoogte	44 cm	40 tot 48 cm	Meet tot de ingezakte zitting, niet tot het bolle kussen. Hoger kom je makkelijker op en af, lager zit je meer achterover.
Zitten	Bank, zitdiepte	60 cm	55 tot 65 cm	Boven 70 cm hangen je voeten vrij en zit je gedwongen onderuit. Loungebanken gaan tot 100 cm en zijn bedoeld om op te liggen.
Zitten	Bank, totale hoogte met rugleuning	80 cm	75 tot 90 cm	Staat de bank voor een raam, dan blijft hij onder de vensterbank als hij niet hoger is dan 80 cm.
Zitten	Fauteuil, zithoogte	45 cm	42 tot 48 cm	Een paar centimeter hoger dan de bank scheelt bij het opstaan. Een lage lounge-fauteuil zakt naar 38 cm.
Zitten	Salontafel, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Vuistregel: gelijk aan of net onder de zithoogte van de bank. Dan zet je je kopje neer zonder voorover te buigen.
Zitten	Salontafel, afstand tot de bank	40 cm	35 tot 45 cm	Minder en je knieën stoten tegen de rand, meer en je moet opstaan om je glas te pakken.
Zitten	Bijzettafel naast de bank, hoogte	60 cm	55 tot 65 cm	Gelijk met de armleuning, dan pak je je glas zonder te kijken.
Zitten	Poef of voetenbank, hoogte	42 cm	38 tot 45 cm	Iets lager dan de zitting waar je op zit, anders drukt de rand in je kuiten.
Zitten	Doorloop tussen bank en meubel	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm loop je er met een volle wasmand langs. 60 cm is te krap om elkaar te passeren.
Zitten	Tv-meubel, hoogte	45 cm	40 tot 55 cm	Hierop komt het midden van een 55 inch scherm op ongeveer 80 cm. Wil je het midden op ooghoogte, dan hang je de tv aan de wand.
Eten en bar	Barblad, hoogte	105 cm	100 tot 110 cm	De barkruk moet 25 tot 30 cm lager zijn dan het blad.
Eten en bar	Barblad, diepte	40 cm	30 tot 60 cm	40 cm is een bord plus een glas. Wil je er ook snijden of een laptop neerzetten, dan 60 cm.
Eten en bar	Barblad, overstek voor je knieën	25 cm	20 tot 30 cm	Zonder overstek zitten je knieën tegen het kastje. Boven 30 cm moet het blad onderstut worden, anders kantelt het als iemand erop leunt.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij een blad van 105 cm	78 cm	75 tot 82 cm	Het verschil tussen zitting en blad blijft 25 tot 30 cm, want daar passen je bovenbenen.
Eten en bar	Barkruk, zithoogte bij aanrechthoogte (90 cm)	63 cm	60 tot 67 cm	Hetzelfde verschil van 25 tot 30 cm. Een gewone barkruk van 78 cm is hier te hoog en je zit met je knieën omhoog.
Eten en bar	Bar, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Met 60 cm stoot je je elleboog niet tegen je buurman. Onder 55 cm zit je schouder aan schouder.
Eten en bar	Eettafel, hoogte blad	75 cm	72 tot 78 cm	Vaste maat in de meubelbranche, geen norm. Een dik hardstenen of houten blad telt mee, dus meet de bovenkant.
Eten en bar	Eettafel, vrije hoogte onder het blad	68 cm	65 tot 72 cm	Hier zitten je bovenbenen. Een dikke tafelrand, een schuiflade of een dwarsbalk eet die ruimte op.
Eten en bar	Eetstoel, zithoogte	45 cm	44 tot 47 cm	Het verschil met het tafelblad moet 28 tot 32 cm zijn. Bij een tafel van 78 cm hoort dus een stoel van 46 tot 48 cm.
Eten en bar	Eettafel, breedte per persoon	60 cm	55 tot 70 cm	Een placemat is 45 cm breed, de rest is ruimte voor je ellebogen en je glas. Aan de kopse kant reken je een extra plek van 60 cm.
Eten en bar	Eettafel, diepte	90 cm	80 tot 100 cm	Bij 80 cm raken de borden tegenover elkaar bijna. Bij 90 cm past er een schaal of een kaars in het midden.
Eten en bar	Ronde eettafel, diameter	120 cm voor 4 personen	110 tot 150 cm	Reken 60 cm omtrek per persoon en houd het midden vrij voor de schalen. Vanaf 140 cm zitten er zes mensen omheen.
Eten en bar	Ruimte achter een eetstoel	100 cm	75 tot 110 cm	75 cm om de stoel achteruit te schuiven en op te staan, 100 cm om er ook achterlangs te lopen met een schaal.
Aan de muur	Schilderij, hartlijn boven de vloer	145 cm	140 tot 155 cm	Vuistregel, geen norm: het midden van het werk op ooghoogte van iemand die staat. Hang alles in de kamer op dezelfde hartlijn, dan loopt de wand rustig.
Aan de muur	Schilderij boven een bank, onderrand	25 cm boven de rugleuning	20 tot 30 cm	Lager en het lijkt of het werk op de bank leunt. Door de bank schuift de hartlijn omhoog naar 150 tot 165 cm, en dat mag hier.
Aan de muur	Schilderij boven een dressoir, onderrand	25 cm boven het blad	20 tot 30 cm	Genoeg om er een lamp of een vaas voor te zetten zonder dat die de lijst raakt.
Aan de muur	Wandcollage, ruimte tussen de lijsten	6 cm	5 tot 8 cm	Gelijke tussenruimte laat de groep als een vlak lezen. Boven 10 cm valt de groep uiteen in losse lijstjes.
Aan de muur	Schilderij in een trapgat, hartlijn	145 cm boven de neus van de trede	140 tot 150 cm	Meet loodrecht boven de voorkant van de trede waar je staat. Dan loopt de rij lijsten mee met de trap in plaats van scheef te lijken.
Aan de muur	Spiegel in de hal, hartlijn	155 cm	150 tot 165 cm	De bovenkant moet boven het hoofd van de langste huisgenoot uitkomen, anders ziet die zijn kruin niet.
Aan de muur	Spiegel boven de wastafel, onderkant	20 cm boven het blad	15 tot 25 cm	Ruimte voor de kraan en een zeeppompje. Bij 20 cm kijk je nog recht in je gezicht in plaats van tegen je hals.
Aan de muur	Wandklok, hartlijn	180 cm	170 tot 200 cm	Boven ooghoogte en boven de meubels, zodat je hem van de andere kant van de kamer ziet en er niemand voor staat.
Aan de muur	Tv, midden van het scherm	105 cm	100 tot 115 cm	Op ooghoogte als je op de bank zit: bij een zitting van 44 cm zit je oog op ongeveer 115 cm. Boven een schouw kijk je omhoog en dat voel je na een film in je nek.
Aan de muur	Tv, kijkafstand	2 keer de schermdiagonaal	1,5 tot 2,5 keer	Een 55 inch scherm is 140 cm diagonaal, dus 2 tot 3,5 m. Bij 4K mag je dichterbij zitten omdat je de pixels niet meer ziet.
Aan de muur	Stopcontact, hart boven de vloer	30 cm	25 tot 35 cm	Gewoonte, geen norm: NEN 1010 schrijft geen hoogte voor, alleen de zones in de badkamer. Achter een dressoir zet je hem net zo goed op 15 cm, boven een werkblad juist hoog.
Aan de muur	Schakelaar, hart boven de vloer	105 cm	90 tot 110 cm	Ook een gewoonte. 105 cm is de oude Nederlandse standaard: je vindt hem in het donker met je hand op heuphoogte. Voor kinderen en vanuit een rolstoel werkt 90 tot 100 cm beter.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, onderkant	80 cm boven het blad	75 tot 90 cm	Laag genoeg om het blad te verlichten, hoog genoeg om iemand tegenover je aan te kijken. Bij een plafond boven 280 cm mag hij iets hoger.
Licht	Hanglamp boven de eettafel, breedte	30 cm binnen de rand van het blad	30 tot 40 cm binnen de rand	Anders stoot je je hoofd als je langs de tafel loopt of een stoel aanschuift.
Licht	Hanglamp boven een kookeiland, onderkant	75 cm boven het blad	70 tot 85 cm	Boven een blad van 90 cm kom je dan op 165 cm, ongeveer ooghoogte. Kies dus een kap die de lamp van onderaf afschermt. Bij twee of drie lampen reken je 70 tot 90 cm hart op hart.
Licht	Hanglamp in de hal of boven de trap, onderkant	210 cm boven de vloer	200 tot 230 cm	Vrije doorloop, niemand stoot zijn hoofd. Boven een trap meet je vanaf de hoogste trede die onder de lamp ligt.
Licht	Wandlamp, hart	160 cm	150 tot 170 cm	Ooghoogte. Schijnt de lamp opzij of omhoog, dan mag hij lager hangen. In een open lamp op ooghoogte kijk je recht in de bron.
Licht	Leeslamp naast een stoel, onderkant van de kap	110 cm	100 tot 125 cm	Net boven je schouder als je zit, dan valt het licht op de pagina en niet in je ogen.
Licht	Vloerlamp naast de bank, onderkant van de kap	140 cm	130 tot 150 cm	Je hoofd zit op de bank op ongeveer 130 cm. Blijft de kap daarboven, dan kijk je niet in het lampje.
Licht	Bedlamp aan de wand, hart	65 cm boven de matras	55 tot 75 cm	Op zithoogte in bed, zodat het licht op je boek valt. Meet vanaf de matras en niet vanaf de vloer, want een boxspring scheelt 20 cm.
Licht	Spiegellamp badkamer, twee lampen naast de spiegel	160 cm hart	155 tot 170 cm	Licht van de zijkant geeft geen schaduw onder je ogen en je kin. Een enkele lamp boven de spiegel doet dat wel.
Licht	Inbouwspot, afstand tot de wand	70 cm	60 tot 90 cm	Dichterbij krijg je een felle boog op het stucwerk, verder weg blijft de wand donker. Onderling 100 tot 150 cm, afhankelijk van de stralingshoek.
Licht	Buitenlamp naast de voordeur, hart	190 cm	170 tot 210 cm	Boven je hoofd, zodat je niet in de lamp kijkt terwijl je het slot zoekt. Op ooghoogte ben je juist blind.
Keuken	Aanrecht, hoogte bovenkant blad	90 cm	85 tot 95 cm	De Nederlandse standaard: onderkast, verstelbare poten en een blad van 3 tot 4 cm samen. Vuistregel: ellebooghoogte min 10 tot 15 cm, dus ben je langer dan 1,85 m, draai de poten dan uit.
Keuken	Werkblad, diepte	60 cm	57 tot 65 cm	Kookplaten en spoelbakken zijn op 60 cm gemaakt. Een diep blad van 70 cm geeft ruimte achter de kookplaat, maar je reikt verder naar de bovenkastjes.
Keuken	Bovenkastjes, onderkant boven het werkblad	55 cm	50 tot 60 cm	Onder 50 cm past je keukenmachine er niet onder en sta je met je hoofd tegen de deur. Boven 60 cm kom je niet bij het bovenste schap.
Keuken	Bovenkastjes, diepte	35 cm	32 tot 40 cm	Ondieper dan het werkblad, zodat je er niet tegenaan stoot als je over het blad buigt om te snijden.
Keuken	Afzuigkap boven een gaskookplaat, onderkant	70 cm	65 tot 75 cm	De vlam en de hete lucht moeten weg kunnen: onder 65 cm boven de pannendrager wordt het vetfilter te heet. Houd altijd de minimummaat uit de handleiding aan, dat is een eis van de fabrikant.
Keuken	Afzuigkap boven inductie, onderkant	60 cm	55 tot 65 cm	Geen vlam, dus hij mag lager, en lager hangen vangt meer damp. Ook hier is de handleiding leidend, want die maat hoort bij het apparaat.
Keuken	Kookeiland, loopruimte rondom	120 cm	100 tot 150 cm	Bij 100 cm kun je de vaatwasser openen en er nog langs. Bij 120 cm passeren twee mensen elkaar terwijl er een lade open staat.
Keuken	Twee keukenrijen tegenover elkaar, afstand	120 cm	110 tot 140 cm	Een ovendeur en een lade die tegenover elkaar open staan hebben allebei ongeveer 60 cm nodig.
Keuken	Oven op werkhoogte, bodem van de ovenruimte	90 cm	80 tot 100 cm	Je tilt een hete bakplaat er recht uit in plaats van gebogen. Boven 100 cm til je een schaal boven je middel en zie je niet meer wat erin staat.
Keuken	Vaatwasser, nismaat	60 cm breed, 82 cm hoog	60 tot 60,5 cm breed	Een onderbouwmodel schuift onder een blad van 90 cm. Een vrijstaand model heeft zijn eigen bovenblad en is ongeveer 85 cm hoog.
Keuken	Inbouwkoelkast, nishoogte	88, 122 of 178 cm	vaste maten per model	De kast volgt de nismaat, dus meet de nis en niet het apparaat. Achter en boven het apparaat moet ventilatieruimte vrij blijven.
Keuken	Stopcontact boven het werkblad, hart	115 cm	110 tot 120 cm	Dat is 20 tot 30 cm boven het blad, dus vrij van spetters en niet weggewerkt achter de waterkoker. Houd minstens 30 cm afstand tot de spoelbak.
Keuken	Keukenplint, hoogte	10 cm	10 tot 15 cm	De poten zijn verstelbaar en met de plint stel je de aanrechthoogte fijn in. De plint staat 5 cm terug, zodat je met je tenen onder het kastje kunt.
Trap, hal en deur	Trapleuning, hoogte	90 cm	80 tot 100 cm (norm)	Norm: het Bouwbesluit, sinds 2024 het Besluit bouwwerken leefomgeving, eist een leuning tussen 80 en 100 cm, gemeten vanaf de voorkant van de trede. Een leuning is verplicht als je over de trap meer dan 1 m stijgt.
Trap, hal en deur	Optrede, hoogte van een trede	maximaal 18,8 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw tot 22 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl, voor een woning. Oude trappen zijn vaak 20 tot 21 cm en dat mag blijven zolang je de trap niet vernieuwt.
Trap, hal en deur	Aantrede, diepte van een trede	minimaal 22 cm bij nieuwbouw	22 cm is de ondergrens (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Bij een draaiende trap geldt die maat op de looplijn, dus in de punt van een kwartdraai mag de trede smaller zijn.
Trap, hal en deur	Trap, vuistregel voor comfortabel lopen	2 x optrede + aantrede = 60 cm	58 tot 64 cm	Geen norm maar een oude vuistregel. 17 op en 26 aan loopt rustig (60), 20 op en 22 aan is een gewone Nederlandse trap (62). Daarbuiten struikel je op de maat.
Trap, hal en deur	Trap, vrije breedte	80 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 70 cm (norm)	Norm uit het Bouwbesluit en nu het Bbl. Onder 80 cm krijg je een matras of een bank niet naar boven.
Trap, hal en deur	Trap, vrije hoogte erboven	230 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 190 cm (norm)	Norm, gemeten loodrecht boven de voorkant van de trede. Bij een dichtgezette zoldertrap is dit de maat waar je tegen de balk loopt.
Trap, hal en deur	Vloerafscheiding langs een trapgat of vide	100 cm bij nieuwbouw	bestaande bouw 90 cm (norm)	Norm: verplicht zodra het verval meer dan 1 m is. Openingen mogen niet groter zijn dan 10 cm en tussen 20 en 70 cm boven de vloer mag er niets zijn waar een kind op kan klimmen.
Trap, hal en deur	Binnendeur, dagmaat van het kozijn	83 x 201,5 cm	78, 83, 88 of 93 cm breed; 201,5, 211,5 of 231,5 cm hoog	Industriestandaard, geen norm. Na montage houd je ongeveer 3 cm minder vrije doorgang over, dus voor een rolstoel of rollator kies je een blad van 93 cm.
Trap, hal en deur	Deurkruk, hoogte	100 cm	95 tot 105 cm	Gewoonte: het slot zit in een standaardkozijn op die hoogte. Verplaatsen kan alleen als je het slotgat in het blad meeverhuist.
Trap, hal en deur	Kapstok, hoogte van de haken	170 cm	160 tot 180 cm	Een lange jas hangt ongeveer 100 cm af, dus op 170 cm blijft hij vrij van de vloer. Een kinderkapstok komt op 110 tot 120 cm.
Trap, hal en deur	Hal, vrije loopruimte	100 cm	90 tot 120 cm	Onder 90 cm kun je niet met twee mensen langs elkaar en past er geen kinderwagen naast de kapstok.
Trap, hal en deur	Drempel, hoogte	maximaal 2 cm	0 tot 2 cm	Boven 2 cm struikel je eroverheen en kom je er met een rollator of rolstoel niet zonder helling over. Een schuine aanloop haalt de rand eraf.
Slapen	Bed, bovenkant matras	55 cm	45 tot 65 cm	Zit je op de rand met je voeten plat op de vloer en je knieën in een hoek van 90 graden, dan is de hoogte goed. Een boxspring komt vaak op 60 tot 65 cm, een laag frame op 45.
Slapen	Matras, standaardmaten	140 x 200 cm	80, 90, 120, 140, 160 of 180 cm breed; 200 of 210 cm lang	Ben je langer dan 1,90 m, neem dan 210 cm. Twee losse matrassen van 90 x 210 vullen samen een bed van 180 x 210.
Slapen	Nachtkast, hoogte bovenblad	60 cm	55 tot 70 cm	Gelijk met of iets boven de matras, dan zet je liggend je glas neer zonder te kijken. Bij een boxspring van 65 cm hoort dus een hoge nachtkast.
Slapen	Loopruimte naast het bed	70 cm	60 tot 90 cm	60 cm is genoeg om langs te lopen, 70 cm om het bed op te maken zonder tegen de kast te stoten.
Slapen	Kledingroede voor lange kleding	160 cm	150 tot 170 cm	Een jas of lange jurk hangt 120 tot 140 cm af, dus eronder blijft nog ruimte voor een lade of een schoenenbak.
Slapen	Kledingroede voor korte kleding	100 cm	95 tot 110 cm	Hemden en dubbelgevouwen broeken hangen 70 tot 90 cm af. Met twee roedes boven elkaar, op 100 en 195 cm, verdubbel je de hangruimte.
Slapen	Kast, diepte voor hangende kleding	60 cm	55 tot 65 cm	Een hanger is 45 cm breed en met 60 cm diepte sluit de deur zonder dat de mouwen klem zitten. Is de kast ondieper dan 55 cm, zet de roede dan in de lengte.
Slapen	Kast, legborddiepte voor truien en broeken	40 cm	35 tot 45 cm	Een opgevouwen trui is ongeveer 30 cm breed. Met 40 cm valt de stapel niet naar voren als je de deur opent.
Slapen	Kast, hoogste bruikbare schap	200 cm	190 tot 210 cm	Verder reik je niet zonder trapje. Wat boven 210 cm staat, is opslag voor koffers die je twee keer per jaar pakt.
Slapen	Hoogslaper, vrije hoogte boven de matras	100 cm	90 tot 110 cm	Genoeg om rechtop in bed te zitten. Meet van de bovenkant van de matras tot het plafond, niet tot de bodem van het bed.
Raam en gordijn	Gordijnrails, hoogte boven het kozijn	12 cm	10 tot 15 cm	Boven het kozijn laat het raam groter lijken en houdt de rail het gordijn uit het glas. Zit het plafond dichtbij, monteer de rail dan 5 tot 10 cm onder het plafond of direct tegen het plafond.
Raam en gordijn	Gordijnrails, uitloop naast het kozijn	20 cm per zijde	15 tot 25 cm	Daar staat het opzij geschoven gordijn geparkeerd, zodat het niet voor het glas blijft hangen en je het daglicht niet inlevert.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vloer	1 cm boven de vloer	0 tot 2 cm	Net vrij van de vloer: het sleept niet en hangt toch recht. Wil je het gordijn op de vloer laten vallen, maak het dan 5 tot 10 cm langer dan de maat tot de vloer.
Raam en gordijn	Gordijn, lengte tot de vensterbank	2 cm boven de bank	1 tot 3 cm	Vrij van de bank, zodat het gordijn niet omkrult op de plank en de warmte van de radiator eronder langs kan.
Raam en gordijn	Gordijn, stofbreedte	2 keer de railbreedte	1,5 tot 2,5 keer	Bij 1,5 keer hangt de stof vlak, bij 2,5 keer krijg je volle plooien. Een wave-rail vraagt 2 tot 2,5 keer, anders staat de golf niet.
Raam en gordijn	Rolgordijn of plissé in de dag, speling	0,5 cm per zijde	0,3 tot 1 cm	Meet de dagmaat op drie hoogtes en neem de kleinste maat, want een kozijn staat zelden haaks.
Raam en gordijn	Vitrage, afstand tot het glas	5 cm	3 tot 10 cm	Tegen koud glas wordt de stof vochtig en krijg je vlekken. Verder naar binnen botst hij op de vensterbank of de raamkruk.
Raam en gordijn	Vensterbank binnen, diepte	20 cm	15 tot 30 cm	Volgt de dikte van de muur plus een overstek van 2 tot 3 cm. Vanaf 20 cm staat een plant er stabiel op.
Raam en gordijn	Vensterbank buiten, overstek	4 cm	3 tot 5 cm	Met een waterhol aan de onderkant. Zonder dat overstek loopt regenwater terug over de gevel en krijg je vuilstrepen onder het raam.
Raam en gordijn	Radiator onder het raam, onderkant	12 cm boven de vloer	10 tot 15 cm	Er moet lucht onderlangs kunnen, daar begint de convectie. Houd ook 3 tot 5 cm tussen radiator en wand en 10 cm vrij onder de vensterbank.
Werken	Bureau, hoogte blad zittend	74 cm	72 tot 76 cm	Je onderarmen liggen horizontaal op het blad en je schouders blijven laag. Kun je het blad niet verstellen, zet dan de stoel hoger en je voeten op een steun.
Werken	Zit-stabureau, stahoogte	105 cm	95 tot 120 cm	Ellebooghoogte staand. Vuistregel: je lichaamslengte min 75 cm, dus bij 1,80 m kom je op 105 cm.
Werken	Bureaustoel, zithoogte	45 cm	40 tot 52 cm	Voeten plat op de vloer, knieën iets lager dan je heupen. De gasveer van een bureaustoel dekt dat bereik zelf.
Werken	Vrije hoogte onder het bureaublad	68 cm	65 tot 72 cm	Je bovenbenen moeten eronder passen, ook met een lade of een kabelgoot. Houd daarnaast 60 cm breed en 60 cm diep beenruimte vrij.
Werken	Bureaublad, diepte	80 cm	70 tot 90 cm	Bij 80 cm staat het scherm op armlengte, 50 tot 80 cm van je ogen, en ligt je toetsenbord er nog voor.
Werken	Beeldscherm, bovenrand	op ooghoogte of iets lager	110 tot 125 cm boven de vloer	Je kijkt dan licht naar beneden en dat is de rustpositie van je ogen. Een laptop op het blad zit ongeveer 20 cm te laag, dus zet hem op een standaard met een los toetsenbord.
Werken	Toetsenbord, afstand tot de bladrand	10 cm	8 tot 15 cm	Daar rusten je handpalmen. Zonder die strook hangen je armen in de lucht en trekt het in je schouders.
Werken	Wandplank boven het bureau, onderkant	45 cm boven het blad	40 tot 60 cm	Een A4-ordner is 32 cm hoog, dus die past er nog onder, en je stoot je hoofd niet als je opstaat.
Werken	Boekenschap, diepte	25 cm	20 tot 30 cm	Een pocket is 12 cm diep, een gebonden boek 16 tot 20 cm. Bij 25 cm staan ze allemaal binnen de rand.
Werken	Boekenschap, overspanning zonder steun	80 cm	70 tot 90 cm	Boeken wegen al snel 25 kg per meter schap. Bij 18 mm plaatmateriaal blijf je onder 80 cm, anders zakt het schap zichtbaar door.
Keuken	Schap voor borden, diepte	32 cm	30 tot 35 cm	Een plat bord is 26 tot 28 cm in doorsnee. Met 32 cm houd je een vinger ruimte om de stapel te pakken zonder te schuiven.
Badkamer	Wastafel, bovenkant	85 cm	80 tot 95 cm	Vuistregel: heuphoogte, dan buig je niet voorover om je handen te wassen. Gebruiken kinderen de wastafel, dan is 80 cm prettiger.
Badkamer	Opzetkom, hoogte van het meubel	75 cm	70 tot 80 cm	Tel de kom van 10 tot 15 cm erbij op, dan komt de bovenrand op 85 tot 95 cm. Vergeet die optelsom en je wast je handen op keukenhoogte.
Badkamer	Handdoekhaak naast de wastafel	140 cm	120 tot 160 cm	Binnen handbereik met natte handen, dus naast de wastafel en niet aan de andere kant van de ruimte.
Badkamer	Handdoekradiator, onderkant	20 cm boven de vloer	15 tot 40 cm	Daar zitten de aansluitingen en je kunt eronder dweilen. Hang de bovenkant niet hoger dan 180 cm, anders kom je niet bij de handdoek. Een smalle handdoekradiator geeft weinig vermogen, dus reken hem niet als enige verwarming.
Badkamer	Douchekraan, hart	100 cm	95 tot 110 cm	Heuphoogte, zodat je de kraan kunt bedienen zonder onder de koude straal te gaan staan.
Badkamer	Badkraan, hart	65 cm	60 tot 75 cm	Ongeveer 20 cm boven de badrand, dan kun je bijmengen terwijl je in bad zit.
Badkamer	Regendouchekop	210 cm	200 tot 225 cm	Minstens 20 cm boven het hoofd van de langste gebruiker, want je staat er recht onder. Bij een schuin dak meet je op het punt waar je echt staat.
Badkamer	Handdouche aan een glijstang, bovenste stand	190 cm	180 tot 200 cm	De stang is 60 tot 90 cm lang, dus de onderste stand komt rond 110 cm. Daarmee spoel je het bad, een kind of de hond af.
Badkamer	Toilet, zithoogte	40 cm	38 tot 48 cm	Standaard is 40 cm. Een verhoogd toilet van 45 tot 48 cm zit op stoelhoogte en daar sta je makkelijker van op. Bij een hangend toilet bepaal je de hoogte zelf met het inbouwframe.
Badkamer	Toilet, vrije ruimte voor de pot	60 cm	55 tot 70 cm	Daar staan je knieën en voeten. Zijwaarts wil je 80 cm breedte, anders zit je met je schouder tegen de muur.
Badkamer	Toiletrolhouder	70 cm hoog, 25 cm voor de pot	60 tot 75 cm hoog; 20 tot 30 cm voor de voorkant van de pot	Zittend pak je de rol zo zonder te draaien. Hang je hem naast of achter je, dan verdraai je je rug elke keer.
Badkamer	Fonteintje in het toilet, bovenkant	85 cm	80 tot 90 cm	Dezelfde hoogte als een wastafel. Let op de draairichting van de deur, want een fonteintje van 40 cm breed vraagt een vrije hoek.
Badkamer	Stopcontact in de badkamer	buiten 60 cm van bad of douche	norm, geen gewoonte	NEN 1010 verdeelt de badkamer in zones: binnen 60 cm van de rand van een bad of douche mag geen wandcontactdoos. Alle wandcontactdozen moeten achter een aardlekschakelaar van 30 mA.

Veelgestelde vragen